حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ مُوسَى، حَدَّثَنَا وَكِيعٌ، عَنِ ابْنِ أَبِي ذِئْبٍ، عَنْ يَزِيدَ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ قُسَيْطٍ، عَنْ عَطَاءِ بْنِ يَسَارٍ، عَنْ زَيْدِ بْنِ ثَابِتٍ، قَالَ قَرَأْتُ عَلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم النَّجْمَ فَلَمْ يَسْجُدْ فِيهَا . قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ زَيْدِ بْنِ ثَابِتٍ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ . وَتَأَوَّلَ بَعْضُ أَهْلِ الْعِلْمِ هَذَا الْحَدِيثَ فَقَالَ إِنَّمَا تَرَكَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم السُّجُودَ لأَنَّ زَيْدَ بْنَ ثَابِتٍ حِينَ قَرَأَ فَلَمْ يَسْجُدْ لَمْ يَسْجُدِ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم . وَقَالُوا السَّجْدَةُ وَاجِبَةٌ عَلَى مَنْ سَمِعَهَا فَلَمْ يُرَخِّصُوا فِي تَرْكِهَا . وَقَالُوا إِنْ سَمِعَ الرَّجُلُ وَهُوَ عَلَى غَيْرِ وُضُوءٍ فَإِذَا تَوَضَّأَ سَجَدَ . وَهُوَ قَوْلُ سُفْيَانَ الثَّوْرِيِّ وَأَهْلِ الْكُوفَةِ وَبِهِ يَقُولُ إِسْحَاقُ . وَقَالَ بَعْضُ أَهْلِ الْعِلْمِ إِنَّمَا السَّجْدَةُ عَلَى مَنْ أَرَادَ أَنْ يَسْجُدَ فِيهَا وَالْتَمَسَ فَضْلَهَا وَرَخَّصُوا فِي تَرْكِهَا إِنْ أَرَادَ ذَلِكَ . وَاحْتَجُّوا بِالْحَدِيثِ الْمَرْفُوعِ حَدِيثِ زَيْدِ بْنِ ثَابِتٍ حَيْثُ قَالَ قَرَأْتُ عَلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم النَّجْمَ فَلَمْ يَسْجُدْ فِيهَا . فَقَالُوا لَوْ كَانَتِ السَّجْدَةُ وَاجِبَةً لَمْ يَتْرُكِ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم زَيْدًا حَتَّى كَانَ يَسْجُدُ وَيَسْجُدُ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم . وَاحْتَجُّوا بِحَدِيثِ عُمَرَ أَنَّهُ قَرَأَ سَجْدَةً عَلَى الْمِنْبَرِ فَنَزَلَ فَسَجَدَ ثُمَّ قَرَأَهَا فِي الْجُمُعَةِ الثَّانِيَةِ فَتَهَيَّأَ النَّاسُ لِلسُّجُودِ فَقَالَ إِنَّهَا لَمْ تُكْتَبْ عَلَيْنَا إِلاَّ أَنْ نَشَاءَ . فَلَمْ يَسْجُدْ وَلَمْ يَسْجُدُوا . فَذَهَبَ بَعْضُ أَهْلِ الْعِلْمِ إِلَى هَذَا . وَهُوَ قَوْلُ الشَّافِعِيِّ وَأَحْمَدَ .
Zayd ibn Sobit (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Men Rasululloh ﷺ huzurlarida Najm surasini oʻqidim, ammo u zot unda sajda qilmadilar. Abu Iso aytdi: Zayd ibn Sobitning hadisi hasan sahihdir. Baʼzi ahli ilm bu hadisni shunday taʼvil qilib: «Nabiy ﷺ sajdani faqat Zayd ibn Sobit oʻqiganida sajda qilmagani uchun tark etdilar, shuning uchun Nabiy ﷺ ham sajda qilmadilar», deyishgan. Ular: «Sajdani eshitgan kishiga sajda vojibdir», deb uni tark etishga ruxsat berishmagan. Ular: «Agar kishi tahoratsiz holda eshitsa, tahorat qilganidan soʻng sajda qiladi», deyishgan. Bu Sufyon Savriy va kufaliklarning soʻzidir, Ishoq ham shuni aytadi. Baʼzi ahli ilm esa: «Sajda faqat unda sajda qilishni istab, uning fazilatini koʻzlagan kishiga (lozim)», deyishib, istasa uni tark etishga ruxsat berishgan. Ular Zayd ibn Sobitning marfuʼ hadisini — uning «Nabiy ﷺ huzurlarida Najm surasini oʻqidim, ammo u zot unda sajda qilmadilar» degan soʻzini — dalil qilib keltirishgan va: «Agar sajda vojib boʻlganida, Nabiy ﷺ Zaydni sajda qilmasdan, oʻzlari ham sajda qilmasdan qoldirmas edilar», deyishgan. Yana ular Umarning hadisini — u minbar ustida sajda (oyatini) oʻqib, tushib sajda qilgani, soʻng ikkinchi jumʼada uni oʻqiganida odamlar sajdaga hozirlanishgani, u esa: «Bu bizga, agar xohlasak (qilishimizdan boshqa holatda), farz qilinmagan», deb sajda qilmagani va ular ham sajda qilishmaganini dalil qilib keltirishgan. Baʼzi ahli ilm shu (soʻz)ga moyil boʻlgan. Bu Shofeʼiy va Ahmadning soʻzidir.Зайд ибн Собит (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Мен Расулуллоҳ ﷺ ҳузурларида Нажм сурасини ўқидим, аммо у зот унда сажда қилмадилар. Абу Исо айтди: Зайд ибн Собитнинг ҳадиси ҳасан саҳиҳдир. Баъзи аҳли илм бу ҳадисни шундай таъвил қилиб: «Набий ﷺ саждани фақат Зайд ибн Собит ўқиганида сажда қилмагани учун тарк этдилар, шунинг учун Набий ﷺ ҳам сажда қилмадилар», дейишган. Улар: «Саждани эшитган кишига сажда вожибдир», деб уни тарк этишга рухсат беришмаган. Улар: «Агар киши таҳоратсиз ҳолда эшитса, таҳорат қилганидан сўнг сажда қилади», дейишган. Бу Суфён Саврий ва куфаликларнинг сўзидир, Ишоқ ҳам шуни айтади. Баъзи аҳли илм эса: «Сажда фақат унда сажда қилишни истаб, унинг фазилатини кўзлаган кишига (лозим)», дейишиб, истаса уни тарк этишга рухсат беришган. Улар Зайд ибн Собитнинг марфуъ ҳадисини — унинг «Набий ﷺ ҳузурларида Нажм сурасини ўқидим, аммо у зот унда сажда қилмадилар» деган сўзини — далил қилиб келтиришган ва: «Агар сажда вожиб бўлганида, Набий ﷺ Зайдни сажда қилмасдан, ўзлари ҳам сажда қилмасдан қолдирмас эдилар», дейишган. Яна улар Умарнинг ҳадисини — у минбар устида сажда (оятини) ўқиб, тушиб сажда қилгани, сўнг иккинчи жумъада уни ўқиганида одамлар саждага ҳозирланишгани, у эса: «Бу бизга, агар хоҳласак (қилишимиздан бошқа ҳолатда), фарз қилинмаган», деб сажда қилмагани ва улар ҳам сажда қилишмаганини далил қилиб келтиришган. Баъзи аҳли илм шу (сўз)га мойил бўлган. Бу Шофеъий ва Аҳмаднинг сўзидир.