حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي عُمَرَ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ بْنُ عُيَيْنَةَ، عَنْ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ جَابِرٍ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم حِينَ قَدِمَ مَكَّةَ طَافَ بِالْبَيْتِ سَبْعًا وَأَتَى الْمَقَامَ فَقَرَأَ :( وَاتَّخِذُوا مِنْ مَقَامِ إِبْرَاهِيمَ مُصَلًّى ) فَصَلَّى خَلْفَ الْمَقَامِ ثُمَّ أَتَى الْحَجَرَ فَاسْتَلَمَهُ ثُمَّ قَالَ " نَبْدَأُ بِمَا بَدَأَ اللَّهُ بِهِ " . فَبَدَأَ بِالصَّفَا وَقَرَأَ : (إِنَّ الصَّفَا وَالْمَرْوَةَ مِنْ شَعَائِرِ اللَّهِ ) . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ . وَالْعَمَلُ عَلَى هَذَا عِنْدَ أَهْلِ الْعِلْمِ أَنَّهُ يَبْدَأُ بِالصَّفَا قَبْلَ الْمَرْوَةِ فَإِنْ بَدَأَ بِالْمَرْوَةِ قَبْلَ الصَّفَا لَمْ يُجْزِهِ وَبَدَأَ بِالصَّفَا . وَاخْتَلَفَ أَهْلُ الْعِلْمِ فِيمَنْ طَافَ بِالْبَيْتِ وَلَمْ يَطُفْ بَيْنَ الصَّفَا وَالْمَرْوَةِ حَتَّى رَجَعَ فَقَالَ بَعْضُ أَهْلِ الْعِلْمِ إِنْ لَمْ يَطُفْ بَيْنَ الصَّفَا وَالْمَرْوَةِ حَتَّى خَرَجَ مِنْ مَكَّةَ فَإِنْ ذَكَرَ وَهُوَ قَرِيبٌ مِنْهَا رَجَعَ فَطَافَ بَيْنَ الصَّفَا وَالْمَرْوَةِ وَإِنْ لَمْ يَذْكُرْ حَتَّى أَتَى بِلاَدَهُ أَجْزَأَهُ وَعَلَيْهِ دَمٌ . وَهُوَ قَوْلُ سُفْيَانَ الثَّوْرِيِّ . وَقَالَ بَعْضُهُمْ إِنْ تَرَكَ الطَّوَافَ بَيْنَ الصَّفَا وَالْمَرْوَةِ حَتَّى رَجَعَ إِلَى بِلاَدِهِ فَإِنَّهُ لاَ يُجْزِيهِ . وَهُوَ قَوْلُ الشَّافِعِيِّ . قَالَ الطَّوَافُ بَيْنَ الصَّفَا وَالْمَرْوَةِ وَاجِبٌ لاَ يَجُوزُ الْحَجُّ إِلاَّ بِهِ .
Jobir ibn Abdulloh (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Nabiy ﷺ Makkaga kelganlarida Baytni yetti marta tavof qildilar va Maqomning oldiga kelib, {Ibrohim turgan joydan namozgoh qilinglar} (Baqara 125) (oyatini) oʻqidilar, soʻng Maqomning orqasida namoz oʻqidilar. Keyin Hajarning oldiga kelib uni istilom qildilar, soʻng: «Alloh nimadan boshlagan boʻlsa, biz ham shundan boshlaymiz», dedilar. Soʻng Safodan boshladilar va {Albatta Safo va Marva Alloh shiorlaridandir} (Baqara 158) (oyatini) oʻqidilar. Abu Iso aytdi: Bu hasan sahih hadisdir. Ilm ahli shu bilan amal qiladilar: kishi Marvadan oldin Safodan boshlaydi. Agar Safodan oldin Marvadan boshlasa, bu unga yetarli boʻlmaydi, (qaytadan) Safodan boshlaydi. Baytni tavof qilib, qaytib ketgunicha Safo bilan Marva oʻrtasida saʼy qilmagan kishi haqida ilm ahli ixtilof qildilar. Baʼzi ilm ahli: Agar Safo bilan Marva oʻrtasida saʼy qilmasdan Makkadan chiqib ketsa-yu, u yerga yaqin joyda esiga tushsa, qaytib Safo bilan Marva oʻrtasida saʼy qiladi; agar oʻz yurtiga yetib borguncha esiga tushmasa, (hajji) yetarli boʻladi va unga (jazo uchun) qurbonlik lozim, deganlar. Bu Sufyon Savriyning soʻzidir. Baʼzilari esa: Agar Safo bilan Marva oʻrtasida tavofni (saʼyni) tark qilib, oʻz yurtiga qaytib ketsa, unga (hajji) yetarli boʻlmaydi, deganlar. Bu Shofiʼiyning soʻzidir. U: Safo bilan Marva oʻrtasidagi saʼy vojibdir, usiz haj joiz boʻlmaydi, dedi.Жобир ибн Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Набий ﷺ Маккага келганларида Байтни етти марта тавоф қилдилар ва Мақомнинг олдига келиб, {Иброҳим турган жойдан намозгоҳ қилинглар} (Бақара 125) (оятини) ўқидилар, сўнг Мақомнинг орқасида намоз ўқидилар. Кейин Ҳажарнинг олдига келиб уни истилом қилдилар, сўнг: «Аллоҳ нимадан бошлаган бўлса, биз ҳам шундан бошлаймиз», дедилар. Сўнг Сафодан бошладилар ва {Албатта Сафо ва Марва Аллоҳ шиорларидандир} (Бақара 158) (оятини) ўқидилар. Абу Исо айтди: Бу ҳасан саҳиҳ ҳадисдир. Илм аҳли шу билан амал қиладилар: киши Марвадан олдин Сафодан бошлайди. Агар Сафодан олдин Марвадан бошласа, бу унга етарли бўлмайди, (қайтадан) Сафодан бошлайди. Байтни тавоф қилиб, қайтиб кетгунича Сафо билан Марва ўртасида саъй қилмаган киши ҳақида илм аҳли ихтилоф қилдилар. Баъзи илм аҳли: Агар Сафо билан Марва ўртасида саъй қилмасдан Маккадан чиқиб кетса-ю, у ерга яқин жойда эсига тушса, қайтиб Сафо билан Марва ўртасида саъй қилади; агар ўз юртига етиб боргунча эсига тушмаса, (ҳажжи) етарли бўлади ва унга (жазо учун) қурбонлик лозим, деганлар. Бу Суфён Саврийнинг сўзидир. Баъзилари эса: Агар Сафо билан Марва ўртасида тавофни (саъйни) тарк қилиб, ўз юртига қайтиб кетса, унга (ҳажжи) етарли бўлмайди, деганлар. Бу Шофиъийнинг сўзидир. У: Сафо билан Марва ўртасидаги саъй вожибдир, усиз ҳаж жоиз бўлмайди, деди.