حَدَّثَنَا أَبُو كُرَيْبٍ، حَدَّثَنَا وَكِيعٌ، عَنِ الْمَسْعُودِيِّ، عَنِ الْحَكَمِ، عَنْ مِقْسَمٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم قَدَّمَ ضَعَفَةَ أَهْلِهِ وَقَالَ " لاَ تَرْمُوا الْجَمْرَةَ حَتَّى تَطْلُعَ الشَّمْسُ " . قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ ابْنِ عَبَّاسٍ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ . وَالْعَمَلُ عَلَى هَذَا الْحَدِيثِ عِنْدَ أَهْلِ الْعِلْمِ لَمْ يَرَوْا بَأْسًا أَنْ يَتَقَدَّمَ الضَّعَفَةُ مِنَ الْمُزْدَلِفَةِ بِلَيْلٍ يَصِيرُونَ إِلَى مِنًى . وَقَالَ أَكْثَرُ أَهْلِ الْعِلْمِ بِحَدِيثِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم أَنَّهُمْ لاَ يَرْمُونَ حَتَّى تَطْلُعَ الشَّمْسُ . وَرَخَّصَ بَعْضُ أَهْلِ الْعِلْمِ فِي أَنْ يَرْمُوا بِلَيْلٍ . وَالْعَمَلُ عَلَى حَدِيثِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم أَنَّهُمْ لاَ يَرْمُونَ . وَهُوَ قَوْلُ الثَّوْرِيِّ وَالشَّافِعِيِّ . . قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ ابْنِ عَبَّاسٍ بَعَثَنِي رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي ثَقَلٍ حَدِيثٌ صَحِيحٌ رُوِيَ عَنْهُ مِنْ غَيْرِ وَجْهٍ . وَرَوَى شُعْبَةُ هَذَا الْحَدِيثَ عَنْ مُشَاشٍ عَنْ عَطَاءٍ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ عَنِ الْفَضْلِ بْنِ عَبَّاسٍ أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم قَدَّمَ ضَعَفَةَ أَهْلِهِ مِنْ جَمْعٍ بِلَيْلٍ . وَهَذَا حَدِيثٌ خَطَأٌ أَخْطَأَ فِيهِ مُشَاشٌ وَزَادَ فِيهِ عَنِ الْفَضْلِ بْنِ عَبَّاسٍ . وَرَوَى ابْنُ جُرَيْجٍ وَغَيْرُهُ هَذَا الْحَدِيثَ عَنْ عَطَاءٍ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ . وَلَمْ يَذْكُرُوا فِيهِ عَنِ الْفَضْلِ بْنِ عَبَّاسٍ . وَمُشَاشٌ بَصْرِيٌّ رَوَى عَنْهُ شُعْبَةُ .
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Nabiy ﷺ aʼlining zaif kishilarini oldinroq joʻnatdilar va: «Quyosh chiqmaguncha Jamraga tosh otmanglar», dedilar. Abu Iso aytdi: Ibn Abbosning hadisi hasan sahihdir. Ilm ahli shu hadisga amal qiladilar — zaiflar kechasi Muzdalifadan oldinroq joʻnab Minoga borishida zarar koʻrmaganlar. Koʻpchilik ilm ahli Nabiy ﷺning hadisiga koʻra ular quyosh chiqmaguncha tosh otmasligini aytdilar. Baʼzi ilm ahli kechasi tosh otishga ruxsat berdilar. Amal esa Nabiy ﷺning hadisiga koʻra ular (quyosh chiqmaguncha) tosh otmasliklaridir. Bu Savriy va Shofiʼiyning soʻzidir. Abu Iso aytdi: Ibn Abbosning «Rasululloh ﷺ meni yuk-yaragʻ bilan joʻnatdilar» degan hadisi sahihdir, undan bir necha yoʻl bilan rivoyat qilingan. Shuʼba bu hadisni Mushoshdan, u Atodan, u Ibn Abbosdan, u Fazl ibn Abbosdan rivoyat qilib, Nabiy ﷺ aʼlining zaiflarini kechasi Jamʼdan oldinroq joʻnatganlarini aytdi. Bu xato hadisdir — unda Mushosh xato qilib, «Fazl ibn Abbosdan» (degan ziyodani) qoʻshib yuborgan. Ibn Jurayj va boshqalar bu hadisni Atodan, u Ibn Abbosdan rivoyat qilib, unda «Fazl ibn Abbosdan» (degan)ni zikr qilmaganlar. Mushosh basralik boʻlib, undan Shuʼba rivoyat qilgan.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Набий ﷺ аълининг заиф кишиларини олдинроқ жўнатдилар ва: «Қуёш чиқмагунча Жамрага тош отманглар», дедилар. Абу Исо айтди: Ибн Аббоснинг ҳадиси ҳасан саҳиҳдир. Илм аҳли шу ҳадисга амал қиладилар — заифлар кечаси Муздалифадан олдинроқ жўнаб Минога боришида зарар кўрмаганлар. Кўпчилик илм аҳли Набий ﷺнинг ҳадисига кўра улар қуёш чиқмагунча тош отмаслигини айтдилар. Баъзи илм аҳли кечаси тош отишга рухсат бердилар. Амал эса Набий ﷺнинг ҳадисига кўра улар (қуёш чиқмагунча) тош отмасликларидир. Бу Саврий ва Шофиъийнинг сўзидир. Абу Исо айтди: Ибн Аббоснинг «Расулуллоҳ ﷺ мени юк-ярағ билан жўнатдилар» деган ҳадиси саҳиҳдир, ундан бир неча йўл билан ривоят қилинган. Шуъба бу ҳадисни Мушошдан, у Атодан, у Ибн Аббосдан, у Фазл ибн Аббосдан ривоят қилиб, Набий ﷺ аълининг заифларини кечаси Жамъдан олдинроқ жўнатганларини айтди. Бу хато ҳадисдир — унда Мушош хато қилиб, «Фазл ибн Аббосдан» (деган зиёдани) қўшиб юборган. Ибн Журайж ва бошқалар бу ҳадисни Атодан, у Ибн Аббосдан ривоят қилиб, унда «Фазл ибн Аббосдан» (деган)ни зикр қилмаганлар. Мушош басралик бўлиб, ундан Шуъба ривоят қилган.