حَدَّثَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ عُمَرَ بْنِ مَيْسَرَةَ، وَمُحَمَّدُ بْنُ عُبَيْدٍ، - الْمَعْنَى - قَالاَ حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ، عَنْ يَحْيَى بْنِ سَعِيدٍ، عَنْ بَشِيرِ بْنِ يَسَارٍ، عَنْ سَهْلِ بْنِ أَبِي حَثْمَةَ، وَرَافِعِ بْنِ خَدِيجٍ، أَنَّ مُحَيِّصَةَ بْنَ مَسْعُودٍ، وَعَبْدَ اللَّهِ بْنَ سَهْلٍ، انْطَلَقَا قِبَلَ خَيْبَرَ فَتَفَرَّقَا فِي النَّخْلِ فَقُتِلَ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ سَهْلٍ فَاتَّهَمُوا الْيَهُودَ فَجَاءَ أَخُوهُ عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ سَهْلٍ وَابْنَا عَمِّهِ حُوَيِّصَةُ وَمُحَيِّصَةُ فَأَتَوُا النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم فَتَكَلَّمَ عَبْدُ الرَّحْمَنِ فِي أَمْرِ أَخِيهِ وَهُوَ أَصْغَرُهُمْ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " الْكُبْرَ الْكُبْرَ " . أَوْ قَالَ " لِيَبْدَإِ الأَكْبَرُ " . فَتَكَلَّمَا فِي أَمْرِ صَاحِبِهِمَا فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " يُقْسِمُ خَمْسُونَ مِنْكُمْ عَلَى رَجُلٍ مِنْهُمْ فَيُدْفَعُ بِرُمَّتِهِ " . قَالُوا أَمْرٌ لَمْ نَشْهَدْهُ كَيْفَ نَحْلِفُ قَالَ " فَتُبَرِّئُكُمْ يَهُودُ بِأَيْمَانِ خَمْسِينَ مِنْهُمْ " . قَالُوا يَا رَسُولَ اللَّهِ قَوْمٌ كُفَّارٌ . قَالَ فَوَدَاهُ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مِنْ قِبَلِهِ . قَالَ قَالَ سَهْلٌ دَخَلْتُ مِرْبَدًا لَهُمْ يَوْمًا فَرَكَضَتْنِي نَاقَةٌ مِنْ تِلْكَ الإِبِلِ رَكْضَةً بِرِجْلِهَا . قَالَ حَمَّادٌ هَذَا أَوْ نَحْوَهُ . قَالَ أَبُو دَاوُدَ رَوَاهُ بِشْرُ بْنُ الْمُفَضَّلِ وَمَالِكٌ عَنْ يَحْيَى بْنِ سَعِيدٍ قَالَ فِيهِ " أَتَحْلِفُونَ خَمْسِينَ يَمِينًا وَتَسْتَحِقُّونَ دَمَ صَاحِبِكُمْ أَوْ قَاتِلِكُمْ " وَلَمْ يَذْكُرْ بِشْرٌ دَمًا وَقَالَ عَبْدَةُ عَنْ يَحْيَى كَمَا قَالَ حَمَّادٌ وَرَوَاهُ ابْنُ عُيَيْنَةَ عَنْ يَحْيَى فَبَدَأَ بِقَوْلِهِ " تُبَرِّئُكُمْ يَهُودُ بِخَمْسِينَ يَمِينًا يَحْلِفُونَ " . وَلَمْ يَذْكُرِ الاِسْتِحْقَاقَ قَالَ أَبُو دَاوُدَ وَهَذَا وَهَمٌ مِنِ ابْنِ عُيَيْنَةَ .
Sahl ibn Abu Hasma va Rofiʼ ibn Xadij (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Muhayyisa ibn Masʼud va Abdulloh ibn Sahl Xaybar tomonga yoʻl olishdi va xurmozorlar orasida ayrilishdi. Soʻng Abdulloh ibn Sahl oʻldirildi va ular yahudiylarni aybladilar. Shunda uning ukasi Abdurahmon ibn Sahl hamda amakisining oʻgʻillari Huvayyisa va Muhayyisa kelib, Nabiy ﷺ huzurlariga bordilar. Abdurahmon — ularning eng yoshi boʻlsa-da — akasining ishi haqida gapira boshladi. Shunda Rasululloh ﷺ: «Kattaga (gap bering), kattaga (gap bering)», dedilar — yoki: «Avval kattasi boshlasin», dedilar. Soʻng (kattalari) oʻz odamining ishi haqida gapirdilar. Rasululloh ﷺ: «Sizlardan ellik kishi ulardan (yahudiylardan) bir kishi ustiga qasam ichadi, soʻng u (oʻsha kishi) sizlarga arqoni bilan (bandi qilib) topshiriladi», dedilar. Ular: «Biz koʻrmagan ishga qanday qasam ichaylik?» dedilar. U zot: «Unda yahudiylar ulardan ellik kishining qasami bilan oʻzlarini (aybdan) xalos qiladi», dedilar. Ular: «Yo Rasululloh, ular kofir qavm-ku», dedilar. (Roviy) aytdi: Shunda Rasululloh ﷺ uning xunini oʻz tomonlaridan (oʻz mollaridan) toʻladilar. (Roviy) aytdi: Sahl dedi: Men bir kuni ularning tuya qoʻrasiga kirdim va oʻsha tuyalardan biri meni oyogʻi bilan tepib yubordi. Hammod: «Shunday», dedi — yoki shunga oʻxshash (dedi). Abu Dovud aytdi: Uni Bishr ibn al-Mufazzal va Molik Yahyo ibn Saiddan rivoyat qilib, unda: «Sizlar ellik qasam ichib, oʻz odamingizning — yoki qotilingizning — qonini istihqoq qilasizlarmi?» deyilgan. Bishr «qon»ni zikr qilmadi. Abda Yahyodan Hammod aytganidek rivoyat qildi. Uni Ibn Uyayna ham Yahyodan rivoyat qilib, soʻzni: «Yahudiylar ellik qasam ichib oʻzlarini xalos qiladi», deb boshladi va istihqoqni zikr qilmadi. Abu Dovud aytdi: Bu Ibn Uyaynaning xato (vahm)idir.Саҳл ибн Абу Ҳасма ва Рофиъ ибн Хадиж (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Муҳаййиса ибн Масъуд ва Абдуллоҳ ибн Саҳл Хайбар томонга йўл олишди ва хурмозорлар орасида айрилишди. Сўнг Абдуллоҳ ибн Саҳл ўлдирилди ва улар яҳудийларни айбладилар. Шунда унинг укаси Абдураҳмон ибн Саҳл ҳамда амакисининг ўғиллари Ҳуваййиса ва Муҳаййиса келиб, Набий ﷺ ҳузурларига бордилар. Абдураҳмон — уларнинг энг ёши бўлса-да — акасининг иши ҳақида гапира бошлади. Шунда Расулуллоҳ ﷺ: «Каттага (гап беринг), каттага (гап беринг)», дедилар — ёки: «Аввал каттаси бошласин», дедилар. Сўнг (катталари) ўз одамининг иши ҳақида гапирдилар. Расулуллоҳ ﷺ: «Сизлардан эллик киши улардан (яҳудийлардан) бир киши устига қасам ичади, сўнг у (ўша киши) сизларга арқони билан (банди қилиб) топширилади», дедилар. Улар: «Биз кўрмаган ишга қандай қасам ичайлик?» дедилар. У зот: «Унда яҳудийлар улардан эллик кишининг қасами билан ўзларини (айбдан) халос қилади», дедилар. Улар: «Ё Расулуллоҳ, улар кофир қавм-ку», дедилар. (Ровий) айтди: Шунда Расулуллоҳ ﷺ унинг хунини ўз томонларидан (ўз молларидан) тўладилар. (Ровий) айтди: Саҳл деди: Мен бир куни уларнинг туя қўрасига кирдим ва ўша туялардан бири мени оёғи билан тепиб юборди. Ҳаммод: «Шундай», деди — ёки шунга ўхшаш (деди). Абу Довуд айтди: Уни Бишр ибн ал-Муфаззал ва Молик Яҳё ибн Саиддан ривоят қилиб, унда: «Сизлар эллик қасам ичиб, ўз одамингизнинг — ёки қотилингизнинг — қонини истиҳқоқ қиласизларми?» дейилган. Бишр «қон»ни зикр қилмади. Абда Яҳёдан Ҳаммод айтганидек ривоят қилди. Уни Ибн Уяйна ҳам Яҳёдан ривоят қилиб, сўзни: «Яҳудийлар эллик қасам ичиб ўзларини халос қилади», деб бошлади ва истиҳқоқни зикр қилмади. Абу Довуд айтди: Бу Ибн Уяйнанинг хато (ваҳм)идир.