حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ أَبِي عَدِيٍّ عَنْ سُلَيْمَانَ يَعْنِي التَّيْمِيَّ عَنْ أَبِي عُثْمَانَ يَعْنِي النَّهْدِيَّ عَنْ قَبِيصَةَ بْنِ مُخَارِقٍ قَالَلَمَّا نَزَلَتْ عَلَى رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ {وَأَنْذِرْ عَشِيرَتَكَ الْأَقْرَبِينَ} انْطَلَقَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِلَى رَضْمَةٍ مِنْ جَبَلٍ فَعَلَا أَعْلَاهَا ثُمَّ نَادَى أَوْ قَالَ قَالَ يَا آلَ عَبْدِ مَنَافَاهُ إِنِّي نَذِيرٌ إِنَّ مَثَلِي وَمَثَلَكُمْ كَمَثَلِ رَجُلٍ رَأَى الْعَدُوَّ فَانْطَلَقَ يَرْبَأُ أَهْلَهُ يُنَادِي أَوْ قَالَ يَهْتِفُ يَا صَبَاحَاهْقَالَ أَبِي قَالَ ابْنُ أَبِي عَدِيٍّ فِي هَذَا الْحَدِيثِ عَنْ قَبِيصَةَ بْنِ مُخَارِقٍ أَوْ وَهْبِ بْنِ عَمْرٍو وَهُوَ خَطَأٌ إِنَّمَا هُوَ زُهَيْرُ بْنُ عَمْرٍو فَلَمَّا أَخْطَأَ تَرَكْتُ وَهْبَ بْنَ عَمْرٍو

Qabisa ibn Muxoriq (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺga {Va eng yaqin qarindoshlaringni ogohlantir} (oyati) nozil boʻlganda, Rasululloh ﷺ togʻning toshloq (joyi)ga bordilar-da, uning eng balandiga chiqib, soʻng nido qildilar — yoki: aytdilar —: «Ey Abdu Manof oʻgʻillari, albatta men ogohlantiruvchiman. Mening misolim va sizlarning misolingiz — dushmanni koʻrgan, soʻng oʻz ahlini qoʻriqlashga borib, ‹Yo sabohoh!› deb nido qilgan — yoki: baqirgan — bir kishining misoli kabidir», dedilar. Otam aytdi: Ibn Abu Adiy bu hadisda «Qabisa ibn Muxoriqdan yoki Vahb ibn Amrdan» dedi, bu esa xatodir; u faqat Zuhayr ibn Amrdir. U xato qilgani uchun men Vahb ibn Amrni tark etdim.Қабиса ибн Мухориқ (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺга {Ва энг яқин қариндошларингни огоҳлантир} (ояти) нозил бўлганда, Расулуллоҳ ﷺ тоғнинг тошлоқ (жойи)га бордилар-да, унинг энг баландига чиқиб, сўнг нидо қилдилар — ёки: айтдилар —: «Эй Абду Маноф ўғиллари, албатта мен огоҳлантирувчиман. Менинг мисолим ва сизларнинг мисолингиз — душманни кўрган, сўнг ўз аҳлини қўриқлашга бориб, ‹Ё сабоҳоҳ!› деб нидо қилган — ёки: бақирган — бир кишининг мисоли кабидир», дедилар. Отам айтди: Ибн Абу Адий бу ҳадисда «Қабиса ибн Мухориқдан ёки Ваҳб ибн Амрдан» деди, бу эса хатодир; у фақат Зуҳайр ибн Амрдир. У хато қилгани учун мен Ваҳб ибн Амрни тарк этдим.

حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ قَالَ حَدَّثَنِي عَوْفٌ قَالَ حَدَّثَنِي حَيَّانُ قَالَ حَدَّثَنِي قَطَنُ بْنُ قَبِيصَةَ عَنْ أَبِيهِ قَبِيصَةَ بْنِ مُخَارِقٍأَنَّهُ سَمِعَ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ الْعِيَافَةُ وَالطِّيَرَةُ وَالطَّرْقُ مِنْ الْجِبْتِ قَالَ الْعِيَافَةُ مِنْ الزَّجْرِ وَالطَّرْقُ مِنْ الْخَطِّ

Qatan ibn Qabisa otasi Qabisa ibn Muxoriq (roziyallohu anhu)dan rivoyat qiladiki, u Nabiy ﷺning: «Iyofa, tiyara va tarq jibtdandir», deganlarini eshitdi. (Rovi) aytdi: Iyofa — (qushni) uchirishdan, tarq esa chiziq tortishdandir.Қатан ибн Қабиса отаси Қабиса ибн Мухориқ (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қиладики, у Набий ﷺнинг: «Иёфа, тияра ва тарқ жибтдандир», деганларини эшитди. (Рови) айтди: Иёфа — (қушни) учиришдан, тарқ эса чизиқ тортишдандир.

حَدَّثَنَا سُفْيَانُ بْنُ عُيَيْنَةَ عَنْ هَارُونَ بْنِ رِئَابٍ عَنْ كِنَانَةَ بْنِ نُعَيْمٍ عَنْ قَبِيصَةَ بْنِ الْمُخَارِقِ الْهِلَالِيِّتَحَمَّلْتُ بِحَمَالَةٍ فَأَتَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَسْأَلُهُ فِيهَا فَقَالَ نُؤَدِّهَا عَنْكَ وَنُخْرِجُهَا مِنْ نَعَمْ الصَّدَقَةِ وَقَالَ مَرَّةً وَنُخْرِجُهَا إِذَا جَاءَتْنَا الصَّدَقَةُ أَوْ إِذَا جَاءَ نَعَمُ الصَّدَقَةِ وَقَالَ يَا قَبِيصَةُ إِنَّ الْمَسْأَلَةَ لَا تَصْلُحُ وَقَالَ مَرَّةً حُرِّمَتْ إِلَّا فِي ثَلَاثٍ رَجُلٍ تَحَمَّلَ بِحَمَالَةٍ حَلَّتْ لَهُ الْمَسْأَلَةُ حَتَّى يُؤَدِّيَهَا ثُمَّ يُمْسِكَ وَرَجُلٍ أَصَابَتْهُ حَاجَةٌ وَفَاقَةٌ حَتَّى يَشْهَدَ لَهُ ثَلَاثَةٌ مِنْ ذَوِي الْحِجَا مِنْ قَوْمِهِ وَقَالَ مَرَّةً رَجُلٍ أَصَابَتْهُ فَاقَةٌ أَوْ حَاجَةٌ حَتَّى يَشْهَدَ لَهُ أَوْ يَكَلَّمَ ثَلَاثَةٌ مِنْ ذَوِي الْحِجَا مِنْ قَوْمِهِ أَنَّهُ قَدْ أَصَابَتْهُ حَاجَةٌ أَوْ فَاقَةٌ إِلَّا قَدْ حَلَّتْ لَهُ الْمَسْأَلَةُ فَيَسْأَلُ حَتَّى يُصِيبَ قِوَامًا مِنْ عَيْشٍ أَوْ سِدَادًا مِنْ عَيْشٍ ثُمَّ يُمْسِكَ وَرَجُلٍ أَصَابَتْهُ جَائِحَةٌ اجْتَاحَتْ مَالَهُ حَلَّتْ لَهُ الْمَسْأَلَةُ فَيَسْأَلُ حَتَّى يُصِيبَ قِوَامًا مِنْ عَيْشٍ أَوْ سَدَادًا مِنْ عَيْشٍ ثُمَّ يُمْسِكَ وَمَا كَانَ سِوَى ذَلِكَ مِنْ الْمَسْأَلَةِ سُحْتٌ

Qabisa ibn al-Muxoriq al-Hiloliy (roziyallohu anhu) aytdi: Men bir moliyaviy majburiyatni oʻz zimmamga oldim, soʻng u haqda soʻrash uchun Rasululloh ﷺ huzurlariga keldim. U zot: «Uni sening zimmangdan ado etamiz va sadaqa tuyalaridan chiqaramiz», dedilar. Bir marta esa: «Bizga sadaqa kelganda yoki sadaqa tuyalari kelganda, uni chiqaramiz», dedilar. Soʻng: «Ey Qabisa, albatta, soʻrash joiz emas» — bir marta: «harom qilingan», dedilar — «magar uch holatda: moliyaviy majburiyatni oʻz zimmasiga olgan kishi — uni ado etguncha soʻrash unga halol boʻladi, soʻng tiyiladi; hojat va qashshoqlikka uchragan kishi — qavmidan aqlli uch kishi unga hojat yoki qashshoqlik yetganiga guvohlik berguncha yoki (shuni) aytguncha, soʻng soʻrash unga halol boʻladi va tirikchiligini toʻgʻrilaydigan yoki yetarli kun kechiradigan narsani topguncha soʻraydi, keyin tiyiladi; molini yoʻq qilib yuborgan ofatga uchragan kishi — soʻrash unga halol boʻladi va tirikchiligini toʻgʻrilaydigan yoki yetarli kun kechiradigan narsani topguncha soʻraydi, keyin tiyiladi. Bulardan boshqasi esa haromdir», dedilar.Қабиса ибн ал-Мухориқ ал-Ҳилолий (розияллоҳу анҳу) айтди: Мен бир молиявий мажбуриятни ўз зиммамга олдим, сўнг у ҳақда сўраш учун Расулуллоҳ ﷺ ҳузурларига келдим. У зот: «Уни сенинг зиммангдан адо этамиз ва садақа туяларидан чиқарамиз», дедилар. Бир марта эса: «Бизга садақа келганда ёки садақа туялари келганда, уни чиқарамиз», дедилар. Сўнг: «Эй Қабиса, албатта, сўраш жоиз эмас» — бир марта: «ҳаром қилинган», дедилар — «магар уч ҳолатда: молиявий мажбуриятни ўз зиммасига олган киши — уни адо этгунча сўраш унга ҳалол бўлади, сўнг тийилади; ҳожат ва қашшоқликка учраган киши — қавмидан ақлли уч киши унга ҳожат ёки қашшоқлик етганига гувоҳлик бергунча ёки (шуни) айтгунча, сўнг сўраш унга ҳалол бўлади ва тирикчилигини тўғрилайдиган ёки етарли кун кечирадиган нарсани топгунча сўрайди, кейин тийилади; молини йўқ қилиб юборган офатга учраган киши — сўраш унга ҳалол бўлади ва тирикчилигини тўғрилайдиган ёки етарли кун кечирадиган нарсани топгунча сўрайди, кейин тийилади. Булардан бошқаси эса ҳаромдир», дедилар.