حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ عَنْ جَرِيرِ بْنِ حَازِمٍ قَالَ حَدَّثَنَا عَدِيُّ بْنُ عَدِيٍّ قَالَ أَخْبَرَنِي رَجَاءُ بْنُ حَيْوَةَ وَالْعُرْسُ ابْنُ عَمِيرَةَ عَنْ أَبِيهِ عَدِيٍّ قَالَخَاصَمَ رَجُلٌ مِنْ كِنْدَةَ يُقَالُ لَهُ امْرُؤُ الْقَيْسِ بْنُ عَابِسٍ رَجُلًا مِنْ حَضَرَمَوْتَ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي أَرْضٍ فَقَضَى عَلَى الْحَضْرَمِيِّ بِالْبَيِّنَةِ فَلَمْ تَكُنْ لَهُ بَيِّنَةٌ فَقَضَى عَلَى امْرِئِ الْقَيْسِ بِالْيَمِينِ فَقَالَ الْحَضْرَمِيُّ إِنْ أَمْكَنْتَهُ مِنْ الْيَمِينِ يَا رَسُولَ اللَّهِ ذَهَبَتْ وَاللَّهِ أَوْ وَرَبِّ الْكَعْبَةِ أَرْضِي فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مَنْ حَلَفَ عَلَى يَمِينٍ كَاذِبَةٍ لِيَقْتَطِعَ بِهَا مَالَ أَخِيهِ لَقِيَ اللَّهَ وَهُوَ عَلَيْهِ غَضْبَانُ قَالَ رَجَاءُ وَتَلَا رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ {إِنَّ الَّذِينَ يَشْتَرُونَ بِعَهْدِ اللَّهِ وَأَيْمَانِهِمْ ثَمَنًا قَلِيلًا} فَقَالَ امْرُؤُ الْقَيْسِ مَاذَا لِمَنْ تَرَكَهَا يَا رَسُولَ اللَّهِ قَالَ الْجَنَّةُ قَالَ فَاشْهَدْ أَنِّي قَدْ تَرَكْتُهَا لَهُ كُلَّهَا

Adiy ibn Umayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Kindalik Imruul-Qays ibn Obis degan kishi hazramavtlik bir kishi bilan bir yer haqida Rasululloh ﷺ huzurlarida daʼvolashdi. U zot hazramavtlikka bayyina keltirishni hukm qildilar, uning bayyinasi yoʻq edi. Shunda u zot Imruul-Qaysga qasam ichishni hukm qildilar. Hazramavtlik: «Yo Rasululloh, agar unga qasam ichishga imkon bersangiz, Allohga qasamki — yoki: Kaʼbaning Robbiga qasamki — yerim ketdi», dedi. Shunda Rasululloh ﷺ: «Kim birodarining molini kesib olish uchun yolgʻon qasam ichsa, Allohga Uning gʻazabiga uchragan holda roʻbaroʻ boʻladi», dedilar. Rajo aytdi: Rasululloh ﷺ: «Albatta, Allohga bergan ahdlarini va qasamlarini oz baholarga sotadiganlar…» (oyatini) tilovat qildilar. Shunda Imruul-Qays: «Yo Rasululloh, uni tark qilgan kishiga nima bor?» dedi. U zot: «Jannat», dedilar. U: «Unday boʻlsa, guvoh boʻling, men uning hammasini unga tark qildim», dedi.Адий ибн Умайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Киндалик Имруул-Қайс ибн Обис деган киши ҳазрамавтлик бир киши билан бир ер ҳақида Расулуллоҳ ﷺ ҳузурларида даъволашди. У зот ҳазрамавтликка баййина келтиришни ҳукм қилдилар, унинг баййинаси йўқ эди. Шунда у зот Имруул-Қайсга қасам ичишни ҳукм қилдилар. Ҳазрамавтлик: «Ё Расулуллоҳ, агар унга қасам ичишга имкон берсангиз, Аллоҳга қасамки — ёки: Каъбанинг Роббига қасамки — ерим кетди», деди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ: «Ким биродарининг молини кесиб олиш учун ёлғон қасам ичса, Аллоҳга Унинг ғазабига учраган ҳолда рўбарў бўлади», дедилар. Ражо айтди: Расулуллоҳ ﷺ: «Албатта, Аллоҳга берган аҳдларини ва қасамларини оз баҳоларга сотадиганлар…» (оятини) тиловат қилдилар. Шунда Имруул-Қайс: «Ё Расулуллоҳ, уни тарк қилган кишига нима бор?» деди. У зот: «Жаннат», дедилар. У: «Ундай бўлса, гувоҳ бўлинг, мен унинг ҳаммасини унга тарк қилдим», деди.

مَرَّتَيْنِ حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ عَنْ إِسْمَاعِيلَ بْنِ أَبِي خَالِدٍ قَالَ حَدَّثَنِي قَيْسٌ عَنْ عَدِيِّ ابْنِ عَمِيرَةَ الْكِنْدِيِّ قَالَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَا أَيُّهَا النَّاسُ مَنْ عَمِلَ مِنْكُمْ لَنَا عَلَى عَمَلٍ فَكَتَمَنَا مِنْهُ مَخِيطًا فَمَا فَوْقَهُ فَهُوَ غُلٌّ يَأْتِي بِهِ يَوْمَ الْقِيَامَةِ قَالَ فَقَامَ رَجُلٌ مِنْ الْأَنْصَارِ أَسْوَدُ قَالَ مُجَالِدٌ هُوَ سَعْدُ بْنُ عُبَادَةَ كَأَنِّي أَنْظُرُ إِلَيْهِ قَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ اقْبَلْ عَنِّي عَمَلَكَ فَقَالَ وَمَا ذَاكَ قَالَ سَمِعْتُكَ تَقُولُ كَذَا وَكَذَا قَالَ وَأَنَا أَقُولُ ذَلِكَ الْآنَ مَنْ اسْتَعْمَلْنَاهُ عَلَى عَمَلٍ فَلْيَجِئْ بِقَلِيلِهِ وَكَثِيرِهِ فَمَا أُوتِيَ مِنْهُ أَخَذَهُ وَمَا نُهِيَ عَنْه انْتَهَىحَدَّثَنَا يَزِيدُ بْنُ هَارُونَ قَالَ أَخْبَرَنَا إِسْمَاعِيلُ عَنْ قَيْسٍ قَالَ حَدَّثَنِي عَدِيُّ ابْنُ عَمِيرَةَ فَذَكَرَ الْحَدِيثَ حَدَّثَنَا وَكِيعٌ حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي خَالِدٍ عَنْ قَيْسِ بْنِ أَبِي حَازِمٍ عَنْ عَدِيِّ ابْنِ عَمِيرَةَ الْكِنْدِيِّ قَالَ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ مَنْ اسْتَعْمَلْنَاهُ عَلَى عَمَلٍ فَذَكَرَ مَعْنَاهُ

Adiy ibn Umayra al-Kindiy (roziyallohu anhu) aytdi: Rasululloh ﷺ: «Ey odamlar! Sizlardan kim bizning nomimizdan biror ishga qoʻyilsa-yu, soʻng undan bir igna boʻlsa ham yoki undan ortiq narsani bizdan yashirsa, bu xiyonat boʻlib, qiyomat kuni uni koʻtarib keladi», dedilar. Shunda ansorlardan qoramagʻiz bir kishi oʻrnidan turdi — Mujolid aytdi: U Saʼd ibn Ubodadir, goʻyo men hozir unga qarab turganday boʻlaman — va: «Yo Rasululloh, amalingizni mendan qaytarib oling», dedi. U zot: «Bu nima degani?» dedilar. U: «Sizning shunday-shunday deganingizni eshitdim», dedi. U zot: «Men buni hozir ham aytaman: kimni biror ishga tayinlagan boʻlsak, uning ozini ham, koʻpini ham keltirsin. Unga undan berilgan narsani olsin, qaytarilgan narsadan esa tiyilsin», dedilar.Адий ибн Умайра ал-Киндий (розияллоҳу анҳу) айтди: Расулуллоҳ ﷺ: «Эй одамлар! Сизлардан ким бизнинг номимиздан бирор ишга қўйилса-ю, сўнг ундан бир игна бўлса ҳам ёки ундан ортиқ нарсани биздан яширса, бу хиёнат бўлиб, қиёмат куни уни кўтариб келади», дедилар. Шунда ансорлардан қорамағиз бир киши ўрнидан турди — Мужолид айтди: У Саъд ибн Убодадир, гўё мен ҳозир унга қараб тургандай бўламан — ва: «Ё Расулуллоҳ, амалингизни мендан қайтариб олинг», деди. У зот: «Бу нима дегани?» дедилар. У: «Сизнинг шундай-шундай деганингизни эшитдим», деди. У зот: «Мен буни ҳозир ҳам айтаман: кимни бирор ишга тайинлаган бўлсак, унинг озини ҳам, кўпини ҳам келтирсин. Унга ундан берилган нарсани олсин, қайтарилган нарсадан эса тийилсин», дедилар.

حَدَّثَنَا ابْنُ نُمَيْرٍ حَدَّثَنَا سَيْفٌ قَالَ سَمِعْتُ عَدِيَّ بْنَ عَدِيٍّ الْكِنْدِيَّ يُحَدِّثُ عَنْ مُجَاهِدٍ قَالَ حَدَّثَنِي مَوْلًى لَنَا أَنَّهُ سَمِعَ عَدِيًّا يَقُولُسَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ إِنَّ اللَّهَ عَزَّ وَجَلَّ لَا يُعَذِّبُ الْعَامَّةَ بِعَمَلِ الْخَاصَّةِ حَتَّى يَرَوْا الْمُنْكَرَ بَيْنَ ظَهْرَانَيْهِمْ وَهُمْ قَادِرُونَ عَلَى أَنْ يُنْكِرُوهُ فَلَا يُنْكِرُوهُ فَإِذَا فَعَلُوا ذَلِكَ عَذَّبَ اللَّهُ الْخَاصَّةَ وَالْعَامَّةَحَدَّثَنَا يَزِيدُ بْنُ هَارُونَ عَنْ جَرِيرُ بْنُ حَازِمٍ قَالَ حَدَّثَنِي عَدِيُّ بْنُ عَدِيٍّ عَنْ رَجَاءِ بْنِ حَيْوَةَ وَالْعُرْسِ ابْنِ عَمِيرَةَ عَنْ أَبِيهِ عَدِيٍّ فَذَكَرَ الْحَدِيثَ قَالَ جَرِيرٌ وَزَادَنِي أَيُّوبُ وَكُنَّا جَمِيعًا حِينَ سَمِعْنَا الْحَدِيثَ مِنْ عَدِيٍّ قَالَ قَالَ عَدِيٌّ وَحَدَّثَنَا الْعُرْسُ ابْنُ عَمِيرَةَ فَنَزَلَتْ هَذِهِ الْآيَةُ {إِنَّ الَّذِينَ يَشْتَرُونَ بِعَهْدِ اللَّهِ وَأَيْمَانِهِمْ ثَمَنًا قَلِيلًا} إِلَى آخِرِهَا وَلَمْ أَحْفَظْهُ أَنَا يَوْمَئِذٍ مِنْ عَدِيٍّ

Adiy ibn Umayra (roziyallohu anhu) aytdi: Men Rasululloh ﷺning shunday deganlarini eshitdim: «Albatta, Alloh azza va jalla xoslarning amali sababli ommani azoblamaydi, toki ular oʻz oralarida munkarni koʻrib, uni inkor qilishga qodir tura turib, inkor qilmasalar. Ular shunday qilsalar, Alloh xoslarni ham, ommani ham azoblaydi».Адий ибн Умайра (розияллоҳу анҳу) айтди: Мен Расулуллоҳ ﷺнинг шундай деганларини эшитдим: «Албатта, Аллоҳ азза ва жалла хосларнинг амали сабабли оммани азобламайди, токи улар ўз ораларида мункарни кўриб, уни инкор қилишга қодир тура туриб, инкор қилмасалар. Улар шундай қилсалар, Аллоҳ хосларни ҳам, оммани ҳам азоблайди».

حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ بْنُ عِيسَى قَالَ حَدَّثَنِي لَيْثٌ يَعْنِي ابْنَ سَعْدٍ قَالَ حَدَّثَنِي عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِي حُسَيْنٍ عَنْ عَدِيِّ بْنِ عَدِيٍّ الْكِنْدِيِّ عَنْ أَبِيهِعَنْ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ الثَّيِّبُ تُعْرِبُ عَنْ نَفْسِهَا وَالْبِكْرُ رِضَاهَا صَمْتُهَا

Adiy (roziyallohu anhu)dan, Rasululloh ﷺdan rivoyat qilinadi: «Tul ayol oʻzi haqida oʻzi soʻzlaydi, bokira qizning roziligi esa jim turishidir», dedilar.Адий (розияллоҳу анҳу)дан, Расулуллоҳ ﷺдан ривоят қилинади: «Тул аёл ўзи ҳақида ўзи сўзлайди, бокира қизнинг розилиги эса жим туришидир», дедилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ عَنْ إِسْمَاعِيلَ قَالَ سَمِعْتُ قَيْسًا يُحَدِّثُ عَنْ عَدِيِّ ابْنِ عَمِيرَةَعَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَنَّهُ قَالَ مَنْ اسْتَعْمَلْنَاهُ مِنْكُمْ عَلَى عَمَلٍ فَكَتَمَنَا مَخِيطًا فَهُوَ غُلٌّ يَأْتِي بِهِ يَوْمَ الْقِيَامَةِ فَقَامَ رَجُلٌ مِنْ الْقَوْمِ آدَمُ طُوَالٌ مِنْ الْأَنْصَارِ فَقَالَ لَا حَاجَةَ لِي فِي عَمَلِكَ فَقَالَ لَهُ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لِمَ قَالَ إِنِّي سَمِعْتُكَ آنِفًا تَقُولُ قَالَ فَأَنَا أَقُولُ الْآنَ مَنْ اسْتَعْمَلْنَاهُ مِنْكُمْ عَلَى عَمَلٍ فَلْيَأْتِ بِقَلِيلِهِ وَكَثِيرِهِ فَإِنْ أُتِيَ بِشَيْءٍ أَخَذَهُ وَإِنْ نُهِيَ عَنْهُ انْتَهَى

Adiy ibn Umayra (roziyallohu anhu)dan, Nabiy ﷺdan rivoyat qilinadiki, u zot: «Sizlardan kimni biror ishga tayinlasak-u, u bizdan bir ignani yashirsa, bu xiyonat boʻlib, qiyomat kuni uni koʻtarib keladi», dedilar. Shunda qavm ichidan ansorlardan boʻlgan bugʻdoyrang, boʻyi baland bir kishi oʻrnidan turib: «Menga sizning amalingiz kerak emas», dedi. Rasululloh ﷺ unga: «Nega?» dedilar. U: «Men hozirgina sizning shunday deganingizni eshitdim», dedi. U zot: «Men hozir ham aytaman: sizlardan kimni biror ishga tayinlasak, uning ozini ham, koʻpini ham keltirsin. Unga bir narsa berilsa, oladi; undan qaytarilsa, tiyiladi», dedilar.Адий ибн Умайра (розияллоҳу анҳу)дан, Набий ﷺдан ривоят қилинадики, у зот: «Сизлардан кимни бирор ишга тайинласак-у, у биздан бир игнани яширса, бу хиёнат бўлиб, қиёмат куни уни кўтариб келади», дедилар. Шунда қавм ичидан ансорлардан бўлган буғдойранг, бўйи баланд бир киши ўрнидан туриб: «Менга сизнинг амалингиз керак эмас», деди. Расулуллоҳ ﷺ унга: «Нега?» дедилар. У: «Мен ҳозиргина сизнинг шундай деганингизни эшитдим», деди. У зот: «Мен ҳозир ҳам айтаман: сизлардан кимни бирор ишга тайинласак, унинг озини ҳам, кўпини ҳам келтирсин. Унга бир нарса берилса, олади; ундан қайтарилса, тийилади», дедилар.

حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ عَيَّاشٍ وَإِسْحَاقُ بْنُ عِيسَى وَهَذَا حَدِيثُ عَلِيٍّ قَالَ حَدَّثَنَا اللَّيْثُ بْنُ سَعْدٍ قَالَ حَدَّثَنِي عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِي حُسَيْنٍ الْمَكِّيُّ عَنْ عَدِيِّ بْنِ عَدِيٍّ الْكِنْدِيِّ عَنْ أَبِيهِعَنْ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ أَشِيرُوا عَلَى النِّسَاءِ فِي أَنْفُسِهِنَّ فَقَالُوا إِنَّ الْبِكْرَ تَسْتَحِي يَا رَسُولَ اللَّهِ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ الثَّيِّبُ تُعْرِبُ عَنْ نَفْسِهَا بِلِسَانِهَا وَالْبِكْرُ رِضَاهَا صَمْتُهَاحَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ الْحَجَّاجِ قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ يَعْنِي ابْنَ مُبَارَكٍ قَالَ أَخْبَرَنَا سَيْفُ بْنُ أَبِي سُلَيْمَانَ قَالَ سَمِعْتُ عَدِيَّ بْنَ عَدِيٍّ الْكِنْدِيَّ يَقُولُ حَدَّثَنِي مَوْلًى لَنَا أَنَّهُ سَمِعَ جَدِّي يَقُولُ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ إِنَّ اللَّهَ عَزَّ وَجَلَّ لَا يُعَذِّبُ فَذَكَرَ الْحَدِيثَ

Adiy (roziyallohu anhu)dan, Rasululloh ﷺdan rivoyat qilinadiki, u zot: «Ayollar bilan oʻzlari haqida maslahatlashinglar», dedilar. Ular: «Yo Rasululloh, bokira qiz uyaladi-ku», deyishdi. Rasululloh ﷺ: «Tul ayol oʻzi haqida tili bilan oʻzi soʻzlaydi, bokira qizning roziligi esa jim turishidir», dedilar.Адий (розияллоҳу анҳу)дан, Расулуллоҳ ﷺдан ривоят қилинадики, у зот: «Аёллар билан ўзлари ҳақида маслаҳатлашинглар», дедилар. Улар: «Ё Расулуллоҳ, бокира қиз уялади-ку», дейишди. Расулуллоҳ ﷺ: «Тул аёл ўзи ҳақида тили билан ўзи сўзлайди, бокира қизнинг розилиги эса жим туришидир», дедилар.

حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ حَدَّثَنَا مُعْتَمِرُ بْنُ سُلَيْمَانَ قَالَ قَرَأْتُ عَلَى الْفُضَيْلِ بْنِ مَيْسَرَةَ قَالَ حَدَّثَنِي أَبُو حَرِيزٍ أَنَّ قَيْسَ بْنَ أَبِي حَازِمٍ حَدَّثَهُ أَنَّ عَدِيَّ ابْنَ عَمِيرَةَ قَالَكَانَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِذَا سَجَدَ يُرَى بَيَاضُ إِبْطِهِ ثُمَّ إِذَا سَلَّمَ أَقْبَلَ بِوَجْهِهِ عَنْ يَمِينِهِ حَتَّى يُرَى بَيَاضُ خَدِّهِ ثُمَّ يُسَلِّمُ عَنْ يَسَارِهِ وَيُقْبِلُ بِوَجْهِهِ حَتَّى يُرَى بَيَاضُ خَدِّهِ عَنْ يَسَارِهِقَالَ أَبُو عَبْد الرَّحْمَنِ و حَدَّثَنِي يَحْيَى بْنُ مَعِينٍ قَالَ حَدَّثَنَا مُعْتَمِرُ بْنُ سُلَيْمَانَ فَذَكَرَ الْحَدِيثَ

Adiy ibn Umayra (roziyallohu anhu) aytdi: Nabiy ﷺ sajda qilganlarida qoʻltiqlarining oqi koʻrinar edi. Soʻng salom berganlarida yuzlarini oʻng tomonga burar, hatto yonoqlarining oqi koʻrinar edi; soʻng chap tomonga salom berib, yuzlarini burar, chap tomondan ham yonoqlarining oqi koʻrinar edi.Адий ибн Умайра (розияллоҳу анҳу) айтди: Набий ﷺ сажда қилганларида қўлтиқларининг оқи кўринар эди. Сўнг салом берганларида юзларини ўнг томонга бурар, ҳатто ёноқларининг оқи кўринар эди; сўнг чап томонга салом бериб, юзларини бурар, чап томондан ҳам ёноқларининг оқи кўринар эди.