حَدَّثَنَا عَفَّانُ حَدَّثَنَا هَمَّامٌ قَالَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جُحَادَةَ قَالَ حَدَّثَنِي الْمُغِيرَةُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ الْيَشْكُرِيُّ عَنْ أَبِيهِ قَالَانْطَلَقْتُ إِلَى الْكُوفَةِ لِأَجْلِبَ بِغَالًا قَالَ فَأَتَيْتُ السُّوقَ وَلَمْ تُقَمْ قَالَ قُلْتُ لِصَاحِبٍ لِي لَوْ دَخَلْنَا الْمَسْجِدَ وَمَوْضِعُهُ يَوْمَئِذٍ فِي أَصْحَابِ التَّمْرِ فَإِذَا فِيهِ رَجُلٌ مِنْ قَيْسٍ يُقَالُ لَهُ ابْنُ الْمُنْتَفِقِ وَهُوَ يَقُولُ وُصِفَ لِي رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَحُلِّيَ فَطَلَبْتُهُ بِمِنًى فَقِيلَ لِي هُوَ بِعَرَفَاتٍ فَانْتَهَيْتُ إِلَيْهِ فَزَاحَمْتُ عَلَيْهِ فَقِيلَ لِي إِلَيْكَ عَنْ طَرِيقِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَالَ دَعُوا الرَّجُلَ أَرِبَ مَا لَهُ قَالَ فَزَاحَمْتُ عَلَيْهِ حَتَّى خَلَصْتُ إِلَيْهِ قَالَ فَأَخَذْتُ بِخِطَامِ رَاحِلَةِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَوْ قَالَ زِمَامِهَا هَكَذَا حَدَّثَ مُحَمَّدٌ حَتَّى اخْتَلَفَتْ أَعْنَاقُ رَاحِلَتَيْنَا قَالَ فَمَا يَزَعُنِي رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَوْ قَالَ مَا غَيَّرَ عَلَيَّ هَكَذَا حَدَّثَ مُحَمَّدٌ قَالَ قُلْتُ ثِنْتَانِ أَسْأَلُكَ عَنْهُمَا مَا يُنَجِّينِي مِنْ النَّارِ وَمَا يُدْخِلُنِي الْجَنَّةَ قَالَ فَنَظَرَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِلَى السَّمَاءِ ثُمَّ نَكَسَ رَأْسَهُ ثُمَّ أَقْبَلَ عَلَيَّ بِوَجْهِهِ قَالَ لَئِنْ كُنْتَ أَوْجَزْتَ فِي الْمَسْأَلَةِ لَقَدْ أَعْظَمْتَ وَأَطْوَلْتَ فَاعْقِلْ عَنِّي إِذًا اعْبُدْ اللَّهَ لَا تُشْرِكْ بِهِ شَيْئًا وَأَقِمْ الصَّلَاةَ الْمَكْتُوبَةَ وَأَدِّ الزَّكَاةَ الْمَفْرُوضَةَ وَصُمْ رَمَضَانَ وَمَا تُحِبُّ أَنْ يَفْعَلَهُ

Mugʻira ibn Abdulloh al-Yashkuriy otasidan rivoyat qiladi. U aytdi: Men xachirlar keltirish uchun Kufaga joʻnadim. Bozorga keldim, u hali boshlanmagan edi. Men bir hamrohimga: «Masjidga kirsak boʻlarkan», dedim — oʻsha kunlarda uning oʻrni xurmofurushlar orasida edi. Qarasam, unda Qaysdan boʻlgan, Ibn al-Muntafiq deb ataladigan bir kishi bor ekan, u shunday der edi: Menga Rasululloh ﷺ vasf qilindi va sifatlab berildi. Men u zotni Minoda izladim; menga: «U zot Arafotda», deyildi. Men u zotning oldilariga yetib bordim va (odamlarni) turtib, u zotga (yaqinlashdim). Menga: «Nari tur, Rasululloh ﷺning yoʻlidan!» deyildi. U zot esa: «Bu kishini qoʻyinglar, uning hojati bor», dedilar. U aytdi: Men (odamlarni) turtib, u zotga yetib bordim. Rasululloh ﷺning ulovlari jilovidan — yoki «tizginidan», deb aytdi; Muhammad shunday rivoyat qildi — ushladim, hatto ikkovimizning ulovlarimizning boʻyni bir-biriga kesishib ketdi. U aytdi: Rasululloh ﷺ meni toʻxtatmadilar — yoki: menga eʼtiroz bildirmadilar, dedi; Muhammad shunday rivoyat qildi. U aytdi: Men: «Sizdan ikki narsani soʻrayman: meni doʻzaxdan nima qutqaradi va meni jannatga nima kiritadi?» dedim. U aytdi: Rasululloh ﷺ osmonga qaradilar, soʻng boshlarini quyi soldilar, soʻng menga yuzlanib: «Garchi savolni qisqa qilgan boʻlsang-da, uni ulugʻ va uzun qilibsan. Bas, mendan uqib ol: Allohga ibodat qil, Unga hech narsani sherik qilma, farz namozni ado et, farz zakotni ber, Ramazon roʻzasini tut va odamlar senga qilishini yoqtirgan narsani…», dedilar.Муғира ибн Абдуллоҳ ал-Яшкурий отасидан ривоят қилади. У айтди: Мен хачирлар келтириш учун Куфага жўнадим. Бозорга келдим, у ҳали бошланмаган эди. Мен бир ҳамроҳимга: «Масжидга кирсак бўларкан», дедим — ўша кунларда унинг ўрни хурмофурушлар орасида эди. Қарасам, унда Қайсдан бўлган, Ибн ал-Мунтафиқ деб аталадиган бир киши бор экан, у шундай дер эди: Менга Расулуллоҳ ﷺ васф қилинди ва сифатлаб берилди. Мен у зотни Минода изладим; менга: «У зот Арафотда», дейилди. Мен у зотнинг олдиларига етиб бордим ва (одамларни) туртиб, у зотга (яқинлашдим). Менга: «Нари тур, Расулуллоҳ ﷺнинг йўлидан!» дейилди. У зот эса: «Бу кишини қўйинглар, унинг ҳожати бор», дедилар. У айтди: Мен (одамларни) туртиб, у зотга етиб бордим. Расулуллоҳ ﷺнинг уловлари жиловидан — ёки «тизгинидан», деб айтди; Муҳаммад шундай ривоят қилди — ушладим, ҳатто икковимизнинг уловларимизнинг бўйни бир-бирига кесишиб кетди. У айтди: Расулуллоҳ ﷺ мени тўхтатмадилар — ёки: менга эътироз билдирмадилар, деди; Муҳаммад шундай ривоят қилди. У айтди: Мен: «Сиздан икки нарсани сўрайман: мени дўзахдан нима қутқаради ва мени жаннатга нима киритади?» дедим. У айтди: Расулуллоҳ ﷺ осмонга қарадилар, сўнг бошларини қуйи солдилар, сўнг менга юзланиб: «Гарчи саволни қисқа қилган бўлсанг-да, уни улуғ ва узун қилибсан. Бас, мендан уқиб ол: Аллоҳга ибодат қил, Унга ҳеч нарсани шерик қилма, фарз намозни адо эт, фарз закотни бер, Рамазон рўзасини тут ва одамлар сенга қилишини ёқтирган нарсани…», дедилар.

حَدَّثَنَا وَكِيعٌ عَنْ عَمْرِو بْنِ حَسَّانَ يَعْنِي الْمَسْلِيَّ قَالَ حَدَّثَنِي الْمُغِيرَةُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ الْيَشْكُرِيُّ عَنْ أَبِيهِ قَالَدَخَلْتُ مَسْجِدَ الْكُوفَةِ أَوَّلَ مَا بُنِيَ مَسْجِدُهَا وَهُوَ فِي أَصْحَابِ التَّمْرِ يَوْمَئِذٍ وَجُدُرُهُ مِنْ سِهْلَةٍ فَإِذَا رَجُلٌ يُحَدِّثُ النَّاسَ قَالَ بَلَغَنِي حَجَّةُ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ حَجَّةُ الْوَدَاعِ قَالَ فَاسْتَتْبَعْتُ رَاحِلَةً مِنْ إِبِلِي ثُمَّ خَرَجْتُ حَتَّى جَلَسْتُ لَهُ فِي طَرِيقِ عَرَفَةَ أَوْ وَقَفْتُ لَهُ فِي طَرِيقِ عَرَفَةَ قَالَ فَإِذَا رَكْبٌ عَرَفْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِيهِمْ بِالصِّفَةِ فَقَالَ رَجُلٌ أَمَامَهُ خَلِّ عَنْ طَرِيقِ الرِّكَابِ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَيْحَهُ دَعْهُ فَأَرِبَ مَا لَهُ فَدَنَوْتُ مِنْهُ حَتَّى اخْتَلَفَتْ رَأْسُ النَّاقَتَيْنِ قَالَ قُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ دُلَّنِي عَلَى عَمَلٍ يُدْخِلُنِي الْجَنَّةَ وَيُنَجِّينِي مِنْ النَّارِ قَالَ بَخٍ بَخٍ لَئِنْ كُنْتَ قَصَّرْتَ فِي الْخُطْبَةِ لَقَدْ أَبْلَغْتَ فِي الْمَسْأَلَةِ اتَّقِ اللَّهَ لَا تُشْرِكْ بِاللَّهِ وَتُقِيمُ الصَّلَاةَ وَتُؤَدِّي الزَّكَاةَ وَتَحُجُّ الْبَيْتَ وَتَصُومُ رَمَضَانَ خَلِّ عَنْ طَرِيقِ الرِّكَابِقَالَ حَدَّثَنَا وَكِيعٌ عَنْ يُونُسَ يَعْنِي ابْنَ أَبِي إِسْحَاقَ قَالَ سَمِعْتُ هَذَا الْحَدِيثَ مِنْ الْمُغِيرَةِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ عَنْ

Mugʻira ibn Abdulloh al-Yashkuriy otasidan rivoyat qiladi. U aytdi: Men Kufa masjidiga — uning masjidi ilk bor qurilgan paytda — kirdim; oʻsha kunlarda u xurmofurushlar orasida boʻlib, devorlari qumloqdan edi. Qarasam, bir kishi odamlarga hadis soʻzlar ekan. U aytdi: Menga Rasululloh ﷺning haji — Vidolashuv haji (xabari) yetdi. Men tuyalarimdan bir ulovni yetaklab chiqdim va u zotni Arafa yoʻlida oʻtirib kutdim — yoki: u zotni Arafa yoʻlida turib kutdim. U aytdi: Birdan bir karvon (koʻrindi); men ular ichida Rasululloh ﷺni vasflari bilan tanidim. U zotning oldilaridagi bir kishi: «Ulovlarning yoʻlidan qoch!» dedi. Rasululloh ﷺ: «Voy unga! Qoʻy uni, uning hojati bor», dedilar. Men u zotga yaqinlashdim, hatto ikki tuyaning boshi bir-biriga kesishdi. Men: «Yo Rasululloh, meni jannatga kiritadigan va doʻzaxdan qutqaradigan amalga yoʻllang», dedim. U zot: «Bax-bax! Garchi xitobni qisqa qilgan boʻlsang-da, savolda (maqsadga) yetibsan. Allohdan qoʻrq, Allohga shirk keltirma, namozni ado etasan, zakotni berasan, Baytni haj qilasan va Ramazon roʻzasini tutasan. Ulovlarning yoʻlidan qoch!» dedilar. (Rovi) aytdi: Bizga Vakiʼ Yunusdan — yaʼni Ibn Abu Ishoqdan — soʻzlab berdi. U aytdi: Men bu hadisni Mugʻira ibn Abdullohdan eshitdim…Муғира ибн Абдуллоҳ ал-Яшкурий отасидан ривоят қилади. У айтди: Мен Куфа масжидига — унинг масжиди илк бор қурилган пайтда — кирдим; ўша кунларда у хурмофурушлар орасида бўлиб, деворлари қумлоқдан эди. Қарасам, бир киши одамларга ҳадис сўзлар экан. У айтди: Менга Расулуллоҳ ﷺнинг ҳажи — Видолашув ҳажи (хабари) етди. Мен туяларимдан бир уловни етаклаб чиқдим ва у зотни Арафа йўлида ўтириб кутдим — ёки: у зотни Арафа йўлида туриб кутдим. У айтди: Бирдан бир карвон (кўринди); мен улар ичида Расулуллоҳ ﷺни васфлари билан танидим. У зотнинг олдиларидаги бир киши: «Уловларнинг йўлидан қоч!» деди. Расулуллоҳ ﷺ: «Вой унга! Қўй уни, унинг ҳожати бор», дедилар. Мен у зотга яқинлашдим, ҳатто икки туянинг боши бир-бирига кесишди. Мен: «Ё Расулуллоҳ, мени жаннатга киритадиган ва дўзахдан қутқарадиган амалга йўлланг», дедим. У зот: «Бах-бах! Гарчи хитобни қисқа қилган бўлсанг-да, саволда (мақсадга) етибсан. Аллоҳдан қўрқ, Аллоҳга ширк келтирма, намозни адо этасан, закотни берасан, Байтни ҳаж қиласан ва Рамазон рўзасини тутасан. Уловларнинг йўлидан қоч!» дедилар. (Рови) айтди: Бизга Вакиъ Юнусдан — яъни Ибн Абу Ишоқдан — сўзлаб берди. У айтди: Мен бу ҳадисни Муғира ибн Абдуллоҳдан эшитдим…