حَدَّثَنِي مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ الْعَزِيزِ، حَدَّثَنَا أَبُو عُمَرَ، حَفْصُ بْنُ مَيْسَرَةَ عَنْ زَيْدِ بْنِ أَسْلَمَ، عَنْ عَطَاءِ بْنِ يَسَارٍ، عَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ ـ رضى الله عنه ـ أَنَّ أُنَاسًا فِي زَمَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالُوا يَا رَسُولَ اللَّهِ، هَلْ نَرَى رَبَّنَا يَوْمَ الْقِيَامَةِ قَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم " نَعَمْ، هَلْ تُضَارُّونَ فِي رُؤْيَةِ الشَّمْسِ بِالظَّهِيرَةِ، ضَوْءٌ لَيْسَ فِيهَا سَحَابٌ ". قَالُوا لاَ. قَالَ " وَهَلْ تُضَارُّونَ فِي رُؤْيَةِ الْقَمَرِ لَيْلَةَ الْبَدْرِ، ضَوْءٌ لَيْسَ فِيهَا سَحَابٌ ". قَالُوا لاَ. قَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم " مَا تُضَارُّونَ فِي رُؤْيَةِ اللَّهِ عَزَّ وَجَلَّ يَوْمَ الْقِيَامَةِ، إِلاَّ كَمَا تُضَارُّونَ فِي رُؤْيَةِ أَحَدِهِمَا، إِذَا كَانَ يَوْمُ الْقِيَامَةِ أَذَّنَ مُؤَذِّنٌ تَتْبَعُ كُلُّ أُمَّةٍ مَا كَانَتْ تَعْبُدُ. فَلاَ يَبْقَى مَنْ كَانَ يَعْبُدُ غَيْرَ اللَّهِ مِنَ الأَصْنَامِ وَالأَنْصَابِ إِلاَّ يَتَسَاقَطُونَ فِي النَّارِ، حَتَّى إِذَا لَمْ يَبْقَ إِلاَّ مَنْ كَانَ يَعْبُدُ اللَّهَ، بَرٌّ أَوْ فَاجِرٌ وَغُبَّرَاتُ أَهْلِ الْكِتَابِ، فَيُدْعَى الْيَهُودُ فَيُقَالُ لَهُمْ مَنْ كُنْتُمْ تَعْبُدُونَ قَالُوا كُنَّا نَعْبُدُ عُزَيْرَ ابْنَ اللَّهِ. فَيُقَالُ لَهُمْ كَذَبْتُمْ، مَا اتَّخَذَ اللَّهُ مِنْ صَاحِبَةٍ وَلاَ وَلَدٍ، فَمَاذَا تَبْغُونَ فَقَالُوا عَطِشْنَا رَبَّنَا فَاسْقِنَا. فَيُشَارُ أَلاَ تَرِدُونَ، فَيُحْشَرُونَ إِلَى النَّارِ كَأَنَّهَا سَرَابٌ، يَحْطِمُ بَعْضُهَا بَعْضًا فَيَتَسَاقَطُونَ فِي النَّارِ، ثُمَّ يُدْعَى النَّصَارَى، فَيُقَالُ لَهُمْ مَنْ كُنْتُمْ تَعْبُدُونَ قَالُوا كُنَّا نَعْبُدُ الْمَسِيحَ ابْنَ اللَّهِ. فَيُقَالُ لَهُمْ كَذَبْتُمْ، مَا اتَّخَذَ اللَّهُ مِنْ صَاحِبَةٍ وَلاَ وَلَدٍ. فَيُقَالُ لَهُمْ مَاذَا تَبْغُونَ فَكَذَلِكَ مِثْلَ الأَوَّلِ، حَتَّى إِذَا لَمْ يَبْقَ إِلاَّ مَنْ كَانَ يَعْبُدُ اللَّهَ مِنْ بَرٍّ أَوْ فَاجِرٍ، أَتَاهُمْ رَبُّ الْعَالَمِينَ فِي أَدْنَى صُورَةٍ مِنَ الَّتِي رَأَوْهُ فِيهَا، فَيُقَالُ مَاذَا تَنْتَظِرُونَ تَتْبَعُ كُلُّ أُمَّةٍ مَا كَانَتْ تَعْبُدُ. قَالُوا فَارَقْنَا النَّاسَ فِي الدُّنْيَا عَلَى أَفْقَرِ مَا كُنَّا إِلَيْهِمْ، وَلَمْ نُصَاحِبْهُمْ، وَنَحْنُ نَنْتَظِرُ رَبَّنَا الَّذِي كُنَّا نَعْبُدُ. فَيَقُولُ أَنَا رَبُّكُمْ، فَيَقُولُونَ لاَ نُشْرِكُ بِاللَّهِ شَيْئًا. مَرَّتَيْنِ أَوْ ثَلاَثًا ".
(Abu Saʼid al-Xudriy (roziyallohu anhu) rivoyat qildi)ki, Paygʻambar ﷺ zamonida baʼzi odamlar: «Ey Allohning Rasuli, biz qiyomat kuni Robbimizni koʻ ramizmi?» dedi. Paygʻambar ﷺ: «Ha; sizlar quyoshni — buluti yoʻq, yorugʻ (osmonda) — peshin (paytida) koʻ rishda (bir-biringizga) zarar (xalal) qilasizmi (bir-biringizni siqib toʻsasizmi)?» dedilar. Ular: «Yoʻq», dedi. U zot: «Toʻ lin oy kechasida oyni — buluti yoʻq (osmonda) koʻ rishda zarar qilasizmi?» dedilar. Ular: «Yoʻq», dedi. Paygʻambar ﷺ: «Sizlar Alloh azza va jallani qiyomat kuni koʻ rishda — ularning (quyosh-oyning) birini koʻ rishda zarar qilmaganingizdek (boshqa) zarar koʻ rmaysiz. Qiyomat kuni boʻ lganida, bir munodiy: ‹Har bir ummat oʻ zi ibodat qilgan (narsa)ga ergashsin› deb nido qiladi. Shunda Allohdan oʻ zga — butlar va sanamlarga ibodat qilgan hech kim qolmaydi, illo doʻ zaxga tushib ketaveradi, to faqat Allohga ibodat qilgan — yaxshi yoki fojir — (kishilar) va ahli kitobning qoldiqlari qolguniga qadar. Soʻng yahudiylar chaqiriladi va ularga: ‹Sizlar kimga ibodat qilar edingiz?› deyiladi. Ular: ‹Biz Uzayr — Allohning oʻgʻ liga ibodat qilar edik› deydi. Ularga: ‹Yolgʻon aytdinglar; Alloh na juft, na farzand tutdi; (endi) nima istaysiz?› deyiladi. Ular: ‹Tashna boʻ ldik, ey Robbimiz, bizni sugʻorgin› deydi. Shunda ularga: ‹(Suvga) tushmaysizlarmi?› deb ishora qilinadi va ular doʻ zaxga — u (doʻ zax) sarob (kabi), baʼzisi baʼzisini singdirib (yutib) turgan holda — toʻplanadi; ular doʻ zaxga tushib ketaveradi. Soʻng nasroniylar chaqiriladi va ularga: ‹Sizlar kimga ibodat qilar edingiz?› deyiladi. Ular: ‹Biz Masih — Allohning oʻgʻ liga ibodat qilar edik› deydi. Ularga: ‹Yolgʻon aytdinglar; Alloh na juft, na farzand tutdi› deyiladi. Ularga: ‹Nima istaysiz?› deyiladi; (soʻng) avvalgisining misli (takrorlanadi), to faqat Allohga ibodat qilgan — yaxshi yoki fojir — (kishilar) qolguniga qadar. Shunda ularga olamlar Robbi — ular (avval) koʻ rgan suratdan boshqa eng yaqin bir suratda — keladi va: ‹Nimani kutmoqdasiz? Har bir ummat oʻ zi ibodat qilgan (narsa)ga ergashsin› deyiladi. Ular: ‹Biz dunyoda — odamlarga eng muhtoj boʻ lgan paytimizda — ulardan ajraldik (ularga qoʻ shilmadik) va ular bilan (sherik) boʻ lmadik; biz oʻ zimiz ibodat qilgan Robbimizni kutmoqdamiz› deydi. (Alloh): ‹Men sizlarning Robbingizman› deydi. Ular: ‹Biz Allohga hech narsani sherik qilmaymiz› deydi — ikki yoki uch marta.»(Абу Саъид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу) ривоят қилди)ки, Пайғамбар ﷺ замонида баъзи одамлар: «Эй Аллоҳнинг Расули, биз қиёмат куни Роббимизни кў рамизми?» деди. Пайғамбар ﷺ: «Ҳа; сизлар қуёшни — булути йўқ, ёруғ (осмонда) — пешин (пайтида) кў ришда (бир-бирингизга) зарар (халал) қиласизми (бир-бирингизни сиқиб тўсасизми)?» дедилар. Улар: «Йўқ», деди. У зот: «Тў лин ой кечасида ойни — булути йўқ (осмонда) кў ришда зарар қиласизми?» дедилар. Улар: «Йўқ», деди. Пайғамбар ﷺ: «Сизлар Аллоҳ азза ва жаллани қиёмат куни кў ришда — уларнинг (қуёш-ойнинг) бирини кў ришда зарар қилмаганингиздек (бошқа) зарар кў рмайсиз. Қиёмат куни бў лганида, бир мунодий: ‹Ҳар бир уммат ў зи ибодат қилган (нарса)га эргашсин› деб нидо қилади. Шунда Аллоҳдан ў зга — бутлар ва санамларга ибодат қилган ҳеч ким қолмайди, илло дў захга тушиб кетаверади, то фақат Аллоҳга ибодат қилган — яхши ёки фожир — (кишилар) ва аҳли китобнинг қолдиқлари қолгунига қадар. Сўнг яҳудийлар чақирилади ва уларга: ‹Сизлар кимга ибодат қилар эдингиз?› дейилади. Улар: ‹Биз Узайр — Аллоҳнинг ўғ лига ибодат қилар эдик› дейди. Уларга: ‹Ёлғон айтдинглар; Аллоҳ на жуфт, на фарзанд тутди; (энди) нима истайсиз?› дейилади. Улар: ‹Ташна бў лдик, эй Роббимиз, бизни суғоргин› дейди. Шунда уларга: ‹(Сувга) тушмайсизларми?› деб ишора қилинади ва улар дў захга — у (дў зах) сароб (каби), баъзиси баъзисини сингдириб (ютиб) турган ҳолда — тўпланади; улар дў захга тушиб кетаверади. Сўнг насронийлар чақирилади ва уларга: ‹Сизлар кимга ибодат қилар эдингиз?› дейилади. Улар: ‹Биз Масиҳ — Аллоҳнинг ўғ лига ибодат қилар эдик› дейди. Уларга: ‹Ёлғон айтдинглар; Аллоҳ на жуфт, на фарзанд тутди› дейилади. Уларга: ‹Нима истайсиз?› дейилади; (сўнг) аввалгисининг мисли (такрорланади), то фақат Аллоҳга ибодат қилган — яхши ёки фожир — (кишилар) қолгунига қадар. Шунда уларга оламлар Робби — улар (аввал) кў рган суратдан бошқа энг яқин бир суратда — келади ва: ‹Нимани кутмоқдасиз? Ҳар бир уммат ў зи ибодат қилган (нарса)га эргашсин› дейилади. Улар: ‹Биз дунёда — одамларга энг муҳтож бў лган пайтимизда — улардан ажралдик (уларга қў шилмадик) ва улар билан (шерик) бў лмадик; биз ў зимиз ибодат қилган Роббимизни кутмоқдамиз› дейди. (Аллоҳ): ‹Мен сизларнинг Роббингизман› дейди. Улар: ‹Биз Аллоҳга ҳеч нарсани шерик қилмаймиз› дейди — икки ёки уч марта.»