حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرٍ النَّيْسَابُورِيُّ ، نا مُحَمَّدُ بْنُ عَلِيِّ بْنِ مُحْرِزٍ الْكُوفِيُّ , بِمِصْرَ , نا يَعْقُوبُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ بْنِ سَعْدٍ , نا أَبِي , عَنِ ابْنِ إِسْحَاقَ , حَدَّثَنِي الْحَسَنُ بْنُ دِينَارٍ , عَنِ الْحَسَنِ بْنِ أَبِي الْحَسَنِ , عَنْ أَبِي الْمَلِيحِ بْنِ أُسَامَةَ ، عَنْ أَبِيهِ , قَالَ : " بَيْنَا نَحْنُ نُصَلِّي خَلْفَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِذْ أَقْبَلَ رَجُلٌ ضَرِيرُ الْبَصَرِ فَوَقَعَ فِي حُفْرَةٍ , فَضَحِكْنَا مِنْهُ , فَأَمَرَنَا رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بِإِعَادَةِ الْوُضُوءِ كَامِلا وَإِعَادَةِ الصَّلاةِ مِنْ أَوَّلِهَا " . قَالَ ابْنُ إِسْحَاقَ : وَحَدَّثَنِي الْحَسَنُ بْنُ عُمَارَةَ , عَنْ خَالِدٍ الْحَذَّاءِ , عَنْ أَبِي الْمَلِيحِ , عَنْ أَبِيهِ مثل ذَلِكَ . الْحَسَنُ بْنُ دِينَارٍ , وَالْحَسَنُ بْنُ عُمَارَةَ ضَعِيفَانِ , وَكِلاهُمَا قَدْ أَخْطَأَ فِي هَذَيْنِ الإِسْنَادَيْنِ وَإِنَّمَا رَوَى هَذَا الْحَدِيثَ الْحَسَنُ الْبَصْرِيُّ , عَنْ حَفْصِ بْنِ سُلَيْمَانَ الْمِنْقَرِيِّ ، عَنْ أَبِي الْعَالِيَةِ ، مُرْسَلا , وَكَانَ الْحَسَنُ كَثِيرًا مَا يَرْوِيهِ مُرْسَلا , عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ , وَأَمَّا قَوْلُ الْحَسَنِ بْنِ عُمَارَةَ , عَنْ خَالِدٍ الْحَذَّاءِ , عَنْ أَبِي الْمَلِيحِ , عَنْ أَبِيهِ , فَوَهْمٌ قَبِيحٌ , وَإِنَّمَا رَوَاهُ خَالِدٌ الْحَذَّاءُ , عَنْ حَفْصَةَ بِنْتِ سِيرِينَ , عَنْ أَبِي الْعَالِيَةَ , عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ , رَوَاهُ عَنْهُ كَذَلِكَ سُفْيَانُ الثَّوْرِيُّ , وَهُشَيْمٌ , وَوُهَيْبٌ , وَحَمَّادُ بْنُ سَلَمَةَ , وَغَيْرُهُمْ . وَقَدِ اضْطَرَبَ ابْنُ إِسْحَاقَ فِي رِوَايَتِهِ , عَنِ الْحَسَنِ بْنِ دِينَارٍ لِهَذَا الْحَدِيثِ , فَمَرَّةً رَوَاهُ عَنْهُ عَنِ الْحَسَنِ الْبَصْرِيِّ , وَمَرَّةً رَوَاهُ عَنْهُ عَنْ قَتَادَةَ , عَنْ أَبِي الْمَلِيحِ ، عَنْ أَبِيهِ , وَقَتَادَةُ . إِنَّمَا رَوَاهُ عَنْ أَبِي الْعَالِيَةِ ، مُرْسَلا , عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ , كَذَلِكَ رَوَاهُ عَنْهُ سَعِيدُ بْنُ أَبِي عَرُوبَةَ , وَمَعْمَرٌ , وَأَبُو عَوَانَةَ , وَسَعِيدُ بْنُ بَشِيرٍ وَغَيْرُهُمْ . وَيَذْكُرُ أَحَادِيثَهُمْ بِذَلِكَ بَعْدَ هَذَا
Abul Malih ibn Usoma otasidan rivoyat qildi. U aytdi: Biz Rasululloh ﷺning ortlarida namoz oʻqib turgan edik. Shunda koʻzi ojiz bir kishi kelib, chuqurga tushib ketdi va biz undan kulib yubordik. Rasululloh ﷺ bizga tahoratni toʻliq qaytadan olishni va namozni boshidan qaytadan oʻqishni buyurdilar. Ibn Ishoq aytdi: Menga Hasan ibn Umora ham Xolid al-Hazzodan, u Abul Malihdan, u otasidan xuddi shunday rivoyat qildi. Hasan ibn Dinor bilan Hasan ibn Umora ikkalasi zaifdirlar va ikkalasi ham bu ikki isnodda xato qilganlar. Bu hadisni aslida Hasan al-Basriy Hafs ibn Sulaymon al-Minqariydan, u Abul Oliyadan mursal qilib rivoyat qilgan; Hasan uni koʻpincha Nabiy ﷺdan mursal qilib rivoyat qilar edi. Hasan ibn Umoraning Xolid al-Hazzodan, u Abul Malihdan, u otasidan (degan) soʻziga kelsak, u qabih bir vahmdir. Buni Xolid al-Hazzo aslida Hafsa binti Sirindan, u Abul Oliyadan, u Nabiy ﷺdan rivoyat qilgan; undan shu tarzda Sufyon as-Savriy, Hushaym, Vuhayb, Hammod ibn Salama va boshqalar rivoyat qilganlar. Ibn Ishoq bu hadisni Hasan ibn Dinordan rivoyat qilishda iztirobga tushgan: bir marta uni undan, u Hasan al-Basriydan (deb) rivoyat qilgan, bir marta esa undan, u Qatodadan, u Abul Malihdan, u otasidan (deb) rivoyat qilgan. Qatoda esa uni faqat Abul Oliyadan, Nabiy ﷺdan mursal qilib rivoyat qilgan; undan shu tarzda Saʼid ibn Abu Aruba, Maʼmar, Abu Avona, Saʼid ibn Bashir va boshqalar rivoyat qilganlar. Ularning shu haqdagi hadislarini bundan keyin zikr qiladi.Абул Малиҳ ибн Усома отасидан ривоят қилди. У айтди: Биз Расулуллоҳ ﷺнинг ортларида намоз ўқиб турган эдик. Шунда кўзи ожиз бир киши келиб, чуқурга тушиб кетди ва биз ундан кулиб юбордик. Расулуллоҳ ﷺ бизга таҳоратни тўлиқ қайтадан олишни ва намозни бошидан қайтадан ўқишни буюрдилар. Ибн Ишоқ айтди: Менга Ҳасан ибн Умора ҳам Холид ал-Ҳаззодан, у Абул Малиҳдан, у отасидан худди шундай ривоят қилди. Ҳасан ибн Динор билан Ҳасан ибн Умора иккаласи заифдирлар ва иккаласи ҳам бу икки иснодда хато қилганлар. Бу ҳадисни аслида Ҳасан ал-Басрий Ҳафс ибн Сулаймон ал-Минқарийдан, у Абул Олиядан мурсал қилиб ривоят қилган; Ҳасан уни кўпинча Набий ﷺдан мурсал қилиб ривоят қилар эди. Ҳасан ибн Уморанинг Холид ал-Ҳаззодан, у Абул Малиҳдан, у отасидан (деган) сўзига келсак, у қабиҳ бир ваҳмдир. Буни Холид ал-Ҳаззо аслида Ҳафса бинти Сириндан, у Абул Олиядан, у Набий ﷺдан ривоят қилган; ундан шу тарзда Суфён ас-Саврий, Ҳушайм, Вуҳайб, Ҳаммод ибн Салама ва бошқалар ривоят қилганлар. Ибн Ишоқ бу ҳадисни Ҳасан ибн Динордан ривоят қилишда изтиробга тушган: бир марта уни ундан, у Ҳасан ал-Басрийдан (деб) ривоят қилган, бир марта эса ундан, у Қатодадан, у Абул Малиҳдан, у отасидан (деб) ривоят қилган. Қатода эса уни фақат Абул Олиядан, Набий ﷺдан мурсал қилиб ривоят қилган; ундан шу тарзда Саъид ибн Абу Аруба, Маъмар, Абу Авона, Саъид ибн Башир ва бошқалар ривоят қилганлар. Уларнинг шу ҳақдаги ҳадисларини бундан кейин зикр қилади.