حَدَّثَنَا الْقَاضِي الْحُسَيْنُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ , نَا يُوسُفُ بْنُ مُوسَى , نَا جَرِيرٌ , نَا حُصَيْنُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ , عَنْ عَمْرِو بْنِ جَاوَانَ . ح وَنا مُحَمَّدُ بْنُ مَنْصُورِ بْنِ أَبِي الْجَهْمِ , نَا السَّرِيُّ بْنُ عَاصِمٍ ، نَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ إِدْرِيسَ . ح وَقُرِئَ عَلَى مُحَمَّدِ بْنِ الْحَسَنِ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِي الشَّوَارِبِ ، بِالْمِفْتَحِ , وَأَنَا أَسْمَعُ قِيلَ لَهُ سَمِعْتَ الْعَبَّاسَ بْنَ يَزِيدَ , نَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ إِدْرِيسَ , قَالَ : سَمِعْتُ حُصَيْنَ بْنَ عَبْدِ الرَّحْمَنِ , عَنْ عَمْرِو بْنِ جَاوَانَ . ح وَنا أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ سَعْدَانَ , نَا شُعَيْبُ بْنُ أَيُّوبَ , نَا يَحْيَى بْنُ آدَمَ , نَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ إِدْرِيسَ , عَنْ حُصَيْنِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ , عَنْ عَمْرِو بْنِ جَاوَانَ السَّعْدِيِّ . ح وَحَدَّثَنِي عَلِيُّ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مُبَشِّرٍ , نَا أَحْمَدُ بْنُ سِنَانٍ , نَا عَلِيُّ بْنُ عَاصِمٍ , عَنْ حُصَيْنٍ , حَدَّثَنِي عَمْرُو بْنُ جَاوَانَ الْمَازِنِيُّ , قَالَ : سَمِعْتُ الأَحْنَفَ بْنَ قَيْسٍ . ح وَنا أَبُو صَالِحٍ الأَصْبَهَانِيُّ عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ سَعِيدٍ , نَا أَبُو مَسْعُودٍ ، نَا أَبُو دَاوُدَ ، نَا أَبُو عَوَانَةَ ، أَخْبَرَنِي حُصَيْنٌ , عَنْ عَمْرِو بْنِ جَاوَانَ . ح وَنا أَبُو سَهْلِ بْنُ زِيَادٍ , نَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ أَحْمَدَ بْنِ حَنْبَلٍ , نَا أَبِي , نَا بَهْزُ بْنُ أَسَدٍ , نَا أَبُو عَوَانَةَ ، نَا حُصَيْنٌ , عَنْ عَمْرِو بْنِ جَاوَانَ . ح وَنا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ زَكَرِيَّا , نَا أَبُو عَبْدِ الرَّحْمَنِ النَّسَائِيُّ , نَا إِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ عن المعتمر بْنِ سُلَيْمَانَ , قَالَ : سَمِعْتُ أَبِي , يُحَدِّثُ عَنْ حُصَيْنِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ , عَنْ عَمْرِو بْنِ جَاوَانَ ، رَجُلٍ مِنْ بَنِي تَمِيمٍ , وَذَاكَ أَنِّي قُلْتُ لَهُ : أَرَأَيْتَ اعْتِزَالَ الأَحْنَفِ مَا كَانَ ؟ ، قَالَ : سَمِعْتُ الأَحْنَفَ , يَقُولُ : وَأَنَا حَاجٌّ ، فَبَيْنَمَا نَحْنُ فِي مَنَازِلِنَا نَضَعُ رِحَالَنَا إِذْ أَتَانَا آتٍ , فَقَالَ : قَدِ اجْتَمَعَ النَّاسُ فِي الْمَسْجِدِ فَانْطَلَقْتُ فَإِذَا النَّاسُ يَجْتَمِعُونَ وَإِذَا بَيْنَ أَظْهُرِهِمْ نَفَرٌ قُعُودٌ , فَإِذَا هُوَ عَلِيُّ بْنُ أَبِي طَالِبٍ ، وَالزُّبَيْرُ ، وَطَلْحَةُ ، وَسَعْدُ بْنُ أَبِي وَقَّاصٍ , فَلَمَّا قُمْتُ عَلَيْهِمْ , قِيلَ : هَذَا عُثْمَانُ بْنُ عَفَّانَ قَدْ أَتَيْتُ الْمَدِينَةَ ، قَالَ : فَجَاءَ وَعَلَيْهِ مُلاءَةٌ صَفْرَاءُ فَقُلْتُ لِصَاحِبِي : كَمَا أَنْتَ حَتَّى أَنْظُرَ مَا جَاءَ بِهِ , فَقَالَ عُثْمَانُ : أَهَاهُنَا عَلِيٌّ , أَهَاهُنَا الزُّبَيْرُ , أَهَاهُنَا طَلْحَةُ , أَهَاهُنَا سَعْدُ بْنُ أَبِي قَالُوا : نَعَمْ , قَالَ : فَأَنْشُدُكُمْ بِاللَّهِ الَّذِي لا إِلَهَ إِلا هُوَ أَتَعْلَمُونَ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، قَالَ : مَنْ يَبْتَاعُ مِرْبَدَ بَنِي فُلانٍ غَفَرَ اللَّهُ لَهُ , فَابْتَعْتُهُ فَأَتَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، فَقُلْتُ : إِنِّي قَدِ ابْتَعْتُ مِرْبَدَ بَنِي فُلانٍ ، قَالَ : فَاجْعَلْهُ فِي مَسْجِدِنَا وَأَجْرُهُ لَكَ , فَقَالُوا : نَعَمْ , قَالَ : فَأَنْشُدُكُمْ بِاللَّهِ الَّذِي لا إِلَهَ إِلا اللَّهُ ، هَلْ تَعْلَمُونَ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، قَالَ : مَنْ يَبْتَاعُ بِئْرَ رُومَةَ غَفَرَ اللَّهُ لَهُ , فَأَتَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، فَقُلْتُ : إِنِّي قَدِ ابْتَعْتُ بِئْرَ رُومَةَ , قَالَ : فَاجْعَلْهَا سِقَايَةً لِلْمُسْلِمِينَ وَأَجْرُهَا لَكَ , قَالُوا : نَعَمْ , قَالَ : فَأَنْشُدُكُمْ بِاللَّهِ الَّذِي لا إِلَهُ إِلا هُوَ هَلْ تَعْلَمُونَ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، قَالَ : مَنْ يُجَهِّزُ جَيْشَ الْعُسْرَةِ غَفَرَ اللَّهُ لَهُ , فَجَهَّزْتُهُمْ حَتَّى مَا يَفْقِدُونَ عِقَالا وَلا خِطَامًا ، قَالُوا : نَعَمْ , قَالَ : اللَّهُمَّ اشْهَدْ , اللَّهُمَّ اشْهَدْ , اللَّهُمَّ اشْهَدْ " ، هَذَا لَفْظُ حَدِيثِ مُعْتَمِرٍ , عَنْ أَبِيهِ , عَنْ حُصَيْنٍ , وَقَالَ ابْنُ إِدْرِيسَ فِي حَدِيثِهِ : " مَنْ يَبْتَاعُ مِرْبَدَ بَنِي فُلانٍ غَفَرَ اللَّهُ لَهُ " , فَابْتَعْتُهُ بِعِشْرِينَ أَلْفًا أَوْ بِخَمْسَةٍ وَعِشْرِينَ أَلْفًا , وَقَالَ أَيْضًا فِي بِئْرِ رُومَةَ : فَابْتَعْتُهَا بِكَذَا وَكَذَا ، ثُمَّ أَتَيْتُهُ ، وَقَالَ : " اجْعَلْهَا سِقَايَةً لِلْمُسْلِمِينَ وَأَجْرُهَا لَكَ " . وَقَالَ عَلِيُّ بْنُ عَاصِمٍ فِي حَدِيثِهِ فِي قِصَّةِ الْمِرْبَدِ : فَابْتَعْتُهُ بِكَذَا وَكَذَا ، ثُمَّ أَتَيْتُ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، فَقُلْتُ : قَدِ ابْتَعْتُ مِرْبَدَ بَنِي فُلانٍ تُوَسِّعُ بِهِ فِي مَسْجِدِ الْمُسْلِمِينَ , فَقَالَ : " نَعَمْ ، وَقَدْ وَجَبَ أَجْرُهُ لَكَ " , وَقَالَ فِي بِئْرِ رُومَةَ : فَابْتَعْتُهَا بِعِشْرِينَ أَلْفًا أَوْ خَمْسَةٍ وَعِشْرِينَ أَلْفًا ، الشَّكُّ مِنْ حُصَيْنٍ ، وَقَالَ أَبُو دَاوُدَ , عَنْ أَبِي عَوَانَةَ فِي قِصَّةِ الْمِرْبَدِ : فَابْتَعْتُهُ بِبَضْعَةٍ وَعِشْرِينَ أَلْفًا أَوْ نَحْوِ ذَلِكَ , وَبَقِيَّةُ أَلْفَاظِهِمْ مُتَقَارِبَةٌ وَالْمَعْنَى وَاحِدٌ . وَفِي حَدِيثِ أَحْمَدَ بْنِ حَنْبَلٍ فِي بِئْرِ رُومَةَ ، فَابْتَعْتُهَا بِكَذَا وَكَذَا
Amr ibn Jovon aytadi: Men Ahnafga: «Ahnafning (fitnadan) chetlanishi nima sababdan edi, ayting-chi?» dedim. U dedi: Ahnafning shunday deyayotganini eshitdim: Men haj qilayotgan edim. Manzillarimizda yuklarimizni tushirayotganimizda, bir keluvchi kelib: «Odamlar masjidga toʻplandi», dedi. Men bordim; qarasam, odamlar toʻplanmoqda va ularning orasida bir necha kishi oʻtiribdi: Ali ibn Abu Tolib, Zubayr, Talha va Saʼd ibn Abu Vaqqos. Men ularning yonida turganimda: «Mana bu Usmon ibn Affon keldi», deyildi. U ustida sariq ridosi bilan keldi. Men hamrohimga: «Joyingda tur, u nima olib kelganini koʻray», dedim. Usmon: «Ali shu yerdami? Zubayr shu yerdami? Talha shu yerdami? Saʼd shu yerdami?» dedi. Ular: «Ha», dedilar. Soʻng u dedi: «Sizlardan boshqa iloh yoʻq boʻlgan Alloh haqi soʻrayman, bilasizlarmi, Rasululloh ﷺ: ‹Kim falon oʻgʻillarining xurmo quritish maydonini sotib olsa, Alloh uni magʻfirat qiladi›, deganlar. Men uni sotib oldim va Rasululloh ﷺ huzurlariga kelib: ‹Men falon oʻgʻillarining maydonini sotib oldim›, dedim. U zot: ‹Uni bizning masjidimizga qoʻsh, ajri esa senga›, dedilar». Ular: «Ha», dedilar. U dedi: «Sizlardan boshqa iloh yoʻq boʻlgan Alloh haqi soʻrayman, bilasizlarmi, Rasululloh ﷺ: ‹Kim Ruma qudugʻini sotib olsa, Alloh uni magʻfirat qiladi›, deganlar. Men Rasululloh ﷺ huzurlariga kelib: ‹Men Ruma qudugʻini sotib oldim›, dedim. U zot: ‹Uni musulmonlar suv ichadigan joy qilgin, ajri esa senga›, dedilar». Ular: «Ha», dedilar. U dedi: «Sizlardan boshqa iloh yoʻq boʻlgan Alloh haqi soʻrayman, bilasizlarmi, Rasululloh ﷺ: ‹Kim qiyinchilik lashkarini jihozlasa, Alloh uni magʻfirat qiladi›, deganlar. Men ularni bir tizgin yoki bir jilov ham kam boʻlmaydigan darajada jihozladim». Ular: «Ha», dedilar. Shunda u: «Ey Alloh, guvoh boʻl! Ey Alloh, guvoh boʻl! Ey Alloh, guvoh boʻl!» dedi. Bu Muʼtamirning otasidan, u Husayndan (rivoyat qilgan) hadisining lafzidir. Ibn Idris oʻz hadisida: «Kim falon oʻgʻillarining xurmo quritish maydonini sotib olsa, Alloh uni magʻfirat qiladi» (deb keltirdi) va: «Men uni yigirma ming yoki yigirma besh mingga sotib oldim», dedi. Ruma qudugʻi haqida ham: «Men uni shuncha va shunchaga sotib oldim, soʻng u zotning huzurlariga keldim», dedi va u zot: «Uni musulmonlar suv ichadigan joy qil, ajri esa senga», dedilar. Ali ibn Osim oʻz hadisida maydon qissasida: «Men uni shuncha va shunchaga sotib oldim, soʻng Nabiy ﷺ huzurlariga kelib: ‹Men falon oʻgʻillarining maydonini sotib oldim, uni musulmonlar masjidiga qoʻshib kengaytirasiz›, dedim. U zot: ‹Ha, uning ajri senga vojib boʻldi›, dedilar», dedi. Ruma qudugʻi haqida esa: «Men uni yigirma ming yoki yigirma besh mingga sotib oldim», dedi — shak Husayndandir. Abu Dovud Abu Avonadan maydon qissasida: «Men uni yigirma mingdan ortiqroqqa yoki shunga yaqin (narxga) sotib oldim», dedi. Ularning qolgan lafzlari bir-biriga yaqin, maʼnosi esa bittadir. Ahmad ibn Hanbalning hadisida Ruma qudugʻi haqida: «Men uni shuncha va shunchaga sotib oldim», (deyilgan).Амр ибн Жовон айтади: Мен Аҳнафга: «Аҳнафнинг (фитнадан) четланиши нима сабабдан эди, айтинг-чи?» дедим. У деди: Аҳнафнинг шундай деяётганини эшитдим: Мен ҳаж қилаётган эдим. Манзилларимизда юкларимизни тушираётганимизда, бир келувчи келиб: «Одамлар масжидга тўпланди», деди. Мен бордим; қарасам, одамлар тўпланмоқда ва уларнинг орасида бир неча киши ўтирибди: Али ибн Абу Толиб, Зубайр, Талҳа ва Саъд ибн Абу Ваққос. Мен уларнинг ёнида турганимда: «Мана бу Усмон ибн Аффон келди», дейилди. У устида сариқ ридоси билан келди. Мен ҳамроҳимга: «Жойингда тур, у нима олиб келганини кўрай», дедим. Усмон: «Али шу ердами? Зубайр шу ердами? Талҳа шу ердами? Саъд шу ердами?» деди. Улар: «Ҳа», дедилар. Сўнг у деди: «Сизлардан бошқа илоҳ йўқ бўлган Аллоҳ ҳақи сўрайман, биласизларми, Расулуллоҳ ﷺ: ‹Ким фалон ўғилларининг хурмо қуритиш майдонини сотиб олса, Аллоҳ уни мағфират қилади›, деганлар. Мен уни сотиб олдим ва Расулуллоҳ ﷺ ҳузурларига келиб: ‹Мен фалон ўғилларининг майдонини сотиб олдим›, дедим. У зот: ‹Уни бизнинг масжидимизга қўш, ажри эса сенга›, дедилар». Улар: «Ҳа», дедилар. У деди: «Сизлардан бошқа илоҳ йўқ бўлган Аллоҳ ҳақи сўрайман, биласизларми, Расулуллоҳ ﷺ: ‹Ким Рума қудуғини сотиб олса, Аллоҳ уни мағфират қилади›, деганлар. Мен Расулуллоҳ ﷺ ҳузурларига келиб: ‹Мен Рума қудуғини сотиб олдим›, дедим. У зот: ‹Уни мусулмонлар сув ичадиган жой қилгин, ажри эса сенга›, дедилар». Улар: «Ҳа», дедилар. У деди: «Сизлардан бошқа илоҳ йўқ бўлган Аллоҳ ҳақи сўрайман, биласизларми, Расулуллоҳ ﷺ: ‹Ким қийинчилик лашкарини жиҳозласа, Аллоҳ уни мағфират қилади›, деганлар. Мен уларни бир тизгин ёки бир жилов ҳам кам бўлмайдиган даражада жиҳозладим». Улар: «Ҳа», дедилар. Шунда у: «Эй Аллоҳ, гувоҳ бўл! Эй Аллоҳ, гувоҳ бўл! Эй Аллоҳ, гувоҳ бўл!» деди. Бу Муътамирнинг отасидан, у Ҳусайндан (ривоят қилган) ҳадисининг лафзидир. Ибн Идрис ўз ҳадисида: «Ким фалон ўғилларининг хурмо қуритиш майдонини сотиб олса, Аллоҳ уни мағфират қилади» (деб келтирди) ва: «Мен уни йигирма минг ёки йигирма беш мингга сотиб олдим», деди. Рума қудуғи ҳақида ҳам: «Мен уни шунча ва шунчага сотиб олдим, сўнг у зотнинг ҳузурларига келдим», деди ва у зот: «Уни мусулмонлар сув ичадиган жой қил, ажри эса сенга», дедилар. Али ибн Осим ўз ҳадисида майдон қиссасида: «Мен уни шунча ва шунчага сотиб олдим, сўнг Набий ﷺ ҳузурларига келиб: ‹Мен фалон ўғилларининг майдонини сотиб олдим, уни мусулмонлар масжидига қўшиб кенгайтирасиз›, дедим. У зот: ‹Ҳа, унинг ажри сенга вожиб бўлди›, дедилар», деди. Рума қудуғи ҳақида эса: «Мен уни йигирма минг ёки йигирма беш мингга сотиб олдим», деди — шак Ҳусайндандир. Абу Довуд Абу Авонадан майдон қиссасида: «Мен уни йигирма мингдан ортиқроққа ёки шунга яқин (нархга) сотиб олдим», деди. Уларнинг қолган лафзлари бир-бирига яқин, маъноси эса биттадир. Аҳмад ибн Ҳанбалнинг ҳадисида Рума қудуғи ҳақида: «Мен уни шунча ва шунчага сотиб олдим», (дейилган).