نَا مُحَمَّدُ بْنُ مَخْلَدٍ ، نَا عَلِيُّ بْنُ إِشْكَابَ , نَا إِسْحَاقُ الأَزْرَقُ , عَنْ سُفْيَانَ , عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ , عَنْ عَمْرِو بْنِ الْحَارِثِ بْنِ الْمُصْطَلِقِ , قَال : " لَمْ يَتْرُكْ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ صَفْرَاءَ وَلا بَيْضَاءَ إِلا أَرْضًا جَعَلَهَا صَدَقَةً ، وَبَغْلَتَهُ الْبَيْضَاءَ "

Amr ibn al-Horis ibn al-Mustaliq (roziyallohu anhu) aytadi: «Rasululloh ﷺ sadaqa qilib qoldirgan bir yer va oq xachirlaridan boshqa na sariq (oltin), na oq (kumush) qoldirdilar».Амр ибн ал-Ҳорис ибн ал-Мусталиқ (розияллоҳу анҳу) айтади: «Расулуллоҳ ﷺ садақа қилиб қолдирган бир ер ва оқ хачирларидан бошқа на сариқ (олтин), на оқ (кумуш) қолдирдилар».

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرٍ مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ إِبْرَاهِيمَ الْبَزَّازُ , نَا مُعَاذُ بْنُ الْمُثَنَّى , نَا مُسَدَّدٌ , نَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ , نَا سُفْيَانُ , حَدَّثَنِي أَبُو إِسْحَاقَ , قَالَ : سَمِعْتُ عَمْرَو بْنَ الْحَارِثِ , وَهُوَ يَقُولُ : " مَا تَرَكَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِلا سِلاحَهُ ، وَبَغْلَتَهُ الْبَيْضَاءَ ، وَأَرْضًا جَعَلَهَا صَدَقَةً "

Abu Ishoq aytadi: Amr ibn al-Horisning: «Rasululloh ﷺ quroli, oq xachiri va sadaqa qilib qoldirgan bir yeridan boshqa hech narsa qoldirmadilar», deganini eshitdim.Абу Ишоқ айтади: Амр ибн ал-Ҳориснинг: «Расулуллоҳ ﷺ қуроли, оқ хачири ва садақа қилиб қолдирган бир еридан бошқа ҳеч нарса қолдирмадилар», деганини эшитдим.

نَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ زَكَرِيَّا بِمِصْرَ ، نَا أَحْمَدُ بْنُ شُعَيْبٍ النَّسَائِيُّ , نَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ , نَا أَبُو الأَحْوَصِ ، عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ , عَنْ عَمْرِو بْنِ الْحَارِثِ , قَالَ : " مَا تَرَكَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ دِينَارًا وَلا دِرْهَمًا ، وَلا عَبْدًا ، وَلا أَمَةً إِلا بَغْلَتَهُ الشَّهْبَاءَ الَّتِي كَانَ يَرْكَبُهَا ، وَسِلاحَهُ ، وَأَرْضًا جَعَلَهَا فِي سَبِيلِ اللَّهِ " ، قَالَ قُتَيْبَةُ مَرَّةً أُخْرَى : " جَعَلَهَا صَدَقَةً "

Amr ibn al-Horis (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ minib yurgan oq xachiri, quroli va Alloh yoʻlida sadaqa qilib qoldirgan bir parcha yeridan boshqa na bir dinor, na bir dirham, na bir qul, na bir choʻri qoldirdilar. Qutayba boshqa safar: «uni sadaqa qilib qoldirdilar», dedi.Амр ибн ал-Ҳорис (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ миниб юрган оқ хачири, қуроли ва Аллоҳ йўлида садақа қилиб қолдирган бир парча еридан бошқа на бир динор, на бир дирҳам, на бир қул, на бир чўри қолдирдилар. Қутайба бошқа сафар: «уни садақа қилиб қолдирдилар», деди.

نَا أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ زِيَادٍ ، نَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ إِسْحَاقَ , نَا أَحْمَدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ يُونُسَ , نَا زُهَيْرٌ , نَا أَبُو إِسْحَاقَ ، عَنْ عَمْرِو بْنِ الْحَارِثِ , " خَتَنِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَخِي امْرَأَتِهِ , قَالَ : مَا تَرَكَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عِنْدَ مَوْتِهِ دِرْهَمًا ، وَلا دِينَارًا ، وَلا عَبْدًا ، وَلا أَمَةً ، وَلا شَيْئًا إِلا بَغْلَتَهُ وَسِلاحَهُ ، وَأَرْضًا تَرَكَهَا صَدَقَةً "

Amr ibn al-Horis — Rasululloh ﷺning qaynogʻalari, zavjalarining akasi — aytadi: Rasululloh ﷺ vafot etganlarida na bir dirham, na bir dinor, na bir qul, na bir choʻri, na boshqa biror narsa qoldirdilar — faqat xachirlari, qurollari va sadaqa qilib qoldirgan bir yerdan boshqa.Амр ибн ал-Ҳорис — Расулуллоҳ ﷺнинг қайноғалари, завжаларининг акаси — айтади: Расулуллоҳ ﷺ вафот этганларида на бир дирҳам, на бир динор, на бир қул, на бир чўри, на бошқа бирор нарса қолдирдилар — фақат хачирлари, қуроллари ва садақа қилиб қолдирган бир ердан бошқа.

نَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ زَكَرِيَّا ، نَا أَحْمَدُ بْنُ شُعَيْبٍ , أَخْبَرَنِي عَمْرُو بْنُ عَلِيٍّ , نَا أَبُو بَكْرٍ الْحَنَفِيُّ ، نَا يُونُسُ بْنُ أَبِي إِسْحَاقَ , عَنْ أَبِيهِ , قَالَ : سَمِعْتُ عَمْرَو بْنَ الْحَارِثِ , يَقُولُ : " مَاتَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، وَمَا تَرَكَ إِلا بَغْلَتَهُ الْبَيْضَاءَ ، وَسِلاحَهُ ، وَأَرْضًا جَعَلَهَا صَدَقَةً "

Abu Ishoq aytadi: Amr ibn al-Horisning: «Rasululloh ﷺ vafot etdilar va oq xachirlari, qurollari hamda sadaqa qilib qoldirgan bir yerdan boshqa hech narsa qoldirmadilar», deganini eshitdim.Абу Ишоқ айтади: Амр ибн ал-Ҳориснинг: «Расулуллоҳ ﷺ вафот этдилар ва оқ хачирлари, қуроллари ҳамда садақа қилиб қолдирган бир ердан бошқа ҳеч нарса қолдирмадилар», деганини эшитдим.

نَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ حَمَّادٍ ، نَا الْحَسَنُ بْنُ مُحَمَّدٍ , نَا مُطَرِّفٌ , نَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عُمَرَ , عَنْ نَافِعٍ , عَنِ ابْنِ عُمَرَ , " أَنَّ أَوَّلَ صَدَقَةٍ تُصُدِّقَ بِهَا فِي الإِسْلامِ صَدَقَةُ عُمَرَ بْنِ الْخَطَّابِ , وَأَنَّ عُمَرَ , قَالَ : يَا رَسُولَ اللَّهِ ، " أَشِرْ كَيْفَ أَصْنَعُ ؟ فَقَالَ لَهُ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : احْبِسْ أَصْلَهَا وَسَبِّلْ ثَمَرَهَا "

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Islomda birinchi qilingan sadaqa Umar ibn al-Xattobning sadaqasi edi. Umar: «Yo Rasululloh, qanday qilishimni koʻrsating», dedi. Shunda Rasululloh ﷺ unga: «Uning aslini ushlab qolib, mevasini sadaqaga chiqargin», dedilar.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Исломда биринчи қилинган садақа Умар ибн ал-Хаттобнинг садақаси эди. Умар: «Ё Расулуллоҳ, қандай қилишимни кўрсатинг», деди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ унга: «Унинг аслини ушлаб қолиб, мевасини садақага чиқаргин», дедилар.

نَا أَبُو عَبْدِ اللَّهِ مُحَمَّدُ بْنُ الْقَاسِمِ الأَزْدِيُّ الْمَعْرُوفُ بِابْنِ ابْنَةِ كَعْبٍ ، نَا الْهَيْثَمُ بْنُ سَهْلٍ , نَا حَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ , نَا أَيُّوبُ , عَنْ نَافِعٍ , عَنِ ابْنِ عُمَرَ . ح وَنا مُحَمَّدُ بْنُ الْقَاسِمِ , نَا الْهَيْثَمُ بْنُ سَهْلٍ , نَا حَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ , نَا ابْنُ عَوْنٍ , عَنْ نَافِعٍ , عَنِ ابْنِ عُمَرَ , قَالَ : قَالَ عُمَرُ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ : يَا رَسُولَ اللَّهِ ، " إِنِّي أَصَبْتُ مَالا بِخَيْبَرَ لَمْ أُصِبْ مَالا أَحَبَّ إِلَيَّ مِنْهُ , فَقَالَ لَهُ : إِنْ شِئْتَ تَصَدَّقْتَ بِهِ وَأَمْسَكْتَ أَصْلَهُ , قَالَ : فَتَصَدَّقَ بِهِ عُمَرُ عَلَى الْقُرْبَى ، وَالْمَسَاكِينِ ، وَابْنِ السَّبِيلِ , لا جُنَاحَ عَلَى مَنْ وَلِيَهَا أَنْ يَأْكُلَ أَوْ يُطْعِمَ صَدِيقًا غَيْرَ مُتَمَوِّلٍ مِنْهُ مَالا , أَوْ مُتَأَثِّلٍ مِنْهُ مَالا "

Ibn Umar (roziyallohu anhumo) aytadi: Umar (roziyallohu anhu): «Yo Rasululloh, men Xaybarda bir molga ega boʻldim, undan koʻra menga sevimliroq molga hech qachon ega boʻlmaganman», dedi. U zot unga: «Istasang, uni sadaqa qilib, aslini ushlab qol», dedilar. Shunda Umar uni qarindoshlarga, miskinlarga va yoʻlovchiga sadaqa qildi. Uni boshqargan kishi undan yesa yoki doʻstini ovqatlantirsa, gunoh emas — undan mol orttirmagan va undan boylik toʻplamagan holda.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо) айтади: Умар (розияллоҳу анҳу): «Ё Расулуллоҳ, мен Хайбарда бир молга эга бўлдим, ундан кўра менга севимлироқ молга ҳеч қачон эга бўлмаганман», деди. У зот унга: «Истасанг, уни садақа қилиб, аслини ушлаб қол», дедилар. Шунда Умар уни қариндошларга, мискинларга ва йўловчига садақа қилди. Уни бошқарган киши ундан еса ёки дўстини овқатлантирса, гуноҳ эмас — ундан мол орттирмаган ва ундан бойлик тўпламаган ҳолда.

نَا مُحَمَّدُ بْنُ أَحْمَدَ بْنِ أَسَدٍ الْهَرَوِيُّ , نَا مُحَمَّدُ بْنُ الْحُسَيْنِ أَبُو جَعْفَرٍ الْحَرَّانِيُّ , نَا يُونُسُ بْنُ مُحَمَّدٍ , نَا حَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ , عَنْ أَيُّوبَ , عَنْ نَافِعٍ , عَنِ ابْنِ عُمَرَ , عَنْ عُمَرَ , أَنَّهُ أَصَابَ أَرْضًا بِخَيْبَرَ ، يُقَالُ لَهَا : ثَمْغٌ , فَسَأَلَ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ , فَقَالَ لَهُ : " احْبِسْ أَصْلَهَا وَتَصَدَّقْ بِثَمَرَتِهَا "

Ibn Umar Umardan rivoyat qiladi: U Xaybarda Samgʻ deb ataladigan bir yerga ega boʻldi va Nabiy ﷺdan soʻradi. U zot unga: «Uning aslini ushlab qol, mevasini sadaqa qil», dedilar.Ибн Умар Умардан ривоят қилади: У Хайбарда Самғ деб аталадиган бир ерга эга бўлди ва Набий ﷺдан сўради. У зот унга: «Унинг аслини ушлаб қол, мевасини садақа қил», дедилар.

نَا الْحُسَيْنُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ ، نَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ شَبِيبٍ , حَدَّثَنِي إِسْمَاعِيلُ , حَدَّثَنِي عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ الْمُطَّلِبِ , حَدَّثَنِي يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ , عَنْ نَافِعٍ , عَنِ ابْنِ عُمَرَ , أَنَّ عُمَرَ بْنَ الْخَطَّابِ " اسْتَأْذَنَ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، أَنْ يَتَصَدَّقَ بِمَالِهِ بِثَمْغٍ , فَقَالَ لَهُ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : تَصَدَّقْ بِهِ تَقْسِمُ ثَمَرَهُ ، وَتَحْبِسُ أَصْلَهُ لا يُبَاعُ ، وَلا يُورَثُ "

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Umar ibn al-Xattob Rasululloh ﷺdan Samgʻdagi molini sadaqa qilishga izn soʻradi. Rasululloh ﷺ unga: «Uni sadaqa qil: mevasini taqsimlaysan, aslini esa ushlab qolasan; u sotilmaydi va meros qilinmaydi», dedilar.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Умар ибн ал-Хаттоб Расулуллоҳ ﷺдан Самғдаги молини садақа қилишга изн сўради. Расулуллоҳ ﷺ унга: «Уни садақа қил: мевасини тақсимлайсан, аслини эса ушлаб қоласан; у сотилмайди ва мерос қилинмайди», дедилар.

نَا عَلِيُّ بْنُ مُحَمَّدٍ الْمِصْرِيُّ , نَا مُحَمَّدُ بْنُ الرَّبِيعِ بْنِ بِلالٍ , نَا حَرْمَلَةُ بْنُ يَحْيَى , وَأَحْمَدُ بْنُ أَبِي بَكْرٍ , قَالا : نَا ابْنُ وَهْبٍ . ح وثنا أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ زِيَادٍ , نَا الْحُسَيْنُ بْنُ الْهَيْثَمِ أَبُو الرَّبِيعِ الرَّازِيُّ , نَا حَرْمَلَةُ , أنا ابْنُ وَهْبٍ , أَخْبَرَنِي إِبْرَاهِيمُ بْنُ سَعْدٍ , عَنْ عَبْدِ الْعَزِيزِ بْنِ الْمُطَّلِبِ , عَنْ يَحْيَى بْنِ سَعِيدٍ , عَنْ نَافِعٍ , عَنِ ابْنِ عُمَرَ , أَنَّ عُمَرَ " اسْتَشَارَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي أَنْ يَتَصَدَّقَ بِمَالِهِ الَّذِي بِثَمْغٍ , فَقَالَ لَهُ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : تَصَدَّقْ بِثَمَرِهِ ، وَاحْبِسْ أَصْلَهُ لا يُبَاعُ ، وَلا يُورَثُ " ، وَقَالَ أَبُو الرَّبِيعِ : " تَصَدَّقْ بِهِ تَقْسِمُ ثَمَرَهُ ، وَتَحْبِسُ أَصْلَهُ ، لا يُبَاعُ ، وَلا يُورَثُ "

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Umar Samgʻdagi molini sadaqa qilish haqida Rasululloh ﷺ bilan maslahatlashdi. Nabiy ﷺ unga: «Mevasini sadaqa qil, aslini ushlab qol; u sotilmaydi va meros qilinmaydi», dedilar. Abur-Rabiʼ esa: «Uni sadaqa qil: mevasini taqsimlaysan, aslini ushlab qolasan; u sotilmaydi va meros qilinmaydi», dedi.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Умар Самғдаги молини садақа қилиш ҳақида Расулуллоҳ ﷺ билан маслаҳатлашди. Набий ﷺ унга: «Мевасини садақа қил, аслини ушлаб қол; у сотилмайди ва мерос қилинмайди», дедилар. Абур-Рабиъ эса: «Уни садақа қил: мевасини тақсимлайсан, аслини ушлаб қоласан; у сотилмайди ва мерос қилинмайди», деди.

نَا جَعْفَرُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ الْوَاسِطِيُّ , نَا مُوسَى بْنُ هَارُونَ , نَا مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى النَّيْسَابُورِيُّ , نَا أَبُو غَسَّانَ الْكِنَانِيُّ ، نَا عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ مُحَمَّدٍ الدَّرَاوَرْدِيُّ , عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ , عَنْ نَافِعٍ , عَنِ ابْنِ عُمَرَ , أَنَّ عُمَرَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ " اسْتَأْمَرَ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي صَدَقَتِهِ بِثَمْغٍ , فَقَالَ : احْبِسْ أَصْلَهَا ، وَسَبِّلْ ثَمَرَتَهَا "

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Umar (roziyallohu anhu) Samgʻdagi sadaqasi haqida Rasululloh ﷺdan izn soʻradi. U zot: «Uning aslini ushlab qolib, mevasini sadaqaga chiqargin», dedilar.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Умар (розияллоҳу анҳу) Самғдаги садақаси ҳақида Расулуллоҳ ﷺдан изн сўради. У зот: «Унинг аслини ушлаб қолиб, мевасини садақага чиқаргин», дедилар.

وثنا أَبُو سَهْلِ بْنُ زِيَادٍ ، نَا الْحَسَنُ بْنُ عَلِيِّ بْنِ شَهْرَيَارَ , نَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ السُّكَّرِيُّ . ح وثنا أَبُو سَهْلٍ , نَا الْحَسَنُ بْنُ عَلِيٍّ الْمَعْمَرِيُّ , سَمِعْتُ مُحَمَّدَ بْنَ الْمُصَفَّى , قَالا : نَا بَقِيَّةُ , نَا سَعِيدُ بْنُ سَالِمٍ الْمَكِّيُّ , عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ , عَنْ نَافِعٍ , عَنِ ابْنِ عُمَرَ , عَنْ عُمَرَ , قَالَ : سَأَلْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ " عَنْ أَرْضِي مِنْ ثَمْغٍ , فَقَالَ : احْبِسْ أَصْلَهَا وَسَبِّلْ ثَمَرَهَا "

Umar (roziyallohu anhu) aytadi: Men Rasululloh ﷺdan Samgʻdagi yerim haqida soʻradim. U zot: «Uning aslini ushlab qolib, mevasini sadaqaga chiqargin», dedilar.Умар (розияллоҳу анҳу) айтади: Мен Расулуллоҳ ﷺдан Самғдаги ерим ҳақида сўрадим. У зот: «Унинг аслини ушлаб қолиб, мевасини садақага чиқаргин», дедилар.

نَا مُحَمَّدُ بْنُ نُوحٍ الْجُنْدِيسَابُورِيُّ , نَا أَحْمَدُ بْنُ الْعَلاءِ بْنِ هِلالٍ , نَا عُمَرُ بْنُ يَزِيدَ , نَا مُسْلِمُ بْنُ خَالِدٍ , عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ , عَنْ نَافِعٍ , عَنِ ابْنِ عُمَرَ , أَنَّ عُمَرَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ , قَالَ : يَا رَسُولَ اللَّهِ ، " إِنِّي نَذَرْتُ أَنْ أَتَصَدَّقَ بِمَالِي , قَالَ : احْبِسْ أَصْلَهَا ، وَتَصَدَّقْ بِثَمَرَتِهَا "

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Umar (roziyallohu anhu): «Yo Rasululloh, men molimni sadaqa qilishni nazr qilgandim», dedi. U zot: «Uning aslini ushlab qol, mevasini sadaqa qil», dedilar.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Умар (розияллоҳу анҳу): «Ё Расулуллоҳ, мен молимни садақа қилишни назр қилгандим», деди. У зот: «Унинг аслини ушлаб қол, мевасини садақа қил», дедилар.

حَدَّثَنَا أَبُو إِسْحَاقَ إِبْرَاهِيمُ بْنُ حَمَّادٍ ، نَا أَحْمَدُ بْنُ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ الْحَسَنِ الْعَنْبَرِيُّ , نَا يَزِيدُ بْنُ زُرَيْعٍ , عَنِ ابْنِ عَوْنٍ , عَنْ نَافِعٍ , عَنِ ابْنِ عُمَرَ , قَالَ : أَصَابَ عُمَرُ أَرْضًا بِخَيْبَرَ , فَأَتَى النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ , فَقَالَ : " أَصَبْتُ أَرْضًا لَمْ أُصِبْ مَالا قَطُّ هُوَ أَنْفَسُ عِنْدِي مِنْهُ فَكَيْفَ تَأْمُرُنِي فِيهِ ؟ قَالَ : إِنْ شِئْتَ حَبَسْتَ أَصْلَهَا ، وَتَصَدَّقْتَ بِهَا , قَالَ : فَتَصَدَّقَ بِهَا عُمَرُ , أَنَّهَا لا تُبَاعُ ، وَلا تُوهَبُ ، وَلا تُورَثُ لِلْفُقَرَاءِ ، وَالْقُرْبَى وَالرِّقَابِ ، وَفِي سَبِيلِ اللَّهِ ، وَابْنِ السَّبِيلِ , لا جُنَاحَ عَلَى مَنْ وَلِيَهَا أَنْ يَأْكُلَ مِنْهَا بِالْمَعْرُوفِ , أَوْ يُطْعِمَ صَدِيقًا غَيْرَ مُتَمَوِّلٍ فِيهِ "

Ibn Umar (roziyallohu anhumo) aytadi: Umar Xaybarda bir yerga ega boʻldi. U Nabiy ﷺ huzurlariga kelib: «Men shunday yerga ega boʻldimki, undan koʻra qadrliroq molga hech qachon ega boʻlmaganman; bu haqda menga nima buyurasiz?» dedi. U zot: «Istasang, uning aslini ushlab qolib, uni sadaqa qil», dedilar. Shunda Umar uni sadaqa qildi: u sotilmaydi, hadya qilinmaydi va meros qilinmaydi — faqirlarga, qarindoshlarga, qul ozod qilishga, Alloh yoʻlida va yoʻlovchiga (boʻlsin, deb). Uni boshqargan kishi undan maʼrufga muvofiq yesa yoki mol orttirmagan holda doʻstini ovqatlantirsa, gunoh emas.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо) айтади: Умар Хайбарда бир ерга эга бўлди. У Набий ﷺ ҳузурларига келиб: «Мен шундай ерга эга бўлдимки, ундан кўра қадрлироқ молга ҳеч қачон эга бўлмаганман; бу ҳақда менга нима буюрасиз?» деди. У зот: «Истасанг, унинг аслини ушлаб қолиб, уни садақа қил», дедилар. Шунда Умар уни садақа қилди: у сотилмайди, ҳадя қилинмайди ва мерос қилинмайди — фақирларга, қариндошларга, қул озод қилишга, Аллоҳ йўлида ва йўловчига (бўлсин, деб). Уни бошқарган киши ундан маъруфга мувофиқ еса ёки мол орттирмаган ҳолда дўстини овқатлантирса, гуноҳ эмас.

نَا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرِ بْنِ رُمَيْسٍ ، نَا الْحَسَنُ بْنُ مُحَمَّدٍ , نَا مُعَاذُ بْنُ مُعَاذٍ , نَا ابْنُ عَوْنٍ . ح وَنا عُمَرُ بْنُ أَحْمَدَ بْنِ عَلِيٍّ الْقَطَّانُ , نَا مُحَمَّدُ بْنُ عُثْمَانَ بْنِ كَرَامَةَ , نَا أَبُو أُسَامَةَ ، عَنِ ابْنِ عَوْنٍ , عَنْ نَافِعٍ , عَنِ ابْنِ عُمَرَ , قَالَ : أَصَابَ عُمَرُ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ أَرْضًا بِخَيْبَرَ فَأَتَى النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ , فَقَالَ : يَا رَسُولَ اللَّهِ ، " مَا أَصَبْتُ مَالا قَطُّ هُوَ أَنْفَسُ عِنْدِي مِنْهُ فَمَا تَأْمُرُنِي ؟ ، فَقَالَ : إِنْ شِئْتَ جَعَلْتَهَا لِلَّهِ ، حَبَسْتَ أَصْلَهَا وَتَصَدَّقْتَ بِهَا , فَجَعَلَهَا عُمَرُ صَدَقَةً عَلَى الْفُقَرَاءِ ، وَفِي الْقُرْبَى ، وَفِي الرِّقَابِ ، وَابْنِ السَّبِيلِ وَالضَّيْفِ لا جُنَاحَ عَلَى مَنْ وَلِيَهَا أَنْ يَأْكُلَ مِنْهَا بِالْمَعْرُوفِ ، أَوْ يُطْعِمَ صَدِيقًا غَيْرَ مُتَمَوِّلٍ فِيهِ " ، قَالَ أَبُو أُسَامَةَ : قَالَ بَعْضُ أَصْحَابِنَا : عَنِ ابْنِ عَوْنٍ : ذَكَرْتُ حَدِيثَ نَافِعٍ لِمُحَمَّدِ بْنِ سِيرِينَ , فَقَالَ : غَيْرَ مُتَأَثِّلٍ مَالا . وَقَالَ : حَدَّثَنَا أَبُو أُسَامَةَ ، عَنِ ابْنِ عَوْنٍ , حَدَّثَنِي رَجُلُ ، أَنَّهُ قَرَأَ تِلْكَ الرُّقْعَةَ فَكَانَ فِيهَا : غَيْرَ مُتَأَثِّلٍ مَالا ، هَذَا حَدِيثُ أَبِي أُسَامَةَ ، نَا مُحَمَّدُ بْنُ أَحْمَدَ بْنِ الصَّوَّافِ , نَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ أَحْمَدَ بْنِ حَنْبَلٍ , نَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ عُمَرَ أَبُو سَعِيدٍ , نَا سُلَيْمُ بْنُ أَخْضَرَ , وَيَزِيدُ بْنُ زُرَيْعٍ , قَالا : نَا ابْنُ عَوْنٍ , بِهَذَا الإِسْنَادِ نَحْوَهُ ، قَالَ : فَتَصَدَّقَ بِهَا عُمَرُ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ أَنَّهُ لا تُبَاعُ أَصْلُهَا , وَلا تُوهَبُ ، وَلا تُورَثُ , وَفِي آخِرِهِ قَالَ ابْنُ عَوْنٍ : فَذَكَرْتُ هَذَا لِمُحَمَّدٍ , فَقَالَ : غَيْرَ مُتَأَثِّلٍ مَالا

Ibn Umar (roziyallohu anhumo) aytadi: Umar (roziyallohu anhu) Xaybarda bir yerga ega boʻldi va Nabiy ﷺ huzurlariga kelib: «Yo Rasululloh, men undan koʻra qadrliroq molga hech qachon ega boʻlmaganman; menga nima buyurasiz?» dedi. U zot: «Istasang, uni Alloh uchun qilasan: aslini ushlab qolib, uni sadaqa qilasan», dedilar. Shunda Umar uni faqirlarga, qarindoshlarga, qul ozod qilishga, yoʻlovchiga va mehmonga sadaqa qildi. Uni boshqargan kishi undan maʼrufga muvofiq yesa yoki mol orttirmagan holda doʻstini ovqatlantirsa, gunoh emas. Abu Usoma aytdi: Baʼzi ashoblarimiz Ibn Avndan (shuni) aytdilar: Men Nofeʼning hadisini Muhammad ibn Siringa aytdim, u: «mol toʻplamagan holda», dedi. Yana u aytdi: Bizga Abu Usoma Ibn Avndan aytib berdi: Menga bir kishi aytib berdiki, u oʻsha varaqni oʻqigan va unda: «mol toʻplamagan holda», deb (bitilgan) ekan. Bu Abu Usomaning hadisidir. Buni Sulaym ibn Axzar va Yazid ibn Zurayʼ ham Ibn Avndan shu isnod bilan shunga oʻxshash rivoyat qildilar. (Rovi) aytdi: Umar (roziyallohu anhu) uni sadaqa qildi — uning asli sotilmaydi, hadya qilinmaydi va meros qilinmaydi. Oxirida Ibn Avn: «Men buni Muhammadga aytdim, u: mol toʻplamagan holda, dedi», dedi.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо) айтади: Умар (розияллоҳу анҳу) Хайбарда бир ерга эга бўлди ва Набий ﷺ ҳузурларига келиб: «Ё Расулуллоҳ, мен ундан кўра қадрлироқ молга ҳеч қачон эга бўлмаганман; менга нима буюрасиз?» деди. У зот: «Истасанг, уни Аллоҳ учун қиласан: аслини ушлаб қолиб, уни садақа қиласан», дедилар. Шунда Умар уни фақирларга, қариндошларга, қул озод қилишга, йўловчига ва меҳмонга садақа қилди. Уни бошқарган киши ундан маъруфга мувофиқ еса ёки мол орттирмаган ҳолда дўстини овқатлантирса, гуноҳ эмас. Абу Усома айтди: Баъзи ашобларимиз Ибн Авндан (шуни) айтдилар: Мен Нофеънинг ҳадисини Муҳаммад ибн Сиринга айтдим, у: «мол тўпламаган ҳолда», деди. Яна у айтди: Бизга Абу Усома Ибн Авндан айтиб берди: Менга бир киши айтиб бердики, у ўша варақни ўқиган ва унда: «мол тўпламаган ҳолда», деб (битилган) экан. Бу Абу Усоманинг ҳадисидир. Буни Сулайм ибн Ахзар ва Язид ибн Зурайъ ҳам Ибн Авндан шу иснод билан шунга ўхшаш ривоят қилдилар. (Рови) айтди: Умар (розияллоҳу анҳу) уни садақа қилди — унинг асли сотилмайди, ҳадя қилинмайди ва мерос қилинмайди. Охирида Ибн Авн: «Мен буни Муҳаммадга айтдим, у: мол тўпламаган ҳолда, деди», деди.

نَا الْحُسَيْنُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ ، نَا أَحْمَدُ بْنُ مَنْصُورٍ زَاجٌ ، نَا النَّضْرُ بْنُ شُمَيْلٍ , نَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عَوْنٍ , عَنْ نَافِعٍ , عَنِ ابْنِ عُمَرَ , أَنَّ عُمَرَ بْنَ الْخَطَّابِ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ ، " أَصَابَ أَرْضًا بِخَيْبَرَ ، فَأَتَى النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَسْتَأْمِرُهُ فِيهَا , فَقَالَ : يَا رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، " إِنِّي أَصَبْتُ أَرْضًا بِخَيْبَرَ مَا أَصَبْتُ مَالا قَطُّ أَنْفَسَ عِنْدِي مِنْهُ فَمَا تَأْمُرُنِي بِهَا ؟ ، قَالَ : إِنْ شِئْتَ حَبَسْتَ أَصْلَهَا وَتَصَدَّقْتَ بِهَا , قَالَ : فَتَصَدَّقَ بِهَا أَنَّهَا لا تُبَاعُ أَصْلُهَا ، وَلا تُوهَبُ ، وَلا تُورَثُ , فَتَصَدَّقَ بِهَا عَلَى الْفُقَرَاءِ ، وَالْقُرْبَى وَفِي الرِّقَابِ ، وَفِي سَبِيلِ اللَّهِ ، وَابْنِ السَّبِيلِ ، وَالضَّيْفِ , لا جُنَاحَ عَلَى مَنْ وَلِيَهَا أَنْ يَأْكُلَ بِالْمَعْرُوفِ ، أَوْ يُطْعِمَ صَدِيقًا غَيْرَ مُتَمَوِّلٍ مِنْهَا "

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Umar ibn al-Xattob (roziyallohu anhu) Xaybarda bir yerga ega boʻldi va bu haqda maslahat soʻrab Nabiy ﷺ huzurlariga keldi. U: «Yo Rasululloh, men Xaybarda bir yerga ega boʻldim, undan koʻra qadrliroq molga hech qachon ega boʻlmaganman; u haqda menga nima buyurasiz?» dedi. U zot: «Istasang, uning aslini ushlab qolib, uni sadaqa qil», dedilar. Shunda u uni sadaqa qildi: uning asli sotilmaydi, hadya qilinmaydi va meros qilinmaydi. U uni faqirlarga, qarindoshlarga, qul ozod qilishga, Alloh yoʻlida, yoʻlovchiga va mehmonga sadaqa qildi. Uni boshqargan kishi maʼrufga muvofiq yesa yoki undan mol orttirmagan holda doʻstini ovqatlantirsa, gunoh emas.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Умар ибн ал-Хаттоб (розияллоҳу анҳу) Хайбарда бир ерга эга бўлди ва бу ҳақда маслаҳат сўраб Набий ﷺ ҳузурларига келди. У: «Ё Расулуллоҳ, мен Хайбарда бир ерга эга бўлдим, ундан кўра қадрлироқ молга ҳеч қачон эга бўлмаганман; у ҳақда менга нима буюрасиз?» деди. У зот: «Истасанг, унинг аслини ушлаб қолиб, уни садақа қил», дедилар. Шунда у уни садақа қилди: унинг асли сотилмайди, ҳадя қилинмайди ва мерос қилинмайди. У уни фақирларга, қариндошларга, қул озод қилишга, Аллоҳ йўлида, йўловчига ва меҳмонга садақа қилди. Уни бошқарган киши маъруфга мувофиқ еса ёки ундан мол орттирмаган ҳолда дўстини овқатлантирса, гуноҳ эмас.

قُرِئَ عَلَى مُحَمَّدِ بْنِ الْحَسَنِ بْنِ أَبِي الشَّوَارِبِ , قِيلَ لَهُ : سَمِعْتَ الْعَبَّاسَ بْنَ يَزِيدَ , نَا مُعَاذُ بْنُ مُعَاذٍ وَ الأَنْصَارِي ُّ , قَالا : نَا ابْنُ عَوْنٍ ، ح وَنا أَبُو صَالِحٍ عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ سَعِيدِ بْنِ هَارُونَ الأَصْبَهَانِيُّ , نَا أَبُو مَسْعُودٍ أَحْمَدُ بْنُ الْفُرَاتِ ، أنا يَزِيدُ بْنُ هَارُونَ , أنا ابْنُ عَوْنٍ , عَنْ نَافِعٍ , عَنِ ابْنِ عُمَرَ , أَنَّ عُمَرَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ , قَالَ : أَصَبْتُ أَرْضًا بِخَيْبَرَ , فَقُلْتُ : يَا رَسُولَ اللَّهِ ، " إِنِّي أَصَبْتُ أَرْضًا مَا أَصَبْتُ مَالا قَطُّ هُوَ أَنْفَسُ عِنْدِي مِنْهُ , فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : إِنْ شِئْتَ تَصَدَّقْتَ بِهَا وَحَبَسْتَ أَصْلَهَا ، قَالَ : فَجَعَلَهَا عُمَرُ لا تُبَاعُ وَلا تُوهَبُ وَلا تُورَثُ , وَتَصَدَّقَ بِهَا عَلَى الْفُقَرَاءِ وَالْمَسَاكِينِ ، وَابْنِ السَّبِيلِ ، وَالْغُزَاةِ فِي سَبِيلِ اللَّهِ ، وَفِي الرِّقَابِ ، وَالضَّيْفِ , لا جُنَاحَ عَلَى مَنْ وَلِيَهَا أَنْ يَأْكُلَ مِنْهَا وَيُطْعِمَ صَدِيقًا غَيْرَ مُتَمَوِّلٍ فِيهِ , وَأَوْصَى بِهَا إِلَى حَفْصَةَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهَا ، ثُمَّ إِلَى الأَكَابِرِ مِنْ آلِ عُمَرَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ " ، هَذَا لَفْظُ أَبِي مَسْعُودٍ , قَالَ أَبُو مَسْعُودٍ : هَذَا أَجْوَدُ حَدِيثٍ رَوَاهُ ابْنُ عَوْنٍ , زَادَ مُعَاذٌ وَأَوْصَى بِهَا إِلَى حَفْصَةَ أُمِّ الْمُؤْمِنِينَ ، ثُمَّ إِلَى الأَكَابِرِ مِنْ آلِ عُمَرَ . قَالَ ابْنُ عَوْنٍ : فَحَدَّثْتُ بِهِ ابْنَ سِيرِينَ , فَقَالَ : غَيْرَ مُتَأَثِّلٍ مَالا ، نَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ زَكَرِيَّا , نَا أَبُو عَبْدِ الرَّحْمَنِ النَّسَائِيُّ , نَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ مَسْعُودٍ , أنا بِشْرٌ , عَنِ ابْنِ عَوْنٍ , قَالَ : وَنا حُمَيْدُ بْنُ مَسْعَدَةَ , أنا بِشْرُ بْنُ الْمُفَضَّلِ , نَا ابْنُ عَوْنٍ , بِهَذَا نَحْوَهُ . وَقَالَ : أَنْ لا يُبَاعَ أَصْلُهَا وَلا يُوهَبُ وَلا يُورَثُ , نَحْوَ حَدِيثِ النَّضْرِ . نَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ , نَا أَبُو عَبْدِ الرَّحْمَنِ ، نَا إِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ , أنا أَزْهَرُ بْنُ سَعْدٍ السَّمَّانُ , عَنِ ابْنِ عَوْنٍ بِهَذَا , وَقَالَ : فَحَبَسَ أَصْلَهَا لا يُبَاعُ وَلا يُوهَبُ ، وَلا يُورَثُ ، فَتَصَدَّقَ بِهَا عَلَى الْفُقَرَاءِ ، وَالْقُرْبَى ، وَالرِّقَابِ ، وَفِي الْمَسَاكِينِ ، وَابْنِ السَّبِيلِ ، وَالضَّيْفِ . وَرَوَاهُ دَاوُدُ بْنُ أَبِي هِنْدَ , عَنِ ابْنِ عَوْنٍ

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Umar (roziyallohu anhu) aytdi: Men Xaybarda bir yerga ega boʻldim va: «Yo Rasululloh, men shunday yerga ega boʻldimki, undan koʻra qadrliroq molga hech qachon ega boʻlmaganman», dedim. Rasululloh ﷺ: «Istasang, uni sadaqa qilib, aslini ushlab qol», dedilar. Shunda Umar uni sotilmaydigan, hadya qilinmaydigan va meros qilinmaydigan qilib qoʻydi hamda uni faqirlarga, miskinlarga, yoʻlovchiga, Alloh yoʻlidagi gʻoziylarga, qul ozod qilishga va mehmonga sadaqa qildi. Uni boshqargan kishi undan yesa va mol orttirmagan holda doʻstini ovqatlantirsa, gunoh emas. U buni Hafsa (roziyallohu anho)ga, soʻngra Umar (roziyallohu anhu) oilasining kattalariga vasiyat qildi. Bu Abu Masʼudning lafzidir. Abu Masʼud aytdi: Bu Ibn Avn rivoyat qilgan hadislarning eng yaxshisidir. Muoz esa: «U buni moʻminlar onasi Hafsaga, soʻngra Umar oilasining kattalariga vasiyat qildi», deb ziyoda qildi. Ibn Avn aytdi: Men buni Ibn Siringa aytib berdim, u: «mol toʻplamagan holda», dedi. Bishr ibn al-Mufazzal ham Ibn Avndan shunga oʻxshash rivoyat qildi va: «uning asli sotilmasin, hadya qilinmasin va meros qilinmasin», dedi — Nazrning hadisi kabi. Azhar ibn Saʼd as-Sammon ham Ibn Avndan shuni rivoyat qilib: «U uning aslini ushlab qoldi — sotilmaydi, hadya qilinmaydi va meros qilinmaydi — va uni faqirlarga, qarindoshlarga, qul ozod qilishga, miskinlarga, yoʻlovchiga va mehmonga sadaqa qildi», dedi. Buni Dovud ibn Abu Hind ham Ibn Avndan rivoyat qildi.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Умар (розияллоҳу анҳу) айтди: Мен Хайбарда бир ерга эга бўлдим ва: «Ё Расулуллоҳ, мен шундай ерга эга бўлдимки, ундан кўра қадрлироқ молга ҳеч қачон эга бўлмаганман», дедим. Расулуллоҳ ﷺ: «Истасанг, уни садақа қилиб, аслини ушлаб қол», дедилар. Шунда Умар уни сотилмайдиган, ҳадя қилинмайдиган ва мерос қилинмайдиган қилиб қўйди ҳамда уни фақирларга, мискинларга, йўловчига, Аллоҳ йўлидаги ғозийларга, қул озод қилишга ва меҳмонга садақа қилди. Уни бошқарган киши ундан еса ва мол орттирмаган ҳолда дўстини овқатлантирса, гуноҳ эмас. У буни Ҳафса (розияллоҳу анҳо)га, сўнгра Умар (розияллоҳу анҳу) оиласининг катталарига васият қилди. Бу Абу Масъуднинг лафзидир. Абу Масъуд айтди: Бу Ибн Авн ривоят қилган ҳадисларнинг энг яхшисидир. Муоз эса: «У буни мўминлар онаси Ҳафсага, сўнгра Умар оиласининг катталарига васият қилди», деб зиёда қилди. Ибн Авн айтди: Мен буни Ибн Сиринга айтиб бердим, у: «мол тўпламаган ҳолда», деди. Бишр ибн ал-Муфаззал ҳам Ибн Авндан шунга ўхшаш ривоят қилди ва: «унинг асли сотилмасин, ҳадя қилинмасин ва мерос қилинмасин», деди — Назрнинг ҳадиси каби. Азҳар ибн Саъд ас-Саммон ҳам Ибн Авндан шуни ривоят қилиб: «У унинг аслини ушлаб қолди — сотилмайди, ҳадя қилинмайди ва мерос қилинмайди — ва уни фақирларга, қариндошларга, қул озод қилишга, мискинларга, йўловчига ва меҳмонга садақа қилди», деди. Буни Довуд ибн Абу Ҳинд ҳам Ибн Авндан ривоят қилди.

نَا أَبُو مُحَمَّدٍ يَحْيَى بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ صَاعِدٍ ، نَا عِمْرَانُ بْنُ بَكَّارٍ الْكَلاعِيُّ بِحِمْصَ , نَا الرَّبِيعُ بْنُ رَوْحٍ , نَا مُحَمَّدُ بْنُ حَرْبٍ , عَنِ الزُّبَيْدِيِّ ، عَنْ عَدِيِّ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ , عَنْ دَاوُدَ بْنِ أَبِي هِنْدَ , عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَوْنٍ , عَنْ نَافِعٍ , عَنِ ابْنِ عُمَرَ , قَالَ : أَتَى عُمَرُ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ , فَقَالَ : " إِنِّي أَصَبْتُ أَرْضًا بِخَيْبَرَ مَا أَصَبْتُ مَالا قَطُّ هُوَ أَنْفَسُ عِنْدِي مِنْهُ فَمَا تَأْمُرُنِي ؟ ، قَالَ : إِنْ شِئْتَ حَبَسْتَ أَصْلَهَا وَتَصَدَّقْتَ بِهَا ، قَالَ : فَحَبَسَ عُمَرُ أَصْلَهَا وَتَصَدَّقَ بِهَا , لا يُبَاعُ ، وَلا يُوهَبُ ، وَلا يُورَثُ , فِي الْفُقَرَاءِ ، وَالْقُرْبَى ، وَالرِّقَابِ ، وَفِي سَبِيلِ اللَّهِ ، وَابْنِ السَّبِيلِ ، وَالضَّيْفِ ، لا جُنَاحَ عَلَى مَنْ وَلِيَهَا أَنْ يَأْكُلَ بِالْمَعْرُوفِ ، وَأَنْ يُطْعِمَ صَدِيقًا غَيْرَ مُتَمَوِّلٍ فِيهِ " ، وَرَوَاهُ الثَّوْرِيُّ , عَنِ ابْنِ عَوْنٍ , عَنْ نَافِعِ , عَنِ ابْنِ عُمَرَ

Ibn Umar (roziyallohu anhumo) aytadi: Umar Nabiy ﷺ huzurlariga kelib: «Men Xaybarda bir yerga ega boʻldim, undan koʻra qadrliroq molga hech qachon ega boʻlmaganman; menga nima buyurasiz?» dedi. U zot: «Istasang, uning aslini ushlab qolib, uni sadaqa qil», dedilar. Shunda Umar uning aslini ushlab qolib, uni sadaqa qildi: u sotilmaydi, hadya qilinmaydi va meros qilinmaydi — faqirlarga, qarindoshlarga, qul ozod qilishga, Alloh yoʻlida, yoʻlovchiga va mehmonga. Uni boshqargan kishi maʼrufga muvofiq yesa va mol orttirmagan holda doʻstini ovqatlantirsa, gunoh emas. Buni Savriy ham Ibn Avndan, u Nofeʼdan, u Ibn Umardan rivoyat qildi.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо) айтади: Умар Набий ﷺ ҳузурларига келиб: «Мен Хайбарда бир ерга эга бўлдим, ундан кўра қадрлироқ молга ҳеч қачон эга бўлмаганман; менга нима буюрасиз?» деди. У зот: «Истасанг, унинг аслини ушлаб қолиб, уни садақа қил», дедилар. Шунда Умар унинг аслини ушлаб қолиб, уни садақа қилди: у сотилмайди, ҳадя қилинмайди ва мерос қилинмайди — фақирларга, қариндошларга, қул озод қилишга, Аллоҳ йўлида, йўловчига ва меҳмонга. Уни бошқарган киши маъруфга мувофиқ еса ва мол орттирмаган ҳолда дўстини овқатлантирса, гуноҳ эмас. Буни Саврий ҳам Ибн Авндан, у Нофеъдан, у Ибн Умардан ривоят қилди.

نَا أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ بْنِ سَعْدَانَ ، بِوَاسِطَ , نَا شُعَيْبُ بْنُ أَيُّوبَ . ح وَنا أَبُو صَالِحٍ الأَصْبَهَانِيُّ , نَا أَبُو مَسْعُودٍ ، قَالا : نَا أَبُو دَاوُدَ الْحَفَرِيُّ ، نَا سُفْيَانُ , عَنِ ابْنِ عَوْنٍ , عَنْ نَافِعٍ , عَنِ ابْنِ عُمَرَ , عَنْ عُمَرَ بْنِ الْخَطَّابِ , قَالَ : " أَصَبْتُ أَرْضًا مِنْ أَرْضِ خَيْبَرَ , فَقُلْتُ : يَا رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، " أَصَبْتُ أَرْضًا لَمْ أُصِبْ مَالا أَحَبَّ إِلَيَّ مِنْهُ ، وَلا أَنْفَسَ عِنْدِي مِنْهُ , قَالَ : إِنْ شِئْتَ تَصَدَّقْتَ بِهَا وَأَمْسَكْتَ أَصْلَهَا ، قَالَ : فَتَصَدَّقَ بِهَا عُمَرُ عَلَى أَنْ لا يُبَاعَ ، وَلا يُوهَبَ , فِي الْفُقَرَاءِ ، وَالْقُرْبَى ، وَالضَّيْفِ ، وَالرِّقَابِ ، وَابْنِ السَّبِيلِ , لا جُنَاحَ عَلَى مَنْ وَلِيَهَا أَنْ يَأْكُلَ بِالْمَعْرُوفِ غَيْرَ مُتَمَوِّلٍ مَالا "

Umar ibn al-Xattob (roziyallohu anhu) aytadi: Men Xaybar yerlaridan bir yerga ega boʻldim va: «Yo Rasululloh, men shunday yerga ega boʻldimki, undan koʻra menga sevimliroq va qadrliroq molga ega boʻlmaganman», dedim. U zot: «Istasang, uni sadaqa qilib, aslini ushlab qol», dedilar. Shunda Umar uni sotilmaslik va hadya qilinmaslik sharti bilan faqirlarga, qarindoshlarga, mehmonga, qul ozod qilishga va yoʻlovchiga sadaqa qildi. Uni boshqargan kishi mol orttirmagan holda maʼrufga muvofiq yesa, gunoh emas.Умар ибн ал-Хаттоб (розияллоҳу анҳу) айтади: Мен Хайбар ерларидан бир ерга эга бўлдим ва: «Ё Расулуллоҳ, мен шундай ерга эга бўлдимки, ундан кўра менга севимлироқ ва қадрлироқ молга эга бўлмаганман», дедим. У зот: «Истасанг, уни садақа қилиб, аслини ушлаб қол», дедилар. Шунда Умар уни сотилмаслик ва ҳадя қилинмаслик шарти билан фақирларга, қариндошларга, меҳмонга, қул озод қилишга ва йўловчига садақа қилди. Уни бошқарган киши мол орттирмаган ҳолда маъруфга мувофиқ еса, гуноҳ эмас.

نَا عَلِيُّ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ الْمِصْرِيُّ , نَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ سَعِيدِ بْنِ أَبِي مَرْيَمَ , نَا مُحَمَّدُ بْنُ يُوسُفَ الْفِرْيَابِيُّ , نَا سُفْيَانُ الثَّوْرِيُّ , عَنِ ابْنِ عَوْنٍ , عَنْ نَافِعٍ , عَنِ ابْنِ عُمَرَ , عَنْ عُمَرَ بْنِ الْخَطَّابِ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ , قَالَ : أَصَبْتُ أَرْضًا مِنْ أَرْضِ خَيْبَرَ مَا أَصَبْتُ مَالا قَطُّ أَنْفَسَ عِنْدِي مِنْهُ , فَأَتَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَسْتَأْمِرُهُ , فَقُلْتُ : يَا رَسُولَ اللَّهِ ، " إِنِّي أَصَبْتُ مَالا مِنْ خَيْبَرَ مَا أَصَبْتُ مَالا أَنْفَسَ عِنْدِي مِنْهُ , فَقَالَ : إِنْ شِئْتَ حَبَسْتَ أَصْلَهَا ، وَتَصَدَّقْتَ بِهَا ، فَتَصَدَّقَ بِهَا عُمَرُ عَلَى أَنْ لا يُبَاعَ ، وَلا يُوهَبَ ، وَلا يُوَرَّثَ , فَتَصَدَّقَ بِهَا عُمَرُ فِي الْفُقَرَاءِ ، وَفِي الأَقْرَبِينَ ، وَفِي سَبِيلِ اللَّهِ ، وَفِي الرِّقَابِ ، وَابْنِ السَّبِيلِ ، وَالضَّيْفِ , لا جُنَاحَ عَلَى مَنْ وَلِيَهَا أَنْ يَأْكُلَ مِنْهَا بِالْمَعْرُوفِ وَيُعْطِيَ بِالْمَعْرُوفِ صَدِيقًا غَيْرَ مُتَمَوِّلٍ " ، قَالَ ابْنُ عَوْنٍ : فَذَكَرْتُهُ لابْنِ سِيرِينَ , قَالَ : غَيْرَ مُتَأَثِّلٍ مَالا . تَابَعَهُ أَبُو إِسْحَاقَ الْفَزَارِيُّ , عَنِ ابْنِ عَوْنٍ . حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ زَكَرِيَّا , نَا أَبُو عَبْدِ الرَّحْمَنِ النَّسَائِيُّ , أَخْبَرَنِي هَارُونُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ هُوَ الْحَمَّالُ ، وَإِنَّمَا سُمِّيَ بِالْحَمَّالِ ، لأَنَّهُ حَمَلَ رَجُلا فِي طَرِيقِ مَكَّةَ عَلَى ظَهْرِهِ فَانْقَطَعَ بِهِ فِيمَا يُقَالُ , نَا مُعَاوِيَةُ بْنُ عَمْرٍو , عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ الْفَزَارِيِّ ، عَنِ ابْنِ عَوْنٍ , عَنْ نَافِعٍ , عَنِ ابْنِ عُمَرَ , عَنْ عُمَرَ , عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ , نَحْوَهُ

Umar ibn al-Xattob (roziyallohu anhu) aytadi: Men Xaybar yerlaridan shunday bir yerga ega boʻldimki, undan koʻra qadrliroq molga hech qachon ega boʻlmaganman. Maslahat soʻrab Rasululloh ﷺ huzurlariga keldim va: «Yo Rasululloh, men Xaybardan shunday molga ega boʻldimki, undan koʻra qadrliroq molga ega boʻlmaganman», dedim. U zot: «Istasang, uning aslini ushlab qolib, uni sadaqa qil», dedilar. Shunda Umar uni sotilmaslik, hadya qilinmaslik va meros qilinmaslik sharti bilan sadaqa qildi; Umar uni faqirlarga, yaqin qarindoshlarga, Alloh yoʻlida, qul ozod qilishga, yoʻlovchiga va mehmonga sadaqa qildi. Uni boshqargan kishi undan maʼrufga muvofiq yesa va mol orttirmagan holda doʻstiga maʼrufga muvofiq bersa, gunoh emas. Ibn Avn aytdi: Men buni Ibn Siringa aytdim, u: «mol toʻplamagan holda», dedi. Unga Abu Ishoq al-Fazoriy ham Ibn Avndan mutobaat qildi. Abu Abdurrahmon an-Nasoiy aytdi: Menga Horun ibn Abdulloh — u Hammoldir; unga Hammol deb nom berilishiga sabab, aytilishicha, u Makka yoʻlida yoʻldan qolgan bir kishini yelkasida koʻtargani ekan — xabar berdi. Muoviya ibn Amr Abu Ishoq al-Fazoriydan, u Ibn Avndan, u Nofeʼdan, u Ibn Umardan, u Umardan, u Nabiy ﷺdan shunga oʻxshash rivoyat qildi.Умар ибн ал-Хаттоб (розияллоҳу анҳу) айтади: Мен Хайбар ерларидан шундай бир ерга эга бўлдимки, ундан кўра қадрлироқ молга ҳеч қачон эга бўлмаганман. Маслаҳат сўраб Расулуллоҳ ﷺ ҳузурларига келдим ва: «Ё Расулуллоҳ, мен Хайбардан шундай молга эга бўлдимки, ундан кўра қадрлироқ молга эга бўлмаганман», дедим. У зот: «Истасанг, унинг аслини ушлаб қолиб, уни садақа қил», дедилар. Шунда Умар уни сотилмаслик, ҳадя қилинмаслик ва мерос қилинмаслик шарти билан садақа қилди; Умар уни фақирларга, яқин қариндошларга, Аллоҳ йўлида, қул озод қилишга, йўловчига ва меҳмонга садақа қилди. Уни бошқарган киши ундан маъруфга мувофиқ еса ва мол орттирмаган ҳолда дўстига маъруфга мувофиқ берса, гуноҳ эмас. Ибн Авн айтди: Мен буни Ибн Сиринга айтдим, у: «мол тўпламаган ҳолда», деди. Унга Абу Ишоқ ал-Фазорий ҳам Ибн Авндан мутобаат қилди. Абу Абдурраҳмон ан-Насоий айтди: Менга Ҳорун ибн Абдуллоҳ — у Ҳаммолдир; унга Ҳаммол деб ном берилишига сабаб, айтилишича, у Макка йўлида йўлдан қолган бир кишини елкасида кўтаргани экан — хабар берди. Муовия ибн Амр Абу Ишоқ ал-Фазорийдан, у Ибн Авндан, у Нофеъдан, у Ибн Умардан, у Умардан, у Набий ﷺдан шунга ўхшаш ривоят қилди.

نَا الْحُسَيْنُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ الْمَحَامِلِيُّ , نَا أَبُو يَحْيَى مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ الرَّحِيمِ ، نَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ الأَنْصَارِيُّ , نَا حُمَيْدٌ , عَنْ أَنَسٍ , قَالَ : لَمَّا نزلت ‏ لَنْ تَنَالُوا الْبِرَّ حَتَّى تُنْفِقُوا مِمَّا تُحِبُّونَ , أَوْ ‏ مَنْ ذَا الَّذِي يُقْرِضُ اللَّهَ قَرْضًا حَسَنًا , قَالَ أَبُو طَلْحَةَ : يَا رَسُولَ اللَّهِ ، " حَائِطِي فِي مَكَانِ كَذَا وَكَذَا صَدَقَةٌ لِلَّهِ تَعَالَى ، وَلَوِ اسْتَطَعْتُ أَنْ أُسِرَّهُ لَمْ أُعْلِنْهُ , قَالَ : اجْعَلْهُ فِي فُقَرَاءِ أَهْلِ بَيْتِكَ ، وَأَقَارِبِكَ " ، نَا الْحُسَيْنُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ , نَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ الرَّحِيمِ أَبُو يَحْيَى صَاعِقَةُ ، نَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ الأَنْصَارِيُّ , نَا أَبِي , عَنْ ثُمَامَةَ , عَنْ أَنَسٍ , مِثْلَهُ . وَزَادَ فِيهِ : قَالَ : فَجَعَلَهَا لأُبَيِّ بْنِ كَعْبٍ , وَحَسَّانَ بْنِ ثَابِتٍ ، وَكَانَا أَقْرَبَ إِلَيْهِ مِنِّي . نَا الْحُسَيْنُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ , نَا أَبُو يَحْيَى , نَا الأَنْصَارِيُّ , نَا حَمَّادُ بْنُ سَلَمَةَ , عَنْ ثَابِتٍ , عَنْ أَنَسٍ , نَحْوَ حَدِيثِ ثُمَامَةَ وَحُمَيْدٍ , عَنْ أَنَسٍ . أَخْرَجَهُ الْبُخَارِيُّ , قَالَ : قَالَ الأَنْصَارِيُّ , عَنْ أَبِيهِ , عَنْ ثُمَامَةَ , عَنْ أَنَسٍ

Anas (roziyallohu anhu) aytadi: {Yaxshi koʻrgan narsalaringizdan infoq qilmaguningizcha, hech yaxshilikka erisha olmaysizlar} yoki {Kim Allohga qarzi hasana beradi} (oyati) nozil boʻlganida, Abu Talha: «Yo Rasululloh, falon-falon joydagi bogʻim Alloh taolo uchun sadaqadir; agar uni sir tuta olsam edim, oshkor qilmagan boʻlardim», dedi. U zot: «Uni uy ahlingning faqirlariga va qarindoshlaringga qil», dedilar. Sumoma Anasdan xuddi shunday rivoyat qildi va unda: «U (Abu Talha) uni Ubay ibn Kaʼb bilan Hasson ibn Sobitga berdi; ular unga mendan koʻra yaqinroq edilar», deb ziyoda qildi. Hammod ibn Salama Sobitdan, u Anasdan Sumoma va Humaydning hadisiga oʻxshash rivoyat qildi. Buni Buxoriy chiqargan va: «Ansoriy otasidan, u Sumomadan, u Anasdan (rivoyat qildi)», degan.Анас (розияллоҳу анҳу) айтади: {Яхши кўрган нарсаларингиздан инфоқ қилмагунингизча, ҳеч яхшиликка эриша олмайсизлар} ёки {Ким Аллоҳга қарзи ҳасана беради} (ояти) нозил бўлганида, Абу Талҳа: «Ё Расулуллоҳ, фалон-фалон жойдаги боғим Аллоҳ таоло учун садақадир; агар уни сир тута олсам эдим, ошкор қилмаган бўлардим», деди. У зот: «Уни уй аҳлингнинг фақирларига ва қариндошларингга қил», дедилар. Сумома Анасдан худди шундай ривоят қилди ва унда: «У (Абу Талҳа) уни Убай ибн Каъб билан Ҳассон ибн Собитга берди; улар унга мендан кўра яқинроқ эдилар», деб зиёда қилди. Ҳаммод ибн Салама Собитдан, у Анасдан Сумома ва Ҳумайднинг ҳадисига ўхшаш ривоят қилди. Буни Бухорий чиқарган ва: «Ансорий отасидан, у Сумомадан, у Анасдан (ривоят қилди)», деган.

نَا مُحَمَّدُ بْنُ مَخْلَدٍ ، نَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ الْمَلِكِ زَنْجُوَيْهِ ، نَا عَفَّانُ , نَا حَمَّادُ بْنُ سَلَمَةَ , عَنْ ثَابِتٍ , عَنْ أَنَسٍ , قَالَ : لَمَّا نزلت ‏ لَنْ تَنَالُوا الْبِرَّ حَتَّى تُنْفِقُوا مِمَّا تُحِبُّونَ , قَالَ أَبُو طَلْحَةَ : يَا رَسُولَ اللَّهِ ، " إِنَّ رَبَّنَا يَسْأَلُنَا مِنْ أَمْوَالِنَا ، وَإِنِّي أُشْهِدُكَ أَنِّي قَدْ جَعَلْتُ أَرْضِي بِئْرَ حَاءَ لِلَّهِ , فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : اجْعَلْهَا فِي قَرَابَتِكَ " ، فَقَسَمَهَا بَيْنَ حَسَّانَ بْنِ ثَابِتٍ , وَأُبَيِّ بْنِ كَعْبٍ

Anas (roziyallohu anhu) aytadi: {Yaxshi koʻrgan narsalaringizdan infoq qilmaguningizcha, hech yaxshilikka erisha olmaysizlar} (oyati) nozil boʻlganida, Abu Talha: «Yo Rasululloh, Robbimiz bizdan mollarimizdan (infoq qilishni) soʻrayapti; men seni guvoh qilamanki, Bayruho degan yerimni Alloh uchun (sadaqa) qildim», dedi. Rasululloh ﷺ: «Uni qarindoshlaringga qil», dedilar. Bas, u uni Hasson ibn Sobit bilan Ubay ibn Kaʼb oʻrtasida taqsimladi.Анас (розияллоҳу анҳу) айтади: {Яхши кўрган нарсаларингиздан инфоқ қилмагунингизча, ҳеч яхшиликка эриша олмайсизлар} (ояти) нозил бўлганида, Абу Талҳа: «Ё Расулуллоҳ, Роббимиз биздан молларимиздан (инфоқ қилишни) сўраяпти; мен сени гувоҳ қиламанки, Байруҳо деган еримни Аллоҳ учун (садақа) қилдим», деди. Расулуллоҳ ﷺ: «Уни қариндошларингга қил», дедилар. Бас, у уни Ҳассон ибн Собит билан Убай ибн Каъб ўртасида тақсимлади.

نَا أَبُو سَهْلٍ أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ زِيَادٍ ، وَجَعْفَرُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ الْوَاسِطِيُّ ، قَالا : نَا مُوسَى بْنُ هَارُونَ , نَا مُحَمَّدُ بْنُ خَلَفٍ الْعَسْقَلانِيُّ ، بِعَسْقَلانَ , نَا رَوَّادُ بْنُ الْجَرَّاحِ , عَنْ صَدَقَةَ بْنِ يَزِيدَ , عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ , عَنْ نَافِعٍ , عَنِ ابْنِ عُمَرَ , أَنَّ عُمَرَ بْنَ الْخَطَّابِ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ , قَالَ : يَا رَسُولَ اللَّهِ ، " مَا مِنْ مَالِي شَيْءٌ أَحَبُّ إِلَيَّ مِنَ الْمِائَةِ وَسْقٍ الَّتِي أَطْعَمْتَنِيهَا مِنْ خَيْبَرَ , فَقَالَ لَهُ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " فَاحْبِسْ أَصْلَهَا وَاجْعَلْ ثَمَرَهَا صَدَقَةً ، قَالَ : فَكَتَبَ عُمَرُ هَذَا الْكِتَابَ : مِنْ عُمَرَ بْنِ الْخَطَّابِ فِي ثَمْغٍ وَالْمِائَةِ الْوَسْقِ الَّتِي أَطْعَمَنِيهَا رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مِنْ أَرْضِ خَيْبَرَ , إِنِّي حَبَسْتُ أَصْلَهَا وَجَعَلْتُ ثَمَرَتَهَا صَدَقَةً لِذِي الْقُرْبَى ، وَالْيَتَامَى ، وَالْمَسَاكِينِ ، وَابْنِ السَّبِيلِ وَالْمُقِيمِ عَلَيْهَا أَنْ يَأْكُلَ أَوْ يُطْعِمَ صَدِيقًا لا جُنَاحَ , وَلا يُبَاعُ ، وَلا يُوهَبُ ، وَلا يُورَثُ ، مَا قَامَتِ السَّمَاوَاتُ وَالأَرْضُ , جَعَلَ ذَلِكَ إِلَى ابْنَتِهِ حَفْصَةَ ، فَإِذَا مَاتَتْ ، فَإِلَى ذِي الرَّأْيِ مِنْ أَهْلِهَا "

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Umar ibn al-Xattob (roziyallohu anhu): «Yo Rasululloh, molimdan menga Xaybardan siz meni yegan qilgan yuz vasqdan koʻra sevimliroq narsa yoʻq», dedi. Shunda Rasululloh ﷺ unga: «Uning aslini ushlab qol va mevasini sadaqa qil», dedilar. Soʻng Umar bu maktubni yozdi: Umar ibn al-Xattobdan — Samgʻ va Rasululloh ﷺ meni Xaybar yeridan yegan qilgan yuz vasq haqida: men uning aslini ushlab qoldim va mevasini yaqin qarindoshlarga, yetimlarga, miskinlarga va yoʻlovchiga sadaqa qildim. Uning boshida turgan kishi undan yesa yoki doʻstini ovqatlantirsa, gunoh emas. U sotilmaydi, hadya qilinmaydi va meros qilinmaydi — osmonlar va yer turgunicha. U buni qizi Hafsaga topshirdi; u vafot etsa, uning ahlidan boʻlgan fikr sohibiga (topshiriladi).Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Умар ибн ал-Хаттоб (розияллоҳу анҳу): «Ё Расулуллоҳ, молимдан менга Хайбардан сиз мени еган қилган юз васқдан кўра севимлироқ нарса йўқ», деди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ унга: «Унинг аслини ушлаб қол ва мевасини садақа қил», дедилар. Сўнг Умар бу мактубни ёзди: Умар ибн ал-Хаттобдан — Самғ ва Расулуллоҳ ﷺ мени Хайбар еридан еган қилган юз васқ ҳақида: мен унинг аслини ушлаб қолдим ва мевасини яқин қариндошларга, етимларга, мискинларга ва йўловчига садақа қилдим. Унинг бошида турган киши ундан еса ёки дўстини овқатлантирса, гуноҳ эмас. У сотилмайди, ҳадя қилинмайди ва мерос қилинмайди — осмонлар ва ер тургунича. У буни қизи Ҳафсага топширди; у вафот этса, унинг аҳлидан бўлган фикр соҳибига (топширилади).

نَا مُحَمَّدُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ الْفَارِسِيُّ , نَا يَحْيَى بْنُ أَيُّوبَ الْعَلافُ , نَا سَعِيدُ بْنُ أَبِي مَرْيَمَ , نَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عُمَرَ , عَنْ نَافِعٍ , عَنِ ابْنِ عُمَرَ , عَنْ عُمَرَ بْنِ الْخَطَّابِ ، أَنَّهُ " أَرَادَ أَنْ يَتَصَدَّقَ بِمَالِهِ الَّذِي بِثَمْغٍ ، فَذَكَرَ ذَلِكَ لِرَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ , فَقَالَ : احْبِسْ أَصْلَهَا وَسَبِّلْ ثَمَرَهَا "

Ibn Umar Umar ibn al-Xattobdan rivoyat qiladi: U Samgʻdagi molini sadaqa qilmoqchi boʻldi va buni Rasululloh ﷺga aytdi. U zot: «Uning aslini ushlab qolib, mevasini sadaqaga chiqargin», dedilar.Ибн Умар Умар ибн ал-Хаттобдан ривоят қилади: У Самғдаги молини садақа қилмоқчи бўлди ва буни Расулуллоҳ ﷺга айтди. У зот: «Унинг аслини ушлаб қолиб, мевасини садақага чиқаргин», дедилар.

قُرِئَ عَلَى أَبِي مُحَمَّدِ بْنُ يَحْيَى بْنِ صَاعِدٍ , قِيلَ لَهُ : وَفِي كِتَابِكَ عَنْ حَبِيبِ بْنِ بِشْرٍ الأَزْدِيِّ , نَا سَعِيدُ بْنُ سُفْيَانَ الْجَحْدَرِيُّ , نَا صَخْرُ بْنُ جُوَيْرِيَةَ , عَنْ نَافِعٍ , عَنِ ابْنِ عُمَرَ , أَنَّ عُمَرَ بْنَ الْخَطَّابِ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ , قَالَ : يَا رَسُولَ اللَّهِ ، " إِنِّي اسْتَفَدْتُ مَالا وَهُوَ نَفِيسٌ فَأَرَدْتُ أَنْ أَتَصَدَّقَ بِهِ , قَالَ : تَصَدَّقْ بِأَصْلِهَا لا يُبَاعُ ، وَلا يُوهَبُ ، وَلا يُورَثُ ، وَلَكِنْ يُنْفَقُ ثَمَرَتُهُ ، قَالَ : فَتَصَدَّقَ بِهِ , فَصَدَقْتُهُ كُتِبَتْ عَلَى ذَلِكَ فِي سَبِيلِ اللَّهِ وَالضَّيْفِ ، وَابْنِ السَّبِيلِ ، وَالْمَسَاكِينِ ، وَذِي الْقُرْبَى , لا جُنَاحَ عَلَى مَنْ وَلِيَهُ أَنْ يَأْكُلَ بِالْمَعْرُوفِ وَيُطْعِمَ صَدِيقَهُ غَيْرَ مَأْثُومٍ فِيهِ "

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Umar ibn al-Xattob (roziyallohu anhu): «Yo Rasululloh, men qadrli bir molga ega boʻldim va uni sadaqa qilmoqchiman», dedi. U zot: «Uning aslini sadaqa qil: u sotilmaydi, hadya qilinmaydi va meros qilinmaydi; lekin mevasi infoq qilinadi», dedilar. Shunda u uni sadaqa qildi va uning sadaqasi shu asosda — Alloh yoʻlida, mehmonga, yoʻlovchiga, miskinlarga va yaqin qarindoshlarga (sarflanishi uchun) yozildi. Uni boshqargan kishi maʼrufga muvofiq yesa va doʻstini ovqatlantirsa, unda gunohkor boʻlmaydi.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Умар ибн ал-Хаттоб (розияллоҳу анҳу): «Ё Расулуллоҳ, мен қадрли бир молга эга бўлдим ва уни садақа қилмоқчиман», деди. У зот: «Унинг аслини садақа қил: у сотилмайди, ҳадя қилинмайди ва мерос қилинмайди; лекин меваси инфоқ қилинади», дедилар. Шунда у уни садақа қилди ва унинг садақаси шу асосда — Аллоҳ йўлида, меҳмонга, йўловчига, мискинларга ва яқин қариндошларга (сарфланиши учун) ёзилди. Уни бошқарган киши маъруфга мувофиқ еса ва дўстини овқатлантирса, унда гуноҳкор бўлмайди.

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرٍ يَعْقُوبُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ الْبَزَّازُ , نَا الزُّبَيْرُ بْنُ بَكَّارٍ , نَا سُفْيَانُ بْنُ عُيَيْنَةَ , عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ , عَنْ نَافِعٍ , عَنِ ابْنِ عُمَرَ , قَالَ : قَالَ عُمَرُ بْنُ الْخَطَّابِ ، لِلنَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " إِنَّ الْمِائَةَ سَهْمٍ الَّتِي لِي بِخَيْبَرَ لَمْ أُصِبْ مَالا قَطُّ هُوَ أَعْجَبُ إِلَيَّ مِنْهَا ، وَقَدْ أَرَدْتُ أَنْ أَتَصَدَّقَ بِهَا , فَقَالَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " احْبِسْ أَصْلَهَا ، وَسَبِّلْ ثَمَرَتَهَا "

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Umar Nabiy ﷺga: «Xaybarda menga tegishli yuz ulush yer bor, undan koʻra menga yoqimliroq mol hech qachon nasib etmagan, uni sadaqa qilmoqchi boʻldim», dedi. Nabiy ﷺ: «Uning aslini ushlab qolib, mevasini sadaqaga chiqargin», dedilar.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Умар Набий ﷺга: «Хайбарда менга тегишли юз улуш ер бор, ундан кўра менга ёқимлироқ мол ҳеч қачон насиб этмаган, уни садақа қилмоқчи бўлдим», деди. Набий ﷺ: «Унинг аслини ушлаб қолиб, мевасини садақага чиқаргин», дедилар.

نَا يَعْقُوبُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ الْبَزَّازُ , وَمُحَمَّدُ بْنُ مَخْلَدٍ , قَالا : نَا بِشْرُ بْنُ مَطَرٍ , نَا سُفْيَانُ بْنُ عُيَيْنَةَ , عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ , عَنْ نَافِعٍ , عَنِ ابْنِ عُمَرَ , أَنَّ عُمَرَ أَتَى النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، وَقَدْ كَانَ مَلَكَ مِائَةَ سَهْمٍ مِنْ خَيْبَرَ ، وَاشْتَرَاهَا حَتَّى اسْتَجْمَعَهَا , فَأَتَى النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، فَقَالَ : " إِنِّي قَدْ أَصَبْتُ مَالا لَمْ أُصِبْ مِثْلَهُ ، وَقَدْ أَرَدْتُ أَنْ أَتَقَرَّبَ بِهِ إِلَى اللَّهِ تَعَالَى , فَقَالَ : احْبِسِ الأَصْلَ وَسَبِّلِ الثَّمَرَ " ، نَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ زَكَرِيَّا , نَا أَبُو عَبْدِ الرَّحْمَنِ النَّسَائِيُّ . ح وَنا مُحَمَّدُ بْنُ مَخْلَدٍ , نَا أَحْمَدُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ مَرْزُوقٍ ، قَالا : نَا سَعِيدُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ الْمَخْزُومِيُّ أَبُو عُبَيْدِ اللَّهِ , نَا سُفْيَانُ , عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ , عَنْ نَافِعٍ , عَنِ ابْنِ عُمَرَ , قَالَ : قَالَ عُمَر ُ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ لِلنَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ , مثل قَوْلِ الزُّبَيْرِ بْنِ بَكَّارٍ سَوَاءً

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Umar Nabiy ﷺ huzurlariga keldi; u Xaybardan yuz ulushga ega boʻlgan va (qolganini) sotib olib, ularni bir joyga jamlagan edi. U Nabiy ﷺ huzurlariga kelib: «Men shunday molga ega boʻldimki, uning mislini hech qachon topmaganman va u bilan Alloh taologa yaqinlashmoqchiman», dedi. U zot: «Aslini ushlab qol, mevasini sadaqaga chiqar», dedilar. Ibn Umar aytadi: Umar (roziyallohu anhu) Nabiy ﷺga Zubayr ibn Bakkorning soʻzi bilan aynan bir xil (soʻz) aytdi.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Умар Набий ﷺ ҳузурларига келди; у Хайбардан юз улушга эга бўлган ва (қолганини) сотиб олиб, уларни бир жойга жамлаган эди. У Набий ﷺ ҳузурларига келиб: «Мен шундай молга эга бўлдимки, унинг мислини ҳеч қачон топмаганман ва у билан Аллоҳ таолога яқинлашмоқчиман», деди. У зот: «Аслини ушлаб қол, мевасини садақага чиқар», дедилар. Ибн Умар айтади: Умар (розияллоҳу анҳу) Набий ﷺга Зубайр ибн Баккорнинг сўзи билан айнан бир хил (сўз) айтди.

نَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ زَكَرِيَّا ، نَا أَبُو عَبْدِ الرَّحْمَنِ النَّسَائِيُّ , نَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ يَزِيدَ , نَا سُفْيَانُ , عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ , عَنْ نَافِعٍ , عَنِ ابْنِ عُمَرَ , قَالَ : جَاءَ عُمَرُ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ , فَقَالَ : يَا رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، " إِنِّي أَصَبْتُ مَالا لَمْ أُصِبْ مِثْلَهُ قَطُّ ، وَكَانَ لَهُ مِائَةُ رَأْسٍ فَاشْتَرَيْتُ بِهَا مِائَةَ سَهْمٍ مِنْ خَيْبَرَ مِنْ أَهْلِهَا ، وَإِنِّي قَدْ أَرَدْتُ أَنْ أَتَقَرَّبَ بِهَا إِلَى اللَّهِ عَزَّ وَجَلَّ , قَالَ : فَاحْبِسْ أَصْلَهَا وَسَبِّلِ الثَّمَرَ " ، وَرَوَاهُ غَيْرُ شَيْخِنَا ، عَنْ أَبِي عَبْدِ الرَّحْمَنِ

Ibn Umar (roziyallohu anhumo) aytadi: Umar Rasululloh ﷺ huzurlariga kelib: «Yo Rasululloh, men shunday molga ega boʻldimki, hech qachon uning mislini topmaganman. Menda yuzta bosh mol bor edi, shu bilan Xaybar ahlidan yuz ulush sotib oldim; men u bilan Alloh azza va jallaga yaqinlashmoqchiman», dedi. U zot: «Uning aslini ushlab qol va mevasini sadaqaga chiqar», dedilar. Buni shayximizdan boshqalar ham Abu Abdurrahmondan rivoyat qildilar.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо) айтади: Умар Расулуллоҳ ﷺ ҳузурларига келиб: «Ё Расулуллоҳ, мен шундай молга эга бўлдимки, ҳеч қачон унинг мислини топмаганман. Менда юзта бош мол бор эди, шу билан Хайбар аҳлидан юз улуш сотиб олдим; мен у билан Аллоҳ азза ва жаллага яқинлашмоқчиман», деди. У зот: «Унинг аслини ушлаб қол ва мевасини садақага чиқар», дедилар. Буни шайхимиздан бошқалар ҳам Абу Абдурраҳмондан ривоят қилдилар.

نَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ الْخَلَنْجِيُّ ، بِبَيْتِ الْمَقْدِسِ , نَا سُفْيَانُ , نَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ زَكَرِيَّا , نَا أَبُو عَبْدِ الرَّحْمَنِ النَّسَائِيُّ , نَا مُحَمَّدُ بْنُ مُصَفَّى بْنِ بُهْلُولٍ , نَا بَقِيَّةُ , عَنْ سَعِيدِ بْنِ سَالِمٍ الْمَكِّيِّ , عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ , عَنْ نَافِعٍ , عَنِ ابْنِ عُمَرَ , عَنْ عُمَرَ , قَالَ : سَأَلْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ " عَنْ أَرْضٍ مِنْ ثَمْغٍ , فَقَالَ : احْبِسْ أَصْلَهَا وَسَبِّلْ ثَمَرَهَا "

Umar ibn al-Xattob (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Men Rasululloh ﷺdan Samgʻ degan joydagi bir yerim haqida soʻradim. U zot: «Uning aslini ushlab qolib, mevasini sadaqaga chiqargin», dedilar.Умар ибн ал-Хаттоб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Мен Расулуллоҳ ﷺдан Самғ деган жойдаги бир ерим ҳақида сўрадим. У зот: «Унинг аслини ушлаб қолиб, мевасини садақага чиқаргин», дедилар.

نَا مُحَمَّدُ بْنُ مَخْلَدٍ ، نَا أَحْمَدُ بْنُ مَنْصُورٍ الرَّمَادِيُّ , حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ يَزِيدَ الْبَزَّازُ أَبُو جَعْفَرٍ الْكُوفِيُّ , نَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ الْعُمَرِيُّ , عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ , عَنْ نَافِعٍ , عَنِ ابْنِ عُمَرَ , قَالَ : قَالَ عُمَرُ : يَا رَسُولَ اللَّهِ ، " إِنَّ لِي مَالا بِثَمْغٍ أَكْرَهُ أَنْ يُبَاعَ بَعْدِي , قَالَ : فَاحْبِسْهُ وَسَبِّلْ ثَمَرَهُ "

Ibn Umar (roziyallohu anhumo) aytadi: Umar: «Yo Rasululloh, Samgʻda mening bir molim bor, mendan keyin sotilishini yoqtirmayman», dedi. U zot: «Uni ushlab qol va mevasini sadaqaga chiqar», dedilar.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо) айтади: Умар: «Ё Расулуллоҳ, Самғда менинг бир молим бор, мендан кейин сотилишини ёқтирмайман», деди. У зот: «Уни ушлаб қол ва мевасини садақага чиқар», дедилар.

نَا جَعْفَرُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ الْوَاسِطِيُّ , نَا مُوسَى بْنُ هَارُونَ , نَا أَبُو بَكْرٍ الأَثْرَمُ ، نَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ دُبَيْسٍ الْكِنْدِيُّ , نَا صَالِحُ بْنُ عُمَرَ , عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ , عَنْ نَافِعٍ , عَنِ ابْنِ عُمَرَ , أَنَّ عُمَرَ بْنَ الْخَطَّابِ ، أَصَابَ أَرْضًا بِخَيْبَرَ ، فَأَتَى النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ , فَقَالَ : " إِنِّي أَصَبْتُ أَرْضًا بِخَيْبَرَ مَا أَصَبْتُ مَالا هُوَ أَنْفَسُ عِنْدِي مِنْهُ , فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : إِنْ شِئْتَ حَبَسْتَ أَصْلَهَا ، وَتَصَدَّقْتَ بِهَا , فَقَالَ : فَحَبَسَ عُمَرُ أَصْلَهَا وَتَصَدَّقَ بِهَا ، لا تُبَاعُ ، وَلا تُوهَبُ ، وَلا تُورَثُ , فِي الْفُقَرَاءِ ، وَذَوِي الْقُرْبَى ، وَالرِّقَابِ ، وَالضَّيْفِ ، وَفِي سَبِيلِ اللَّهِ ، وَابْنِ السَّبِيلِ , وَلا جُنَاحَ عَلَى مَنْ وَلِيَهَا أَنْ يَأْكُلَ بِالْمَعْرُوفِ وَيُطْعِمَ صَدِيقًا غَيْرَ مُتَمَوِّلٍ مِنْهُ مَالا " ، قَالَ الأَثْرَمُ : أَفَادَنا ابْنُ نُمَيْرٍ هَذَا الشَّيْخَ

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Umar ibn al-Xattob Xaybarda bir yerga ega boʻldi va Nabiy ﷺ huzurlariga kelib: «Men Xaybarda bir yerga ega boʻldim, undan koʻra qadrliroq molga ega boʻlmaganman», dedi. Rasululloh ﷺ: «Istasang, uning aslini ushlab qolib, uni sadaqa qil», dedilar. Shunda Umar uning aslini ushlab qolib, uni sadaqa qildi: u sotilmaydi, hadya qilinmaydi va meros qilinmaydi — faqirlarga, yaqin qarindoshlarga, qul ozod qilishga, mehmonga, Alloh yoʻlida va yoʻlovchiga. Uni boshqargan kishi maʼrufga muvofiq yesa va undan mol orttirmagan holda doʻstini ovqatlantirsa, gunoh emas. Asram aytdi: Bu shayxni bizga Ibn Numayr (koʻrsatib) foyda berdi.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Умар ибн ал-Хаттоб Хайбарда бир ерга эга бўлди ва Набий ﷺ ҳузурларига келиб: «Мен Хайбарда бир ерга эга бўлдим, ундан кўра қадрлироқ молга эга бўлмаганман», деди. Расулуллоҳ ﷺ: «Истасанг, унинг аслини ушлаб қолиб, уни садақа қил», дедилар. Шунда Умар унинг аслини ушлаб қолиб, уни садақа қилди: у сотилмайди, ҳадя қилинмайди ва мерос қилинмайди — фақирларга, яқин қариндошларга, қул озод қилишга, меҳмонга, Аллоҳ йўлида ва йўловчига. Уни бошқарган киши маъруфга мувофиқ еса ва ундан мол орттирмаган ҳолда дўстини овқатлантирса, гуноҳ эмас. Асрам айтди: Бу шайхни бизга Ибн Нумайр (кўрсатиб) фойда берди.

نَا أَبُو سَهْلِ بْنُ زِيَادٍ ، نَا مُعَاذُ بْنُ الْمُثَنَّى , نَا أَبُو مُسْلِمٍ الْمُسْتَمْلِي . ح وَنا أَبُو سَهْلِ بْنُ زِيَادٍ , نَا الْحَسَنُ بْنُ عَلِيٍّ الْمَعْمَرِيُّ , قَالَ : سَمِعْتُ مُحَمَّدَ بْنَ الصَّبَّاحِ , قَالا : نَا سُفْيَانُ , عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ الْعُمَرِيُّ , عَنْ نَافِعٍ , عَنِ ابْنِ عُمَرَ , أَنَّ عُمَرَ ، أَتَى النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، وَقَدْ كَانَ مَلَكَ مِائَةَ سَهْمٍ مِنْ خَيْبَرَ فَاشْتَرَاهَا حَتَّى اسْتَخْلَصَهَا فَأَتَى النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ , فَقَالَ : " قَدْ أَصَبْتُ شَيْئًا لَمْ أُصِبْ مِثْلَهُ ، وَقَدْ أَرَدْتُ أَنْ أَتَقَرَّبَ بِهِ إِلَى اللَّهِ عَزَّ وَجَلَّ , قَالَ : فَاحْتَبِسِ الأَصْلَ وَسَبِّلِ الثَّمَرَ "

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Umar Nabiy ﷺ huzurlariga keldi; u Xaybardan yuz ulushga ega boʻlgan va (qolganini) sotib olib, ularni oʻziga xolis qilib olgan edi. U Nabiy ﷺ huzurlariga kelib: «Men shunday narsaga ega boʻldimki, uning mislini hech qachon topmaganman va u bilan Alloh azza va jallaga yaqinlashmoqchiman», dedi. U zot: «Aslini ushlab qol va mevasini sadaqaga chiqar», dedilar.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Умар Набий ﷺ ҳузурларига келди; у Хайбардан юз улушга эга бўлган ва (қолганини) сотиб олиб, уларни ўзига холис қилиб олган эди. У Набий ﷺ ҳузурларига келиб: «Мен шундай нарсага эга бўлдимки, унинг мислини ҳеч қачон топмаганман ва у билан Аллоҳ азза ва жаллага яқинлашмоқчиман», деди. У зот: «Аслини ушлаб қол ва мевасини садақага чиқар», дедилар.

حَدَّثَنَا الْقَاضِي الْحُسَيْنُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ , نَا يُوسُفُ بْنُ مُوسَى , نَا جَرِيرٌ , نَا حُصَيْنُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ , عَنْ عَمْرِو بْنِ جَاوَانَ . ح وَنا مُحَمَّدُ بْنُ مَنْصُورِ بْنِ أَبِي الْجَهْمِ , نَا السَّرِيُّ بْنُ عَاصِمٍ ، نَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ إِدْرِيسَ . ح وَقُرِئَ عَلَى مُحَمَّدِ بْنِ الْحَسَنِ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِي الشَّوَارِبِ ، بِالْمِفْتَحِ , وَأَنَا أَسْمَعُ قِيلَ لَهُ سَمِعْتَ الْعَبَّاسَ بْنَ يَزِيدَ , نَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ إِدْرِيسَ , قَالَ : سَمِعْتُ حُصَيْنَ بْنَ عَبْدِ الرَّحْمَنِ , عَنْ عَمْرِو بْنِ جَاوَانَ . ح وَنا أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ سَعْدَانَ , نَا شُعَيْبُ بْنُ أَيُّوبَ , نَا يَحْيَى بْنُ آدَمَ , نَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ إِدْرِيسَ , عَنْ حُصَيْنِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ , عَنْ عَمْرِو بْنِ جَاوَانَ السَّعْدِيِّ . ح وَحَدَّثَنِي عَلِيُّ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مُبَشِّرٍ , نَا أَحْمَدُ بْنُ سِنَانٍ , نَا عَلِيُّ بْنُ عَاصِمٍ , عَنْ حُصَيْنٍ , حَدَّثَنِي عَمْرُو بْنُ جَاوَانَ الْمَازِنِيُّ , قَالَ : سَمِعْتُ الأَحْنَفَ بْنَ قَيْسٍ . ح وَنا أَبُو صَالِحٍ الأَصْبَهَانِيُّ عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ سَعِيدٍ , نَا أَبُو مَسْعُودٍ ، نَا أَبُو دَاوُدَ ، نَا أَبُو عَوَانَةَ ، أَخْبَرَنِي حُصَيْنٌ , عَنْ عَمْرِو بْنِ جَاوَانَ . ح وَنا أَبُو سَهْلِ بْنُ زِيَادٍ , نَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ أَحْمَدَ بْنِ حَنْبَلٍ , نَا أَبِي , نَا بَهْزُ بْنُ أَسَدٍ , نَا أَبُو عَوَانَةَ ، نَا حُصَيْنٌ , عَنْ عَمْرِو بْنِ جَاوَانَ . ح وَنا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ زَكَرِيَّا , نَا أَبُو عَبْدِ الرَّحْمَنِ النَّسَائِيُّ , نَا إِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ عن المعتمر بْنِ سُلَيْمَانَ , قَالَ : سَمِعْتُ أَبِي , يُحَدِّثُ عَنْ حُصَيْنِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ , عَنْ عَمْرِو بْنِ جَاوَانَ ، رَجُلٍ مِنْ بَنِي تَمِيمٍ , وَذَاكَ أَنِّي قُلْتُ لَهُ : أَرَأَيْتَ اعْتِزَالَ الأَحْنَفِ مَا كَانَ ؟ ، قَالَ : سَمِعْتُ الأَحْنَفَ , يَقُولُ : وَأَنَا حَاجٌّ ، فَبَيْنَمَا نَحْنُ فِي مَنَازِلِنَا نَضَعُ رِحَالَنَا إِذْ أَتَانَا آتٍ , فَقَالَ : قَدِ اجْتَمَعَ النَّاسُ فِي الْمَسْجِدِ فَانْطَلَقْتُ فَإِذَا النَّاسُ يَجْتَمِعُونَ وَإِذَا بَيْنَ أَظْهُرِهِمْ نَفَرٌ قُعُودٌ , فَإِذَا هُوَ عَلِيُّ بْنُ أَبِي طَالِبٍ ، وَالزُّبَيْرُ ، وَطَلْحَةُ ، وَسَعْدُ بْنُ أَبِي وَقَّاصٍ , فَلَمَّا قُمْتُ عَلَيْهِمْ , قِيلَ : هَذَا عُثْمَانُ بْنُ عَفَّانَ قَدْ أَتَيْتُ الْمَدِينَةَ ، قَالَ : فَجَاءَ وَعَلَيْهِ مُلاءَةٌ صَفْرَاءُ فَقُلْتُ لِصَاحِبِي : كَمَا أَنْتَ حَتَّى أَنْظُرَ مَا جَاءَ بِهِ , فَقَالَ عُثْمَانُ : أَهَاهُنَا عَلِيٌّ , أَهَاهُنَا الزُّبَيْرُ , أَهَاهُنَا طَلْحَةُ , أَهَاهُنَا سَعْدُ بْنُ أَبِي قَالُوا : نَعَمْ , قَالَ : فَأَنْشُدُكُمْ بِاللَّهِ الَّذِي لا إِلَهَ إِلا هُوَ أَتَعْلَمُونَ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، قَالَ : مَنْ يَبْتَاعُ مِرْبَدَ بَنِي فُلانٍ غَفَرَ اللَّهُ لَهُ , فَابْتَعْتُهُ فَأَتَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، فَقُلْتُ : إِنِّي قَدِ ابْتَعْتُ مِرْبَدَ بَنِي فُلانٍ ، قَالَ : فَاجْعَلْهُ فِي مَسْجِدِنَا وَأَجْرُهُ لَكَ , فَقَالُوا : نَعَمْ , قَالَ : فَأَنْشُدُكُمْ بِاللَّهِ الَّذِي لا إِلَهَ إِلا اللَّهُ ، هَلْ تَعْلَمُونَ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، قَالَ : مَنْ يَبْتَاعُ بِئْرَ رُومَةَ غَفَرَ اللَّهُ لَهُ , فَأَتَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، فَقُلْتُ : إِنِّي قَدِ ابْتَعْتُ بِئْرَ رُومَةَ , قَالَ : فَاجْعَلْهَا سِقَايَةً لِلْمُسْلِمِينَ وَأَجْرُهَا لَكَ , قَالُوا : نَعَمْ , قَالَ : فَأَنْشُدُكُمْ بِاللَّهِ الَّذِي لا إِلَهُ إِلا هُوَ هَلْ تَعْلَمُونَ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، قَالَ : مَنْ يُجَهِّزُ جَيْشَ الْعُسْرَةِ غَفَرَ اللَّهُ لَهُ , فَجَهَّزْتُهُمْ حَتَّى مَا يَفْقِدُونَ عِقَالا وَلا خِطَامًا ، قَالُوا : نَعَمْ , قَالَ : اللَّهُمَّ اشْهَدْ , اللَّهُمَّ اشْهَدْ , اللَّهُمَّ اشْهَدْ " ، هَذَا لَفْظُ حَدِيثِ مُعْتَمِرٍ , عَنْ أَبِيهِ , عَنْ حُصَيْنٍ , وَقَالَ ابْنُ إِدْرِيسَ فِي حَدِيثِهِ : " مَنْ يَبْتَاعُ مِرْبَدَ بَنِي فُلانٍ غَفَرَ اللَّهُ لَهُ " , فَابْتَعْتُهُ بِعِشْرِينَ أَلْفًا أَوْ بِخَمْسَةٍ وَعِشْرِينَ أَلْفًا , وَقَالَ أَيْضًا فِي بِئْرِ رُومَةَ : فَابْتَعْتُهَا بِكَذَا وَكَذَا ، ثُمَّ أَتَيْتُهُ ، وَقَالَ : " اجْعَلْهَا سِقَايَةً لِلْمُسْلِمِينَ وَأَجْرُهَا لَكَ " . وَقَالَ عَلِيُّ بْنُ عَاصِمٍ فِي حَدِيثِهِ فِي قِصَّةِ الْمِرْبَدِ : فَابْتَعْتُهُ بِكَذَا وَكَذَا ، ثُمَّ أَتَيْتُ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، فَقُلْتُ : قَدِ ابْتَعْتُ مِرْبَدَ بَنِي فُلانٍ تُوَسِّعُ بِهِ فِي مَسْجِدِ الْمُسْلِمِينَ , فَقَالَ : " نَعَمْ ، وَقَدْ وَجَبَ أَجْرُهُ لَكَ " , وَقَالَ فِي بِئْرِ رُومَةَ : فَابْتَعْتُهَا بِعِشْرِينَ أَلْفًا أَوْ خَمْسَةٍ وَعِشْرِينَ أَلْفًا ، الشَّكُّ مِنْ حُصَيْنٍ ، وَقَالَ أَبُو دَاوُدَ , عَنْ أَبِي عَوَانَةَ فِي قِصَّةِ الْمِرْبَدِ : فَابْتَعْتُهُ بِبَضْعَةٍ وَعِشْرِينَ أَلْفًا أَوْ نَحْوِ ذَلِكَ , وَبَقِيَّةُ أَلْفَاظِهِمْ مُتَقَارِبَةٌ وَالْمَعْنَى وَاحِدٌ . وَفِي حَدِيثِ أَحْمَدَ بْنِ حَنْبَلٍ فِي بِئْرِ رُومَةَ ، فَابْتَعْتُهَا بِكَذَا وَكَذَا

Amr ibn Jovon aytadi: Men Ahnafga: «Ahnafning (fitnadan) chetlanishi nima sababdan edi, ayting-chi?» dedim. U dedi: Ahnafning shunday deyayotganini eshitdim: Men haj qilayotgan edim. Manzillarimizda yuklarimizni tushirayotganimizda, bir keluvchi kelib: «Odamlar masjidga toʻplandi», dedi. Men bordim; qarasam, odamlar toʻplanmoqda va ularning orasida bir necha kishi oʻtiribdi: Ali ibn Abu Tolib, Zubayr, Talha va Saʼd ibn Abu Vaqqos. Men ularning yonida turganimda: «Mana bu Usmon ibn Affon keldi», deyildi. U ustida sariq ridosi bilan keldi. Men hamrohimga: «Joyingda tur, u nima olib kelganini koʻray», dedim. Usmon: «Ali shu yerdami? Zubayr shu yerdami? Talha shu yerdami? Saʼd shu yerdami?» dedi. Ular: «Ha», dedilar. Soʻng u dedi: «Sizlardan boshqa iloh yoʻq boʻlgan Alloh haqi soʻrayman, bilasizlarmi, Rasululloh ﷺ: ‹Kim falon oʻgʻillarining xurmo quritish maydonini sotib olsa, Alloh uni magʻfirat qiladi›, deganlar. Men uni sotib oldim va Rasululloh ﷺ huzurlariga kelib: ‹Men falon oʻgʻillarining maydonini sotib oldim›, dedim. U zot: ‹Uni bizning masjidimizga qoʻsh, ajri esa senga›, dedilar». Ular: «Ha», dedilar. U dedi: «Sizlardan boshqa iloh yoʻq boʻlgan Alloh haqi soʻrayman, bilasizlarmi, Rasululloh ﷺ: ‹Kim Ruma qudugʻini sotib olsa, Alloh uni magʻfirat qiladi›, deganlar. Men Rasululloh ﷺ huzurlariga kelib: ‹Men Ruma qudugʻini sotib oldim›, dedim. U zot: ‹Uni musulmonlar suv ichadigan joy qilgin, ajri esa senga›, dedilar». Ular: «Ha», dedilar. U dedi: «Sizlardan boshqa iloh yoʻq boʻlgan Alloh haqi soʻrayman, bilasizlarmi, Rasululloh ﷺ: ‹Kim qiyinchilik lashkarini jihozlasa, Alloh uni magʻfirat qiladi›, deganlar. Men ularni bir tizgin yoki bir jilov ham kam boʻlmaydigan darajada jihozladim». Ular: «Ha», dedilar. Shunda u: «Ey Alloh, guvoh boʻl! Ey Alloh, guvoh boʻl! Ey Alloh, guvoh boʻl!» dedi. Bu Muʼtamirning otasidan, u Husayndan (rivoyat qilgan) hadisining lafzidir. Ibn Idris oʻz hadisida: «Kim falon oʻgʻillarining xurmo quritish maydonini sotib olsa, Alloh uni magʻfirat qiladi» (deb keltirdi) va: «Men uni yigirma ming yoki yigirma besh mingga sotib oldim», dedi. Ruma qudugʻi haqida ham: «Men uni shuncha va shunchaga sotib oldim, soʻng u zotning huzurlariga keldim», dedi va u zot: «Uni musulmonlar suv ichadigan joy qil, ajri esa senga», dedilar. Ali ibn Osim oʻz hadisida maydon qissasida: «Men uni shuncha va shunchaga sotib oldim, soʻng Nabiy ﷺ huzurlariga kelib: ‹Men falon oʻgʻillarining maydonini sotib oldim, uni musulmonlar masjidiga qoʻshib kengaytirasiz›, dedim. U zot: ‹Ha, uning ajri senga vojib boʻldi›, dedilar», dedi. Ruma qudugʻi haqida esa: «Men uni yigirma ming yoki yigirma besh mingga sotib oldim», dedi — shak Husayndandir. Abu Dovud Abu Avonadan maydon qissasida: «Men uni yigirma mingdan ortiqroqqa yoki shunga yaqin (narxga) sotib oldim», dedi. Ularning qolgan lafzlari bir-biriga yaqin, maʼnosi esa bittadir. Ahmad ibn Hanbalning hadisida Ruma qudugʻi haqida: «Men uni shuncha va shunchaga sotib oldim», (deyilgan).Амр ибн Жовон айтади: Мен Аҳнафга: «Аҳнафнинг (фитнадан) четланиши нима сабабдан эди, айтинг-чи?» дедим. У деди: Аҳнафнинг шундай деяётганини эшитдим: Мен ҳаж қилаётган эдим. Манзилларимизда юкларимизни тушираётганимизда, бир келувчи келиб: «Одамлар масжидга тўпланди», деди. Мен бордим; қарасам, одамлар тўпланмоқда ва уларнинг орасида бир неча киши ўтирибди: Али ибн Абу Толиб, Зубайр, Талҳа ва Саъд ибн Абу Ваққос. Мен уларнинг ёнида турганимда: «Мана бу Усмон ибн Аффон келди», дейилди. У устида сариқ ридоси билан келди. Мен ҳамроҳимга: «Жойингда тур, у нима олиб келганини кўрай», дедим. Усмон: «Али шу ердами? Зубайр шу ердами? Талҳа шу ердами? Саъд шу ердами?» деди. Улар: «Ҳа», дедилар. Сўнг у деди: «Сизлардан бошқа илоҳ йўқ бўлган Аллоҳ ҳақи сўрайман, биласизларми, Расулуллоҳ ﷺ: ‹Ким фалон ўғилларининг хурмо қуритиш майдонини сотиб олса, Аллоҳ уни мағфират қилади›, деганлар. Мен уни сотиб олдим ва Расулуллоҳ ﷺ ҳузурларига келиб: ‹Мен фалон ўғилларининг майдонини сотиб олдим›, дедим. У зот: ‹Уни бизнинг масжидимизга қўш, ажри эса сенга›, дедилар». Улар: «Ҳа», дедилар. У деди: «Сизлардан бошқа илоҳ йўқ бўлган Аллоҳ ҳақи сўрайман, биласизларми, Расулуллоҳ ﷺ: ‹Ким Рума қудуғини сотиб олса, Аллоҳ уни мағфират қилади›, деганлар. Мен Расулуллоҳ ﷺ ҳузурларига келиб: ‹Мен Рума қудуғини сотиб олдим›, дедим. У зот: ‹Уни мусулмонлар сув ичадиган жой қилгин, ажри эса сенга›, дедилар». Улар: «Ҳа», дедилар. У деди: «Сизлардан бошқа илоҳ йўқ бўлган Аллоҳ ҳақи сўрайман, биласизларми, Расулуллоҳ ﷺ: ‹Ким қийинчилик лашкарини жиҳозласа, Аллоҳ уни мағфират қилади›, деганлар. Мен уларни бир тизгин ёки бир жилов ҳам кам бўлмайдиган даражада жиҳозладим». Улар: «Ҳа», дедилар. Шунда у: «Эй Аллоҳ, гувоҳ бўл! Эй Аллоҳ, гувоҳ бўл! Эй Аллоҳ, гувоҳ бўл!» деди. Бу Муътамирнинг отасидан, у Ҳусайндан (ривоят қилган) ҳадисининг лафзидир. Ибн Идрис ўз ҳадисида: «Ким фалон ўғилларининг хурмо қуритиш майдонини сотиб олса, Аллоҳ уни мағфират қилади» (деб келтирди) ва: «Мен уни йигирма минг ёки йигирма беш мингга сотиб олдим», деди. Рума қудуғи ҳақида ҳам: «Мен уни шунча ва шунчага сотиб олдим, сўнг у зотнинг ҳузурларига келдим», деди ва у зот: «Уни мусулмонлар сув ичадиган жой қил, ажри эса сенга», дедилар. Али ибн Осим ўз ҳадисида майдон қиссасида: «Мен уни шунча ва шунчага сотиб олдим, сўнг Набий ﷺ ҳузурларига келиб: ‹Мен фалон ўғилларининг майдонини сотиб олдим, уни мусулмонлар масжидига қўшиб кенгайтирасиз›, дедим. У зот: ‹Ҳа, унинг ажри сенга вожиб бўлди›, дедилар», деди. Рума қудуғи ҳақида эса: «Мен уни йигирма минг ёки йигирма беш мингга сотиб олдим», деди — шак Ҳусайндандир. Абу Довуд Абу Авонадан майдон қиссасида: «Мен уни йигирма мингдан ортиқроққа ёки шунга яқин (нархга) сотиб олдим», деди. Уларнинг қолган лафзлари бир-бирига яқин, маъноси эса биттадир. Аҳмад ибн Ҳанбалнинг ҳадисида Рума қудуғи ҳақида: «Мен уни шунча ва шунчага сотиб олдим», (дейилган).

نَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ الْعَزِيزِ ، نَا شُجَاعُ بْنُ مَخْلَدٍ . ح وَنا الْقَاضِي الْحُسَيْنُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ , نَا يَحْيَى بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ السَّكَنِ , قَالا : نَا سَعِيدُ بْنُ عَامِرٍ , حَدَّثَنِي يَحْيَى بْنُ الْحَجَّاجِ , عَنْ سَعِيدٍ الْجُرَيْرِيِّ , عَنْ ثُمَامَةَ بْنِ حَزْنٍ الْقُشَيْرِيِّ , قَالَ : شَهِدْتُ الدَّارَ حِينَ أَشْرَفَ عَلَيْهِمْ عُثْمَانُ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ , فَقَالَ : " أَنْشُدُكُمْ بِاللَّهِ هَلْ تَعْلَمُونَ أَنّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، قَدِمَ الْمَدِينَةَ وَلَيْسَ بِهَا مَاءٌ يُسْتَعْذَبُ غَيْرَ بِئْرِ رُومَةَ , فَقَالَ : مَنْ يَشْتَرِي بِئْرَ رُومَةَ فَيَجْعَلُ دَلْوَهُ فِيهَا مَعَ دِلاءِ الْمُسْلِمِينَ بِخَيْرٍ لَهُ مِنْهَا فِي الْجَنَّةِ , فَاشْتَرَيْتُهَا مِنْ صُلْبِ مَالِي فَجَعَلْتُ دَلْوِي فِيهَا مَعَ دِلاءِ الْمُسْلِمِينَ ، فَإِنَّهُمُ الْيَوْمَ يَمْنَعُونِي أَنْ أَشْرَبَ مِنْهَا ، حَتَّى أَشْرَبَ مِنْ مَاءِ الْبَحْرِ , قَالُوا : اللَّهُمَّ نَعَمْ , قَالَ : أَنْشُدُكُمْ بِاللَّهِ وَالإِسْلامِ ، هَلْ تَعْلَمُونَ أَنِّي جَهَّزْتُ جَيْشَ الْعُسْرَةِ مِنْ صُلْبِ مَالِي ؟ ، قَالَ : قَالُوا : اللَّهُمَّ نَعَمْ , قَالَ : أَنْشُدُكُمُ اللَّهَ وَالإِسْلامَ ، هَلْ تَعْلَمُونَ أَنَّ الْمَسْجِدَ ضَاقَ بِأَهْلِهِ ، فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : مَنْ يَشْتَرِي بُقْعَةَ آلِ فُلانٍ فَيَزِيدُهَا فِي الْمَسْجِدِ بِخَيْرٍ لَهُ مِنْهَا فِي الْجَنَّةِ , فَاشْتَرَيْتُهَا مِنْ صُلْبِ مَالِي فَزِدْتُهَا فِي الْمَسْجِدِ ، وَأَنْتُمُ الْيَوْمَ تَمْنَعُونِي أَنْ أُصَلِّيَ فِيهِ رَكْعَتَيْنِ , قَالُوا : اللَّهُمَّ نَعَمْ , فَقَالَ : أَنْشُدُكُمْ بِاللَّهِ وَالإِسْلامِ ، هَلْ تَعْلَمُونَ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، كَانَ عَلَى ثَبِيرِ مَكَّةَ وَمَعَهُ أَبُو بَكْرٍ , وَعُمَرُ وَأَنَا ، فَتَحَرَّكَ الْجَبَلُ حَتَّى سَقَطَتْ حِجَارَتُهُ بِالْحَضِيضِ ، فَرَكَضَهُ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ , وَقَالَ : اسْكُنْ فَإِنَّمَا عَلَيْكَ نَبِيُّ وَصِدِّيقٌ وَشَهِيدَانِ ؟ ، قَالُوا : اللَّهُمَّ نَعَمْ , قَالَ : اللَّهُ أَكْبَرُ اللَّهُ أَكْبَرُ ، شَهِدُوا لِي وَرَبِّ الْكَعْبَةِ أَنِّي شَهِيدٌ , ثَلاثَ مَرَّاتٍ مُتَقَارِبَانِ فِيهِ "

Sumoma ibn Hazn al-Qushayriy aytadi: Usmon (roziyallohu anhu) uy tomidan ularga qaragan chogʻda men (oʻsha yerda) hozir edim. U shunday dedi: «Sizlardan Alloh haqi soʻrayman, bilasizmi, Rasululloh ﷺ Madinaga kelganlarida u yerda Ruma qudugʻidan boshqa ichishga yaroqli chuchuk suv yoʻq edi. Shunda u zot: ‹Kim Ruma qudugʻini sotib olib, oʻz chelagini musulmonlarning chelaklari qatorida unga botirsa, unga bundan yaxshiroq narsa jannatda boʻladi›, dedilar. Men uni oʻz molimdan sotib oldim va oʻz chelagimni musulmonlarning chelaklari qatorida unga botirdim. Bugun esa sizlar meni undan suv ichishdan man qilyapsizlar, hatto men dengiz suvidan ichishga majbur boʻlyapman». Ular: «Alloh haqqi, ha», dedilar. U dedi: «Sizlarni Alloh va Islom haqqi bilan ogohlantiraman, bilasizmi, men usratul-jayshni (qiyinchilik lashkarini) oʻz molimdan jihozladim». Ular: «Alloh haqqi, ha», dedilar. U dedi: «Sizlarni Alloh va Islom haqqi bilan ogohlantiraman, bilasizmi, masjid ahliga tor kelganida Rasululloh ﷺ: ‹Kim falon oilaning yerini sotib olib, uni masjidga qoʻshsa, unga bundan yaxshiroq narsa jannatda boʻladi›, dedilar. Men uni oʻz molimdan sotib oldim va uni masjidga qoʻshdim. Sizlar esa meni unda ikki rakaat namoz oʻqishdan man qilyapsizlar». Ular: «Alloh haqqi, ha», dedilar. U dedi: «Sizlarni Alloh va Islom haqqi bilan ogohlantiraman, bilasizmi, Rasululloh ﷺ Makkaning Sabir togʻida edilar, u zot bilan birga Abu Bakr, Umar va men bor edim. Shunda togʻ silkinib, toshlari pastga tushib ketdi. Rasululloh ﷺ uni oyoqlari bilan turtdilar va: ‹Sokin boʻl, chunki sening ustingda bir Nabiy, bir Siddiq va ikki shahid bor›, dedilar». Ular: «Alloh haqqi, ha», dedilar. U dedi: «Allohu akbar, Allohu akbar! Kaʼba Robbi haqqi, ular menga guvohlik berdilar» — yaʼni men shahid ekanligimga. Buni uch marta (aytdi). Ikkovi bunda bir-biriga yaqindir.Сумома ибн Ҳазн ал-Қушайрий айтади: Усмон (розияллоҳу анҳу) уй томидан уларга қараган чоғда мен (ўша ерда) ҳозир эдим. У шундай деди: «Сизлардан Аллоҳ ҳақи сўрайман, биласизми, Расулуллоҳ ﷺ Мадинага келганларида у ерда Рума қудуғидан бошқа ичишга яроқли чучук сув йўқ эди. Шунда у зот: ‹Ким Рума қудуғини сотиб олиб, ўз челагини мусулмонларнинг челаклари қаторида унга ботирса, унга бундан яхшироқ нарса жаннатда бўлади›, дедилар. Мен уни ўз молимдан сотиб олдим ва ўз челагимни мусулмонларнинг челаклари қаторида унга ботирдим. Бугун эса сизлар мени ундан сув ичишдан ман қиляпсизлар, ҳатто мен денгиз сувидан ичишга мажбур бўляпман». Улар: «Аллоҳ ҳаққи, ҳа», дедилар. У деди: «Сизларни Аллоҳ ва Ислом ҳаққи билан огоҳлантираман, биласизми, мен усратул-жайшни (қийинчилик лашкарини) ўз молимдан жиҳозладим». Улар: «Аллоҳ ҳаққи, ҳа», дедилар. У деди: «Сизларни Аллоҳ ва Ислом ҳаққи билан огоҳлантираман, биласизми, масжид аҳлига тор келганида Расулуллоҳ ﷺ: ‹Ким фалон оиланинг ерини сотиб олиб, уни масжидга қўшса, унга бундан яхшироқ нарса жаннатда бўлади›, дедилар. Мен уни ўз молимдан сотиб олдим ва уни масжидга қўшдим. Сизлар эса мени унда икки ракаат намоз ўқишдан ман қиляпсизлар». Улар: «Аллоҳ ҳаққи, ҳа», дедилар. У деди: «Сизларни Аллоҳ ва Ислом ҳаққи билан огоҳлантираман, биласизми, Расулуллоҳ ﷺ Макканинг Сабир тоғида эдилар, у зот билан бирга Абу Бакр, Умар ва мен бор эдим. Шунда тоғ силкиниб, тошлари пастга тушиб кетди. Расулуллоҳ ﷺ уни оёқлари билан туртдилар ва: ‹Сокин бўл, чунки сенинг устингда бир Набий, бир Сиддиқ ва икки шаҳид бор›, дедилар». Улар: «Аллоҳ ҳаққи, ҳа», дедилар. У деди: «Аллоҳу акбар, Аллоҳу акбар! Каъба Робби ҳаққи, улар менга гувоҳлик бердилар» — яъни мен шаҳид эканлигимга. Буни уч марта (айтди). Иккови бунда бир-бирига яқиндир.

نَا ابْنُ مُبَشِّرٍ ، نَا أَحْمَدُ بْنُ سِنَانٍ , نَا يَعْقُوبُ بْنُ مُحَمَّدٍ الزُّهْرِيُّ , نَا يَحْيَى يَعْنِي ابْنَ أَبِي الْحَجَّاجِ , عَنِ الْجُرَيْرِيِّ , بِهَذَا وَزَادَ فِيهِ : " أَنْشُدُكُمْ بِاللَّهِ هَلْ تَعْلَمُونَ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ زَوَّجَنِي إِحْدَى ابْنَتَيْهِ بَعْدَ الأُخْرَى رَضِيَ بِي وَرَضِيَ عَنِّي ؟ ، قَالُوا : اللَّهُمَّ نَعَمْ "

Yahyo ibn Abul-Hajjoj al-Jurayriydan shu (hadis)ni rivoyat qildi va unda shuni ziyoda qildi: «Sizlardan Alloh haqi soʻrayman, bilasizlarmi, Rasululloh ﷺ menga ikki qizlarini birin-ketin turmushga berdilar, mendan rozi boʻldilar va menga rozilik bildirdilar?» Ular: «Allohim, ha», dedilar.Яҳё ибн Абул-Ҳажжож ал-Журайрийдан шу (ҳадис)ни ривоят қилди ва унда шуни зиёда қилди: «Сизлардан Аллоҳ ҳақи сўрайман, биласизларми, Расулуллоҳ ﷺ менга икки қизларини бирин-кетин турмушга бердилар, мендан рози бўлдилар ва менга розилик билдирдилар?» Улар: «Аллоҳим, ҳа», дедилар.

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْحَاقَ الْمَرْوَزِيُّ , نَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِي ثُمَامَةَ الأَنْصَارِيُّ , نَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ الأَنْصَارِيُّ , نَا هِلالُ بْنُ حَقٍّ , حَدَّثَنِي الْجُرَيْرِيُّ ، عَنْ ثُمَامَةَ بْنِ حَزْنٍ الْقُشَيْرِيِّ , قَالَ : شَهِدْتُ الدَّارَ يَوْمَ أُصِيبَ عُثْمَانُ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ , فَاطَّلَعَ عَلَيْهِمُ اطِّلاعَةً , وَقَالَ : " ادْعُوا لِي صَاحِبَيْكُمُ اللَّذَيْنِ يَأْلِبَاكُمْ عَلَيَّ فَدُعِيَا , فَقَالَ : أَنْشُدُكُمَا بِاللَّهِ هَلْ تَعْلَمُونَ أَنّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، لَمَّا قَدِمَ الْمَدِينَةَ ضَاقَ الْمَسْجِدُ بِأَهْلِهِ , فَقَالَ : مَنْ يَشْتَرِي هَذِهِ الْبُقْعَةَ مِنْ خَالِصِ مَالِهِ فَيَكُونُ فِيهَا كَالْمُسْلِمِينَ ، وَلَهُ خَيْرٌ مِنْهَا فِي الْجَنَّةِ , فَاشْتَرَيْتُهَا مِنْ خَالِصِ مَالِي فَجَعَلْتُهَا لِلْمُسْلِمِينَ , قَالُوا : اللَّهُمَّ نَعَمْ , قَالَ : فَأَنْتُمْ تَمْنَعُونِي أَنْ أُصَلِّيَ فِيهِ رَكْعَتَيْنِ , أَنْشُدُكُمْ بِاللَّهِ هَلْ تَعْلَمُونَ أَنِّي صَاحِبُ جَيْشِ الْعُسْرَةِ ؟ ، قَالُوا : اللَّهُمَّ نَعَمْ "

Sumoma ibn Hazn al-Qushayriy aytadi: Men Usmon (roziyallohu anhu) oʻldirilgan kuni uyda hozir edim. U ularga bir moʻralab qaradi va: «Sizlarni menga qarshi qoʻzgʻayotgan ikki hamrohingizni chaqiringlar», dedi. Ikkovi chaqirildi. Soʻng u dedi: «Sizlardan Alloh haqi soʻrayman, bilasizlarmi, Rasululloh ﷺ Madinaga kelganlarida masjid ahliga tor kelib qoldi. Shunda u zot: ‹Kim bu yerni oʻz xolis molidan sotib olsa, unda musulmonlar kabi boʻladi va unga jannatda bundan yaxshirogʻi boʻladi?› dedilar. Men uni oʻz xolis molimdan sotib olib, uni musulmonlarga qildim». Ular: «Allohim, ha», dedilar. U dedi: «Endi esa sizlar meni unda ikki rakaat namoz oʻqishimdan man qilyapsizlar. Sizlardan Alloh haqi soʻrayman, bilasizlarmi, men usratul-jayshning (qiyinchilik lashkarining) sohibiman?» Ular: «Allohim, ha», dedilar.Сумома ибн Ҳазн ал-Қушайрий айтади: Мен Усмон (розияллоҳу анҳу) ўлдирилган куни уйда ҳозир эдим. У уларга бир мўралаб қаради ва: «Сизларни менга қарши қўзғаётган икки ҳамроҳингизни чақиринглар», деди. Иккови чақирилди. Сўнг у деди: «Сизлардан Аллоҳ ҳақи сўрайман, биласизларми, Расулуллоҳ ﷺ Мадинага келганларида масжид аҳлига тор келиб қолди. Шунда у зот: ‹Ким бу ерни ўз холис молидан сотиб олса, унда мусулмонлар каби бўлади ва унга жаннатда бундан яхшироғи бўлади?› дедилар. Мен уни ўз холис молимдан сотиб олиб, уни мусулмонларга қилдим». Улар: «Аллоҳим, ҳа», дедилар. У деди: «Энди эса сизлар мени унда икки ракаат намоз ўқишимдан ман қиляпсизлар. Сизлардан Аллоҳ ҳақи сўрайман, биласизларми, мен усратул-жайшнинг (қийинчилик лашкарининг) соҳибиман?» Улар: «Аллоҳим, ҳа», дедилар.

نَا أَبُو سَهْلِ بْنُ زِيَادٍ ، نَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ أَحْمَدَ بْنِ حَنْبَلٍ , نَا مُحَمَّدُ بْنُ أَبِي بَكْرٍ الْمُقَدَّمِيُّ , نَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ الأَنْصَارِيُّ , نَا هِلالُ بْنُ حَقٍّ , عَنِ الْجُرَيْرِيِّ , بِهَذَا وَقَالَ : اللَّذَيْنِ أَلَّبَاكُمْ عَلَيَّ فَدُعِيَا لَهُ , وَزَادَ فِيهِ قَالَ : أَنْشُدُكُمْ بِاللَّهِ أَتَعْلَمُونَ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لَمَّا قَدِمَ الْمَدِينَةَ لَمْ يَكُنْ بِهَا بِئْرٌ يُسْتَعْذَبُ إِلا بِئْرُ رُومَةَ ، فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " مَنْ يَشْتَرِيهَا مِنْ خَالِصِ مَالِهِ فَيَكُونُ دَلْوُهُ فِيهَا كَدِلاءِ الْمُسْلِمِينَ ، وَلَهُ خَيْرٌ مِنْهَا فِي الْجَنَّةِ " , فَاشْتَرَيْتُهَا مِنْ خَالِصِ مَالِي فَأَنْتُمْ تَمْنَعُونِي أَنْ أَشْرَبَ مِنْهَا

Hilol ibn Haqq al-Jurayriydan shu (hadis)ni rivoyat qildi va: «meni sizlarga qarshi qoʻzgʻagan ikkovini», dedi; ikkovi uning uchun chaqirildi. Unda u shuni ziyoda qildi: U dedi: «Sizlardan Alloh haqi soʻrayman, bilasizlarmi, Rasululloh ﷺ Madinaga kelganlarida u yerda Ruma qudugʻidan boshqa ichishga yaroqli quduq yoʻq edi. Shunda Rasululloh ﷺ: ‹Kim uni oʻz xolis molidan sotib olsa, uning chelagi unda musulmonlarning chelaklari kabi boʻladi va unga jannatda bundan yaxshirogʻi boʻladi›, dedilar. Men uni oʻz xolis molimdan sotib oldim; endi esa sizlar meni undan suv ichishimdan man qilyapsizlar».Ҳилол ибн Ҳаққ ал-Журайрийдан шу (ҳадис)ни ривоят қилди ва: «мени сизларга қарши қўзғаган икковини», деди; иккови унинг учун чақирилди. Унда у шуни зиёда қилди: У деди: «Сизлардан Аллоҳ ҳақи сўрайман, биласизларми, Расулуллоҳ ﷺ Мадинага келганларида у ерда Рума қудуғидан бошқа ичишга яроқли қудуқ йўқ эди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ: ‹Ким уни ўз холис молидан сотиб олса, унинг челаги унда мусулмонларнинг челаклари каби бўлади ва унга жаннатда бундан яхшироғи бўлади›, дедилар. Мен уни ўз холис молимдан сотиб олдим; энди эса сизлар мени ундан сув ичишимдан ман қиляпсизлар».

نَا ابْنُ صَاعِدٍ , نَا بِشْرُ بْنُ آدَمَ بْنِ بِنْتِ أَزْهَرَ السَّمَّانُ , نَا جَدِّي أَزْهَرُ بْنُ سَعِيدٍ , عَنِ ابْنِ عَوْنٍ , حَدَّثَنِي عُمَرُ بْنُ عُبَيْدِ اللَّهِ , حَدَّثَنِي مُوسَى بْنُ حَكِيمٍ , قَالَ : كَتَبَ ابْنُ عَامِرٍ إِلَى عُثْمَانَ كِتَابًا فَقَدِمْتُ عَلَيْهِ وَقَدْ نزل بِهِ أُولَئِكَ فَعَمَدْتُ إِلَى الْكُتُبِ فَخَيَّطْتُهَا فَجَعَلْتُهَا فِي قِبَائِي ثُمَّ لَبِسْتُ لِبَاسَ الْمَرْأَةِ ، فَلَمْ أَزَلْ حَتَّى دَخَلْتُ عَلَيْهِ فَجَلَسْتُ بَيْنَ يَدَيْهِ فَجَعَلْتُ أُفَتِّقُ قِبَائِي وَهُوَ يَنْظُرُ فَدَفَعْتُهَا إِلَيْهِ , فَقَرَأَهَا ثُمَّ أَشْرَفَ عَلَى الْمَسْجِدِ ، فَإِذَا طَلْحَةُ L0جَالِسٌ فِي الْمَسْجِدِ فِي الْمَشْرِقِ , فَقَالَ : يَا طَلْحَةُ , قَالَ : يَا لَبَّيْكَ , قَالَ : نَشَدْتُكَ بِاللَّهِ هَلْ تَعْلَمُ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، قَالَ : مَنْ يَشْتَرِي قِطْعَةَ فَيَزِيدُهَا فِي الْمَسْجِدِ وَلَهُ بِهَا كَذَا وَكَذَا , فَاشْتَرَيْتُهَا مِنْ مَالِي ، فَقَالَ طَلْحَةُ : اللَّهُمَّ نَعَمْ , قَالَ : فَأَنْتُمْ فِيهِ آمِنُونَ وَأَنَا فِيهِ خَائِفٌ , ثُمَّ قَالَ : يَا طَلْحَةُ , قَالَ : يَا لَبَّيْكَ , قَالَ : أَنْشَدْتُكَ بِاللَّهِ هَلْ تَعْلَمُ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، قَالَ : مَنْ يَشْتَرِي بِئْرَ رُومَةَ , يَعْنِي بِكَذَا فَيَجْعَلُهَا لِلْمُسْلِمِينَ وَلَهُ بِهَا كَذَا وَكَذَا فَاشْتَرَيْتُهَا مِنْ مَالِي ؟ ، فَقَالَ طَلْحَةُ : اللَّهُمَّ نَعَمْ , فَقَالَ : يَا طَلْحَةُ , قَالَ : يَا لَبَّيْكَ , قَالَ : نَشَدْتُكَ بِاللَّهِ هَلْ تَعْلَمُنِي حَمَلْتُ فِي جَيْشِ الْعُسْرَةِ عَلَى مِائَةٍ , قَالَ طَلْحَةُ : اللَّهُمَّ نَعَمْ , ثُمَّ قَالَ طَلْحَةُ : اللَّهُمَّ لا أَعْلَمُ عُثْمَانَ إِلا مَظْلُومًا "

Muso ibn Hakim aytadi: Ibn Omir Usmonga bir maktub yozdi. Men uning huzuriga bordim, oʻshalar unga (hujum qilib) tushgan edi. Men maktublarni olib, ularni tikib, choponimning ichiga soldim, soʻng ayol kiyimini kiydim va nihoyat uning huzuriga kirdim. Uning oldida oʻtirib, choponimni soʻka boshladim, u esa qarab turardi. Maktublarni unga topshirdim, u ularni oʻqidi. Soʻng masjidga moʻraladi; qarasa, Talha masjidning sharq tomonida oʻtiribdi. U: «Ey Talha!» dedi. U: «Labbay», dedi. U: «Sendan Alloh haqi soʻrayman, bilasanmi, Rasululloh ﷺ: ‹Kim bir parcha (yer)ni sotib olib, uni masjidga qoʻshsa, unga shuncha va shuncha (ajr) boʻladi›, deganlar va men uni oʻz molimdan sotib olganman?» dedi. Talha: «Allohim, ha», dedi. U: «Sizlar unda omonsizlar, men esa unda qoʻrqinchdaman», dedi. Soʻng: «Ey Talha!» dedi. U: «Labbay», dedi. U: «Sendan Alloh haqi soʻrayman, bilasanmi, Rasululloh ﷺ: ‹Kim Ruma qudugʻini shuncha (pulga) sotib olib, uni musulmonlarga qilsa, unga shuncha va shuncha (ajr) boʻladi›, deganlar va men uni oʻz molimdan sotib olganman?» dedi. Talha: «Allohim, ha», dedi. Soʻng: «Ey Talha!» dedi. U: «Labbay», dedi. U: «Sendan Alloh haqi soʻrayman, meni usratul-jayshda yuz (tuya) mindirganimni bilasanmi?» dedi. Talha: «Allohim, ha», dedi. Soʻng Talha: «Allohim, men Usmonni faqat mazlum deb bilaman», dedi.Мусо ибн Ҳаким айтади: Ибн Омир Усмонга бир мактуб ёзди. Мен унинг ҳузурига бордим, ўшалар унга (ҳужум қилиб) тушган эди. Мен мактубларни олиб, уларни тикиб, чопонимнинг ичига солдим, сўнг аёл кийимини кийдим ва ниҳоят унинг ҳузурига кирдим. Унинг олдида ўтириб, чопонимни сўка бошладим, у эса қараб турарди. Мактубларни унга топширдим, у уларни ўқиди. Сўнг масжидга мўралади; қараса, Талҳа масжиднинг шарқ томонида ўтирибди. У: «Эй Талҳа!» деди. У: «Лаббай», деди. У: «Сендан Аллоҳ ҳақи сўрайман, биласанми, Расулуллоҳ ﷺ: ‹Ким бир парча (ер)ни сотиб олиб, уни масжидга қўшса, унга шунча ва шунча (ажр) бўлади›, деганлар ва мен уни ўз молимдан сотиб олганман?» деди. Талҳа: «Аллоҳим, ҳа», деди. У: «Сизлар унда омонсизлар, мен эса унда қўрқинчдаман», деди. Сўнг: «Эй Талҳа!» деди. У: «Лаббай», деди. У: «Сендан Аллоҳ ҳақи сўрайман, биласанми, Расулуллоҳ ﷺ: ‹Ким Рума қудуғини шунча (пулга) сотиб олиб, уни мусулмонларга қилса, унга шунча ва шунча (ажр) бўлади›, деганлар ва мен уни ўз молимдан сотиб олганман?» деди. Талҳа: «Аллоҳим, ҳа», деди. Сўнг: «Эй Талҳа!» деди. У: «Лаббай», деди. У: «Сендан Аллоҳ ҳақи сўрайман, мени усратул-жайшда юз (туя) миндирганимни биласанми?» деди. Талҳа: «Аллоҳим, ҳа», деди. Сўнг Талҳа: «Аллоҳим, мен Усмонни фақат мазлум деб биламан», деди.

نَا الْقَاضِي أَبُو عُمَرَ مُحَمَّدُ بْنُ يُوسُفَ ، نَا الْحَسَنُ بْنُ مُحَمَّدٍ , نَا شَبَابَةُ , نَا إِسْرَائِيلُ , عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ , عَنْ أَبِي سَلَمَةَ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ ، قَالَ : لَمَّا حُصِرَ عُثْمَانُ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ فِي الدَّارِ أَشْرَفَ عَلَيْهِمْ فَنَشَدَ النَّاسَ , فَقَالَ : " أَتَعْلَمُونَ أَنِّي كُنْتُ مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَلَى حِرَاءٍ فَتَحَرَّكَ , فَقَالَ : اثْبُتْ حِرَاءُ فَإِنَّهُ لَيْسَ عَلَيْكَ إِلا نَبِيُّ ، أَوْ صِدِّيقٌ ، أَوْ شَهِيدٌ , قَالَ : فَشَهِدَ لَهُ نَاسٌ , ثُمَّ قَالَ : أَتَعْلَمُونَ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، قَالَ : مَنْ يُوَسِّعُ لَنَا بَيْتًا فِي الْمَسْجِدِ ؟ ، فَاشْتَرَيْتُ بَيْتًا وَأَوْسَعْتُ بِهِ فِي الْمَسْجِدِ , قَالَ : فَشَهِدَ لَهُ نَاسٌ , قَالَ : أَنْشُدُكُمْ بِاللَّهِ هَلْ تَعْلَمُونَ أَنَّ بِئْرَ رُومَةَ كَانَتْ تُبَاعُ بَيْعًا مِنِ ابْنِ السَّبِيلِ ، وَإِنِّي اشْتَرَيْتُهَا فَجَعَلْتُهَا لِلَّهِ تَعَالَى ، وَابْنِ السَّبِيلِ , قَالُوا : نَعَمْ فَشَهِدَ لَهُ نَاسٌ , ثُمَّ قَالَ : أَنْشُدُكُمْ بِاللَّهِ أَتَعْلَمُونَ أَنِّي جَهَّزْتُ جَيْشَ الْعُسْرَةِ ، وَأَنْفَقْتُ عَلَيْهِ كَذَا وَكَذَا ، فَشَهِدَ لَهُ نَاسٌ , ثُمَّ قَالَ : وَلَكِنَّهُ طَالَ عَلَيْكُمْ عُمْرِي وَاسْتَعْجَلْتُمْ قَدَرِي أَنْ أَنْزِعَ سِرْبَالا سَرْبَلَنِيهِ اللَّهُ تَعَالَى ، لا وَاللَّهِ لا يَكُونُ ذَلِكَ أَبَدًا "

Abu Salama ibn Abdurrahmon aytadi: Usmon (roziyallohu anhu) uyda qamalga olinganida, u ularga (tomdan) moʻraladi va odamlardan qasam ichirib soʻrab dedi: «Bilasizlarmi, men Rasululloh ﷺ bilan Hiro (togʻi)da edim, u silkindi. Shunda u zot: ‹Sobit tur, ey Hiro! Sening ustingda faqat nabiy, yo siddiq, yo shahid bor›, dedilar». Bir necha odamlar unga guvohlik berdilar. Soʻng dedi: «Bilasizlarmi, Rasululloh ﷺ: ‹Kim bizga masjidda bir uy (joyi)ni kengaytirib beradi?› deganlar; men esa bir uyni sotib olib, u bilan masjidni kengaytirganman». Odamlar unga guvohlik berdilar. Soʻng dedi: «Sizlardan Alloh haqi soʻrayman, bilasizlarmi, Ruma qudugʻi yoʻlovchiga pulga sotilar edi; men esa uni sotib olib, uni Alloh taolo (yoʻli) va yoʻlovchi uchun qildim». Ular: «Ha», dedilar va odamlar unga guvohlik berdilar. Soʻng dedi: «Sizlardan Alloh haqi soʻrayman, bilasizlarmi, men usratul-jayshni jihozladim va unga shuncha va shuncha infoq qildim». Odamlar unga guvohlik berdilar. Soʻng dedi: «Lekin umrim sizlarga uzun tuyuldi va Alloh taolo menga kiydirgan libosni yechishim uchun taqdirimni shoshirdingiz. Yoʻq, vallohi, bu hech qachon boʻlmaydi».Абу Салама ибн Абдурраҳмон айтади: Усмон (розияллоҳу анҳу) уйда қамалга олинганида, у уларга (томдан) мўралади ва одамлардан қасам ичириб сўраб деди: «Биласизларми, мен Расулуллоҳ ﷺ билан Ҳиро (тоғи)да эдим, у силкинди. Шунда у зот: ‹Собит тур, эй Ҳиро! Сенинг устингда фақат набий, ё сиддиқ, ё шаҳид бор›, дедилар». Бир неча одамлар унга гувоҳлик бердилар. Сўнг деди: «Биласизларми, Расулуллоҳ ﷺ: ‹Ким бизга масжидда бир уй (жойи)ни кенгайтириб беради?› деганлар; мен эса бир уйни сотиб олиб, у билан масжидни кенгайтирганман». Одамлар унга гувоҳлик бердилар. Сўнг деди: «Сизлардан Аллоҳ ҳақи сўрайман, биласизларми, Рума қудуғи йўловчига пулга сотилар эди; мен эса уни сотиб олиб, уни Аллоҳ таоло (йўли) ва йўловчи учун қилдим». Улар: «Ҳа», дедилар ва одамлар унга гувоҳлик бердилар. Сўнг деди: «Сизлардан Аллоҳ ҳақи сўрайман, биласизларми, мен усратул-жайшни жиҳозладим ва унга шунча ва шунча инфоқ қилдим». Одамлар унга гувоҳлик бердилар. Сўнг деди: «Лекин умрим сизларга узун туюлди ва Аллоҳ таоло менга кийдирган либосни ечишим учун тақдиримни шоширдингиз. Йўқ, валлоҳи, бу ҳеч қачон бўлмайди».

نَا أَبُو سَهْلٍ أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ زِيَادٍ ، نَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ أَحْمَدَ بْنِ حَنْبَلٍ , حَدَّثَنِي أَبِي , نَا أَبُو قَطَنٍ ، نَا يُونُسُ بْنُ أَبِي إِسْحَاقَ , عَنْ أَبِيهِ , عَنْ أَبِي سَلَمَةَ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ ، قَالَ : أَشْرَفَ عُثْمَانُ مِنَ الْقَصْرِ وَهُوَ مَحْصُورٌ , فَقَالَ : " أَنْشُدُ بِاللَّهِ تَعَالَى مَنْ شَهِدَ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَوْمَ حِرَاءٍ إِذِ اهْتَزَّ الْجَبَلُ فَرَكَلَهُ بِقَدَمِهِ , وَقَالَ : اسْكُنْ حِرَاءُ لَيْسَ عَلَيْكَ إِلا نَبِيُّ ، أَوْ صِدِّيقٌ ، أَوْ شَهِيدٌ , وَأَنَا مَعَهُ فَانْتَشَدَ لَهُ رِجَالٌ , قَالَ : أَنْشَدْتُ اللَّهَ مَنْ شَهِدَ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَوْمَ بَيْعَةِ الرِّضْوَانِ إِذْ بَعَثَنِي إِلَى الْمُشْرِكِينَ إِلَى أَهْلِهِ , قَالَ : هَذِهِ يَدِي وَهَذِهِ يَدُ عُثْمَانَ فَبَايَعَ لِي ؟ ، فَانْتَشَدَ لَهُ رِجَالٌ , فَقَالَ : نَشَدْتُ بِاللَّهِ مَنْ شَهِدَ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، قَالَ : مَنْ يُوَسِّعُ لَنَا هَذَا الْبَيْتَ فِي الْمَسْجِدِ بِبَيْتٍ فِي الْجَنَّةِ ؟ ، فَابْتَعْتُهُ مِنْ مَالِي فَوَسَّعْتُ بِهِ فِي الْمَسْجِدِ فَانْتَشَدَ لَهُ رِجَالٌ , قَالَ : وَنَشَدْتُ بِاللَّهِ مَنْ شَهِدَ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَوْمَ جَيْشِ الْعُسْرَةِ , وَقَالَ : مَنْ يُنْفِقُ الْيَوْمَ نَفَقَةً مُتَقَبَّلَةً , فَجَهَّزْتُ نِصْفَ الْجَيْشِ مِنْ مَالِي , فَانْتَشَدَ لَهُ رِجَالٌ , قَالَ : وَنَشَدْتُ بِاللَّهِ مَنْ شَهِدَ بِئْرَ رُومَةَ يُبَاعُ مَاؤُهَا لابْنِ السَّبِيلِ فَابْتَعْتُهَا مِنْ مَالِي فَأَبَحْتُهَا ابْنَ السَّبِيلِ , قَالَ : فَانْتَشَدَ لَهُ رِجَالٌ " ، نَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ زَكَرِيَّا , نَا أَبُو عَبْدِ الرَّحْمَنِ النَّسَائِيُّ , نَا عِمْرَانُ بْنُ بَكَّارِ بْنِ رَاشِدٍ , نَا خَطَّابُ بْنُ عُثْمَانَ , نَا عِيسَى بْنُ يُونُسَ , نَا أَبِي , عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ , عَنْ أَبِي سَلَمَةَ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ , أَنَّ عُثْمَانَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ أَشْرَفَ عَلَيْهِمْ , ثُمَّ ذَكَرَ نَحْوَهُ إِلَى آخِرِهِ . نَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ زَكَرِيَّا , نَا أَبُو عَبْدِ الرَّحْمَنِ يَعْنِي النَّسَائِيَّ , أَخْبَرَنِي مُحَمَّدُ بْنُ وَهْبٍ , نَا مُحَمَّدُ بْنُ سَلَمَةَ , حَدَّثَنِي أَبُو عَبْدِ الرَّحِيمِ , حَدَّثَنِي زَيْدٌ , عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ , عَنْ أَبِي عَبْدِ الرَّحْمَنِ السُّلَمِيِّ , قَالَ : لَمَّا حُصِرَ عُثْمَانُ فِي دَارِهِ اجْتَمَعَ النَّاسُ حَوْلَ دَارِهِ فَأَشْرَفَ عَلَيْهِمْ , وَسَاقَ الْحَدِيثَ

Abu Salama ibn Abdurrahmondan rivoyat qilinadi: Usmon (roziyallohu anhu) qamalda qolgan chogʻida qasrdan qarab turib dedi: «Alloh taolo nomi bilan soʻrayman, Hiro kunida togʻ silkinganda Rasululloh ﷺ bilan birga boʻlgan kishi bormi? Oʻshanda u zot togʻni oyoqlari bilan turtib: ‹Tinchlan, ey Hiro! Sening ustingda Nabiy, siddiq yoki shahiddan boshqasi yoʻq›, degan edilar; men ham u zot bilan birga edim.» Shunda bir necha kishilar bunga guvohlik berishdi. U yana dedi: «Alloh nomi bilan soʻrayman, Rizvon bayati kunida Rasululloh ﷺ meni mushriklar — u zotning ahli oldiga yuborganlarida hozir boʻlgan kishi bormi? Oʻshanda u zot: ‹Mana bu mening qoʻlim, mana bu Usmonning qoʻli›, deb men uchun bayat qildilar.» Shunda bir necha kishilar bunga guvohlik berishdi. U yana dedi: «Alloh nomi bilan soʻrayman, Rasululloh ﷺ: ‹Kim masjidda bu uy oʻrnini bizga kengaytirib bersa, unga jannatda bir uy bordir›, deganlarida hozir boʻlgan kishi bormi? Men uni oʻz molimdan sotib olib, masjidni u bilan kengaytirdim.» Shunda bir necha kishilar bunga guvohlik berishdi. U yana dedi: «Alloh nomi bilan soʻrayman, qiyinchilik lashkari kunida Rasululloh ﷺ: ‹Kim bugun qabul boʻladigan bir nafaqa qiladi?› deganlarida hozir boʻlgan kishi bormi? Men lashkarning yarmini oʻz molimdan jihozladim.» Shunda bir necha kishilar bunga guvohlik berishdi. U yana dedi: «Alloh nomi bilan soʻrayman, Ruma qudugʻining suvi yoʻlovchiga pulga sotilayotganini koʻrgan kishi bormi? Men uni oʻz molimdan sotib olib, yoʻlovchilarga bepul qilib qoʻydim.» Shunda bir necha kishilar bunga guvohlik berishdi. Bu hadisni Abu Ishoq ham Abu Salama ibn Abdurrahmondan rivoyat qilib: Usmon (roziyallohu anhu) ularga qarab turdi, degan, soʻng shunga oʻxshashini oxirigacha zikr qilgan. Abu Abdurrahmon as-Sulamiydan ham rivoyat qilinadi: Usmon oʻz uyida qamalda qolganida odamlar uning uyi atrofiga toʻplandilar, u esa ularga qarab turdi — soʻng hadisni keltirdi.Абу Салама ибн Абдурраҳмондан ривоят қилинади: Усмон (розияллоҳу анҳу) қамалда қолган чоғида қасрдан қараб туриб деди: «Аллоҳ таоло номи билан сўрайман, Ҳиро кунида тоғ силкинганда Расулуллоҳ ﷺ билан бирга бўлган киши борми? Ўшанда у зот тоғни оёқлари билан туртиб: ‹Тинчлан, эй Ҳиро! Сенинг устингда Набий, сиддиқ ёки шаҳиддан бошқаси йўқ›, деган эдилар; мен ҳам у зот билан бирга эдим.» Шунда бир неча кишилар бунга гувоҳлик беришди. У яна деди: «Аллоҳ номи билан сўрайман, Ризвон баяти кунида Расулуллоҳ ﷺ мени мушриклар — у зотнинг аҳли олдига юборганларида ҳозир бўлган киши борми? Ўшанда у зот: ‹Мана бу менинг қўлим, мана бу Усмоннинг қўли›, деб мен учун баят қилдилар.» Шунда бир неча кишилар бунга гувоҳлик беришди. У яна деди: «Аллоҳ номи билан сўрайман, Расулуллоҳ ﷺ: ‹Ким масжидда бу уй ўрнини бизга кенгайтириб берса, унга жаннатда бир уй бордир›, деганларида ҳозир бўлган киши борми? Мен уни ўз молимдан сотиб олиб, масжидни у билан кенгайтирдим.» Шунда бир неча кишилар бунга гувоҳлик беришди. У яна деди: «Аллоҳ номи билан сўрайман, қийинчилик лашкари кунида Расулуллоҳ ﷺ: ‹Ким бугун қабул бўладиган бир нафақа қилади?› деганларида ҳозир бўлган киши борми? Мен лашкарнинг ярмини ўз молимдан жиҳозладим.» Шунда бир неча кишилар бунга гувоҳлик беришди. У яна деди: «Аллоҳ номи билан сўрайман, Рума қудуғининг суви йўловчига пулга сотилаётганини кўрган киши борми? Мен уни ўз молимдан сотиб олиб, йўловчиларга бепул қилиб қўйдим.» Шунда бир неча кишилар бунга гувоҳлик беришди. Бу ҳадисни Абу Ишоқ ҳам Абу Салама ибн Абдурраҳмондан ривоят қилиб: Усмон (розияллоҳу анҳу) уларга қараб турди, деган, сўнг шунга ўхшашини охиригача зикр қилган. Абу Абдурраҳмон ас-Суламийдан ҳам ривоят қилинади: Усмон ўз уйида қамалда қолганида одамлар унинг уйи атрофига тўпландилар, у эса уларга қараб турди — сўнг ҳадисни келтирди.

نَا أَبُو صَالِحٍ الأَصْبَهَانِيُّ ، نَا أَبُو مَسْعُودٍ ، نَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ جَعْفَرٍ , نَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ عَمْرٍو , عَنْ زَيْدِ بْنِ أَبِي أُنَيْسَةَ , عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ , عَنْ أَبِي عَبْدِ الرَّحْمَنِ السُّلَمِيِّ ، قَالَ : لَمَّا حُصِرَ عُثْمَانُ أَشْرَفَ عَلَيْهِمْ مِنْ فَوْقِ دَارِهِ , فَقَالَ : " أُذَكِّرُكُمْ بِاللَّهِ أَلَمْ تَعَلَّمُوا أَنَّ حِرَاءَ حِينَ انْتَفَضَ ، فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : اثْبُتْ حِرَاءُ فَإِنَّمَا عَلَيْكَ نَبِيُّ ، أَوْ صِدِّيقٌ ، أَوْ شَهِيدٌ , قَالُوا : نَعَمْ , قَالَ : أُذَكِّرُكُمْ بِاللَّهِ أَتَعْلَمُونَ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ حِينَ جَهَّزَ جَيْشَ الْعُسْرَةِ ، قَالَ : مَنْ يُنْفِقُ نَفَقَةً مُتَقَبَّلَةً , وَالنَّاسُ مَجْهُودُونَ مُعْسِرُونَ فَجَهَّزْتُ ثُلُثَ ذَلِكَ الْجَيْشِ , قَالُوا : نَعَمْ , قَالَ : أُذَكِّرُكُمْ بِاللَّهِ أَلَمْ تَعَلَّمُوا أَنَّ بِئْرَ رُومَةَ لَمْ يَكُنْ يَشْرَبُ مِنْهَا إِلا بِثَمَنٍ فَاشْتَرَيْتُهَا ، ثُمَّ جَعَلْتُهَا لِلْغَنِيِّ ، وَالْفَقِيرِ ، وَابْنِ السَّبِيلِ , قَالُوا : نَعَمْ فِي أَشْيَاءَ عَدَّدَهَا "

Abu Abdurrahmon as-Sulamiydan rivoyat qilinadi: Usmon (roziyallohu anhu) qamalda qolganida uyining ustidan ularga qarab turib dedi: «Sizlarga Allohni eslataman: Hiro silkinganda Rasululloh ﷺ: ‹Turgin, ey Hiro! Sening ustingda Nabiy, siddiq yoki shahiddan boshqasi yoʻq›, deganlarini bilmaysizlarmi?» Ular: «Ha», dedilar. U dedi: «Sizlarga Allohni eslataman: Rasululloh ﷺ qiyinchilik lashkarini jihozlaganlarida, odamlar mashaqqat va tanglikda boʻlgan chogʻda: ‹Kim qabul boʻladigan bir nafaqa qiladi?› deganlarini va men oʻsha lashkarning uchdan birini jihozlaganimni bilasizlarmi?» Ular: «Ha», dedilar. U dedi: «Sizlarga Allohni eslataman: Ruma qudugʻidan faqat pul evaziga suv ichilar edi; men uni sotib oldim, soʻng uni boyga ham, faqirga ham, yoʻlovchiga ham (ochiq) qilib qoʻydim — buni bilmaysizlarmi?» Ular: «Ha», dedilar. U sanab oʻtgan boshqa narsalarda ham shunday boʻldi.Абу Абдурраҳмон ас-Суламийдан ривоят қилинади: Усмон (розияллоҳу анҳу) қамалда қолганида уйининг устидан уларга қараб туриб деди: «Сизларга Аллоҳни эслатаман: Ҳиро силкинганда Расулуллоҳ ﷺ: ‹Тургин, эй Ҳиро! Сенинг устингда Набий, сиддиқ ёки шаҳиддан бошқаси йўқ›, деганларини билмайсизларми?» Улар: «Ҳа», дедилар. У деди: «Сизларга Аллоҳни эслатаман: Расулуллоҳ ﷺ қийинчилик лашкарини жиҳозлаганларида, одамлар машаққат ва тангликда бўлган чоғда: ‹Ким қабул бўладиган бир нафақа қилади?› деганларини ва мен ўша лашкарнинг учдан бирини жиҳозлаганимни биласизларми?» Улар: «Ҳа», дедилар. У деди: «Сизларга Аллоҳни эслатаман: Рума қудуғидан фақат пул эвазига сув ичилар эди; мен уни сотиб олдим, сўнг уни бойга ҳам, фақирга ҳам, йўловчига ҳам (очиқ) қилиб қўйдим — буни билмайсизларми?» Улар: «Ҳа», дедилар. У санаб ўтган бошқа нарсаларда ҳам шундай бўлди.

نَا الْحُسَيْنُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ ، وَأَحْمَدُ بْنُ عَلِيِّ بْنِ الْعَلاءِ ، قَالا : نَا الْقَاسِمُ بْنُ مُحَمَّدٍ الْمَرْوَزِيُّ , نَا عَبْدَانُ , نَا أَبِي , نَا شُعْبَةُ , عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ ، عَنْ أَبِي عَبْدِ الرَّحْمَنِ السُّلَمِيِّ , أَنَّ عُثْمَانَ حِينَ حُصِرَ أَشْرَفَ عَلَيْهِمْ , فَقَالَ : " أَنْشُدُكُمْ بِاللَّهِ ، وَلا أَنْشُدُ إِلا أَصْحَابَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، أَلَسْتُمْ تَعْلَمُونَ أَنَّ نَبِيَّ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ , قَالَ : مَنْ حَفَرَ بِئْرَ رُومَةَ فَلَهُ الْجَنَّةُ , فَحَفَرْتُهَا , أَلَسْتُمْ تَعْلَمُونَ أَنَّهُ عَلَيْهِ السَّلامُ ، قَالَ : مَنْ جَهَّزَ جَيْشَ الْعُسْرَةِ فَلَهُ الْجَنَّةُ , فَجَهَّزْتُهُمْ , فَصَدَّقُوهُ , قَالَ : وَقَالَ : إِنَّ نَبِيَّ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، قَالَ : مَنْ جَهَّزَ جَيْشَ الْعُسْرَةِ "

Abu Abdurrahmon as-Sulamiydan rivoyat qilinadiki, Usmon qamalda qolganida ularga qarab turib dedi: «Sizlardan Alloh nomi bilan soʻrayman — men faqat Rasululloh ﷺ ning sahobalaridan soʻrayman: Allohning Nabiysi ﷺ: ‹Kim Ruma qudugʻini qazsa, unga jannat bordir›, deganlarini bilmaysizlarmi? Men uni qazdim. U zot alayhissalom: ‹Kim qiyinchilik lashkarini jihozlasa, unga jannat bordir›, deganlarini bilmaysizlarmi? Men ularni jihozladim.» Shunda ular uni tasdiqladilar. Rovi aytadi: U yana dedi: «Allohning Nabiysi ﷺ: ‹Kim qiyinchilik lashkarini jihozlasa›, deganlar.»Абу Абдурраҳмон ас-Суламийдан ривоят қилинадики, Усмон қамалда қолганида уларга қараб туриб деди: «Сизлардан Аллоҳ номи билан сўрайман — мен фақат Расулуллоҳ ﷺ нинг саҳобаларидан сўрайман: Аллоҳнинг Набийси ﷺ: ‹Ким Рума қудуғини қазса, унга жаннат бордир›, деганларини билмайсизларми? Мен уни қаздим. У зот алайҳиссалом: ‹Ким қийинчилик лашкарини жиҳозласа, унга жаннат бордир›, деганларини билмайсизларми? Мен уларни жиҳозладим.» Шунда улар уни тасдиқладилар. Рови айтади: У яна деди: «Аллоҳнинг Набийси ﷺ: ‹Ким қийинчилик лашкарини жиҳозласа›, деганлар.»

نَا يَحْيَى بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ صَاعِدٍ ، نَا عَمْرُو بْنُ عَلِيٍّ , نَا مُعْتَمِرُ بْنُ سُلَيْمَانَ , عَنْ عِيسَى بْنِ الْمُسَيِّبِ , عَنِ الْقَاسِمِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ , عَنْ أَبِيهِ , قَالَ : قَالَ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مَسْعُودٍ : فُرِغَ مِنْ أَرْبَعٍ : الْخَلْقِ ، وَالْخُلُقِ ، وَالرِّزْقِ ، وَالأَجَلِ , فَلَيْسَ أَحَدٌ اكْتَسَبَ مِنْ أَحَدٍ , وَالصَّدَقَةُ جَائِزَةٌ قُبِضَتْ ، أَوْ لَمْ تُقْبَضْ "

Abdurrahmon ibn Abzodan rivoyat qilinadi: Abdulloh ibn Masʼud dedi: Toʻrt narsa hal qilib boʻlingan: xilqat, xulq, rizq va ajal. Bas, hech kim boshqadan biror narsani kasb qilib ololmaydi. Sadaqa esa — qabzga olinsin yoki olinmasin — joizdir.Абдурраҳмон ибн Абзодан ривоят қилинади: Абдуллоҳ ибн Масъуд деди: Тўрт нарса ҳал қилиб бўлинган: хилқат, хулқ, ризқ ва ажал. Бас, ҳеч ким бошқадан бирор нарсани касб қилиб ололмайди. Садақа эса — қабзга олинсин ёки олинмасин — жоиздир.

نَا عَلِيُّ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مُبَشِّرٍ ، وَيَزْدَادُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ الْكَاتِبُ ، قَالا : نَا أَبُو مُوسَى مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى , نَا عَبْدُ الْوَهَّابِ , نَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ عُمَرَ , عَنْ بَشِيرِ بْنِ مُحَمَّدٍ , عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ زَيْدٍ , أَنَّهُ تَصَدَّقَ بِحَائِطٍ لَهُ ، فَأَتَى أَبَوَاهُ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ , فَقَالا : يَا رَسُولَ اللَّهِ ، " إِنَّهَا كَانَتْ قَيِّمَ وُجُوهِنَا وَلَمْ يَكُنْ لَنَا مَالٌ غَيْرُهُ , فَدَعَا عَبْدَ اللَّهِ ، فَقَالَ : إِنَّ اللَّهَ عَزَّ وَجَلَّ قَدْ قَبِلَ مِنْكَ صَدَقَتَكَ , وَرُدَّهَا عَلَى أَبَوَيْكَ , قَالَ : فَتَوَارَثْنَاهَا بَعْدَ ذَلِكَ " ، هَذَا مُرْسَلٌ ، بَشِيرُ بْنُ مُحَمَّدٍ لَمْ يُدْرِكْ جَدَّهُ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ زَيْدٍ . وَرَوَاهُ يَحْيَى الْقَطَّانُ ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ , فَبَيَّنَ إِرْسَالَهُ فِي رِوَايَتِهِ إِيَّاهُ

Abdulloh ibn Zayddan rivoyat qilinadiki, u oʻzining bir bogʻini sadaqa qildi. Shunda ota-onasi Nabiy ﷺ huzurlariga kelib: «Yo Rasululloh, u bizning tirikchiligimizning tayanchi edi, bizda undan boshqa mol yoʻq», dedilar. U zot Abdullohni chaqirib: «Alloh azza va jalla sendan sadaqangni qabul qildi, uni ota-onangga qaytar», dedilar. U aytdi: Biz shundan keyin unga voris boʻldik. Bu mursaldir; Bashir ibn Muhammad oʻz bobosi Abdulloh ibn Zaydga yetishmagan. Uni Yahyo al-Qatton ham Ubaydullohdan rivoyat qilgan va oʻz rivoyatida uning mursalligini ochiq bayon qilgan.Абдуллоҳ ибн Зайддан ривоят қилинадики, у ўзининг бир боғини садақа қилди. Шунда ота-онаси Набий ﷺ ҳузурларига келиб: «Ё Расулуллоҳ, у бизнинг тирикчилигимизнинг таянчи эди, бизда ундан бошқа мол йўқ», дедилар. У зот Абдуллоҳни чақириб: «Аллоҳ азза ва жалла сендан садақангни қабул қилди, уни ота-онангга қайтар», дедилар. У айтди: Биз шундан кейин унга ворис бўлдик. Бу мурсалдир; Башир ибн Муҳаммад ўз бобоси Абдуллоҳ ибн Зайдга етишмаган. Уни Яҳё ал-Қаттон ҳам Убайдуллоҳдан ривоят қилган ва ўз ривоятида унинг мурсаллигини очиқ баён қилган.

نَا أَبُو إِسْحَاقَ نَهْشَلُ بْنُ دَارِمٍ الْيَمَنِيُّ ، وَيَعْقُوبُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ الْبَزَّازُ , قَالا : نَا عُمَرُ بْنُ شَبَّةَ . ح وَنا عَلِيُّ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مُبَشِّرٍ , وَيَعْقُوبُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ الْوَهَّابِ الدُّورِيُّ , قَالا : نَا حَفْصُ بْنُ عَمْرٍو , قَالا : نَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ , عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ , حَدَّثَنِي بَشِيرُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ الأَنْصَارِيُّ , أَنَّ جَدَّهُ عَبْدَ اللَّهِ تَصَدَّقَ بِمَالٍ لَهُ لَيْسَ لَهُ مَالٌ غَيْرُهُ , فَقَالَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، لِعَبْدِ اللَّهِ : " إِنَّ اللَّهَ عَزَّ وَجَلَّ قَدْ قَبِلَ مِنْكَ صَدَقَتَكَ ، وَقَالَ حَفْصُ : قَدْ قَبِلَ اللَّهُ صَدَقَتَكَ وَرُدَّهَا عَلَى أَبَوَيْكَ ، فَوَرِثَهُ عَبْدُ اللَّهِ بَعْدُ مِنْ أَبَوَيْهِ " ، نَا مُحَمَّدُ بْنُ عُثْمَانَ بْنِ ثَابِتٍ , نَا عُبَيْدُ بْنُ شَرِيكٍ , نَا ابْنُ أَبِي مَرْيَمَ , نَا يَحْيَى بْنُ أَيُّوبَ , حَدَّثَنِي عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ عُمَرَ , عَنْ بَشِيرِ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ زَيْدِ بْنِ عَبْدِ رَبِّهِ , أَنَّ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ زَيْدِ بْنِ عَبْدِ رَبِّهِ ، تَصَدَّقَ بِمَالِهِ فَأَتَى أَبَوَاهُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ , ثُمَّ ذَكَرَ نَحْوَهُ

Bashir ibn Muhammad ibn Abdulloh al-Ansoriydan rivoyat qilinadiki, uning bobosi Abdulloh oʻzida boshqa moli yoʻq holda bir molini sadaqa qildi. Shunda Nabiy ﷺ Abdullohga: «Alloh azza va jalla sendan sadaqangni qabul qildi», dedilar. Hafs esa: «Alloh sadaqangni qabul qildi, uni ota-onangga qaytar», deb keltirdi. Soʻng Abdulloh keyinchalik ota-onasidan unga voris boʻldi. Bashir ibn Muhammad ibn Abdulloh ibn Zayd ibn Abdu Rabbihdan yana rivoyat qilinadiki, Abdulloh ibn Zayd ibn Abdu Rabbih oʻz molini sadaqa qildi va ota-onasi Rasululloh ﷺ huzurlariga keldi — soʻng shunga oʻxshashini zikr qildi.Башир ибн Муҳаммад ибн Абдуллоҳ ал-Ансорийдан ривоят қилинадики, унинг бобоси Абдуллоҳ ўзида бошқа моли йўқ ҳолда бир молини садақа қилди. Шунда Набий ﷺ Абдуллоҳга: «Аллоҳ азза ва жалла сендан садақангни қабул қилди», дедилар. Ҳафс эса: «Аллоҳ садақангни қабул қилди, уни ота-онангга қайтар», деб келтирди. Сўнг Абдуллоҳ кейинчалик ота-онасидан унга ворис бўлди. Башир ибн Муҳаммад ибн Абдуллоҳ ибн Зайд ибн Абду Раббиҳдан яна ривоят қилинадики, Абдуллоҳ ибн Зайд ибн Абду Раббиҳ ўз молини садақа қилди ва ота-онаси Расулуллоҳ ﷺ ҳузурларига келди — сўнг шунга ўхшашини зикр қилди.

نَا أَبُو بَكْرٍ النَّيْسَابُورِيُّ ، نَا يُونُسُ بْنُ عَبْدِ الأَعْلَى , نَا سُفْيَانُ بْنُ عُيَيْنَةَ , عَنْ مُحَمَّدٍ , وَعَبْدِ اللَّهِ ابْنِي أَبِي بَكْرٍ , وَعَمْرِو بْنِ دِينَارٍ , عَنْ بَكْرِ بْنِ حَازِمٍ , أَنَّ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ زَيْدِ بْنِ عَبْدِ رَبِّهِ ، جَاءَ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، فَقَالَ : يَا رَسُولَ اللَّهِ ، " إِنَّ حَائِطِي هَذَا صَدَقَةٌ ، وَهُوَ إِلَى اللَّهِ تَعَالَى وَرَسُولُهُ ، فَجَاءَ أَبَوَاهُ , فَقَالا : يَا رَسُولَ اللَّهِ كَانَ قِوَامَ عَيْشِنَا ، فَرَدَّهُ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَلَيْهِمَا ، ثُمَّ مَاتَا فَوَرِثَهُمَا ابْنُهُمَا بَعْدَهُمَا " ، هَذَا أَيْضًا مُرْسَلٌ ، لأَنَّ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ زَيْدِ بْنِ عَبْدِ رَبِّهِ تُوُفِّيَ فِي خِلافَةِ عُثْمَانَ ، وَلَمْ يُدْرِكْهُ أَبُو بَكْرِ بْنُ حَزْمٍ . نَا مُحَمَّدُ بْنُ حَمْدَوَيْهِ الْمَرْوَزِيُّ , نَا مَحْمُودُ بْنُ آدَمَ , نَا سُفْيَانُ , عَنْ عَمْرٍو , سَمِعَ أَبَا بَكْرِ بْنَ مُحَمَّدِ بْنِ عَمْرٍو , يُحَدِّثُ أَنَّ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ زَيْدٍ الَّذِي أُرِيَ النِّدَاءَ ، أَتَى النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَذَكَرَهُ نَحْوَهُ

Bakr ibn Hozimdan rivoyat qilinadiki, Abdulloh ibn Zayd ibn Abdu Rabbih Rasululloh ﷺ huzurlariga kelib: «Yo Rasululloh, mening mana bu bogʻim sadaqadir, u Alloh taologa va Uning Rasuliga (topshirilgan)», dedi. Soʻng ota-onasi kelib: «Yo Rasululloh, u bizning tirikchiligimizning tayanchi edi», dedilar. Shunda Rasululloh ﷺ uni ikkoviga qaytardilar. Keyin ular vafot etdilar va oʻgʻillari ulardan keyin ularga voris boʻldi. Bu ham mursaldir, chunki Abdulloh ibn Zayd ibn Abdu Rabbih Usmonning xalifaligi davrida vafot etgan, Abu Bakr ibn Hazm esa unga yetishmagan. Amrdan yana rivoyat qilinadiki, u Abu Bakr ibn Muhammad ibn Amrning: azon koʻrsatilgan Abdulloh ibn Zayd Nabiy ﷺ huzurlariga keldi, deb hadis aytganini eshitgan — soʻng shunga oʻxshashini zikr qildi.Бакр ибн Ҳозимдан ривоят қилинадики, Абдуллоҳ ибн Зайд ибн Абду Раббиҳ Расулуллоҳ ﷺ ҳузурларига келиб: «Ё Расулуллоҳ, менинг мана бу боғим садақадир, у Аллоҳ таолога ва Унинг Расулига (топширилган)», деди. Сўнг ота-онаси келиб: «Ё Расулуллоҳ, у бизнинг тирикчилигимизнинг таянчи эди», дедилар. Шунда Расулуллоҳ ﷺ уни икковига қайтардилар. Кейин улар вафот этдилар ва ўғиллари улардан кейин уларга ворис бўлди. Бу ҳам мурсалдир, чунки Абдуллоҳ ибн Зайд ибн Абду Раббиҳ Усмоннинг халифалиги даврида вафот этган, Абу Бакр ибн Ҳазм эса унга етишмаган. Амрдан яна ривоят қилинадики, у Абу Бакр ибн Муҳаммад ибн Амрнинг: азон кўрсатилган Абдуллоҳ ибн Зайд Набий ﷺ ҳузурларига келди, деб ҳадис айтганини эшитган — сўнг шунга ўхшашини зикр қилди.

نَا أَبُو سَهْلِ بْنُ زِيَادٍ ، نَا مُعَاذُ بْنُ الْمُثَنَّى , نَا أَبُو مُسْلِمٍ الْمُسْتَمْلِي ، نَا سُفْيَانُ , عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي بَكْرِ بْنِ عَمْرٍو , وَيَحْيَى , وَحُمَيْدٍ , سَمِعُوا أَبَا بَكْرٍ , يُخْبِرُ عَنْ عَمْرِو بْنِ سُلَيْمٍ , أَنَّ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ زَيْدٍ يَعْنِي ابْنَ عَبْدِ رَبِّهِ الَّذِي أُرِيَ النِّدَاءَ ، جَعَلَ حَائِطًا لَهُ صَدَقَةً , فَأَتَى رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ , فَقَالَ : " إِنِّي جَعَلْتُ حَائِطِي صَدَقَةً ، وَهُوَ إِلَى اللَّهِ وَإِلَى رَسُولِهِ , فَجَاءَ أَبَوَاهُ إِلَى النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، فَقَالا لَهُ : لَمْ يَكُنْ لَنَا عَيْشٌ إِلا هَذَا الْحَائِطُ ، فَرَدَّهُ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَلَى أَبَوَيْهِ ، ثُمَّ مَاتَا فَوَرِثَهُمَا " ، وَهَذَا أَيْضًا مُرْسَلٌ . نَا أَبُو سَهْلٍ , نَا مُحَمَّدُ بْنُ غَالِبٍ , نَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ بَشَّارٍ , نَا ابْنُ عُيَيْنَةَ , حَدَّثَنِي عَبْدُ اللَّهِ بْنُ أَبِي بَكْرِ بْنِ عَمْرٍو , وَحُمَيْدٍ , وَيَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ , سَمِعُوا أَبَا بَكْرٍ , يُخْبِرُ عَنْ عَمْرِو بْنِ سُلَيْمٍ , أَنَّ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ زَيْدٍ جَعَلَ حَائِطَهُ صَدَقَةً , فَأَتَى النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ , فَقَالَ : إِنِّي جَعَلْتُ حَائِطِي صَدَقَةً لآلِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، أَوْ لآلِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ , ثُمَّ ذَكَرَ نَحْوَهُ

Amr ibn Sulaymdan rivoyat qilinadiki, azon koʻrsatilgan Abdulloh ibn Zayd — yaʼni Ibn Abdu Rabbih — oʻzining bir bogʻini sadaqa qildi va Rasululloh ﷺ huzurlariga kelib: «Men bogʻimni sadaqa qildim, u Allohga va Uning Rasuliga (topshirilgan)», dedi. Soʻng ota-onasi Nabiy ﷺ huzurlariga kelib, u zotga: «Bizda bu bogʻdan boshqa tirikchilik yoʻq», dedilar. Shunda u zot ﷺ uni ota-onasiga qaytardilar. Keyin ular vafot etdilar va u ikkoviga voris boʻldi. Bu ham mursaldir. Amr ibn Sulaymdan yana rivoyat qilinadiki, Abdulloh ibn Zayd bogʻini sadaqa qildi va Nabiy ﷺ huzurlariga kelib: «Men bogʻimni Nabiy ﷺ ning oilalariga — yoki Rasululloh ﷺ ning oilalariga — sadaqa qildim», dedi, soʻng shunga oʻxshashini zikr qildi.Амр ибн Сулаймдан ривоят қилинадики, азон кўрсатилган Абдуллоҳ ибн Зайд — яъни Ибн Абду Раббиҳ — ўзининг бир боғини садақа қилди ва Расулуллоҳ ﷺ ҳузурларига келиб: «Мен боғимни садақа қилдим, у Аллоҳга ва Унинг Расулига (топширилган)», деди. Сўнг ота-онаси Набий ﷺ ҳузурларига келиб, у зотга: «Бизда бу боғдан бошқа тирикчилик йўқ», дедилар. Шунда у зот ﷺ уни ота-онасига қайтардилар. Кейин улар вафот этдилар ва у икковига ворис бўлди. Бу ҳам мурсалдир. Амр ибн Сулаймдан яна ривоят қилинадики, Абдуллоҳ ибн Зайд боғини садақа қилди ва Набий ﷺ ҳузурларига келиб: «Мен боғимни Набий ﷺ нинг оилаларига — ёки Расулуллоҳ ﷺ нинг оилаларига — садақа қилдим», деди, сўнг шунга ўхшашини зикр қилди.

ثنا أَبُو سَهْلِ بْنُ زِيَادٍ ، نَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ أَحْمَدَ بْنِ عُمَرَ الْوَكِيعِيُّ , نَا شَيْبَانُ , نَا أَبُو أُمَيَّةَ بْنُ يَعْلَى ، نَا مُوسَى بْنُ عُقْبَةَ , عَنْ إِسْحَاقَ بْنِ يَحْيَى , عَنْ عُبَادَةَ بْنِ الصَّامِتِ , أَنَّ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ فُلانٍ نَسِيَ شَيْبَانُ اسْمَهُ أَتَى النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ , فَقَالَ : يَا رَسُولَ اللَّهِ ، " كُلُّ شَيْءٍ هُوَ لِي فَهُوَ صَدَقَةٌ ، إِلا فَرَسِي وَسِلاحِي , قَالَ : وَكَانَتْ لَهُ أَرْضٌ فَقَبَضَهَا رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَجَعَلَهَا فِي الأَوْفَاضِ ، أَوِ الأَوْقَاصِ , فَجَاءَ أَبَوَاهُ ، فَقَالا : يَا رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، أَطْعِمْنَا مِنْ صَدَقَةِ ابْنِنَا فَوَاللَّهِ مَا لَنَا شَيْءٌ وَإِنَّا لَنَطُوفُ مَعَ الأَوْفَاضِ , فَأَخَذَهَا رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، فَدَفَعَهَا إِلَيْهِمَا ، فَمَاتَا فَوَرِثَهَا ابْنُهُمَا الَّذِي كَانَ تَصَدَّقَ بِهَا , فَأَتَى النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ , فَقَالَ : يَا رَسُولَ اللَّهِ ، صَدَقَتِي الَّتِي كُنْتُ تَصَدَّقْتُ بِهَا فَدَفَعْتَهَا إِلَى وَالِدَيَّ فَمَاتَا أَفَحَلالٌ هِيَ لِي ؟ ، قَالَ : نَعَمْ ، فَكُلْهَا هَنِيئًا مَرِيئًا " ، وَهَذَا أَيْضًا مُرْسَلٌ . إِسْحَاقُ بْنُ يَحْيَى ، ضَعِيفٌ , وَلَمْ يُدْرِكْ عُبَادَةَ , وَأَبُو أُمَيَّةَ بْنُ يَعْلَى مَتْرُوكٌ ، وَاللَّهُ أَعْلَمُ

Uboda ibn Somitdan rivoyat qilinadiki, Abdulloh ibn falonchi — Shayboon uning ismini unutgan — Nabiy ﷺ huzurlariga kelib: «Yo Rasululloh, otim va qurolimdan boshqa menga tegishli har bir narsa sadaqadir», dedi. Uning bir yeri bor edi; Rasululloh ﷺ uni olib, avfozga — yoki avqosga — qilib berdilar. Soʻng ota-onasi kelib: «Yo Rasululloh, bizni oʻgʻlimizning sadaqasidan yediring; Allohga qasamki, bizda hech narsa yoʻq, biz avfoz bilan birga aylanib yuribmiz», dedilar. Shunda Rasululloh ﷺ uni olib, ikkoviga berdilar. Keyin ular vafot etdilar va uni sadaqa qilgan oʻgʻillari unga voris boʻldi. U Nabiy ﷺ huzurlariga kelib: «Yo Rasululloh, men sadaqa qilgan, siz esa ota-onamga bergan sadaqam — ular vafot etdilar — u menga halolmi?» dedi. U zot: «Ha, uni totli va manzur holda yeyaver», dedilar. Bu ham mursaldir. Ishoq ibn Yahyo zaifdir va Ubodaga yetishmagan, Abu Umayya ibn Yaʼlo esa matrukdir. Alloh biluvchiroqdir.Убода ибн Сомитдан ривоят қилинадики, Абдуллоҳ ибн фалончи — Шайбоон унинг исмини унутган — Набий ﷺ ҳузурларига келиб: «Ё Расулуллоҳ, отим ва қуролимдан бошқа менга тегишли ҳар бир нарса садақадир», деди. Унинг бир ери бор эди; Расулуллоҳ ﷺ уни олиб, авфозга — ёки авқосга — қилиб бердилар. Сўнг ота-онаси келиб: «Ё Расулуллоҳ, бизни ўғлимизнинг садақасидан едиринг; Аллоҳга қасамки, бизда ҳеч нарса йўқ, биз авфоз билан бирга айланиб юрибмиз», дедилар. Шунда Расулуллоҳ ﷺ уни олиб, икковига бердилар. Кейин улар вафот этдилар ва уни садақа қилган ўғиллари унга ворис бўлди. У Набий ﷺ ҳузурларига келиб: «Ё Расулуллоҳ, мен садақа қилган, сиз эса ота-онамга берган садақам — улар вафот этдилар — у менга ҳалолми?» деди. У зот: «Ҳа, уни тотли ва манзур ҳолда еявер», дедилар. Бу ҳам мурсалдир. Ишоқ ибн Яҳё заифдир ва Убодага етишмаган, Абу Умайя ибн Яъло эса матрукдир. Аллоҳ билувчироқдир.