حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُعَلَّى الشُّونِيزِيُّ , ثنا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ الْمُخَرِّمِيُّ , ثنا يَحْيَى بْنُ آدَمَ , ثنا إِسْرَائِيلُ , عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ ، عَنْ حَارِثَةَ بْنِ مُضَرِّبٍ , أَنَّ قَوْمًا مِنْ أَهْلِ مِصْرَ أَتَوْا عُمَرَ بْنَ الْخَطَّابِ , فَقَالُوا : إِنَّا قَدْ أَصَبْنَا كُرَاعًا وَرَقِيقًا , وَإِنَّا نُحِبُّ أَنْ نُزَكِّيَهُ , قَالَ : " مَا فَعَلَهُ صَاحِبَايَ قَبْلِي وَلا أَفْعَلُهُ حَتَّى أَسْتَشِيرَ , فَشَاوَرَ أَصْحَابَ مُحَمَّدٍ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ " , فَقَالُوا : أَحْسَنُ ، وَسَكَتَ عَلِيٌّ , فَقَالَ : " أَلا تَكَلَّمُ يَا أَبَا الْحَسَنِ ؟ " ، فَقَالَ : " قَدْ أَشَارُوا عَلَيْكَ وَهُوَ حَسَنٌ إِنْ لَمْ يَكُنْ جِزْيَةً رَاتِبَةً يُؤْخَذُونَ بِهَا بَعْدَكَ , قَالَ : فَأَخَذَ مِنَ الرَّقِيقِ عَشَرَةَ دَرَاهِمَ , وَرَزَقَهُمْ جَرِيبَيْنِ مِنْ بُرٍّ كُلَّ شَهْرٍ , وَأَخَذَ مِنَ الْفَرَسِ عَشَرَةَ دَرَاهِمَ , وَرَزَقَهُ عَشَرَةَ أَجْرِبَةٍ مِنْ شَعِيرٍ كُلَّ شَهْرٍ , وَأَخَذَ مِنَ الْمَقَارِيفِ ثَمَانِيَةَ دَرَاهِمَ وَرَزَقَهَا ثَمَانِيَةَ أَجْرِبَةٍ مِنْ شَعِيرٍ كُلَّ شَهْرٍ , وَأَخَذَ مِنَ الْبَرَاذِينَ خَمْسَةَ دَرَاهِمَ وَرَزَقَهَا خَمْسَةَ أَجْرِبَةٍ مِنْ شَعِيرٍ كُلَّ شَهْرٍ " . قَالَ أَبُو إِسْحَاقَ : فَلَقَدْ رَأَيْتُهَا جِزْيَةً تُؤْخَذُ مِنْ أَعْطِيَاتِنَا زَمَانَ الْحَجَّاجِ وَمَا نُرْزَقُ عَلَيْهَا . قَالَ الشَّيْخُ : الْمُقَرَّفُ مِنَ الْخَيْلِ : دُونَ الْجَوَادِ
Horisa ibn Muzarribdan rivoyat qilinadiki, Misr ahlidan bir qavm Umar ibn al-Xattobning oldiga kelib: «Biz ot-ulov va qullarga ega boʻldik, ularning zakotini berishni istaymiz», dedilar. U: «Buni mendan avvalgi ikki sohibim qilmagan, men ham maslahat soʻramagunimcha buni qilmayman», dedi va Muhammad ﷺning ashoblari bilan maslahatlashdi. Ular: «Yaxshi (ish)», dedilar. Ali esa jim turdi. U: «Gapirmaysanmi, ey Abul-Hasan?» dedi. U: «Ular senga maslahat berishdi, bu yaxshi (ish) — sendan keyin ulardan doimiy jizya sifatida olinadigan boʻlib qolmasa», dedi. Shunda u qullardan oʻn dirhamdan oldi va ularga har oyda ikki jarib bugʻdoy rizq qildi; otdan oʻn dirham oldi va unga har oyda oʻn jarib arpa rizq qildi; muqoriflardan sakkiz dirham oldi va ularga har oyda sakkiz jarib arpa rizq qildi; barozindan besh dirham oldi va ularga har oyda besh jarib arpa rizq qildi. Abu Ishoq aytdi: Men Hajjoj zamonida uni bizning ulushlarimizdan olinadigan jizya sifatida koʻrdim, unga (evaziga) esa bizga rizq berilmasdi. Shayx aytdi: Otlardan al-muqarraf — jiyron ot darajasidan pastrogʻidir.Ҳориса ибн Музаррибдан ривоят қилинадики, Миср аҳлидан бир қавм Умар ибн ал-Хаттобнинг олдига келиб: «Биз от-улов ва қулларга эга бўлдик, уларнинг закотини беришни истаймиз», дедилар. У: «Буни мендан аввалги икки соҳибим қилмаган, мен ҳам маслаҳат сўрамагунимча буни қилмайман», деди ва Муҳаммад ﷺнинг ашоблари билан маслаҳатлашди. Улар: «Яхши (иш)», дедилар. Али эса жим турди. У: «Гапирмайсанми, эй Абул-Ҳасан?» деди. У: «Улар сенга маслаҳат беришди, бу яхши (иш) — сендан кейин улардан доимий жизя сифатида олинадиган бўлиб қолмаса», деди. Шунда у қуллардан ўн дирҳамдан олди ва уларга ҳар ойда икки жариб буғдой ризқ қилди; отдан ўн дирҳам олди ва унга ҳар ойда ўн жариб арпа ризқ қилди; муқорифлардан саккиз дирҳам олди ва уларга ҳар ойда саккиз жариб арпа ризқ қилди; барозиндан беш дирҳам олди ва уларга ҳар ойда беш жариб арпа ризқ қилди. Абу Ишоқ айтди: Мен Ҳажжож замонида уни бизнинг улушларимиздан олинадиган жизя сифатида кўрдим, унга (эвазига) эса бизга ризқ берилмасди. Шайх айтди: Отлардан ал-муқарраф — жийрон от даражасидан пастроғидир.