حَدَّثَنَا الْحُسَيْنُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ ، ثنا فَضْلُ بْنُ سَهْلٍ الأَعْرَجُ , ثنا عَمْرُو بْنُ عَاصِمٍ , حَدَّثَنَا أَبُو الْعَوَّامِ وَهُوَ عِمْرَانُ الْقَطَّانُ ، عَنْ مَعْمَرٍ , عَنِ الزُّهْرِيِّ ، عَنْ أَنَسٍ , قَالَ : قَالَ أَبُو بَكْرٍ : إِنَّمَا قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " إِذَا شَهِدُوا أَنْ لا إِلَهَ إِلا اللَّهُ وَأَنَّ مُحَمَّدًا رَسُولُ اللَّهِ وَأَقَامُوا الصَّلاةَ وَآتَوُا الزَّكَاةَ , مَنَعُوا مِنِّي دِمَاءَهُمْ وَأَمْوَالَهُمْ إِلا بِحَقِّهَا , وَحِسَابُهُمْ عَلَى اللَّهِ وَاللَّهِ لَوْ مَنَعُونِي عَنَاقًا مِمَّا كَانُوا يُعْطُونَ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ , لأُقَاتِلَنَّهُمْ عَلَيْهِ "

Anas (roziyallohu anhu) aytdi: Abu Bakr dedi: Rasululloh ﷺ: «Ular Allohdan oʻzga iloh yoʻq va Muhammad Allohning Rasuli ekaniga guvohlik bersalar, namozni toʻkis ado etsalar va zakotni bersalar, mendan qonlari bilan mollarini — haqqidan boshqa (holatda) — saqlab olibdilar, hisoblari esa Allohning zimmasidadir», dedilar, xolos. Allohga qasamki, agar ular Rasululloh ﷺga berib turgan narsalaridan bir echki bolasini mendan man qilsalar, men ular bilan shuning uchun ham albatta jang qilaman.Анас (розияллоҳу анҳу) айтди: Абу Бакр деди: Расулуллоҳ ﷺ: «Улар Аллоҳдан ўзга илоҳ йўқ ва Муҳаммад Аллоҳнинг Расули эканига гувоҳлик берсалар, намозни тўкис адо этсалар ва закотни берсалар, мендан қонлари билан молларини — ҳаққидан бошқа (ҳолатда) — сақлаб олибдилар, ҳисоблари эса Аллоҳнинг зиммасидадир», дедилар, холос. Аллоҳга қасамки, агар улар Расулуллоҳ ﷺга бериб турган нарсаларидан бир эчки боласини мендан ман қилсалар, мен улар билан шунинг учун ҳам албатта жанг қиламан.

حَدَّثَنَا أَبُو حَامِدٍ مُحَمَّدُ بْنُ هَارُونَ ، ثنا عَلِيُّ بْنُ شُعَيْبٍ , وَمُحَمَّدُ بْنُ أَحْمَدَ بْنِ الْجُنَيْدِ . ح وَحَدَّثَنَا الْحُسَيْنُ , وَالْقَاسِمُ ابْنَا إِسْمَاعِيلَ , قَالا : نا عَلِيُّ بْنُ شُعَيْبٍ . ح وَحَدَّثَنَا الْقَاسِمُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ , وَمُحَمَّدُ بْنُ مَخْلَدٍ , قَالا : نا مُحَمَّدُ بْنُ أَحْمَدَ بْنِ الْجُنَيْدِ . ح وَحَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ مُحَمَّدٍ الصَّفَّارُ , حَدَّثَنَا الْحَسَنُ بْنُ مُكْرَمٍ ، ومُحَمَّدُ بْنُ الْفَرَجِ الأَزْرَقُ . ح وَحَدَّثَنَا أَبُو طَالِبٍ الْحَافِظُ , ثنا أَبُو النَّضْرِ إِسْمَاعِيلُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَيْمُونٍ ، قَالُوا : نا أَبُو النَّضْرِ هَاشِمُ بْنُ الْقَاسِمِ , ثنا أَبُو جَعْفَرٍ الرَّازِيُّ ، عَنْ يُونُسَ بْنِ عُبَيْدٍ , عَنِ الْحَسَنِ , عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ , أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ , قَالَ : " أُمِرْتُ بِثَلاثَةٍ : أُمِرْتُ أَنْ أُقَاتِلَ النَّاسَ حَتَّى يَقُولُوا : لا إِلَهَ إِلا اللَّهُ , وَيُقِيمُوا الصَّلاةَ , وَيُؤْتُوا الزَّكَاةَ , فَإِذَا فَعَلُوا ذَلِكَ عَصَمُوا مِنِّي دِمَاءَهُمْ وَأَمْوَالَهُمْ إِلا بِحَقِّهَا , وَحِسَابُهُمْ عَلَى اللَّهِ "

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ: «Men uch narsaga buyurildim: odamlar «Lo ilaha illalloh» degunlaricha, namozni toʻkis ado etgunlaricha va zakotni bergunlaricha ular bilan jang qilishga buyurildim. Ular shuni qilsalar, mendan qonlari bilan mollarini — haqqidan boshqa (holatda) — himoya qilibdilar, hisoblari esa Allohning zimmasidadir», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ: «Мен уч нарсага буюрилдим: одамлар «Ло илаҳа иллаллоҳ» дегунларича, намозни тўкис адо этгунларича ва закотни бергунларича улар билан жанг қилишга буюрилдим. Улар шуни қилсалар, мендан қонлари билан молларини — ҳаққидан бошқа (ҳолатда) — ҳимоя қилибдилар, ҳисоблари эса Аллоҳнинг зиммасидадир», дедилар.

حَدَّثَنَا أَبُو نَصْرٍ مُحَمَّدُ بْنُ حَمْدَوَيْهِ الْمَرْوَزِيُّ , ثنا مُحَمَّدُ بْنُ نَصْرِ بْنِ الْحَجَّاجِ , ثنا أَبُو نُعَيْمٍ ، ثنا أَبُو الْعَنْبَسِ سَعِيدُ بْنُ كَثِيرٍ , أَخْبَرَنِي أبِي , عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ , قَالَ : قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " أُمِرْتُ أَنْ أُقَاتِلَ النَّاسَ حَتَّى يَشْهَدُوا أَنْ لا إِلَهَ إِلا اللَّهُ , وَيُقِيمُوا الصَّلاةَ , وَيُؤْتُوا الزَّكَاةَ , فَإِذَا فَعَلُوا ذَلِكَ حُرِّمَتْ عَلَيَّ دِمَاؤُهُمْ وَأَمْوَالُهُمْ وَحِسَابُهُمْ عَلَى اللَّهِ "

Abu Hurayra (roziyallohu anhu) aytdi: Rasululloh ﷺ: «Men odamlar Allohdan oʻzga iloh yoʻqligiga guvohlik bergunlaricha, namozni toʻkis ado etgunlaricha va zakotni bergunlaricha ular bilan jang qilishga buyurildim. Ular shuni qilsalar, qonlari va mollari menga harom boʻladi, hisoblari esa Allohning zimmasidadir», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу) айтди: Расулуллоҳ ﷺ: «Мен одамлар Аллоҳдан ўзга илоҳ йўқлигига гувоҳлик бергунларича, намозни тўкис адо этгунларича ва закотни бергунларича улар билан жанг қилишга буюрилдим. Улар шуни қилсалар, қонлари ва моллари менга ҳаром бўлади, ҳисоблари эса Аллоҳнинг зиммасидадир», дедилар.

حَدَّثَنَا أَبُو أَحْمَدَ عَبْدُ الْوَاحِدِ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ الْمُهْتَدِي بِاللَّهِ ، ثنا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ مِهْرَاقٍ التَّمَّارُ , ثنا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ رَجَاءٍ , ثنا سَعِيدُ بْنُ سَلَمَةَ , ثنا الْعَلاءُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ , عَنْ أَبِيهِ , عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ , أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ , قَالَ : " أُمِرْتُ أَنْ أُقَاتِلَ النَّاسَ حَتَّى يَشْهَدُوا أَنْ لا إِلَهَ إِلا اللَّهُ , وَيُؤْمِنُوا بِي وَبِمَا جِئْتُ بِهِ , فَإِذَا أَقَرُّوا بِمَا جِئْتُ بِهِ عَصَمُوا مِنِّي دِمَاءَهُمْ وَأَمْوَالَهُمْ إِلا بِحَقِّهَا , وَحِسَابُهُمْ عَلَى اللَّهِ عَزَّ وَجَلَّ "

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ: «Men odamlar Allohdan oʻzga iloh yoʻqligiga guvohlik bergunlaricha, menga va men olib kelgan narsaga iymon keltirgunlaricha ular bilan jang qilishga buyurildim. Ular men olib kelgan narsani iqror qilsalar, mendan qonlari bilan mollarini — haqqidan boshqa (holatda) — saqlab olibdilar, hisoblari esa Alloh azza va jallaning zimmasidadir», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ: «Мен одамлар Аллоҳдан ўзга илоҳ йўқлигига гувоҳлик бергунларича, менга ва мен олиб келган нарсага иймон келтиргунларича улар билан жанг қилишга буюрилдим. Улар мен олиб келган нарсани иқрор қилсалар, мендан қонлари билан молларини — ҳаққидан бошқа (ҳолатда) — сақлаб олибдилар, ҳисоблари эса Аллоҳ азза ва жалланинг зиммасидадир», дедилар.

حَدَّثَنَا الْحَسَنُ بْنُ أَحْمَدَ بْنِ صَالِحٍ الْحَلَبِيُّ , ثنا سَعِيدُ بْنُ عُثْمَانَ الْوَرَّاقُ , ثنا أَبُو التَّقِيِّ هِشَامُ بْنُ عَبْدِ الْمَلِكِ , ثنا بَقِيَّةُ , عَنْ إِسْمَاعِيلَ , عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ , عَنْ نَافِعٍ , عَنِ ابْنِ عُمَرَ , قَالَ : قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " لا زَكَاةَ فِي مَالِ امْرِئٍ حَتَّى يَحُولَ عَلَيْهِ الْحَوْلُ " . رَوَاهُ مُعْتَمِرٌ , وَغَيْرُهُ , عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ مَوْقُوفًا

Ibn Umar (roziyallohu anhumo) aytdi: Rasululloh ﷺ: «Kishining molida, unga bir yil oʻtmaguncha, zakot yoʻq», dedilar. Buni Muʼtamir va boshqalar Ubaydullohdan mavquf holda rivoyat qilgan.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо) айтди: Расулуллоҳ ﷺ: «Кишининг молида, унга бир йил ўтмагунча, закот йўқ», дедилар. Буни Муътамир ва бошқалар Убайдуллоҳдан мавқуф ҳолда ривоят қилган.

حَدَّثَنَا الْحُسَيْنُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ , ثنا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ شَبِيبٍ , حَدَّثَنِي يَحْيَى بْنُ مُحَمَّدٍ الْجَارِيُّ , ثنا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ زَيْدِ بْنِ أَسْلَمَ , عَنْ أَبِيهِ , عَنِ ابْنِ عُمَرَ , أَنّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ , قَالَ : " لَيْسَ فِي مَالِ الْمُسْتَفِيدِ زَكَاةٌ , حَتَّى يَحُولَ عَلَيْهِ الْحَوْلُ "

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ: «(Yangi) mol topgan kishining molida, unga bir yil oʻtmaguncha, zakot yoʻq», dedilar.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ: «(Янги) мол топган кишининг молида, унга бир йил ўтмагунча, закот йўқ», дедилар.

حَدَّثَنَا أَبُو طَلْحَةَ أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ الْكَرِيمِ ، ثنا نَصْرُ بْنُ عَلِيٍّ , ثنا شُجَاعُ بْنُ الْوَلِيدِ , عَنْ حَارِثَةَ بْنِ مُحَمَّدٍ . ح وَحَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ دُبَيْسِ بْنِ أَحْمَدَ الْحَدَّادُ , ثنا مُحَمَّدُ بْنُ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ الْمُنَادِي , ثنا أَبُو بَدْرٍ ، ثنا حَارِثَةُ . ح وَحَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ كَامِلٍ , ثنا مُحَمَّدُ بْنُ سَعْدٍ الْعَوْفِيُّ , ثنا أَبُو بَدْرٍ ، نا حَارِثَةُ . ح وَحَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مُبَشِّرٍ , ثنا عَلِيُّ بْنُ أَحْمَدَ الْجَوَارِبِيُّ , ثنا إِسْحَاقُ بْنُ مَنْصُورٍ , حَدَّثَنَا هُرَيْمٌ , عَنْ حَارِثَةَ , عَنْ عَمْرَةَ , عَنْ عَائِشَةَ , قَالَتْ : قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " لَيْسَ فِي الْمَالِ زَكَاةٌ , حَتَّى يَحُولَ عَلَيْهِ الْحَوْلُ " . قَالَ نَصْرٌ : لا زَكَاةَ فِي مَالٍ , وَقَالَ الْبَاقُونَ : لَيْسَ فِي الْمَالِ زَكَاةٌ . حَدَّثَنَا عُثْمَانُ بْنُ أَحْمَدَ الدَّقَّاقُ , حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْحُسَيْنِ الْحُنَيْنِيُّ , ثنا مُحَمَّدُ بْنُ الصَّلْتِ , ثنا أَبُو كُدَيْنَةَ ، ثنا حَارِثَةُ , مِثْلَهُ سَوَاءً

Oisha (roziyallohu anho) aytdilar: Rasululloh ﷺ: «Molda, unga bir yil oʻtmaguncha, zakot yoʻq», dedilar. Nasr: «Molda zakot yoʻq», dedi; qolganlari esa: «Molda zakot boʻlmaydi», dedilar. Abu Kudayna ham Horisadan xuddi shunday rivoyat qildi.Оиша (розияллоҳу анҳо) айтдилар: Расулуллоҳ ﷺ: «Молда, унга бир йил ўтмагунча, закот йўқ», дедилар. Наср: «Молда закот йўқ», деди; қолганлари эса: «Молда закот бўлмайди», дедилар. Абу Кудайна ҳам Ҳорисадан худди шундай ривоят қилди.

حَدَّثَنَا الْحَسَنُ بْنُ الْخَضِرِ الْمُعَدَّلُ بِمَكَّةَ , حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ بْنِ يُونُسَ , ثنا مُحَمَّدُ بْنُ سُلَيْمَانَ الأَسَدِيُّ , ثنا حَسَّانُ بْنُ سِيَاهٍ , عَنْ ثَابِتٍ , عَنْ أَنَسٍ , أَنّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ , قَالَ : " لَيْسَ فِي مَالٍ زَكَاةٌ , حَتَّى يَحُولَ عَلَيْهِ الْحَوْلُ "

Anas (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ: «Molda, unga bir yil oʻtmaguncha, zakot yoʻq», dedilar.Анас (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ: «Молда, унга бир йил ўтмагунча, закот йўқ», дедилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْقَاسِمِ بْنِ زَكَرِيَّا ، ثنا أَبُو كُرَيْبٍ ، ثنا ابْنُ أَبِي زَائِدَةَ , عَنْ أَبِيهِ , عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ ، عَنْ عَاصِمٍ , عَنْ عَلِيٍّ , قَالَ : " لَيْسَ فِي مَالٍ زَكَاةٌ , حَتَّى يَحُولَ عَلَيْهِ الْحَوْلُ " . حَدَّثَنَا مُحَمَّدٌ , ثنا أَبُو كُرَيْبٍ ، ثنا ابْنُ أَبِي زَائِدَةَ , عَنْ حَارِثَةَ , عَنْ عَمْرَةَ , عَنْ عَائِشَةَ , مِثْلَهُ

Ali (roziyallohu anhu) aytdi: Molda, unga bir yil oʻtmaguncha, zakot yoʻq. Ibn Abu Zoida ham Horisadan, u Amradan, u Oishadan xuddi shunday rivoyat qildi.Али (розияллоҳу анҳу) айтди: Молда, унга бир йил ўтмагунча, закот йўқ. Ибн Абу Зоида ҳам Ҳорисадан, у Амрадан, у Оишадан худди шундай ривоят қилди.

ثنا عُمَرُ بْنُ أَحْمَدَ بْنِ عَلِيٍّ الدَّرْبِيُّ , ثنا مُحَمَّدُ بْنُ الْوَلِيدِ الْبُسْرِيُّ , ثنا عَبْدُ الْوَهَّابِ الثَّقَفِيُّ , عَنْ أَيُّوبَ , عَنْ نَافِعٍ , أَنَّ ابْنَ عُمَرَ , قَالَ : " لا زَكَاةَ فِي مَالٍ , حَتَّى يَحُولَ عَلَيْهِ الْحَوْلُ عِنْدَ رَبِّهِ "

Nofiʼdan rivoyat qilinadiki, Ibn Umar: «Molda, egasining qoʻlida unga bir yil oʻtmaguncha, zakot yoʻq», dedi.Нофиъдан ривоят қилинадики, Ибн Умар: «Молда, эгасининг қўлида унга бир йил ўтмагунча, закот йўқ», деди.

حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ حَمَّادٍ ، ثنا أَحْمَدُ بْنُ عُبَيْدِ اللَّهِ الْعَبْدَرِيُّ , ثنا مُعْتَمِرٍ , عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ , عَنْ نَافِعٍ , عَنِ ابْنِ عُمَرَ , أَنَّهُ قَالَ : " إِذَا اسْتَفَادَ الرَّجُلُ مَالا لَمْ يَحِلَّ فِيهِ الزَّكَاةُ , حَتَّى يَحُولَ عَلَيْهِ الْحَوْلُ "

Ibn Umar (roziyallohu anhumo) aytdi: Kishi bir mol topsa, unga bir yil oʻtmaguncha, unda zakot vojib boʻlmaydi.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо) айтди: Киши бир мол топса, унга бир йил ўтмагунча, унда закот вожиб бўлмайди.

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ الْعَزِيزِ ، حَدَّثَنَا عَبَّاسُ بْنُ مُحَمَّدٍ . ح وَحَدَّثَنَا الْحُسَيْنُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ , ثنا يُوسُفُ بْنُ مُوسَى . ح وَحَدَّثَنَا عُمَرُ بْنُ أَحْمَدَ الْجَوْهَرِيُّ , ثنا سَعِيدُ بْنُ مَسْعُودٍ , قَالُوا : حَدَّثَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ مُوسَى , ثنا إِبْرَاهِيمُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ بْنِ مُجَمِّعٍ , عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ وَاقِدِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ , عَنِ ابْنِ عُمَرَ , وَعَائِشَةَ , " أَنّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ كَانَ يَأْخُذُ مِنْ كُلِّ عِشْرِينَ دِينَارًا نِصْفَ دِينَارٍ , وَمِنَ الأَرْبَعِينَ دِينَارًا دِينَارًا "

Ibn Umar bilan Oisha (roziyallohu anhum)dan rivoyat qilinadiki, Nabiy ﷺ har yigirma dinordan yarim dinor, qirq dinordan esa bir dinor olar edilar.Ибн Умар билан Оиша (розияллоҳу анҳум)дан ривоят қилинадики, Набий ﷺ ҳар йигирма динордан ярим динор, қирқ динордан эса бир динор олар эдилар.

حَدَّثَنَا الْحُسَيْنُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ ، ثنا يُوسُفُ بْنُ مُوسَى , ثنا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ مَغْرَاءَ , ثنا الْحَجَّاجُ بْنُ أَرْطَاةَ , عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ ، عَنِ الْحَارِثِ , عَنْ عَلِيِّ بْنِ أَبِي طَالِبٍ , عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ , قَالَ : " لَيْسَ فِي تِسْعِينَ وَمِائَةِ دِرْهَمٍ زَكَاةٌ , إِلا أَنْ يَشَاءَ صَاحِبُهَا , وَإِذَا تَمَّتْ مِائَتَيْ دِرْهَمٍ فَفِيهَا خَمْسَةُ دَرَاهِمَ , فَإِذَا زَادَتْ فَعَلَى نَحْوِ ذَلِكَ "

Ali ibn Abu Tolib (roziyallohu anhu) Nabiy ﷺdan rivoyat qiladi. U zot: «Bir yuz toʻqson dirhamda zakot yoʻq, magar egasi xohlasa (boshqa gap). Ikki yuz dirhamga toʻlsa, unda besh dirham bor. Ziyoda boʻlsa, shunga qarab (hisoblanadi)», dedilar.Али ибн Абу Толиб (розияллоҳу анҳу) Набий ﷺдан ривоят қилади. У зот: «Бир юз тўқсон дирҳамда закот йўқ, магар эгаси хоҳласа (бошқа гап). Икки юз дирҳамга тўлса, унда беш дирҳам бор. Зиёда бўлса, шунга қараб (ҳисобланади)», дедилар.

ثنا مُحَمَّدُ بْنُ أَحْمَدَ بْنِ إِبْرَاهِيمَ الْكَاتِبُ , ثنا جَعْفَرُ بْنُ مُحَمَّدٍ الصَّائِغُ , ثنا إِسْحَاقُ بْنُ الْمُنْذِرِ أَبُو يَعْقُوبَ , ثنا أَيُّوبُ بْنُ جَابِرٍ الْحَنَفِيُّ , عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ ، عَنِ الْحَارِثِ , عَنْ عَلِيٍّ , قَالَ : قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " هَاتُوا رُبْعَ الْعُشُورِ مِنْ كُلِّ أَرْبَعِينَ دِرْهَمًا دِرْهَمًا , وَلَيْسَ فِيمَا دُونَ الْمِائَتَيْنِ شَيْءٌ فَإِذَا كَانَتْ مِائَتَيْنِ فَفِيهَا خَمْسَةُ دَرَاهِمَ , فَمَا زَادَ فَعَلَى حِسَابِ ذَلِكَ "

Ali (roziyallohu anhu) aytdi: Rasululloh ﷺ: «Ushrning choragini keltiringlar: har qirq dirhamdan bir dirham. Ikki yuzdan kam (mol)da hech narsa yoʻq. Ikki yuz boʻlsa, unda besh dirham bor; ortgani esa shu hisobda», dedilar.Али (розияллоҳу анҳу) айтди: Расулуллоҳ ﷺ: «Ушрнинг чорагини келтиринглар: ҳар қирқ дирҳамдан бир дирҳам. Икки юздан кам (мол)да ҳеч нарса йўқ. Икки юз бўлса, унда беш дирҳам бор; ортгани эса шу ҳисобда», дедилар.

حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ صَاعِدٍ ، ثنا أَبُو الْخَطَّابِ زِيَادُ بْنُ يَحْيَى الْحَسَّانِيُّ , ثنا يَزِيدُ بْنُ زُرَيْعٍ , ثنا رَوْحُ بْنُ الْقَاسِمِ , حَدَّثَنِي عَمْرُو بْنُ يَحْيَى , عَنْ أَبِيهِ , عَنْ أَبِي سَعِيدٍ , عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ , قَالَ : " لا يَحِلُّ فِي الْبُرِّ وَالتَّمْرِ زَكَاةٌ حَتَّى تَبْلُغَ خَمْسَةَ أَوْسُقٍ , وَلا يَحِلُّ فِي الْوَرِقِ زَكَاةٌ حَتَّى تَبْلُغَ خَمْسَ أَوَاقٍ , وَلا يَحِلُّ فِي الإِبِلِ زَكَاةٌ حَتَّى تَبْلُغَ خَمْسَ ذَوْدٍ "

Abu Said (roziyallohu anhu) Rasululloh ﷺdan rivoyat qiladi. U zot: «Bugʻdoy va xurmoda besh vasqqa yetmaguncha zakot vojib boʻlmaydi, kumushda besh uqiyaga yetmaguncha zakot vojib boʻlmaydi va tuyada besh boshga yetmaguncha zakot vojib boʻlmaydi», dedilar.Абу Саид (розияллоҳу анҳу) Расулуллоҳ ﷺдан ривоят қилади. У зот: «Буғдой ва хурмода беш васққа етмагунча закот вожиб бўлмайди, кумушда беш уқияга етмагунча закот вожиб бўлмайди ва туяда беш бошга етмагунча закот вожиб бўлмайди», дедилар.

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرٍ النَّيْسَابُورِيُّ ، ثنا يُونُسُ بْنُ عَبْدِ الأَعْلَى , ثنا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ وَهْبٍ , أَخْبَرَنِي عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عُمَرَ , وَيَحْيَى بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ سَالِمٍ , وَمَالِكُ بْنُ أَنَسٍ , أَنَّ عَمْرَو بْنَ يَحْيَى الْمَازِنِيَّ ، حَدَّثَهُمْ عَنْ أَبِيهِ , عَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ , أَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ , قَالَ : " لَيْسَ فِيمَا دُونَ خَمْسِ أَوَاقٍ صَدَقَةٌ , وَلا فِيمَا دُونَ خَمْسِ ذَوْدٍ مِنَ الإِبِلِ صَدَقَةٌ , وَلَيْسَ فِيمَا دُونَ خَمْسَةِ أَوْسُقٍ مِنَ التَّمْرِ صَدَقَةٌ "

Abu Said al-Xudriy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Nabiy ﷺ: «Besh uqiyadan kam (kumush)da sadaqa yoʻq, tuyadan besh boshdan kamida sadaqa yoʻq va xurmodan besh vasqdan kamida sadaqa yoʻq», dedilar.Абу Саид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Набий ﷺ: «Беш уқиядан кам (кумуш)да садақа йўқ, туядан беш бошдан камида садақа йўқ ва хурмодан беш васқдан камида садақа йўқ», дедилар.

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرٍ النَّيْسَابُورِيُّ ، ثنا يُونُسُ بْنُ عَبْدِ الأَعْلَى , ثنا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ وَهْبٍ , عَنْ عِيَاضِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ الْقُرَشِيِّ , عَنْ أَبِي الزُّبَيْرِ ، عَنْ جَابِرٍ , عَن النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ , قَالَ : " لَيْسَ فِيمَا دُونَ خَمْسِ أَوَاقٍ مِنَ الْوَرِقِ صَدَقَةٌ , وَلا فِيمَا دُونَ خَمْسِ ذَوْدٍ مِنَ الإِبِلِ صَدَقَةٌ , وَلا فِيمَا دُونَ خَمْسِ أَوْسُقٍ مِنَ التَّمْرِ صَدَقَةٌ "

Jobir (roziyallohu anhu) Nabiy ﷺdan rivoyat qiladi. U zot: «Kumushdan besh uqiyadan kamida sadaqa yoʻq, tuyadan besh boshdan kamida sadaqa yoʻq va xurmodan besh vasqdan kamida sadaqa yoʻq», dedilar.Жобир (розияллоҳу анҳу) Набий ﷺдан ривоят қилади. У зот: «Кумушдан беш уқиядан камида садақа йўқ, туядан беш бошдан камида садақа йўқ ва хурмодан беш васқдан камида садақа йўқ», дедилар.

حَدَّثَنَا عُثْمَانُ بْنُ أَحْمَدَ الدَّقَّاقُ , ثنا مُحَمَّدُ بْنُ الْفَضْلِ بْنِ سَلَمَةَ , ثنا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِي شَيْبَةَ , حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ هَاشِمٍ , عَنِ ابْنِ أَبِي لَيْلَى , عَنْ عَبْدِ الْكَرِيمِ , عَنْ عَمْرِو بْنِ شُعَيْبٍ , عَنْ أَبِيهِ , عَنْ جَدِّهِ عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ , قَالَ : " لَيْسَ فِي أَقَلَّ مِنْ خَمْسِ ذَوْدٍ شَيْءٌ , وَلا فِي أَقَلَّ مِنْ أَرْبَعِينَ مِنَ الْغَنَمِ شَيْءٌ , وَلا فِي أَقَلَّ مِنْ ثَلاثِينَ مِنَ الْبَقَرِ شَيْءٌ , وَلا فِي أَقَلَّ مِنْ عِشْرِينَ مِثْقَالا مِنَ الذَّهَبِ شَيْءٌ , وَلا فِي أَقَلَّ مِنْ مِائَتَيْ دِرْهَمٍ شَيْءٌ , وَلا فِي أَقَلَّ مِنْ خَمْسَةِ أَوْسُقٍ شَيْءٌ , وَالْعُشْرُ فِي التَّمْرِ وَالزَّبِيبِ وَالْحِنْطَةِ وَالشَّعِيرِ , وَمَا سُقِيَ سَيْحًا فَفِيهِ الْعُشْرُ , وَمَا سُقِيَ بِالْغَرْبِ فَفِيهِ نِصْفُ الْعُشْرِ "

Amr ibn Shuayb otasidan, u bobosidan Nabiy ﷺdan rivoyat qiladi. U zot: «Besh tuyadan kamida hech narsa yoʻq, qirq qoʻydan kamida hech narsa yoʻq, oʻttiz sigirdan kamida hech narsa yoʻq, yigirma misqol oltindan kamida hech narsa yoʻq, ikki yuz dirhamdan kamida hech narsa yoʻq va besh vasqdan kamida hech narsa yoʻq. Xurmo, mayiz, bugʻdoy va arpada ushr bor. Oqar suv bilan sugʻorilgan narsada ushr, chelak bilan sugʻorilgan narsada esa ushrning yarmi bor», dedilar.Амр ибн Шуайб отасидан, у бобосидан Набий ﷺдан ривоят қилади. У зот: «Беш туядан камида ҳеч нарса йўқ, қирқ қўйдан камида ҳеч нарса йўқ, ўттиз сигирдан камида ҳеч нарса йўқ, йигирма мисқол олтиндан камида ҳеч нарса йўқ, икки юз дирҳамдан камида ҳеч нарса йўқ ва беш васқдан камида ҳеч нарса йўқ. Хурмо, майиз, буғдой ва арпада ушр бор. Оқар сув билан суғорилган нарсада ушр, челак билан суғорилган нарсада эса ушрнинг ярми бор», дедилар.

حَدَّثَنَا أَبُو سَعْدٍ الإِصْطَخْرِيُّ الْحَسَنُ بْنُ أَحْمَدَ الْفَقِيهُ , ثنا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ نَوْفَلٍ , ثنا أبِي , ثنا يُونُسُ بْنُ بُكَيْرٍ , ثنا ابْنُ إِسْحَاقَ , عَنِ الْمِنْهَالِ بْنِ الْجَرَّاحِ , عَنْ حَبِيبِ بْنِ نَجِيحٍ , عَنْ عُبَادَةَ بْنِ نَسِيٍّ , عَنْ مُعَاذٍ , أَنّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَمَرَهُ حِينَ وَجَّهَهُ إِلَى الْيَمَنِ : " أَنْ لا تَأْخُذَ مِنَ الْكَسْرِ شَيْئًا , إِذَا كَانَتِ الْوَرِقُ مِائَتَيْ دِرْهَمٍ فَخُذْ مِنْهَا خَمْسَةَ دَرَاهِمَ , وَلا تَأْخُذْ مِمَّا زَادَ شَيْئًا حَتَّى تَبْلُغَ أَرْبَعِينَ دِرْهَمًا , وَإِذَا بَلَغَ أَرْبَعِينَ دِرْهَمًا فَخُذْ مِنْهُ دِرْهَمًا " . الْمِنْهَالُ بْنُ الْجَرَّاحِ مَتْرُوكُ الْحَدِيثِ , وَهُوَ أَبُو الْعَطُوفِ وَاسْمُهُ الْجَرَّاحُ بْنُ الْمِنْهَالِ , وَكَانَ ابْنُ إِسْحَاقَ يَقْلِبُ اسْمَهُ إِذَا رَوَى عَنْهُ , وَعُبَادَةُ بْنُ نَسِيٍّ لَمْ يَسْمَعْ مِنْ مُعَاذٍ

Muoz (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ uni Yamanga yoʻllaganlarida unga: «Kasrdan (nisoblar orasidagi qoldiqdan) hech narsa olma. Kumush ikki yuz dirham boʻlsa, undan besh dirham ol. Ziyoda boʻlganidan qirq dirhamga yetmaguncha hech narsa olma; qirq dirhamga yetsa, undan bir dirham ol», deb buyurdilar. Minhol ibn Jarroh matruk ul-hadisdir; u Abul-Atuf boʻlib, ismi Jarroh ibn Minholdir. Ibn Ishoq undan rivoyat qilganda uning ismini ostin-ustun qilar edi. Uboda ibn Nasiy esa Muozdan (hadis) eshitmagan.Муоз (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ уни Яманга йўллаганларида унга: «Касрдан (нисоблар орасидаги қолдиқдан) ҳеч нарса олма. Кумуш икки юз дирҳам бўлса, ундан беш дирҳам ол. Зиёда бўлганидан қирқ дирҳамга етмагунча ҳеч нарса олма; қирқ дирҳамга етса, ундан бир дирҳам ол», деб буюрдилар. Минҳол ибн Жарроҳ матрук ул-ҳадисдир; у Абул-Атуф бўлиб, исми Жарроҳ ибн Минҳолдир. Ибн Ишоқ ундан ривоят қилганда унинг исмини остин-устун қилар эди. Убода ибн Насий эса Муоздан (ҳадис) эшитмаган.

حَدَّثَنَا عُثْمَانُ بْنُ أَحْمَدَ الدَّقَّاقُ , ثنا مُحَمَّدُ بْنُ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ الْمُنَادِي , ثنا أَبُو بَدْرٍ ، ثنا الْحَسَنُ بْنُ عُمَارَةَ , ثنا الْحَكَمُ , عَنْ طَاوُسٍ , عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ , قَالَ : لَمَّا بَعَثَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مُعَاذًا إِلَى الْيَمَنِ قِيلَ لَهُ : بِمَا أُمِرْتَ ؟ قَالَ : " أُمِرْتُ أَنْ آخُذَ مِنَ الْبَقَرِ مِنْ كُلِّ ثَلاثِينَ تَبِيعًا أَوْ تَبِيعَةً , وَمِنْ كُلِّ أَرْبَعِينَ مُسِنَّةً " , قِيلَ لَهُ : أُمِرْتَ فِي الأَوْقَاصِ بِشَيْءٍ ؟ قَالَ : " لا , وَسَأَسْأَلُ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ , فَسَأَلَهُ , فَقَالَ : " لا وَهُوَ مَا بَيْنَ السِّنِينَ " , يَعْنِي لا تَأْخُذْ مِنْ ذَلِكَ شَيْئًا

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) aytdi: Rasululloh ﷺ Muozni Yamanga yuborganlarida, unga: «Nimaga buyurilding?», deyildi. U: «Sigirlardan har oʻttiztadan bir tabiʼ yoki tabiʼa, har qirqtadan esa bir musinna olishga buyurildim», dedi. Unga: «Avqos (nisoblar orasidagi qoldiq) haqida biror narsaga buyurildingmi?», deyildi. U: «Yoʻq, Nabiy ﷺdan soʻrayman», dedi va u zotdan soʻradi. U zot: «Yoʻq, u — nisoblar orasidagi (qoldiq)dir», dedilar, yaʼni undan hech narsa olma.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) айтди: Расулуллоҳ ﷺ Муозни Яманга юборганларида, унга: «Нимага буюрилдинг?», дейилди. У: «Сигирлардан ҳар ўттизтадан бир табиъ ёки табиъа, ҳар қирқтадан эса бир мусинна олишга буюрилдим», деди. Унга: «Авқос (нисоблар орасидаги қолдиқ) ҳақида бирор нарсага буюрилдингми?», дейилди. У: «Йўқ, Набий ﷺдан сўрайман», деди ва у зотдан сўради. У зот: «Йўқ, у — нисоблар орасидаги (қолдиқ)дир», дедилар, яъни ундан ҳеч нарса олма.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ نُوحٍ ، نا عَلِيُّ بْنُ حَرْبٍ , ثنا أَشْعَثُ بْنُ عَطَّافٍ , ثنا الْعَرْزَمِيُّ ، ثنا عَمْرُو بْنُ شُعَيْبٍ , عَنْ أَبِيهِ , قَالَ : سُئِلَ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عَمْرٍو عَنِ الْجَوْهَرِ , وَالدُّرِّ , وَالْفُصُوصِ , وَالْخَرَزِ , وَعَنْ نَبَاتِ الأَرْضِ , الْبَقْلِ , وَالْقِثَّاءِ , وَالْخِيَارِ , فَقَالَ " لَيْسَ فِي الْحَجَرِ زَكَاةٌ , وَلَيْسَ فِي الْبُقُولِ زَكَاةٌ , إِنَّمَا سَنَّ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي الْحِنْطَةِ وَالشَّعِيرِ , وَالتَّمْرِ وَالزَّبِيبِ "

Amr ibn Shuayb otasidan rivoyat qiladi. U aytdi: Abdulloh ibn Amrdan javohir, dur, uzuk koʻzlari va munchoqlar haqida, hamda yer oʻsimliklari — koʻkat, qovunbodring va bodring haqida soʻraldi. U: «Toshda zakot yoʻq, koʻkatlarda ham zakot yoʻq. Rasululloh ﷺ (zakotni) faqat bugʻdoy, arpa, xurmo va mayizda sunnat qilganlar», dedi.Амр ибн Шуайб отасидан ривоят қилади. У айтди: Абдуллоҳ ибн Амрдан жавоҳир, дур, узук кўзлари ва мунчоқлар ҳақида, ҳамда ер ўсимликлари — кўкат, қовунбодринг ва бодринг ҳақида сўралди. У: «Тошда закот йўқ, кўкатларда ҳам закот йўқ. Расулуллоҳ ﷺ (закотни) фақат буғдой, арпа, хурмо ва майизда суннат қилганлар», деди.

أَخْبَرَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ الْعَزِيزِ ، قِرَاءَةً عَلَيْهِ , أَنَّ دَاوُدَ بْنَ عَمْرٍو الْمُسَيَّبِيَّ ، حَدَّثَهُمْ فِي سَنَةِ سِتٍّ وَعِشْرِينَ وَمِائَتَيْنِ , قَالَ : نا حَمَدُ بْنُ مُسْلِمٍ الطَّائِفِيُّ , عَنْ عَمْرِو بْنِ دِينَارٍ , عَنْ جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ , وَأَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ , قَالا : قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " لا صَدَقَةَ فِي الزَّرْعِ , وَلا فِي الْكَرْمِ , وَلا فِي النَّخْلِ , إِلا إِذَا بَلَغَ خَمْسَةَ أَوْسُقٍ "

Jobir ibn Abdulloh bilan Abu Said al-Xudriy (roziyallohu anhum) aytdilar: Rasululloh ﷺ: «Ekinda ham, uzumzorda ham, xurmozorda ham, besh vasqqa yetmasa, sadaqa yoʻq», dedilar.Жобир ибн Абдуллоҳ билан Абу Саид ал-Худрий (розияллоҳу анҳум) айтдилар: Расулуллоҳ ﷺ: «Экинда ҳам, узумзорда ҳам, хурмозорда ҳам, беш васққа етмаса, садақа йўқ», дедилар.

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ جَعْفَرِ بْنِ دَرَسْتَوَيْهِ النَّحْوِيُّ , ثنا يَعْقُوبُ بْنُ سُفْيَانَ , حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ الْحَارِثِ الْبَصْرِيُّ , حَدَّثَنَا الصَّقْرُ بْنُ حَبِيبٍ , قَالَ : سَمِعْتُ أَبَا رَجَاءٍ الْعُطَارِدِيَّ , يُحَدِّثُ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ , عَنْ عَلِيِّ بْنِ أَبِي طَالِبٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ , أَنّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ , قَالَ : " لَيْسَ فِي الْخَضْرَاوَاتِ صَدَقَةٌ , وَلا فِي الْعَرَايَا صَدَقَةٌ , وَلا فِي أَقَلَّ مِنْ خَمْسَةِ أَوْسُقٍ صَدَقَةٌ , وَلا فِي الْعَوَامِلِ صَدَقَةٌ , وَلا فِي الْجَبْهَةِ صَدَقَةٌ " . قَالَ الصَّقْرُ : الْجَبْهَةُ : الْخَيْلُ وَالْبِغَالُ وَالْعَبِيدُ

Ali (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ: «Koʻkatlarda sadaqa yoʻq, ariyyalarda sadaqa yoʻq, besh vasqdan kam (hosil)da sadaqa yoʻq, ishchi hayvonlarda sadaqa yoʻq va jabhada sadaqa yoʻq», dedilar. Saqr aytdi: Jabha — otlar, xachirlar va qullardir.Али (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ: «Кўкатларда садақа йўқ, арийяларда садақа йўқ, беш васқдан кам (ҳосил)да садақа йўқ, ишчи ҳайвонларда садақа йўқ ва жабҳада садақа йўқ», дедилар. Сақр айтди: Жабҳа — отлар, хачирлар ва қуллардир.

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ إِسْحَاقَ بْنِ وَهْبٍ الْبُنْدَارُ , نا مُوسَى بْنُ إِسْحَاقَ , نا مُحَمَّدُ بْنُ عُبَيْدٍ الْمُحَارِبِيُّ , ثنا صَالِحُ بْنُ مُوسَى , عَنْ مَنْصُورٍ , عَنْ إِبْرَاهِيمَ , عَنِ الأَسْوَدِ , عَنْ عَائِشَةَ , قَالَتْ : قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " لَيْسَ فِيمَا أَنْبَتَتِ الأَرْضُ مِنَ الْخَضِرِ زَكَاةٌ "

Oisha (roziyallohu anho) aytdilar: Rasululloh ﷺ: «Yer undirgan koʻkatlarda zakot yoʻq», dedilar.Оиша (розияллоҳу анҳо) айтдилар: Расулуллоҳ ﷺ: «Ер ундирган кўкатларда закот йўқ», дедилар.

حَدَّثَنَا الْحُسَيْنُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ ، ثنا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ شَبِيبٍ , حَدَّثَنِي عَبْدُ الْجَبَّارِ بْنُ سَعِيدٍ , حَدَّثَنِي حَاتِمُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ , عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِي يَحْيَى , عَنْ أَبِي كَثِيرٍ مَوْلَى بَنِي جَحْشٍ ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ جَحْشٍ , عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَنَّهُ أَمَرَ مُعَاذَ بْنَ جَبَلٍ حِينَ بَعَثَهُ إِلَى الْيَمَنِ : " أَنْ يَأْخُذَ مِنْ كُلِّ أَرْبَعِينَ دِينَارًا دِينَارًا , وَمِنْ كُلِّ مِائَتَيْ دِرْهَمٍ خَمْسَةَ دَرَاهِمَ , وَلَيْسَ فِيمَا دُونَ خَمْسَةِ أَوْسُقٍ صَدَقَةٌ , وَلا فِيمَا دُونَ خَمْسِ ذَوْدٍ صَدَقَةٌ , وَلَيْسَ فِي الْخَضْرَاوَاتِ صَدَقَةٌ "

Muhammad ibn Abdulloh ibn Jahsh Rasululloh ﷺdan rivoyat qiladiki, u zot Muoz ibn Jabalni Yamanga yuborganlarida unga: «Har qirq dinordan bir dinor, har ikki yuz dirhamdan besh dirham olishni (buyurdilar). Besh vasqdan kam (hosil)da sadaqa yoʻq, besh tuyadan kamida sadaqa yoʻq va koʻkatlarda sadaqa yoʻq», deb buyurdilar.Муҳаммад ибн Абдуллоҳ ибн Жаҳш Расулуллоҳ ﷺдан ривоят қиладики, у зот Муоз ибн Жабални Яманга юборганларида унга: «Ҳар қирқ динордан бир динор, ҳар икки юз дирҳамдан беш дирҳам олишни (буюрдилар). Беш васқдан кам (ҳосил)да садақа йўқ, беш туядан камида садақа йўқ ва кўкатларда садақа йўқ», деб буюрдилар.

حَدَّثَنَا أَبُو حَامِدٍ مُحَمَّدُ بْنُ هَارُونَ الْحَضْرَمِيُّ , ثنا إِبْرَاهِيمُ بْنُ سَعِيدٍ الْجَوْهَرِيُّ , ثنا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ عَمْرٍو , عَنِ الْحَارِثِ بْنِ نَبْهَانٍ , عَنْ عَطَاءِ بْنِ السَّائِبِ , عَنْ مُوسَى بْنِ طَلْحَةَ , عَنْ أَبِيهِ أَنّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ , قَالَ : " لَيْسَ فِي الْخَضْرَاوَاتِ زَكَاةٌ "

Muso ibn Talha otasidan rivoyat qiladiki, Rasululloh ﷺ: «Koʻkatlarda zakot yoʻq», dedilar.Мусо ибн Талҳа отасидан ривоят қиладики, Расулуллоҳ ﷺ: «Кўкатларда закот йўқ», дедилар.

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ الْجَرَّاحِ ، ثنا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ أَحْمَدَ الدَّوْرَقِيُّ , ثنا مُحَمَّدُ بْنُ مُعَاوِيَةَ , حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جَابِرٍ , عَنِ الأَعْمَشِ ، عَنْ مُوسَى بْنِ طَلْحَةَ , عَنْ أَبِيهِ أَنّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ , قَالَ : " لَيْسَ فِي الْخَضْرَاوَاتِ صَدَقَةٌ "

Muso ibn Talha otasidan rivoyat qiladiki, Nabiy ﷺ: «Koʻkatlarda sadaqa yoʻq», dedilar.Мусо ибн Талҳа отасидан ривоят қиладики, Набий ﷺ: «Кўкатларда садақа йўқ», дедилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ أَحْمَدَ بْنِ أَبِي الثَّلْجِ , ثنا نَصْرُ بْنُ عَبْدِ الْمَلِكِ السِّنْجَارِيُّ , ثنا مَرْوَانُ بْنُ مُحَمَّدٍ السِّنْجَارِيُّ , حَدَّثَنَا جَرِيرٌ , عَنْ عَطَاءِ بْنِ السَّائِبِ , عَنْ مُوسَى بْنِ طَلْحَةَ , عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ , قَالَ : قَالَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " لَيْسَ فِي الْخَضْرَاوَاتِ صَدَقَةٌ " . مَرْوَانُ السِّنْجَارِيُّ ضَعِيفٌ

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu) aytdi: Nabiy ﷺ: «Koʻkatlarda sadaqa yoʻq», dedilar. Marvon as-Sinjoriy zaifdir.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу) айтди: Набий ﷺ: «Кўкатларда садақа йўқ», дедилар. Марвон ас-Синжорий заифдир.

قُرِئَ عَلَى عَلِيِّ بْنِ إِسْحَاقَ الْمَادَرَانِيُّ بِالْبَصْرَةِ وَأَنَا أَسْمَعُ , حَدَّثَكُمُ الْحَارِثُ بْنُ مُحَمَّدٍ ، ثنا عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ أَبَانَ , عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عُبَيْدِ اللَّهِ , عَنِ الْحَكَمِ , عَنْ مُوسَى بْنِ طَلْحَةَ , عَنْ عُمَرَ بْنِ الْخَطَّابِ , قَالَ : " إِنَّمَا سَنَّ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ الزَّكَاةَ فِي هَذِهِ الأَرْبَعَةِ : الْحِنْطَةِ , وَالشَّعِيرِ , وَالزَّبِيبِ , وَالتَّمْرِ "

Umar ibn Xattob (roziyallohu anhu) aytdi: Rasululloh ﷺ zakotni faqat mana shu toʻrt narsada: bugʻdoy, arpa, mayiz va xurmoda sunnat qilganlar.Умар ибн Хаттоб (розияллоҳу анҳу) айтди: Расулуллоҳ ﷺ закотни фақат мана шу тўрт нарсада: буғдой, арпа, майиз ва хурмода суннат қилганлар.

حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مُبَشِّرٍ ، ثنا أَحْمَدُ بْنُ سِنَانٍ , ثنا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ مَهْدِيٍّ , ثنا سُفْيَانُ , عَنْ عَمْرِو بْنِ عُثْمَانَ , عَنْ مُوسَى بْنِ طَلْحَةَ , قَالَ : عِنْدَنَا كِتَابُ مُعَاذٍ , عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ " أَنَّهُ إِنَّمَا أَخَذَ الصَّدَقَةَ مِنَ الْحِنْطَةِ , وَالشَّعِيرِ , وَالزَّبِيبِ , وَالتَّمْرِ "

Muso ibn Talha aytdi: Bizda Muozning Nabiy ﷺdan (naql qilgan) kitobi bor: u sadaqani faqat bugʻdoy, arpa, mayiz va xurmodan olgan.Мусо ибн Талҳа айтди: Бизда Муознинг Набий ﷺдан (нақл қилган) китоби бор: у садақани фақат буғдой, арпа, майиз ва хурмодан олган.

حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ أَحْمَدَ بْنِ الأَزْرَقِ ، ثنا مُحَمَّدُ بْنُ أَحْمَدَ بْنِ النَّفَّاحِ الْبَاهِلِيُّ , ثنا يَحْيَى بْنُ الْمُغِيرَةِ , ثنا ابْنُ نَافِعٍ , حَدَّثَنِي إِسْحَاقُ بْنُ يَحْيَى بْنِ طَلْحَةَ , عَنْ عَمِّهِ مُوسَى بْنِ طَلْحَةَ , عَنْ مُعَاذِ بْنِ جَبَلٍ , أَنّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ , قَالَ : " فِيمَا سَقَتِ السَّمَاءُ , وَالْبَعْلُ وَالسَّيْلُ الْعُشْرُ , وَفِيمَا سُقِيَ بِالنَّضْحِ نِصْفُ الْعُشْرِ , يَكُونُ ذَلِكَ فِي التَّمْرِ وَالْحِنْطَةِ وَالْحُبُوبِ " . فَأَمَّا الْقِثَّاءُ , وَالْبِطِّيخُ , وَالرُّمَّانُ , وَالْقَصَبُ , وَالْخَضِرُ , فَعَفْوٌ عَفَا عَنْهُ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ

Muoz ibn Jabal (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ: «Osmon suvi, baʼl va sel sugʻorgan narsada ushr, tashib sugʻorilgan narsada esa ushrning yarmi bor. Bu xurmo, bugʻdoy va donli ekinlarda boʻladi», dedilar. Qovunbodring, tarvuz, anor, qamish va koʻkatlarga kelsak, ular Rasululloh ﷺ avf qilgan (narsalar)dir.Муоз ибн Жабал (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ: «Осмон суви, баъл ва сел суғорган нарсада ушр, ташиб суғорилган нарсада эса ушрнинг ярми бор. Бу хурмо, буғдой ва донли экинларда бўлади», дедилар. Қовунбодринг, тарвуз, анор, қамиш ва кўкатларга келсак, улар Расулуллоҳ ﷺ авф қилган (нарсалар)дир.

حَدَّثَنَا أَبُو جَعْفَرٍ أَحْمَدُ بْنُ إِسْحَاقَ بْنِ الْبُهْلُولِ ، ثنا أبِي , حَدَّثَنِي أَبِي , عَنِ الْحَسَنِ بْنِ عُمَارَةَ , عَنِ الْحَكَمِ , وَعَمْرِو بْنِ عُثْمَانَ , وَعَبْدِ الْمَلِكِ بْنِ عُمَيْرٍ , عَنْ مُوسَى بْنِ طَلْحَةَ , عَنْ مُعَاذٍ , عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ , قَالَ : " لَيْسَ فِي الْخَضْرَاوَاتِ زَكَاةٌ " . حَدَّثَنَا يُوسُفُ بْنُ يَعْقُوبَ بْنِ إِسْحَاقَ بْنِ بُهْلُولٍ ، ثنا جَدِّي , حَدَّثَنِي أَبِي , ثنا الْحَسَنُ بْنُ عُمَارَةَ , عَنِ الْحَكَمِ , وَعَمْرِو بْنِ عُثْمَانَ , وَعَبْدِ الْمَلِكِ بْنِ عُمَيْرٍ , عَنْ مُوسَى بْنِ طَلْحَةَ , عَنْ مُعَاذِ بْنِ جَبَلٍ , مِثْلَهُ . حَدَّثَنَا أَبُو طَالِبٍ أَحْمَدُ بْنُ نَصْرٍ الْحَافِظُ , حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ نَصْرِ بْنِ حَمَّادٍ , ثنا أبِي , عَنْ شُعْبَةَ , عَنِ الْحَكَمِ , عَنْ مُوسَى بْنِ طَلْحَةَ , عَنْ مُعَاذٍ , عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ , بِهَذَا

Muoz (roziyallohu anhu) Nabiy ﷺdan rivoyat qiladi. U zot: «Koʻkatlarda zakot yoʻq», dedilar. Hasan ibn Umora ham Hakam, Amr ibn Usmon va Abdulmalik ibn Umayrdan, ular Muso ibn Talhadan, u Muoz ibn Jabaldan xuddi shunday rivoyat qildi. Shuʼba ham Hakamdan, u Muso ibn Talhadan, u Muozdan, u Nabiy ﷺdan shuni rivoyat qildi.Муоз (розияллоҳу анҳу) Набий ﷺдан ривоят қилади. У зот: «Кўкатларда закот йўқ», дедилар. Ҳасан ибн Умора ҳам Ҳакам, Амр ибн Усмон ва Абдулмалик ибн Умайрдан, улар Мусо ибн Талҳадан, у Муоз ибн Жабалдан худди шундай ривоят қилди. Шуъба ҳам Ҳакамдан, у Мусо ибн Талҳадан, у Муоздан, у Набий ﷺдан шуни ривоят қилди.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ الْفَارِسِيُّ , ثنا يَحْيَى بْنُ أَبِي طَالِبٍ , ثنا عَبْدُ الْوَهَّابِ , ثنا هِشَامٌ الدَّسْتُوَائِيُّ , عَنْ عَطَاءِ بْنِ السَّائِبِ , عَنْ مُوسَى بْنِ طَلْحَةَ , أَنّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ " نَهَى أَنْ تُؤْخَذَ مِنَ الْخَضْرَاوَاتِ صَدَقَةً " . حَدَّثَنَا أَبُو طَالِبٍ ، ثنا مُحَمَّدُ بْنُ نَصْرٍ , ثنا أبِي , ثنا شُعْبَةُ , عَنْ عَمْرِو بْنِ عُثْمانَ , وَعَبْدِ الْمَلِكِ بْنِ عُمَيْرٍ , عَنْ مُوسَى بْنِ طَلْحَةَ , عَنْ مُعَاذِ بْنِ جَبَلٍ , مِثْلَهُ

Muso ibn Talhadan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ koʻkatlardan sadaqa olishdan qaytardilar. Shuʼba ham Amr ibn Usmon va Abdulmalik ibn Umayrdan, ular Muso ibn Talhadan, u Muoz ibn Jabaldan xuddi shunday rivoyat qildi.Мусо ибн Талҳадан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ кўкатлардан садақа олишдан қайтардилар. Шуъба ҳам Амр ибн Усмон ва Абдулмалик ибн Умайрдан, улар Мусо ибн Талҳадан, у Муоз ибн Жабалдан худди шундай ривоят қилди.

حَدَّثَنَا أَبُو صَالِحٍ الأَصْبَهَانِيُّ ، حَدَّثَنَا الْحُنَيْنِيُّ ، ثنا أَبُو حُذَيْفَةَ ، ثنا سُفْيَانُ , عَنْ طَلْحَةَ بْنِ يَحْيَى , عَنْ أَبِي بُرْدَةَ ، عَنْ أَبِي مُوسَى , وَمُعَاذِ بْنِ جَبَلٍ , حِينَ بَعَثَهُمَا رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِلَى الْيَمَنِ يُعَلِّمَانِ النَّاسَ أَمْرَ دِينِهِمْ : " لا تَأْخُذُوا الصَّدَقَةَ إِلا مِنْ هَذِهِ الأَرْبَعَةِ : الشَّعِيرِ , وَالْحِنْطَةِ , وَالزَّبِيبِ , وَالتَّمْرِ "

Abu Muso bilan Muoz ibn Jabal (roziyallohu anhum)dan rivoyat qilinadi — Rasululloh ﷺ ularni odamlarga din ishlarini oʻrgatish uchun Yamanga yuborganlarida: «Sadaqani faqat mana shu toʻrt narsadan olinglar: arpa, bugʻdoy, mayiz va xurmodan», (deb buyurgan edilar).Абу Мусо билан Муоз ибн Жабал (розияллоҳу анҳум)дан ривоят қилинади — Расулуллоҳ ﷺ уларни одамларга дин ишларини ўргатиш учун Яманга юборганларида: «Садақани фақат мана шу тўрт нарсадан олинглар: арпа, буғдой, майиз ва хурмодан», (деб буюрган эдилар).

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ أَحْمَدَ بْنِ أَبِي الثَّلْجِ , ثنا أَحْمَدُ بْنُ الْحُسَيْنِ النَّسَائِيُّ بُنَانُ , ثنا مُحَمَّدُ بْنُ يَزِيدَ بْنِ سِنَانٍ , ثنا يَزِيدُ بْنُ سِنَانٍ , عَنْ زَيْدِ بْنِ أَبِي أُنَيْسَةَ , عَنْ أَبِي الزُّبَيْرِ ، عَنْ جَابِرٍ , قَالَ : سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ , يَقُولُ : " لا زَكَاةَ فِي شَيْءٍ مِنَ الْحَرْثِ حَتَّى يَبْلُغَ خَمْسَةَ أَوْسَاقٍ , فَإِذَا بَلَغَ خَمْسَةَ أَوْسَاقٍ فَفِيهِ الزَّكَاةُ , وَالْوَسْقُ سِتُّونَ صَاعًا , وَلا زَكَاةَ فِي شَيْءٍ مِنَ الْفِضَّةِ حَتَّى يَبْلُغَ خَمْسَةَ أَوَاقٍ , وَالْوُقِّيَةُ أَرْبَعُونَ دِرْهَمًا "

Jobir (roziyallohu anhu) aytdi: Men Rasululloh ﷺning: «Ekindan hech narsada, besh vasqqa yetmaguncha, zakot yoʻq. Besh vasqqa yetsa, unda zakot bor. Vasq — oltmish soʼdir. Kumushdan hech narsada, besh uqiyaga yetmaguncha, zakot yoʻq. Uqiya — qirq dirhamdir», deganlarini eshitdim.Жобир (розияллоҳу анҳу) айтди: Мен Расулуллоҳ ﷺнинг: «Экиндан ҳеч нарсада, беш васққа етмагунча, закот йўқ. Беш васққа етса, унда закот бор. Васқ — олтмиш сўдир. Кумушдан ҳеч нарсада, беш уқияга етмагунча, закот йўқ. Уқия — қирқ дирҳамдир», деганларини эшитдим.

حَدَّثَنَا يُوسُفُ بْنُ يَعْقُوبَ بْنِ إِسْحَاقَ بْنِ بُهْلُولٍ ، حَدَّثَنَا جَدِّي , ثنا أبِي , عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ سَمْعَانَ , أَخْبَرَنِي عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ , عَنْ يَحْيَى بْنِ عُمَارَةَ , عَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ , عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ , قَالَ : " لا تُؤْخَذُ الصَّدَقَةُ مِنَ الْحَرْثِ حَتَّى يَبْلُغَ حَصَادُهُ خَمْسَةَ أَوْسُقٍ "

Abu Said al-Xudriy (roziyallohu anhu) Nabiy ﷺdan rivoyat qiladi. U zot: «Ekindan, uning hosili besh vasqqa yetmaguncha, sadaqa olinmaydi», dedilar.Абу Саид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу) Набий ﷺдан ривоят қилади. У зот: «Экиндан, унинг ҳосили беш васққа етмагунча, садақа олинмайди», дедилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْقَاسِمِ بْنِ زَكَرِيَّا ، ثنا أَبُو سَعِيدٍ الأَشَجُّ ، ثنا السَّيِّدُ بْنُ عِيسَى , عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ ، عَنِ الْحَارِثِ , عَنْ عَلِيٍّ , قَالَ : قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " قَدْ عَفَوْتُ لَكُمْ عَنْ صَدَقَةِ أَرْقَابِكُمْ وَخَيْلِكُمْ , وَلَكِنْ هَاتُوا صَدَقَةَ أَوْرَاقِكُمْ , وَحَرْثِكُمْ , وَمَاشِيَتِكُمْ "

Ali (roziyallohu anhu) aytdi: Rasululloh ﷺ: «Qullaringiz va otlaringizning sadaqasini sizlardan avf qildim. Lekin kumushlaringiz, ekiningiz va chorvangizning sadaqasini keltiringlar», dedilar.Али (розияллоҳу анҳу) айтди: Расулуллоҳ ﷺ: «Қулларингиз ва отларингизнинг садақасини сизлардан авф қилдим. Лекин кумушларингиз, экинингиз ва чорвангизнинг садақасини келтиринглар», дедилар.

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ سَعْدَانَ ، ثنا شُعَيْبُ بْنُ أَيُّوبَ . ح وَثنا أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْمَاعِيلَ الآدَمِيُّ , وَمُحَمَّدُ بْنُ مَخْلَدٍ , قَالا : ثنا الْحَسَنُ بْنُ مُحَمَّدٍ الزَّعْفَرَانِيُّ , قَالا : نا مُحَمَّدُ بْنُ عُبَيْدٍ . ح وَحَدَّثَنَا الْحُسَيْنُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ , حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ السَّرِيِّ , ثنا يَعْلَى بْنُ عُبَيْدٍ , قَالا : نا إِدْرِيسُ الأَوْدِيُّ , عَنْ عَمْرِو بْنِ مُرَّةَ , عَنْ أَبِي الْبَخْتَرِيِّ ، عَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ , يَرْفَعُهُ إِلَى النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ , قَالَ : " لَيْسَ فِيمَا دُونَ خَمْسَةِ أَوْسَاقٍ زَكَاةٌ , وَالْوَسْقُ سِتُّونَ مَخْتُومًا "

Abu Said al-Xudriy (roziyallohu anhu) uni Nabiy ﷺga marfuʼ qilib rivoyat qiladi. U zot: «Besh vasqdan kam (hosil)da zakot yoʻq. Vasq — oltmish maxtumdir», dedilar.Абу Саид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу) уни Набий ﷺга марфуъ қилиб ривоят қилади. У зот: «Беш васқдан кам (ҳосил)да закот йўқ. Васқ — олтмиш махтумдир», дедилар.

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ سَعِيدٍ ، ثنا مُحَمَّدُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ بْنِ إِسْحَاقَ الرَّاشِدِيُّ , ثنا أُمَيَّةُ بْنُ الْحَارِثِ , ثنا الْقَاسِمُ بْنُ مَعْنٍ , عَنْ إِدْرِيسَ الأَوْدِيِّ , عَنْ عَمْرِو بْنِ مُرَّةَ , عَنْ أَبِي الْبَخْتَرِيِّ ، عَنْ أَبِي سَعِيدٍ , أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ , قَالَ : " لَيْسَ فِيمَا دُونَ خَمْسَةِ أَوْسَاقٍ صَدَقَةٌ , وَالْوَسْقُ سِتُّونَ صَاعًا "

Abu Said (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ: «Besh vasqdan kam (hosil)da sadaqa yoʻq. Vasq — oltmish soʼdir», dedilar.Абу Саид (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ: «Беш васқдан кам (ҳосил)да садақа йўқ. Васқ — олтмиш сўдир», дедилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ مَخْلَدٍ ، ثنا الْيَسَعُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ , ثنا سُفْيَانُ بْنُ عُيَيْنَةَ , عَنْ عَمْرٍو , عَنْ طَاوُسٍ , قَالَ : أُتِيَ مُعَاذٌ فِي وَقْصِ الْبَقَرَةِ , فَقَالَ : " لَمْ يَأْمُرْنِي النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِيهَا بِشَيْءٍ , قَالَ : وَهُنَّ مَا دُونَ الثَّلاثِينَ "

Tovus aytdi: Muozdan sigirning vaqsi (nisoblar orasidagi qoldigʻi) haqida soʻraldi. U: «Nabiy ﷺ menga bu haqda hech narsani buyurmaganlar», dedi. (Tovus) aytdi: Ular — oʻttizdan kam boʻlganlaridir.Товус айтди: Муоздан сигирнинг вақси (нисоблар орасидаги қолдиғи) ҳақида сўралди. У: «Набий ﷺ менга бу ҳақда ҳеч нарсани буюрмаганлар», деди. (Товус) айтди: Улар — ўттиздан кам бўлганларидир.

حَدَّثَنَا أَبُو سَهْلِ بْنُ زِيَادٍ ، ثنا جَعْفَرُ بْنُ مُحَمَّدٍ الْفِرْيَابِيُّ , ثنا عَمْرُو بْنُ عُثْمَانَ , ثنا بَقِيَّةُ , حَدَّثَنِي الْمَسْعُودِيُّ ، عَنِ الْحَكَمِ , عَنْ طَاوُسٍ , عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ , قَالَ : " لَمَّا بَعَثَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مُعَاذًا إِلَى الْيَمَنِ أَمَرَهُ أَنْ يَأْخُذَ مِنْ كُلِّ ثَلاثِينَ مِنَ الْبَقَرِ تَبِيعًا أَوْ تَبِيعَةً جَذَعًا أَوْ جَذَعَةً مِنْ كُلِّ أَرْبَعِينَ بَقَرَةً بَقَرَةً مُسِنَّةً " , فَقَالُوا : فَالأَوْقَاصُ ؟ قَالَ : مَا أَمَرَنِي فِيهَا بِشَيْءٍ , وَسَأَسْأَلُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِذَا قَدِمْتُ عَلَيْهِ , فَلَمَّا قَدِمَ عَلَى رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ , سَأَلَهُ عَنِ الأَوْقَاصِ , فَقَالَ : " لَيْسَ فِيهَا شَيْءٌ " . قَالَ الْمَسْعُودِيُّ : وَالأَوْقَاصُ مَا دُونَ الثَّلاثِينَ وَمَا بَيْنَ الأَرْبَعِينَ إِلَى السِّتِّينَ , فَإِذَا كَانَتْ سِتِّينَ فَفِيهَا تَبِيعَانِ , فَإِذَا كَانَتْ سَبْعُونَ فَفِيهَا مُسِنَّةٌ وَتَبِيعٌ , فَإِذَا كَانَتْ ثَمَانُونَ فَفِيهَا مُسِنَّتَانِ , فَإِذَا كَانَتْ تِسْعُونَ فَفِيهَا ثَلاثُ تَبَايِعَ , قَالَ بَقِيَّةُ : قَالَ الْمَسْعُودِيُّ : الأَوْقَاصُ هِيَ بِالسِّينِ أَوْقَاسُ , فَلا تَجْعَلَهَا بِصَادٍ

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) aytdi: Rasululloh ﷺ Muozni Yamanga yuborganlarida, unga sigirlardan har oʻttiztasidan bir tabiʼ yoki tabiʼa — jazaʼ yoki jazaʼa, har qirq sigirdan esa bir musinna sigir olishni buyurdilar. Ular: «Avqos-chi?», dedilar. U: «U menga bu haqda hech narsani buyurmadi. Rasululloh ﷺning huzurlariga borganimda u zotdan soʻrayman», dedi. Rasululloh ﷺning huzurlariga borganida u zotdan avqos haqida soʻradi. U zot: «Unda hech narsa yoʻq», dedilar. Masʼudiy aytdi: Avqos — oʻttizdan kami va qirq bilan oltmish orasidagisidir. Oltmish boʻlsa, unda ikkita tabiʼ bor; yetmish boʻlsa, unda bir musinna va bir tabiʼ bor; sakson boʻlsa, unda ikkita musinna bor; toʻqson boʻlsa, unda uchta tabiʼ bor. Baqiyya aytdi: Masʼudiy dedi: Avqos — u sin harfi bilan avqosdir, uni sod harfi bilan qilma.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) айтди: Расулуллоҳ ﷺ Муозни Яманга юборганларида, унга сигирлардан ҳар ўттизтасидан бир табиъ ёки табиъа — жазаъ ёки жазаъа, ҳар қирқ сигирдан эса бир мусинна сигир олишни буюрдилар. Улар: «Авқос-чи?», дедилар. У: «У менга бу ҳақда ҳеч нарсани буюрмади. Расулуллоҳ ﷺнинг ҳузурларига борганимда у зотдан сўрайман», деди. Расулуллоҳ ﷺнинг ҳузурларига борганида у зотдан авқос ҳақида сўради. У зот: «Унда ҳеч нарса йўқ», дедилар. Масъудий айтди: Авқос — ўттиздан ками ва қирқ билан олтмиш орасидагисидир. Олтмиш бўлса, унда иккита табиъ бор; етмиш бўлса, унда бир мусинна ва бир табиъ бор; саксон бўлса, унда иккита мусинна бор; тўқсон бўлса, унда учта табиъ бор. Бақийя айтди: Масъудий деди: Авқос — у син ҳарфи билан авқосдир, уни сод ҳарфи билан қилма.

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرٍ النَّيْسَابُورِيُّ ، ثنا الرَّبِيعُ بْنُ سُلَيْمَانَ , ثنا ابْنُ وَهْبٍ , حَدَّثَنِي سُلَيْمَانُ بْنُ بِلالٍ . ح وَحَدَّثَنَا الْحُسَيْنُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ , ثنا الْحَسَنُ بْنُ عَبْدِ الْعَزِيزِ الْجَرَوِيُّ , ثنا يَحْيَى بْنُ حَسَّانَ , ثنا سُلَيْمَانُ بْنُ بِلالٍ , عَنْ شَرِيكِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي نَمِرٍ , عَنْ عَطَاءِ بْنِ يَسَارٍ , عَنْ مُعَاذِ بْنِ جَبَلٍ , أَنّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بَعَثَهُ إِلَى الْيَمَنِ , فَقَالَ : " خُذِ الْحَبَّ مِنَ الْحَبِّ , وَالشَّاةَ مِنَ الْغَنَمِ , وَالْبَعِيرَ مِنَ الإِبِلِ , وَالْبَقَرَةَ مِنَ الْبَقَرِ "

Muoz ibn Jabal (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ uni Yamanga yuborganlarida unga: «Donni (gʻalla turini) dondan, qoʻyni qoʻylardan, tuyani tuyalardan va sigirni sigirlardan ol», dedilar.Муоз ибн Жабал (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ уни Яманга юборганларида унга: «Донни (ғалла турини) дондан, қўйни қўйлардан, туяни туялардан ва сигирни сигирлардан ол», дедилар.

حَدَّثَنَا أَبُو رَوْقٍ الْهِزَّانِيُّ أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ بَكْرٍ , بِالْبَصْرَةِ ، ثنا أَحْمَدُ بْنُ رَوْحٍ , ثنا سُفْيَانُ بْنُ عُيَيْنَةَ , عَنْ إِبْرَاهِيمَ بْنِ مَيْسَرَةَ , وَعَمْرِو بْنِ دِينَارٍ , عَنْ طَاوُسٍ , قَالَ : قَالَ مُعَاذُ بْنُ جَبَلٍ لأَهْلِ الْيَمَنِ : " ائْتُونِي بِخَمْسٍ , أَوْ لَبِيسٍ آخُذُ مِنْكُمْ فِي الصَّدَقَةِ , فَهُوَ أَهْوَنُ عَلَيْكُمْ وَخَيْرٌ لِلْمُهَاجِرِينَ بِالْمَدِينَةِ " , فَقَالَ عَمْرٌو : " ائْتُونِي بِعَرَضِ ثِيَابٍ " . هَذَا مُرْسَلٌ , طَاوُسٌ لَمْ يُدْرِكْ مُعَاذًا

Tovus aytdi: Muoz ibn Jabal Yaman ahliga: «Menga xamis yoki labis (matolaridan) keltiringlar, sizlardan sadaqa oʻrniga olaman. Bu sizlarga yengilroq, Madinadagi muhojirlar uchun esa yaxshiroqdir», dedi. Amr esa: «Menga kiyim-kechak keltiringlar», dedi. Bu mursaldir, Tovus Muozga yetishmagan.Товус айтди: Муоз ибн Жабал Яман аҳлига: «Менга хамис ёки лабис (матоларидан) келтиринглар, сизлардан садақа ўрнига оламан. Бу сизларга енгилроқ, Мадинадаги муҳожирлар учун эса яхшироқдир», деди. Амр эса: «Менга кийим-кечак келтиринглар», деди. Бу мурсалдир, Товус Муозга етишмаган.

حَدَّثَنَا عُثْمَانُ بْنُ أَحْمَدَ السَّمَّاكُ , ثنا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ نَاجِيَةَ , ثنا مُحَمَّدُ بْنُ وَرْدِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ , ثنا أبِي , ثنا عَدِيُّ بْنُ الْفَضْلِ , عَنْ أَيُّوبَ , عَنْ عَمْرِو بْنِ دِينَارٍ , عَنْ جَابِرٍ , أَنَّهُ قَالَ : " لَمْ تَكُنِ الْمَقَائِي فِيمَا جَاءَ بِهِ مُعَاذٌ , إِنَّمَا أَخَذَ الصَّدَقَةَ مِنَ الْبُرِّ وَالشَّعِيرِ , وَالتَّمْرِ وَالزَّبِيبِ , وَلَيْسَ فِي الْمَقَائِي شَيْءٌ , فَقَدْ كَانَتْ تَكُونُ عِنْدَنَا الْمَقْثَأَةُ تُخْرِجُ عَشَرَةَ آلافٍ , فَلا يَكُونُ فِيهَا شَيْءٌ "

Jobir (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, u shunday dedi: «Muoz olib kelgan narsada poliz ekinlari yoʻq edi. U faqat bugʻdoy, arpa, xurmo va mayizdan sadaqa oldi, poliz ekinlarida esa hech narsa yoʻq. Bizda bir bodringzor boʻlar, u oʻn ming (oʻlchov hosil) chiqarardi, unda esa hech narsa (zakot) boʻlmasdi».Жобир (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, у шундай деди: «Муоз олиб келган нарсада полиз экинлари йўқ эди. У фақат буғдой, арпа, хурмо ва майиздан садақа олди, полиз экинларида эса ҳеч нарса йўқ. Бизда бир бодрингзор бўлар, у ўн минг (ўлчов ҳосил) чиқарарди, унда эса ҳеч нарса (закот) бўлмасди».

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرٍ النَّيْسَابُورِيُّ ، ثنا أَحْمَدُ بْنُ مَنْصُورٍ , ثنا أَبُو عَاصِمٍ ، عَنْ مُوسَى بْنِ عُبَيْدَةَ , حَدَّثَنِي عِمْرَانُ بْنُ أَبِي أَنَسٍ , عَنْ مَالِكِ بْنِ أَوْسِ بْنِ الْحَدَثَانِ , قَالَ : بَيْنَمَا أَنَا جَالِسٌ عِنْدَ عُثْمَانَ جَاءَهُ أَبُو عُلَيَّةَ , فَقَالُ لَهُ عُثْمَانُ : كَيْفَ أَنْتَ يَا أَبَا ذَرٍّ ؟ قَالَ : بِخَيْرٍ , ثُمَّ قَامَ إِلَى سَارِيَةٍ , فَقَامَ النَّاسُ إِلَيْهِ فَاحْتَوَشُوهُ , فَكُنْتُ فِيمَنِ احْتَوَشَهُ , فَقَالُوا : يَا أَبَا ذَرٍّ , حَدِّثْنَا عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ , قَالَ : سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ , يَقُولُ : " فِي الإِبِلِ صَدَقَتُهَا , وَفِي الْغَنَمِ صَدَقَتُهَا , وَفِي الْبَقَرِ صَدَقَتُهَا , وَفِي الْبَزِّ صَدَقَتُهُ " . قَالَهَا بِالزَّايِ

Molik ibn Avs ibn al-Hadason shunday dedi: Men Usmonning huzurida oʻtirgan edim, uning oldiga Abu Aliyya keldi. Usmon unga: «Qalaysan, ey Abu Zarr?» dedi. U: «Yaxshi», dedi. Soʻng u bir ustun tomon turdi, odamlar ham unga qarab turib, uni oʻrab olishdi. Men ham uni oʻrab olganlar orasida edim. Ular: «Ey Abu Zarr, bizga Rasululloh ﷺdan hadis aytib bering», dedilar. U dedi: Men Rasululloh ﷺning: «Tuyada uning zakoti bor, qoʻyda uning zakoti bor, qoramolda uning zakoti bor va matoda uning zakoti bor», deganlarini eshitdim. Buni u zoy harfi bilan aytdi.Молик ибн Авс ибн ал-Ҳадасон шундай деди: Мен Усмоннинг ҳузурида ўтирган эдим, унинг олдига Абу Алийя келди. Усмон унга: «Қалайсан, эй Абу Зарр?» деди. У: «Яхши», деди. Сўнг у бир устун томон турди, одамлар ҳам унга қараб туриб, уни ўраб олишди. Мен ҳам уни ўраб олганлар орасида эдим. Улар: «Эй Абу Зарр, бизга Расулуллоҳ ﷺдан ҳадис айтиб беринг», дедилар. У деди: Мен Расулуллоҳ ﷺнинг: «Туяда унинг закоти бор, қўйда унинг закоти бор, қорамолда унинг закоти бор ва матода унинг закоти бор», деганларини эшитдим. Буни у зой ҳарфи билан айтди.

حَدَّثَنَا دَعْلَجُ بْنُ أَحْمَدَ مِنْ أَصْلِ كِتَابِهِ ، ثنا هِشَامُ بْنُ عَلِيٍّ , ثنا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ رَجَاءٍ , ثنا سَعِيدُ بْنُ سَلَمَةَ , ثنا مُوسَى , عَنْ عِمْرَانَ بْنِ أَبِي أَنَسٍ , عَنْ مَالِكِ بْنِ أَوْسِ بْنِ الْحَدَثَانِ , عَنْ أَبِي ذَرٍّ , أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ , قَالَ : " فِي الإِبِلِ صَدَقَتُهَا , وَفِي الْغَنَمِ صَدَقَتُهَا , وَفِي الْبَقَرِ صَدَقَتُهَا , وَفِي الْبُزِّ صَدَقَتُهَا , وَمَنْ دَفَعَ دَنَانِيرَ أَوْ دَرَاهِمَ أَوْ تِبْرًا أَوْ فِضَّةً لا يَعُدُّهَا لِغَرِيمٍ , وَلا يُنْفِقُهَا فِي سَبِيلِ اللَّهِ , فَهُوَ كَنْزٌ يُكْوَى بِهِ يَوْمَ الْقِيَامَةِ " . كَتَبَهُ مِنَ الأَصْلِ الْعَتِيقِ , وَفِي الْبُزِّ مُقَيَّدٌ

Abu Zarr (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ shunday dedilar: «Tuyada uning zakoti bor, qoʻyda uning zakoti bor, qoramolda uning zakoti bor, matoda uning zakoti bor. Kim dinorlar, dirhamlar, tilla yoki kumushni qarzdorga hisoblab bermay va Alloh yoʻlida sarflamay saqlab qoʻysa, u — qiyomat kuni oʻzi bilan dogʻlanadigan kanzdir». Buni eski asl nusxadan koʻchirdi, unda «al-buzz» soʻzi harakat bilan qayd etilgan.Абу Зарр (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ шундай дедилар: «Туяда унинг закоти бор, қўйда унинг закоти бор, қорамолда унинг закоти бор, матода унинг закоти бор. Ким динорлар, дирҳамлар, тилла ёки кумушни қарздорга ҳисоблаб бермай ва Аллоҳ йўлида сарфламай сақлаб қўйса, у — қиёмат куни ўзи билан доғланадиган канздир». Буни эски асл нусхадан кўчирди, унда «ал-бузз» сўзи ҳаракат билан қайд этилган.

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرٍ النَّيْسَابُورِيُّ ، ثنا جَعْفَرُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ الْحَجَّاجِ الرَّقِّيُّ , ثنا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُعَاوِيَةَ , نا مُحَمَّدُ بْنُ بَكْرٍ , عَنِ ابْنِ جُرَيْجٍ , عَنْ عِمْرَانَ بْنِ أَبِي أَنَسٍ , عَنْ مَالِكِ بْنِ أَوْسِ بْنِ الْحَدَثَانِ , عَنْ أَبِي ذَرٍّ , قَالَ : قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " فِي الإِبِلِ صَدَقَتُهَا , وَفِي الْغَنَمِ صَدَقَتُهَا , وَفِي الْبَقَرِ صَدَقَتُهَا , وَفِي الْبُزِّ صَدَقَتُهُ "

Abu Zarr (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Tuyada uning zakoti bor, qoʻyda uning zakoti bor, qoramolda uning zakoti bor va matoda uning zakoti bor», dedilar.Абу Зарр (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Туяда унинг закоти бор, қўйда унинг закоти бор, қорамолда унинг закоти бор ва матода унинг закоти бор», дедилар.

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرٍ النَّيْسَابُورِيُّ ، ثنا أَبُو الأَزْهَرِ ، ثنا عَبْدُ الرَّزَّاقِ , أنا سُفْيَانُ , عَنِ الأَعْمَشِ . ح وَحَدَّثَنَا أَبُو بَكْرٍ , ثنا الْحَسَنُ بْنُ يَحْيَى , ثنا عَبْدُ الرَّزَّاقِ , ثنا مَعْمَرٌ , وَالثَّوْرِيُّ , عَنِ الأَعْمَشِ ، عَنْ أَبِي وَائِلٍ ، عَنْ مَسْرُوقٍ , عَنْ مُعَاذِ بْنِ جَبَلٍ , قَالَ : " بَعَثَهُ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِلَى الْيَمَنِ فَأَمَرَهُ أَنْ يَأْخُذَ مِنْ كُلِّ ثَلاثِينَ بَقَرَةً تَبِيعًا أَوْ تَبِيعَةً , وَمِنْ كُلِّ أَرْبَعِينَ مُسِنَّةً , وَمِنْ كُلِّ حَالِمٍ دِينَارًا أَوْ عِدْلَهُ مَعَافِرَ " . حَدَّثَنَا أَبُو حَامِدٍ مُحَمَّدُ بْنُ هَارُونَ ، ثنا مُحَمَّدُ بْنُ سَهْلِ بْنِ عَسْكَرٍ , ثنا عَبْدُ الرَّزَّاقِ , عَنْ مَعْمَرٍ , وَسُفْيَانَ الثَّوْرِيِّ , عَنِ الأَعْمَشِ , بِإِسْنَادِهِ مِثْلَهُ وَقَالَ فِيهِ سُفْيَانُ الثَّوْرِيُّ : حَالِمٍ , وَقَالَ مَعْمَرٌ : حَالِمَةٍ

Muoz ibn Jabal (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ uni Yamanga yubordilar va unga har oʻttiz qoramoldan erkak yoki urgʻochi bir tabiʼ, har qirqtasidan bir musinna, har bir balogʻatga yetgan kishidan bir dinor yoki uning oʻrniga maofir matosini olishni buyurdilar. Bu hadisni Abu Homid Muhammad ibn Horun ham Muhammad ibn Sahl ibn Askardan, u Abdurrazzoqdan, u Maʼmar bilan Sufyon as-Savriydan, ular Aʼmashdan shu isnod bilan xuddi shunday rivoyat qildi. Sufyon as-Savriy unda «holim» dedi, Maʼmar esa «holima» dedi.Муоз ибн Жабал (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ уни Яманга юбордилар ва унга ҳар ўттиз қорамолдан эркак ёки урғочи бир табиъ, ҳар қирқтасидан бир мусинна, ҳар бир балоғатга етган кишидан бир динор ёки унинг ўрнига маофир матосини олишни буюрдилар. Бу ҳадисни Абу Ҳомид Муҳаммад ибн Ҳорун ҳам Муҳаммад ибн Саҳл ибн Аскардан, у Абдурраззоқдан, у Маъмар билан Суфён ас-Саврийдан, улар Аъмашдан шу иснод билан худди шундай ривоят қилди. Суфён ас-Саврий унда «ҳолим» деди, Маъмар эса «ҳолима» деди.

حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ حَمَّادٍ , ثنا أَبُو مُوسَى ، ثنا أَبُو مُعَاوِيَةُ , ثنا الأَعْمَشُ ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ , عَنْ مَسْرُوقٍ , عَنْ مُعَاذٍ , قَالَ : " لَمَّا بَعَثَهُ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِلَى الْيَمَنِ أَمَرَهُ أَنْ يَأْخُذَ مِنْ كُلِّ ثَلاثِينَ مِنَ الْبَقَرِ تَبِيعًا أَوْ تَبِيعَةً , وَمِنْ أَرْبَعِينَ مُسِنَّةً , وَمِنْ كُلِّ حَالِمٍ دِينَارًا أَوْ عِدْلَهُ مَعَافِرَ "

Muoz ibn Jabal (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ uni Yamanga yuborganlarida, unga qoramollarning har oʻttiztasidan erkak yoki urgʻochi bir tabiʼ, har qirqtasidan bir musinna, har bir balogʻatga yetgan kishidan bir dinor yoki uning oʻrniga maofir matosini olishni buyurdilar.Муоз ибн Жабал (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ уни Яманга юборганларида, унга қорамолларнинг ҳар ўттизтасидан эркак ёки урғочи бир табиъ, ҳар қирқтасидан бир мусинна, ҳар бир балоғатга етган кишидан бир динор ёки унинг ўрнига маофир матосини олишни буюрдилар.

حَدَّثَنِي أَبِي ، ثنا أَحْمَدُ بْنُ الْحَسَنِ الصُّوفِيُّ , ثنا إِبْرَاهِيمُ بْنُ مُوسَى الْمُؤَدِّبُ الْمَرْوَزِيُّ , نا مُحَمَّدُ بْنُ حَمْزَةَ الرَّقِّيُّ , عَنْ غَالِبٍ الْقَطَّانِ , عَنْ عَمْرِو بْنِ شُعَيْبٍ , عَنْ أَبِيهِ , عَنْ جَدِّهِ عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ , قَالَ : " لَيْسَ فِي الإِبِلِ الْعَوَامِلِ صَدَقَةٌ " . كَذَا قَالَ غَالِبٌ الْقَطَّانُ , وَهُوَ عِنْدِي غَالِبُ بْنُ عُبَيْدِ اللَّهِ . وَاللَّهُ أَعْلَمُ

Amr ibn Shuayb otasidan, u bobosidan, u Nabiy ﷺdan rivoyat qiladi: «Ishga solinadigan tuyalarda zakot yoʻq». Gʻolib al-Qatton shunday dedi, u mening nazdimda Gʻolib ibn Ubaydullohdir. Vallohu aʼlam.Амр ибн Шуайб отасидан, у бобосидан, у Набий ﷺдан ривоят қилади: «Ишга солинадиган туяларда закот йўқ». Ғолиб ал-Қаттон шундай деди, у менинг наздимда Ғолиб ибн Убайдуллоҳдир. Валлоҳу аълам.

حَدَّثَنَا عُثْمَانُ بْنُ أَحْمَدَ بْنِ سَمْعَانَ ، ثنا مَحْمُودُ بْنُ مُحَمَّدٍ الْوَاسِطِيُّ , ثنا زَكَرِيَّا بْنُ يَحْيَى الْوَاسِطِيُّ , ثنا سَوَّارٌ , عَنْ لَيْثٍ ، عَنْ مُجَاهِدٍ , وَطَاوُسٍ , عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ , قَالَ : قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " لَيْسَ فِي الْبَقَرِ الْعَوَامِلِ صَدَقَةٌ , وَلَكِنْ فِي كُلِّ ثَلاثِينَ تَبِيعٌ , وَفِي كُلِّ أَرْبَعِينَ مُسِنٌّ أَوْ مُسِنَّةٌ "

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Ishga solinadigan qoramollarda zakot yoʻq, lekin har oʻttiztasida bir tabiʼ, har qirqtasida bir musinn yoki musinna bor», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Ишга солинадиган қорамолларда закот йўқ, лекин ҳар ўттизтасида бир табиъ, ҳар қирқтасида бир мусинн ёки мусинна бор», дедилар.

حَدَّثَنَا عُثْمَانُ بْنُ أَحْمَدَ الدَّقَّاقُ , ثنا مُحَمَّدُ بْنُ عُبَيْدِ اللَّهِ الْمُنَادِي , ثنا أَبُو بَدْرٍ ، ثنا زُهَيْرٌ , ثنا أَبُو إِسْحَاقَ ، عَنِ الْحَارِثِ , وَعَاصِمِ بْنِ ضَمْرَةَ , عَنْ عَلِيٍّ , عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ , قَالَ : " لَيْسَ عَلَى الْبَقَرِ الْعَوَامِلِ شَيْءٌ "

Ali (roziyallohu anhu)dan, u Nabiy ﷺdan rivoyat qiladi: «Ishga solinadigan qoramollarda hech narsa yoʻq».Али (розияллоҳу анҳу)дан, у Набий ﷺдан ривоят қилади: «Ишга солинадиган қорамолларда ҳеч нарса йўқ».

حَدَّثَنَا الْحُسَيْنُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ زِنْجِيٍّ ، حَدَّثَنَا الْحُسَيْنُ بْنُ أَبِي زَيْدٍ , ثنا أَبُو بَكْرِ بْنُ عَيَّاشٍ ، عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ ، عَنْ عَاصِمِ بْنِ ضَمْرَةَ , عَنْ عَلِيٍّ , قَالَ : " لَيْسَ فِي الْبَقَرِ الْعَوَامِلِ صَدَقَةٌ "

Ali (roziyallohu anhu) shunday dedi: «Ishga solinadigan qoramollarda zakot yoʻq».Али (розияллоҳу анҳу) шундай деди: «Ишга солинадиган қорамолларда закот йўқ».

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ أَحْمَدَ بْنِ عَمْرِو بْنِ عَبْدِ الْخَالِقِ ، ثنا أَحْمَدُ بْنُ رِشْدِينَ , ثنا سَعِيدُ بْنُ عُفَيْرٍ , ثنا سُلَيْمَانُ بْنُ بِلالٍ , عَنْ يَحْيَى بْنِ سَعِيدٍ , عَنْ أَبِي الزُّبَيْرِ ، عَنْ جَابِرٍ , قَالَ : " لا يُؤْخَذُ مِنَ الْبَقَرِ الَّتِي يُحْرَثُ عَلَيْهَا مِنَ الزَّكَاةِ شَيْءٌ "

Jobir (roziyallohu anhu) shunday dedi: «Yer haydaladigan qoramollardan zakot sifatida hech narsa olinmaydi».Жобир (розияллоҳу анҳу) шундай деди: «Ер ҳайдаладиган қорамоллардан закот сифатида ҳеч нарса олинмайди».

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ الْعَزِيزِ ، ثنا دَاوُدُ بْنُ رُشَيْدٍ , ثنا الْوَلِيدُ , عَنِ ابْنِ لَهِيعَةَ , عَنْ يَحْيَى بْنِ سَعِيدٍ , عَنِ السَّائِبِ بْنِ يَزِيدَ , قَالَ : صَحِبْتُ سَعْدَ بْنَ أَبِي وَقَّاصٍ فَذَكَرَ كَلامًا , فَقَالَ : أَلا إِنِّي سَمِعْتُهُ ذَاتَ يَوْمٍ , يَقُولُ : قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " لا يُفَرَّقُ بَيْنَ مُجْتَمِعٍ وَلا يُجْمَعُ بَيْنَ مُفَرَّقٍ , وَالْخَلِيطَانِ مَا اجْتَمَعَ عَلَى الْحَوْضِ وَالرَّاعِي وَالْفَحْلِ "

Soib ibn Yazid shunday dedi: Men Saʼd ibn Abu Vaqqosga hamroh boʻldim, u bir soʻzni zikr qildi va dedi: «Ogoh boʻlinglar, men bir kuni uning shunday deganini eshitdim: Rasululloh ﷺ: ‹Qoʻshilgan narsa ajratilmaydi, ajratilgan narsa qoʻshilmaydi. Ikki sherik esa — hovuzda, choʻponda va erkak (naslchi) hayvonda birlashganlardir›, dedilar».Соиб ибн Язид шундай деди: Мен Саъд ибн Абу Ваққосга ҳамроҳ бўлдим, у бир сўзни зикр қилди ва деди: «Огоҳ бўлинглар, мен бир куни унинг шундай деганини эшитдим: Расулуллоҳ ﷺ: ‹Қўшилган нарса ажратилмайди, ажратилган нарса қўшилмайди. Икки шерик эса — ҳовузда, чўпонда ва эркак (наслчи) ҳайвонда бирлашганлардир›, дедилар».

حَدَّثَنَا الْحَسَنُ بْنُ أَحْمَدَ بْنِ صَالِحٍ الْكُوفِيُّ , ثنا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ إِسْحَاقَ بْنِ أَبِي مُسْلِمٍ , ثنا مُحَمَّدُ بْنُ أَبِي مُوسَى , ثنا حَجَّاجٌ , عَنِ ابْنِ جُرَيْجٍ , عَنْ زِيَادِ بْنِ سَعْدٍ , عَنْ أَبِي الزُّبَيْرِ ، عَنْ جَابِرٍ , أَنّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ , قَالَ : " لَيْسَ فِي الْمُثِيرَةِ صَدَقَةٌ "

Jobir (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ: «Yer haydaydigan hayvonda zakot yoʻq», dedilar.Жобир (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ: «Ер ҳайдайдиган ҳайвонда закот йўқ», дедилар.

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرٍ النَّيْسَابُورِيُّ ، ثنا أَبُو الأَزْهَرِ ، ثنا عَبْدُ الرَّزَّاقِ , ثنا ابْنُ جُرَيْجٍ , قَالَ : سَأَلْتُ عَطَاءً عَنِ النَّفْرِ الْخُلَطَاءِ لَهُمْ أَرْبَعُونَ شَاةً , قَالَ : " عَلَيْهِمْ شَاةٌ " , فَإِنْ كَانَتْ لِوَاحِدٍ تِسْعَةٌ وَثَلاثُونَ وَلِلآخَرِ شَاةٌ , قَالَ : " عَلَيْهِمَا شَاةٌ "

Ibn Jurayj shunday dedi: Men Atodan qirqta qoʻyi bor sherik kishilar haqida soʻradim. U: «Ularga bir qoʻy (vojib)», dedi. Agar biriniki oʻttiz toʻqqizta, boshqasiniki bir qoʻy boʻlsa (nima boʻladi), (deb soʻradim). U: «Ikkalasiga bir qoʻy (vojib)», dedi.Ибн Журайж шундай деди: Мен Атодан қирқта қўйи бор шерик кишилар ҳақида сўрадим. У: «Уларга бир қўй (вожиб)», деди. Агар бириники ўттиз тўққизта, бошқасиники бир қўй бўлса (нима бўлади), (деб сўрадим). У: «Иккаласига бир қўй (вожиб)», деди.

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرٍ النَّيْسَابُورِيُّ ، ثنا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ أَيُّوبَ , حَدَّثَنَا رَوْحٌ , ثنا حَمَّادُ بْنُ سَلَمَةَ , عَنْ حُمَيْدِ بْنِ هِلالٍ , قَالَ : جَاءَ رَجُلٌ إِلَى الْحَسَنِ بِصَحِيفَةٍ فِيهَا مَسَائِلُ يَسْأَلُهُ عَنْهَا , فَمَا تَتَعْتَعَ فِي شَيْءٍ مِنْهَا حَتَّى أَتَى عَلَى أَرْبَعِينَ شَاةً بَيْنَ نَفَسَيْنِ , فَقَالَ : " فِيهَا شَاةٌ عَلَيْهِمَا "

Humayd ibn Hilol shunday dedi: Bir kishi Hasanning oldiga ichida masalalar yozilgan sahifa bilan kelib, ulardan soʻradi. U ularning hech birida tutilib qolmadi, toki ikki kishi orasidagi qirqta qoʻyga yetgunicha. Shunda u: «Unda ikkalasiga bir qoʻy bor», dedi.Ҳумайд ибн Ҳилол шундай деди: Бир киши Ҳасаннинг олдига ичида масалалар ёзилган саҳифа билан келиб, улардан сўради. У уларнинг ҳеч бирида тутилиб қолмади, токи икки киши орасидаги қирқта қўйга етгунича. Шунда у: «Унда иккаласига бир қўй бор», деди.

حَدَّثَنَا أَبُو عُثْمَانَ سَعِيدُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ الْحَنَّاطُ , ثنا إِسْحَاقُ بْنُ أَبِي إِسْرَائِيلَ , ثنا عَبَّادُ بْنُ الْعَوَّامِ , ثنا هِلالُ بْنُ خَبَّابٍ , عَنْ مَيْسَرَةَ بْنِ أَبِي صَالِحٍ , عَنْ سُوَيْدِ بْنِ غَفَلَةَ , قَالَ : أَتَانَا مُصَدِّقُ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ , فَجَلَسْتُ إِلَى جَنْبِهِ , قَالَ : فَسَمِعْتُهُ يَقُولُ : " إِنَّ فِي عَهْدِي أَنْ لا آخُذَ مِنْ رَاضِعِ لَبَنٍ شَيْئًا , قَالَ : وَلا يُجْمَعُ بَيْنَ مُفْتَرِقٍ وَلا يُفَرَّقُ بَيْنَ مُجْتَمِعٍ " . وَأَتَاهُ رَجُلٌ بِنَاقَةٍ كَوْمَاءَ , فَقَالَ : خُذْ هَذِهِ , فَأَبَى أَنْ يَأْخُذَهَا

Suvayd ibn Gʻafala shunday dedi: Bizga Nabiy ﷺning zakot yigʻuvchisi keldi, men uning yoniga oʻtirdim. Men uning shunday deganini eshitdim: «Menga berilgan ahdda sut emizayotgan hayvondan hech narsa olmaslik (bor). Ajratilgan narsa qoʻshilmaydi va qoʻshilgan narsa ajratilmaydi». Uning oldiga bir kishi oʻrkachi katta tuya bilan kelib: «Buni ol», dedi. U esa uni olishdan bosh tortdi.Сувайд ибн Ғафала шундай деди: Бизга Набий ﷺнинг закот йиғувчиси келди, мен унинг ёнига ўтирдим. Мен унинг шундай деганини эшитдим: «Менга берилган аҳдда сут эмизаётган ҳайвондан ҳеч нарса олмаслик (бор). Ажратилган нарса қўшилмайди ва қўшилган нарса ажратилмайди». Унинг олдига бир киши ўркачи катта туя билан келиб: «Буни ол», деди. У эса уни олишдан бош тортди.

حَدَّثَنَا الْحُسَيْنُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ ، ثنا أَبُو حُمَيْدٍ الْجَلابُ أَحْمَدُ بْنُ إِدْرِيسَ ، ثنا هُشَيْمٌ , عَنْ هِلالِ بْنِ خَبَّابٍ , عَنْ أَبِي صَالِحٍ مَيْسَرَةَ ، عَنْ سُوَيْدِ بْنِ غَفَلَةَ , قَالَ : أَتَانَا مُصَدِّقُ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَعَدْتُ إِلَيْهِ , فَقُلْتُ : إِيشْ فِي كِتَابِكَ ؟ فَقَالَ : " أَنْ لا أُفَرِّقَ بَيْنَ مُجْتَمِعٍ وَلا أَجْمَعَ بَيْنَ مُفَرَّقٍ " . فَأَتَاهُ رَجُلٌ بِنَاقَةٍ كَوْمَاءَ , فَأَبَى أَنْ يَقْبَلَهَا

Suvayd ibn Gʻafala shunday dedi: Bizga Nabiy ﷺning zakot yigʻuvchisi keldi, men uning yoniga oʻtirdim va: «Kitobingda nima bor?» dedim. U: «Qoʻshilgan narsani ajratmasligim va ajratilgan narsani qoʻshmasligim (bor)», dedi. Soʻng uning oldiga bir kishi oʻrkachi katta tuya bilan keldi, u esa uni qabul qilishdan bosh tortdi.Сувайд ибн Ғафала шундай деди: Бизга Набий ﷺнинг закот йиғувчиси келди, мен унинг ёнига ўтирдим ва: «Китобингда нима бор?» дедим. У: «Қўшилган нарсани ажратмаслигим ва ажратилган нарсани қўшмаслигим (бор)», деди. Сўнг унинг олдига бир киши ўркачи катта туя билан келди, у эса уни қабул қилишдан бош тортди.

حَدَّثَنَا الْحُسَيْنُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ ، وَالْحُسَيْنُ بْنُ يَحْيَى بْنِ عَيَّاشٍ ، قَالا : نا أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ يَحْيَى بْنِ سَعِيدٍ , ثنا يَحْيَى بْنُ آدَمَ , ثنا شَرِيكٌ , عَنْ عُثْمَانَ بْنِ أَبِي زُرْعَةَ , عَنْ أَبِي لَيْلَى سِنَانٍ ، عَنْ سُوَيْدِ بْنِ غَفَلَةَ , قَالَ : قَدِمَ عَلَيْنَا مُصَدِّقُ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ , قَالَ : فَقَرَأْتُ فِي كِتَابِهِ : " لا يُجْمَعُ بَيْنَ مُتَفَرِّقٍ وَلا يُفَرَّقُ بَيْنَ مُجْتَمِعٍ خَشْيَةَ الصَّدَقَةِ " , قَالَ : فَأَتَاهُ رَجُلٌ بِنَاقَةٍ عَظِيمَةٍ حَسْنَاءَ مُلَمْلَمَةٍ , فَأَبَى أَنْ يَأْخُذَهَا , وَقَالَ : مَا عُذْرِي عِنْدَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِذَا أَخَذْتُ هَذِهِ مِنْ مَالِ رَجُلٍ مُسْلِمٍ ؟ قَالَ يَحْيَى : ثُمَّ سَمِعْتُ شَرِيكًا بَعْدُ يَذْكُرُ هَذَا الْحَدِيثَ , عَنْ عِمْرَانَ بْنِ مُسْلِمٍ , عَنْ سُوَيْدِ بْنِ غَفَلَةَ , فَذَكَرْتُهُ لِوَكِيعٍ , فَقَالَ : إِنَّمَا سَمِعْنَاهُ مِنْهُ عَنْ عُثْمَانَ

Suvayd ibn Gʻafala shunday dedi: Bizning oldimizga Rasululloh ﷺning zakot yigʻuvchisi keldi. Men uning kitobida shuni oʻqidim: «Sadaqadan qoʻrqib ajratilgan narsa qoʻshilmaydi va qoʻshilgan narsa ajratilmaydi». Soʻng uning oldiga bir kishi katta, chiroyli, toʻla tuya bilan keldi, u esa uni olishdan bosh tortdi va: «Bir musulmon kishining molidan buni olsam, Rasululloh ﷺning huzurlarida qanday uzrim boʻladi?» dedi. Yahyo aytdi: Keyinroq men Sharikning bu hadisni Imron ibn Muslimdan, u Suvayd ibn Gʻafaladan (rivoyat qilib) zikr qilayotganini eshitdim. Men buni Vakiʼga aytdim, u: «Biz uni undan faqat Usmondan (rivoyat qilgan holida) eshitganmiz», dedi.Сувайд ибн Ғафала шундай деди: Бизнинг олдимизга Расулуллоҳ ﷺнинг закот йиғувчиси келди. Мен унинг китобида шуни ўқидим: «Садақадан қўрқиб ажратилган нарса қўшилмайди ва қўшилган нарса ажратилмайди». Сўнг унинг олдига бир киши катта, чиройли, тўла туя билан келди, у эса уни олишдан бош тортди ва: «Бир мусулмон кишининг молидан буни олсам, Расулуллоҳ ﷺнинг ҳузурларида қандай узрим бўлади?» деди. Яҳё айтди: Кейинроқ мен Шарикнинг бу ҳадисни Имрон ибн Муслимдан, у Сувайд ибн Ғафаладан (ривоят қилиб) зикр қилаётганини эшитдим. Мен буни Вакиъга айтдим, у: «Биз уни ундан фақат Усмондан (ривоят қилган ҳолида) эшитганмиз», деди.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ سُلَيْمَانَ النُّعْمَانِيُّ الْبَاهِلِيُّ , نا أَبُو عُتْبَةَ أَحْمَدُ بْنُ الْفَرَجِ ، نا عُثْمَانُ بْنُ سَعِيدِ بْنِ كَثِيرِ بْنِ دِينَارٍ . ح وَحَدَّثَنَا الْحُسَيْنُ بْنُ2 الْحُسَيْنِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ الأَنْطَاكِيُّ قَاضِي الْمِصِّيصَةِ , حَدَّثَنَا أَبُو حُمَيْدٍ الْحِمْصِيُّ أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ الْمُغِيرَةِ , ثنا عُثْمَانُ بْنُ سَعِيدٍ الْحِمْصِيُّ , ثنا مُحَمَّدُ بْنُ مُهَاجِرٍ , عَنْ ثَابِتٍ يَعْنِي ابْنَ عَجْلانَ , ثنا عَطَاءٌ , عَنْ أُمِّ سَلَمَةَ , أَنَّهَا كَانَتْ تَلْبَسُ أَوْضَاحًا مِنْ ذَهَبٍ , فَسَأَلَتْ عَنْ ذَلِكَ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ , فَقَالَتْ : أَكَنْزٌ هُوَ ؟ فَقَالَ : " إِذَا أَدَّيْتِ زَكَاتَهُ فَلَيْسَ بِكَنْزٍ " . الْمَعْنَى وَاحِدٌ

Umm Salama (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadiki, u oltindan yasalgan taqinchoqlar taqar edi. U bu haqda Rasululloh ﷺdan soʻrab: «Bu kanzmi?» dedi. U zot: «Uning zakotini ado etsang, u kanz emas», dedilar. Maʼno bir xildir.Умм Салама (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинадики, у олтиндан ясалган тақинчоқлар тақар эди. У бу ҳақда Расулуллоҳ ﷺдан сўраб: «Бу канзми?» деди. У зот: «Унинг закотини адо этсанг, у канз эмас», дедилар. Маъно бир хилдир.

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ الْعَزِيزِ ، ثنا مُحَمَّدُ بْنُ هَارُونَ أَبُو نَشِيطٍ , ثنا عَمْرُو بْنُ الرَّبِيعِ بْنِ طَارِقٍ , ثنا يَحْيَى بْنُ أَيُّوبَ , عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي جَعْفَرٍ , أَنَّ مُحَمَّدَ بْنَ عَطَاءٍ أَخْبَرَهُ , عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ شَدَّادِ بْنِ الْهَادِ , أَنَّهُ قَالَ : دَخَلْنَا عَلَى عَائِشَةَ زَوْجِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ , فَقَالَتْ : دَخَلَ عَلَيَّ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَرَأَى فِي يَدَيَّ فَتَخَاتٍ مِنْ وَرِقٍ , فَقَالَ : " مَا هَذَا يَا عَائِشَةُ ؟ " ، فَقُلْتُ : صَنَعْتُهُنَّ أَتَزَيَّنُ لَكَ فِيهِنَّ يَا رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ , فَقَالَ : " أَتُؤَدِّينَ زَكَاتَهُنَّ ؟ " ، فَقُلْتُ : لا أَوْ مَا شَاءَ اللَّهُ مِنْ ذَلِكَ , قَالَ : " هُنَّ حَسْبُكِ مِنَ النَّارِ " . مُحَمَّدُ بْنُ عَطَاءٍ هَذَا مَجْهُولٌ

Abdulloh ibn Shaddod ibn al-Hod shunday dedi: Biz Nabiy ﷺning zavjalari Oisha (roziyallohu anho)ning huzuriga kirdik. U: «Rasululloh ﷺ mening huzurimga kirib, qoʻlimda kumushdan uzuklar koʻrdilaru: ‹Bu nima, ey Oisha?› dedilar. Men: ‹Bularni sizga ziynatlanish uchun oʻzim yasadim, yo Rasululloh›, dedim. U zot: ‹Bularning zakotini berasanmi?› dedilar. Men: ‹Yoʻq› yoki ‹Alloh xohlagancha (beraman)›, dedim. U zot: ‹U seni doʻzaxga (yetkazishga) kifoya qiladi›, dedilar», dedi. Bu Muhammad ibn Ato majhuldir.Абдуллоҳ ибн Шаддод ибн ал-Ҳод шундай деди: Биз Набий ﷺнинг завжалари Оиша (розияллоҳу анҳо)нинг ҳузурига кирдик. У: «Расулуллоҳ ﷺ менинг ҳузуримга кириб, қўлимда кумушдан узуклар кўрдилару: ‹Бу нима, эй Оиша?› дедилар. Мен: ‹Буларни сизга зийнатланиш учун ўзим ясадим, ё Расулуллоҳ›, дедим. У зот: ‹Буларнинг закотини берасанми?› дедилар. Мен: ‹Йўқ› ёки ‹Аллоҳ хоҳлаганча (бераман)›, дедим. У зот: ‹У сени дўзахга (етказишга) кифоя қилади›, дедилар», деди. Бу Муҳаммад ибн Ато мажҳулдир.

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ سَعِيدٍ ، ثنا يَعْقُوبُ بْنُ يُوسُفَ بْنِ زِيَادٍ , ثنا نَصْرُ بْنُ مُزَاحِمٍ , ثنا أَبُو بَكْرٍ الْهُذَلِيُّ ، ح وَحَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ يُوسُفَ بْنِ مَسْعَدَةَ الْفَزَارِيُّ , ثنا أُسَيْدُ بْنُ عَاصِمٍ , ثنا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُغِيرَةِ , ثنا النُّعْمَانُ بْنُ عَبْدِ السَّلامِ , عَنْ أَبِي بَكْرٍ ، ثنا شُعَيْبُ بْنُ الْحَبْحَابِ , عَنِ الشَّعْبِيِّ ، قَالَ : سَمِعْتُ فَاطِمَةَ بِنْتَ قَيْسٍ , تَقُولُ : أَتَيْتُ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بِطَوْقٍ فِيهِ سَبْعُونَ مِثْقَالا مِنْ ذَهَبٍ , فَقُلْتُ : يَا رَسُولَ اللَّهِ , خُذْ مِنْهُ الْفَرِيضَةَ " فَأَخَذَ مِنْهُ مِثْقَالا وَثَلاثَةَ أَرْبَاعِ مِثْقَالٍ " . أَبُو بَكْرٍ الْهُذَلِيُّ مَتْرُوكٌ , وَلَمْ يَأْتِ بِهِ غَيْرُهُ . حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ سَعِيدٍ ، ثنا يَعْقُوبُ بْنُ يُوسُفَ بْنِ زِيَادٍ , ثنا نَصْرُ بْنُ مُزَاحِمٍ , ثنا أَبُو بَكْرٍ الْهُذَلِيُّ ، عَنْ شُعَيْبِ بْنِ الْحَبْحَابِ بِهَذَا مِثْلَهُ , وَزَادَ قُلْتُ : يَا رَسُولَ اللَّهِ , " فِي الْمَالِ حَقٌّ سِوَى الزَّكَاةِ , قَالَ : نَعَمْ " , ثُمَّ قَرَأَ وَآتَى الْمَالَ عَلَى حُبِّهِ

Shaʼbiy shunday dedi: Men Fotima bint Qaysning: «Men Nabiy ﷺning huzurlariga oltindan yetmish misqol boʻlgan bir marjon bilan keldim-da: ‹Yo Rasululloh, undan farizani oling›, dedim. U zot undan bir misqol va misqolning uch chorak (qismini) oldilar», deganini eshitdim. Abu Bakr al-Huzaliy matrukdir va buni undan boshqa hech kim keltirmagan. Ahmad ibn Muhammad ibn Said ham Yaʼqub ibn Yusuf ibn Ziyoddan, u Nasr ibn Muzohimdan, u Abu Bakr al-Huzaliydan, u Shuayb ibn al-Habhobdan shu (hadis)ni xuddi shunday rivoyat qildi va (unda) shuni ziyoda qildi: Men: «Yo Rasululloh, molda zakotdan boshqa haq bormi?» dedim. U zot: «Ha», dedilar. Soʻng {va molni sevishiga qaramay berdi} (oyatini) oʻqidilar.Шаъбий шундай деди: Мен Фотима бинт Қайснинг: «Мен Набий ﷺнинг ҳузурларига олтиндан етмиш мисқол бўлган бир маржон билан келдим-да: ‹Ё Расулуллоҳ, ундан фаризани олинг›, дедим. У зот ундан бир мисқол ва мисқолнинг уч чорак (қисмини) олдилар», деганини эшитдим. Абу Бакр ал-Ҳузалий матрукдир ва буни ундан бошқа ҳеч ким келтирмаган. Аҳмад ибн Муҳаммад ибн Саид ҳам Яъқуб ибн Юсуф ибн Зиёддан, у Наср ибн Музоҳимдан, у Абу Бакр ал-Ҳузалийдан, у Шуайб ибн ал-Ҳабҳобдан шу (ҳадис)ни худди шундай ривоят қилди ва (унда) шуни зиёда қилди: Мен: «Ё Расулуллоҳ, молда закотдан бошқа ҳақ борми?» дедим. У зот: «Ҳа», дедилар. Сўнг {ва молни севишига қарамай берди} (оятини) ўқидилар.

حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ زَيْدٍ الْخُتُلِّيُّ , ثنا إِسْمَاعِيلُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ بْنِ غَالِبٍ الزَّعْفَرَانِيُّ , ثنا أبِي , عَنْ صَالِحِ بْنِ عَمْرٍو , عَنْ أَبِي حَمْزَةَ مَيْمُونٍ ، عَنِ الشَّعْبِيِّ ، عَنْ فَاطِمَةَ بِنْتِ قَيْسٍ , أَنّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ , قَالَ : " فِي الْحُلِيِّ زَكَاةٌ "

Fotima bint Qays (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadiki, Nabiy ﷺ: «Taqinchoqda zakot bordir», dedilar.Фотима бинт Қайс (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинадики, Набий ﷺ: «Тақинчоқда закот бордир», дедилар.

وَعَنْ أَبِي حَمْزَةَ , عَنِ الشَّعْبِيِّ ، عَنْ جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ : قَالَ : " لَيْسَ فِي الْحُلِيِّ زَكَاةٌ " . أَبُو حَمْزَةَ هَذَا مَيْمُونٌ ضَعِيفُ الْحَدِيثِ

Abu Hamzadan, u Shaʼbiydan, u Jobir ibn Abdullohdan (rivoyat qiladi): u: «Taqinchoqda zakot yoʻq», dedi. Bu Abu Hamza — Maymun boʻlib, hadisi zaifdir.Абу Ҳамзадан, у Шаъбийдан, у Жобир ибн Абдуллоҳдан (ривоят қилади): у: «Тақинчоқда закот йўқ», деди. Бу Абу Ҳамза — Маймун бўлиб, ҳадиси заифдир.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ الْفَارِسِيُّ , ثنا يَحْيَى بْنُ أَبِي طَالِبٍ , ثنا عَبْدُ الْوَهَّابِ , أنا الْحُسَيْنُ الْمُعَلِّمُ , عَنْ عَمْرِو بْنِ شُعَيْبٍ , عَنْ عُرْوَةَ , عَنْ عَائِشَةَ , قَالَتْ : " لا بَأْسَ بِلُبْسِ الْحُلِيِّ إِذَا أُعْطِيَ زَكَاتُهُ "

Oisha (roziyallohu anho) shunday dedi: «Zakoti berilgan boʻlsa, taqinchoq taqishda zarar yoʻq».Оиша (розияллоҳу анҳо) шундай деди: «Закоти берилган бўлса, тақинчоқ тақишда зарар йўқ».

وَعَنْ عَمْرِو بْنِ شُعَيْبٍ , عَنْ أَبِيهِ , عَنْ جَدِّهِ , أنَّهُ كَانَ يَكْتُبُ إِلَى خَازِنِهِ سَالِمٍ : " أَنْ يُخْرِجَ زَكَاةَ حُلِيِّ بَنَاتِهِ كُلَّ سَنَةٍ "

Amr ibn Shuayb otasidan, u bobosidan rivoyat qiladiki, u xazinachisi Solimga qizlarining taqinchoqlari zakotini har yili chiqarishni yozar edi.Амр ибн Шуайб отасидан, у бобосидан ривоят қиладики, у хазиначиси Солимга қизларининг тақинчоқлари закотини ҳар йили чиқаришни ёзар эди.

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ سَعِيدٍ ، نا أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ مُقَاتِلٍ الرَّازِيُّ , ثنا مُحَمَّدُ بْنُ الأَزْهَرِ , ثنا قَبِيصَةُ , عَنْ سُفْيَانَ , عَنْ حَمَّادٍ , عَنْ إِبْرَاهِيمَ , عَنْ عَلْقَمَةَ , عَنْ عَبْدِ اللَّهِ أَنَّ امْرَأَةً أَتَتِ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ , فَقَالَتْ : " إِنَّ لِي حُلِيًّا , وَإِنَّ زَوْجِي خَفِيفُ ذَاتِ الْيَدِ , وَأَنَّ لِي بَنِي أَخٍ , أَفَيُجْزِي عَنِّي أَنْ أَجْعَلَ زَكَاةَ الْحُلِيِّ فِيهِمْ ؟ قَالَ : نَعَمْ " . هَذَا وَهْمٌ , وَالصَّوَابُ عَنْ إِبْرَاهِيمَ , عَنْ عَبْدِ اللَّهِ هَذَا مُرْسَلٌ مَوْقُوفٌ

Abdullohdan rivoyat qilinadiki, bir ayol Nabiy ﷺning huzurlariga kelib: «Menda taqinchoq bor, erim esa qoʻli kalta kishi. Mening akamning oʻgʻillari bor. Taqinchoq zakotini ularga bersam, mendan kifoya qiladimi?» dedi. U zot: «Ha», dedilar. Bu vahmdir, toʻgʻrisi Ibrohimdan, u Abdullohdan (rivoyat qilingani boʻlib), bu mursal, mavqufdir.Абдуллоҳдан ривоят қилинадики, бир аёл Набий ﷺнинг ҳузурларига келиб: «Менда тақинчоқ бор, эрим эса қўли калта киши. Менинг акамнинг ўғиллари бор. Тақинчоқ закотини уларга берсам, мендан кифоя қиладими?» деди. У зот: «Ҳа», дедилар. Бу ваҳмдир, тўғриси Иброҳимдан, у Абдуллоҳдан (ривоят қилингани бўлиб), бу мурсал, мавқуфдир.

حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ مُحَمَّدٍ الْمِصْرِيُّ , ثنا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ أَبِي مَرْيَمَ , ثنا الْفِرْيَابِيُّ ، ثنا سُفْيَانُ , عَنْ حَمَّادٍ , عَنْ إِبْرَاهِيمَ , عَنْ عَلْقَمَةَ , أَنَّ امْرَأَةَ ابْنِ مَسْعُودٍ سَأَلَتْ عَنْ حُلِيٍّ لَهَا , قَالَ : " إِذَا بَلَغَ مِائَتَيْنِ فَفِيهِ الزَّكَاةُ " , قَالَتْ : " إِنَّ فِي حِجْرِي بَنِي أَخٍ لِي أَفَأَضَعُهُ فِيهِمْ ؟ قَالَ : نَعَمْ " . مَوْقُوفٌ

Alqamadan rivoyat qilinadiki, Ibn Masʼudning xotini oʻzining taqinchogʻi haqida soʻradi. U: «Ikki yuzga yetsa, unda zakot bor», dedi. Ayol: «Mening tarbiyamda akamning oʻgʻillari bor, uni ularga bersam boʻladimi?» dedi. U: «Ha», dedi. Bu mavqufdir.Алқамадан ривоят қилинадики, Ибн Масъуднинг хотини ўзининг тақинчоғи ҳақида сўради. У: «Икки юзга етса, унда закот бор», деди. Аёл: «Менинг тарбиямда акамнинг ўғиллари бор, уни уларга берсам бўладими?» деди. У: «Ҳа», деди. Бу мавқуфдир.

حَدَّثَنَا عَبْدُ الْبَاقِي بْنُ قَانِعٍ ، وَعَبْدُ الصَّمَدِ بْنُ عَلِيٍّ ، قَالا : نا الْفَضْلُ بْنُ الْعَبَّاسِ الصَّوَّافُ , ثنا يَحْيَى بْنُ غَيْلانَ , ثنا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ بَزِيعٍ , عَنِ ابْنِ جُرَيْجٍ , عَنْ أَبِي الزُّبَيْرِ ، عَنْ جَابِرٍ , قَالَ : قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " لَيْسَ فِي مَالِ الْمُكَاتَبِ زَكَاةٌ حَتَّى يُعْتَقَ "

Jobir (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Mukotab qulning molida u ozod boʻlgunicha zakot yoʻq», dedilar.Жобир (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Мукотаб қулнинг молида у озод бўлгунича закот йўқ», дедилар.

حَدَّثَنَا الْحُسَيْنُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ ، ثنا يُوسُفُ بْنُ مُوسَى , ثنا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ نُمَيْرٍ , ثنا حَجَّاجٌ , وَحَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مُبَشِّرٍ , ثنا جَابِرُ بْنُ الْكُرْدِيِّ , ثنا يَزِيدُ بْنُ هَارُونَ , ثنا حَجَّاجٌ , عَنْ عَمْرِو بْنِ شُعَيْبٍ , عَنْ أَبِيهِ , عَنْ جَدِّهِ , قَالَ : جَاءَتِ امْرَأَتَانِ مِنْ أَهْلِ الْيَمَنِ إِلَى النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَعَلَيْهِمَا أَسْوِرَةٌ مِنْ ذَهَبٍ , فَقَالَ لَهُمَا رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " أَيَسُرُّكُمَا أَنْ يُسَوِّرَكُمَا اللَّهُ بِأَسْوِرَةٍ مِنْ نَارٍ ؟ " ، قَالا : لا , قَالَ : " فَأَدِّيَا حَقَّ هَذَا " . وَقَالَ ابْنُ نُمَيْرٍ : عَلَيْهِمَا سِوَارَانِ مِنْ ذَهَبٍ , وَقَالَ أَيْضًا : فَأَدِّيَا حَقَّ هَذَا عَلَيْكُمَا , يَعْنِي الزَّكَاةَ , حَجَّاجٌ هُوَ ابْنُ أَرْطَأَةَ لا يُحْتَجُّ بِهِ

Amr ibn Shuayb otasidan, u bobosidan rivoyat qilib shunday dedi: Yaman ahlidan ikki ayol Nabiy ﷺning huzurlariga keldi, ularning (qoʻlida) oltindan bilaguzuklar bor edi. Rasululloh ﷺ ularga: «Alloh sizlarga oʻtdan bilaguzuklar taqishi sizni xursand qiladimi?» dedilar. Ular: «Yoʻq», dedilar. U zot: «Bas, buning haqqini ado etinglar», dedilar. Ibn Numayr esa: «Ularning (qoʻlida) oltindan ikki bilaguzuk bor edi», dedi va yana: «Bas, bunda zimmangizdagi haqni ado etinglar», yaʼni zakotni, dedi. Hajjoj — u Ibn Artʼadir, u bilan hujjat keltirilmaydi.Амр ибн Шуайб отасидан, у бобосидан ривоят қилиб шундай деди: Яман аҳлидан икки аёл Набий ﷺнинг ҳузурларига келди, уларнинг (қўлида) олтиндан билагузуклар бор эди. Расулуллоҳ ﷺ уларга: «Аллоҳ сизларга ўтдан билагузуклар тақиши сизни хурсанд қиладими?» дедилар. Улар: «Йўқ», дедилар. У зот: «Бас, бунинг ҳаққини адо этинглар», дедилар. Ибн Нумайр эса: «Уларнинг (қўлида) олтиндан икки билагузук бор эди», деди ва яна: «Бас, бунда зиммангиздаги ҳақни адо этинглар», яъни закотни, деди. Ҳажжож — у Ибн Артъадир, у билан ҳужжат келтирилмайди.

وَحَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ أَحْمَدَ بْنِ الْحَسَنِ الصَّوَّافُ , ثنا حَامِدُ بْنُ شُعَيْبٍ , ثنا سُرَيْجٌ , ثنا عَلِيُّ بْنُ ثَابِتٍ , عَنْ يَحْيَى بْنِ أَبِي أُنَيْسَةَ , عَنْ حَمَّادٍ , عَنْ إِبْرَاهِيمَ , عَنْ عَلْقَمَةَ , عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَسْعُودٍ , قَالَ : قُلْتُ لِلنَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِنَّ لامْرَأَتِي حُلِيًّا مِنْ عِشْرِينَ مِثْقَالا , قَالَ : " فَأَدِّي زَكَاتَهُ نِصْفَ مِثْقَالٍ " . يَحْيَى بْنُ أَبِي أُنَيْسَةَ مَتْرُوكٌ , وَهَذَا وَهْمٌ وَالصَّوَابُ مُرْسَلٌ مَوْقُوفٌ

Abdulloh ibn Masʼud (roziyallohu anhu) shunday dedi: Men Nabiy ﷺga: «Xotinimda yigirma misqol taqinchoq bor», dedim. U zot: «Uning zakotini — yarim misqolni ado et», dedilar. Yahyo ibn Abu Unaysa matrukdir, bu vahm boʻlib, toʻgʻrisi mursal, mavqufdir.Абдуллоҳ ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу) шундай деди: Мен Набий ﷺга: «Хотинимда йигирма мисқол тақинчоқ бор», дедим. У зот: «Унинг закотини — ярим мисқолни адо эт», дедилар. Яҳё ибн Абу Унайса матрукдир, бу ваҳм бўлиб, тўғриси мурсал, мавқуфдир.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ الْفَارِسِيُّ , ثنا يَحْيَى بْنُ أَبِي طَالِبٍ , ثنا عَبْدُ الْوَهَّابِ , ثنا سَعِيدٌ , عَنْ أَبِي مَعْشَرٍ ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ أَنَّ امْرَأَةَ ابْنِ مَسْعُودٍ سَأَلَتْهُ عَنْ طَوْقٍ لَهَا فِيهِ عِشْرُونَ مِثْقَالا مِنَ الذَّهَبِ , فَقَالَتْ : أُزَكِّيهِ ؟ قَالَ : نَعَمْ , قَالَتْ : كَمْ ؟ قَالَ : خَمْسَةُ دَرَاهِمَ , قَالَتْ : أُعْطِيَهَا فُلانًا ؟ ابْنُ أَخٍ لَهَا يَتِيمٌ فِي حِجْرِهَا , قَالَ : نَعَمْ , إِنْ شِئْتِ "

Ibrohimdan rivoyat qilinadiki, Ibn Masʼudning xotini undan oʻzining ichida oltindan yigirma misqol boʻlgan marjoni haqida soʻrab: «Uning zakotini beraymi?» dedi. U: «Ha», dedi. Ayol: «Qancha?» dedi. U: «Besh dirham», dedi. Ayol: «Uni falonchiga — tarbiyasidagi yetim akasining oʻgʻliga bersam boʻladimi?» dedi. U: «Ha, xohlasang», dedi.Иброҳимдан ривоят қилинадики, Ибн Масъуднинг хотини ундан ўзининг ичида олтиндан йигирма мисқол бўлган маржони ҳақида сўраб: «Унинг закотини берайми?» деди. У: «Ҳа», деди. Аёл: «Қанча?» деди. У: «Беш дирҳам», деди. Аёл: «Уни фалончига — тарбиясидаги етим акасининг ўғлига берсам бўладими?» деди. У: «Ҳа, хоҳласанг», деди.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدٌ , ثنا يَحْيَى , ثنا عَبْدُ الْوَهَّابِ , ثنا هِشَامٌ الدَّسْتُوَائِيُّ , عَنْ حَمَّادٍ , عَنْ إِبْرَاهِيمَ , قَالَ : " كَانَ لامْرَأَةِ ابْنِ مَسْعُودٍ حُلِيُّ , فَقَالَتْ لابْنِ مَسْعُودٍ : أُعْطِي زَكَاتَهُ ؟ قَالَ : نَعَمْ , قَالَتْ : أُعْطِي ابْنَ أَخِي يَتِيمًا ؟ قَالَ : نَعَمْ "

Ibrohim shunday dedi: «Ibn Masʼudning xotinida taqinchoq bor edi. U Ibn Masʼudga: ‹Uning zakotini beraymi?› dedi. U: ‹Ha›, dedi. Ayol: ‹Yetim boʻlgan akamning oʻgʻliga beraymi?› dedi. U: ‹Ha›, dedi».Иброҳим шундай деди: «Ибн Масъуднинг хотинида тақинчоқ бор эди. У Ибн Масъудга: ‹Унинг закотини берайми?› деди. У: ‹Ҳа›, деди. Аёл: ‹Етим бўлган акамнинг ўғлига берайми?› деди. У: ‹Ҳа›, деди».

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرٍ النَّيْسَابُورِيُّ ، ثنا أَحْمَدُ بْنُ أَبِي رَجَاءٍ , ثنا وَكِيعٌ , ثنا شَرِيكٌ , عَنْ عَلِيِّ بْنِ سُلَيْمٍ , قَالَ : سَأَلْتُ أَنَسَ بْنَ مَالِكٍ عَنِ الْحُلِيِّ , فَقَالَ : " لَيْسَ فِيهِ زَكَاةٌ "

Ali ibn Sulaym shunday dedi: Men Anas ibn Molikdan taqinchoq haqida soʻradim. U: «Unda zakot yoʻq», dedi.Али ибн Сулайм шундай деди: Мен Анас ибн Моликдан тақинчоқ ҳақида сўрадим. У: «Унда закот йўқ», деди.

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ زِيَادٍ ، ثنا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ بِشْرٍ , ثنا يَحْيَى الْقَطَّانُ , عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ , عَنْ نَافِعٍ , قَالَ : " كَانَتِ الْمَرْأَةُ مِنْ بَنَاتِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ تُصْدَقُ أَلْفَ دِينَارٍ , فَتَجْعَلُ لَهَا مِنْ ذَلِكَ حُلِيًّا بِأَرْبَعِمِائَةِ دِينَارٍ , وَلا يُرَى فِيهِ صَدَقَةٌ "

Nofiʼ shunday dedi: «Abdulloh ibn Umarning qizlaridan biriga ming dinor mahr berilar, u shundan toʻrt yuz dinorlik taqinchoq qildirar edi va unda zakot koʻrilmasdi».Нофиъ шундай деди: «Абдуллоҳ ибн Умарнинг қизларидан бирига минг динор маҳр берилар, у шундан тўрт юз динорлик тақинчоқ қилдирар эди ва унда закот кўрилмасди».

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ , ثنا أَبُو الأَزْهَرِ ، ثنا عَبْدُ الرَّزَّاقِ , أَنْبَأَ عُبَيْدُ اللَّهِ , عَنْ نَافِعٍ , أَنَّ ابْنَ عُمَرَ , قَالَ : " لا زَكَاةَ فِي الْحُلِيِّ "

Nofiʼdan rivoyat qilinadiki, Ibn Umar: «Taqinchoqda zakot yoʻq», dedi.Нофиъдан ривоят қилинадики, Ибн Умар: «Тақинчоқда закот йўқ», деди.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ , ثنا يَحْيَى بْنُ أَبِي طَالِبٍ , ثنا عَبْدُ الْوَهَّابِ , ثنا أُسَامَةُ بْنُ زَيْدٍ , عَنْ نَافِعٍ , قَالَ : " كَانَ ابْنُ عُمَرَ يُحَلِّي بَنَاتَهُ بِأَرْبَعِمِائَةِ دِينَارٍ , وَلا يُخْرِجُ زَكَاتَهُ "

Nofiʼ shunday dedi: «Ibn Umar qizlarini toʻrt yuz dinorlik taqinchoq bilan bezar, uning zakotini chiqarmas edi».Нофиъ шундай деди: «Ибн Умар қизларини тўрт юз динорлик тақинчоқ билан безар, унинг закотини чиқармас эди».

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرٍ النَّيْسَابُورِيُّ ، نا أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِي رَجَاءٍ , ثنا وَكِيعٌ , ثنا هِشَامُ بْنُ عُرْوَةَ , عَنْ فَاطِمَةَ بِنْتِ الْمُنْذِرِ , عَنْ أَسْمَاءَ بِنْتِ أَبِي بَكْرٍ " أَنَّهَا كَانَتْ تُحَلِّي بَنَاتِهَا بِالذَّهَبِ , وَلا تُزَكِّيهِ نَحْوًا مِنْ خَمْسِينَ أَلْفًا "

Fotima bint al-Munzirdan, u Asmo bint Abu Bakr (roziyallohu anho)dan rivoyat qiladiki, u qizlarini ellik mingga yaqin (qiymatdagi) oltin bilan bezar, uning zakotini bermas edi.Фотима бинт ал-Мунзирдан, у Асмо бинт Абу Бакр (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қиладики, у қизларини эллик мингга яқин (қийматдаги) олтин билан безар, унинг закотини бермас эди.

حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ مُحَمَّدٍ الْمِصْرِيُّ , ثنا الْحَسَنُ بْنُ غُلَيْبٍ الْهُذَلِيُّ الأَزْدِيُّ , ثنا سَعِيدُ بْنُ عُفَيْرٍ , ثنا يَحْيَى بْنُ أَيُّوبَ , عَنِ الْمُثَنَّى , عَنْ عَمْرِو بْنِ شُعَيْبٍ , عَنْ أَبِيهِ , عَنْ جَدِّهِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرِو بْنِ الْعَاصِ , أَنّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَامَ فَخَطَبَ النَّاسَ , فَقَالَ : " مَنْ وَلِيَ يَتِيمًا لَهُ مَالٌ فَلْيَتَّجِرْ لَهُ وَلا يَتْرُكْهُ حَتَّى تَأْكُلَهُ الصَّدَقَةُ "

Amr ibn Shuayb otasidan, u bobosi Abdulloh ibn Amr ibn al-Osdan rivoyat qiladiki, Rasululloh ﷺ turib odamlarga xutba qildilar va: «Kim moli bor yetimga valiy boʻlsa, uning (moli) bilan savdo qilsin va uni zakot yeb tugatguncha qoldirmasin», dedilar.Амр ибн Шуайб отасидан, у бобоси Абдуллоҳ ибн Амр ибн ал-Осдан ривоят қиладики, Расулуллоҳ ﷺ туриб одамларга хутба қилдилар ва: «Ким моли бор етимга валий бўлса, унинг (моли) билан савдо қилсин ва уни закот еб тугатгунча қолдирмасин», дедилар.

حَدَّثَنَا أَبُو مُحَمَّدِ بْنُ صَاعِدٍ ، ثنا أَحْمَدُ بْنُ عُبَيْدِ بْنِ إِسْحَاقَ الْعَطَّارُ , بِالْكُوفَةِ , ثنا أبِي , ثنا مِنْدَلٌ , عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ الشَّيْبَانِيِّ ، عَنْ عَمْرِو بْنِ شُعَيْبٍ , عَنْ أَبِيهِ , عَنْ جَدِّهِ , قَالَ : قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " احْفَظُوا الْيَتَامَى فِي أَمْوَالِهِمْ لا تَأْكُلُهَا الزَّكَاةُ "

Amr ibn Shuayb otasidan, u bobosidan rivoyat qilib shunday dedi: Rasululloh ﷺ: «Yetimlarni mollarida asranglar, ularni zakot yeb tugatmasin», dedilar.Амр ибн Шуайб отасидан, у бобосидан ривоят қилиб шундай деди: Расулуллоҳ ﷺ: «Етимларни молларида асранглар, уларни закот еб тугатмасин», дедилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بْنِ عَلِيٍّ الْبَزَّازُ , ثنا الْحُسَيْنُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ يَزِيدَ الْقَطَّانُ , ثنا أَيُّوبُ بْنُ مُحَمَّدٍ الْوَزَّانُ , ثنا رَوَّادُ بْنُ الْجَرَّاحِ , ثنا مُحَمَّدُ بْنُ عُبَيْدِ اللَّهِ , عَنْ عَمْرِو بْنِ شُعَيْبٍ , عَنْ أَبِيهِ , عَنْ جَدِّهِ , قَالَ : قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " فِي مَالِ الْيَتِيمِ زَكَاةٌ "

Amr ibn Shuayb otasidan, u bobosidan rivoyat qilib shunday dedi: Rasululloh ﷺ: «Yetimning molida zakot bordir», dedilar.Амр ибн Шуайб отасидан, у бобосидан ривоят қилиб шундай деди: Расулуллоҳ ﷺ: «Етимнинг молида закот бордир», дедилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ الْفَارِسِيُّ , ثنا يَحْيَى بْنُ أَبِي طَالِبٍ , أنا عَبْدُ الْوَهَّابِ , ثنا حُسَيْنٌ الْمُعَلِّمُ , عَنْ عَمْرِو بْنِ شُعَيْبٍ , عَنْ سَعِيدِ بْنِ الْمُسَيِّبِ , أَنَّ عُمَرَ بْنَ الْخَطَّابِ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ , قَالَ : " ابْتَغُوا بِأَمْوَالِ الْيَتَامَى لا تَأْكُلُهَا الصَّدَقَةُ "

Said ibn al-Musayyabdan rivoyat qilinadiki, Umar ibn al-Xattob (roziyallohu anhu): «Yetimlarning mollari bilan (savdo qilib) foyda izlanglar, ularni sadaqa yeb tugatmasin», dedi.Саид ибн ал-Мусайябдан ривоят қилинадики, Умар ибн ал-Хаттоб (розияллоҳу анҳу): «Етимларнинг моллари билан (савдо қилиб) фойда изланглар, уларни садақа еб тугатмасин», деди.

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ سَعِيدٍ ، ثنا أَحْمَدُ بْنُ يَحْيَى الصُّوفِيُّ , ثنا إِسْحَاقُ بْنُ مَنْصُورٍ , عَنِ الْحَسَنِ بْنِ صَالِحٍ , عَنْ أَشْعَثَ , عَنْ حَبِيبِ بْنِ أَبِي ثَابِتٍ , عَنْ صَلْتٍ الْمَكِّيِّ , عَنِ ابْنِ أَبِي رَافِعٍ , قَالَ : كَانَتْ أَمْوَالُهُمْ عِنْدَ عَلِيٍّ , فَلَمَّا دَفَعَهَا إِلَيْهِمْ وَجَدُوهَا بِنَقْصٍ فَحَسَبُوهَا مَعَ الزَّكَاةِ , فَوَجَدُوهَا تَامَّةً , فَأَتَوْا عَلِيًّا فَقَالَ : " كُنْتُمْ تَرَوْنَ أَنْ يَكُونَ عِنْدِي مَالٌ لا أُزَكِّيهِ "

Ibn Abu Rofiʼ shunday dedi: Ularning mollari Alining huzurida edi. U ularni ularga topshirganida, ular uni kam holda topdilar. Soʻng uni zakoti bilan birga hisoblab, uni toʻla holda topdilar. Ular Alining oldiga kelishdi, u: «Menda zakotini bermaydigan mol boʻladi, deb oʻylagan edingizmi?» dedi.Ибн Абу Рофиъ шундай деди: Уларнинг моллари Алининг ҳузурида эди. У уларни уларга топширганида, улар уни кам ҳолда топдилар. Сўнг уни закоти билан бирга ҳисоблаб, уни тўла ҳолда топдилар. Улар Алининг олдига келишди, у: «Менда закотини бермайдиган мол бўлади, деб ўйлаган эдингизми?» деди.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ مَخْلَدٍ ، ثنا بِشْرُ بْنُ مَطَرٍ , ثنا يَزِيدُ بْنُ هَارُونَ , ثنا أَشْعَثُ , عَنْ حَبِيبِ بْنِ أَبِي ثَابِتٍ , عَنْ صَلْتٍ الْمَكِّيِّ , عَنِ ابْنِ أَبِي رَافِعٍ , " أَنّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ كَانَ أَقْطَعَ أَبَا رَافِعٍ أَرْضًا , فَلَمَّا مَاتَ أَبُو رَافِعٍ بَاعَهَا عُمَرُ بِثَمَانِينَ أَلْفًا , فَدَفَعَهَا إِلَى عَلِيِّ بْنِ أَبِي طَالِبٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُمَا , فَكَانَ يُزَكِّيهَا , فَلَمَّا قَبَضَهَا وَلَدُ أَبِي رَافِعٍ عَدُّوا مَالَهُمْ فَوَجَدُوهَا نَاقِصَةً , فَأَتَوْا عَلِيًّا فَأَخْبَرُوهُ , فَقَالَ : أَحَسَبْتُمْ زَكَاتَهَا ؟ قَالُوا : لا , قَالَ : فَحَسَبُوا زَكَاتَهَا فَوَجَدُوهَا سَوَاءً , فَقَالَ عَلِيُّ : كُنْتُمْ تَرَوْنَ عِنْدِي مَالٌ لا أُؤَدِّي زَكَاتَهُ "

Ibn Abu Rofiʼdan rivoyat qilinadiki, Nabiy ﷺ Abu Rofiʼga bir yer boʻlib bergan edilar. Abu Rofiʼ vafot etganida, Umar uni sakson mingga sotdi va uni Ali ibn Abu Tolibga topshirdi, u esa uning zakotini berib turardi. Abu Rofiʼning bolalari uni qabul qilib olganlarida, mollarini sanab uni kam holda topdilar va Alining oldiga kelib, unga xabar berdilar. U: «Uning zakotini hisoblab koʻrdingizmi?» dedi. Ular: «Yoʻq», dedilar. Shunda ular uning zakotini hisoblab, uni teng holda topdilar. Ali: «Menda zakotini ado etmaydigan mol boʻladi, deb oʻylagan edingizmi?» dedi.Ибн Абу Рофиъдан ривоят қилинадики, Набий ﷺ Абу Рофиъга бир ер бўлиб берган эдилар. Абу Рофиъ вафот этганида, Умар уни саксон мингга сотди ва уни Али ибн Абу Толибга топширди, у эса унинг закотини бериб турарди. Абу Рофиънинг болалари уни қабул қилиб олганларида, молларини санаб уни кам ҳолда топдилар ва Алининг олдига келиб, унга хабар бердилар. У: «Унинг закотини ҳисоблаб кўрдингизми?» деди. Улар: «Йўқ», дедилар. Шунда улар унинг закотини ҳисоблаб, уни тенг ҳолда топдилар. Али: «Менда закотини адо этмайдиган мол бўлади, деб ўйлаган эдингизми?» деди.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ الْفَارِسِيُّ , ثنا يَحْيَى بْنُ أَبِي طَالِبٍ , ثنا عَبْدُ الْوَهَّابِ , ثنا ابْنُ أَبِي عَوْنٍ , وَصَخْرُ بْنُ جُوَيْرِيَةَ , عَنْ نَافِعٍ , أَنَّ ابْنَ عُمَرَ " كَانَ عِنْدَهُ مَالُ يَتِيمٍ فَكَانَ يَسْتَقْرِضُ مِنْهُ , وَرُبَّمَا ضَمِنَهُ , وَكَانَ يُزَكِّي مَالَ الْيَتِيمِ إِذَا وَلِيَهُ "

Nofiʼdan rivoyat qilinadiki, Ibn Umarning huzurida bir yetimning moli boʻlar, u undan qarz olar, baʼzan uni zomin boʻlar va yetimning moliga valiylik qilganida uning zakotini berar edi.Нофиъдан ривоят қилинадики, Ибн Умарнинг ҳузурида бир етимнинг моли бўлар, у ундан қарз олар, баъзан уни зомин бўлар ва етимнинг молига валийлик қилганида унинг закотини берар эди.

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدٌ , ثنا يَحْيَى , ثنا عَبْدُ الْوَهَّابِ , أَنْبَأَ أَبُو الرَّبِيعِ السَّمَّانُ ، عَنْ عَمْرِو بْنِ دِينَارٍ , عَنْ عُبَيْدِ بْنِ عُمَيْرٍ , أَنَّ عُمَرَ بْنَ الْخَطَّابِ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ , قَالَ : " ابْتَغُوا بِأَمْوَالِ الْيَتَامَى لا تَسْتَهْلِكُهَا الزَّكَاةُ "

Ubayd ibn Umayrdan rivoyat qilinadiki, Umar ibn al-Xattob (roziyallohu anhu): «Yetimlarning mollari bilan (savdo qilib) foyda izlanglar, ularni zakot yeb yoʻqotmasin», dedi.Убайд ибн Умайрдан ривоят қилинадики, Умар ибн ал-Хаттоб (розияллоҳу анҳу): «Етимларнинг моллари билан (савдо қилиб) фойда изланглар, уларни закот еб йўқотмасин», деди.

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرٍ الشَّافِعِيُّ ، ثنا إِسْحَاقُ بْنُ الْحَسَنِ , ثنا مُسْلِمٌ , ثنا هِشَامٌ , عَنْ أَيُّوبَ , عَنْ نَافِعٍ , أَنَّ ابْنَ عُمَرَ " كَانَ يُزَكِّي مَالَ الْيَتِيمِ وَيَسْتَقْرِضُ مِنْهُ وَيَدْفَعُهُ مُضَارَبَةً "

Nofiʼdan rivoyat qilinadiki, Ibn Umar yetimning molining zakotini berar, undan qarz olar va uni mudorabaga qoʻyar edi.Нофиъдан ривоят қилинадики, Ибн Умар етимнинг молининг закотини берар, ундан қарз олар ва уни мудорабага қўяр эди.

حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ أَحْمَدَ بْنِ الْحَسَنِ الْقُرَيْسِينِيُّ , ثنا مُحَمَّدُ بْنُ أَحْمَدَ بْنِ تَمِيمٍ الأَصْبَهَانِيُّ , ثنا مُحَمَّدُ بْنُ حُمَيْدٍ , ثنا مَسْلَمَةُ بْنُ الْفَضْلِ , ثنا مُنِيرُ بْنُ الْعَلاءِ , عَنِ الأَشْعَثِ , عَنْ حَبِيبِ بْنِ أَبِي ثَابِتٍ , عَنْ مُجَاهِدِ بْنِ وَرْدَانَ , عَنِ ابْنِ عُمَرَ , " أَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَعْطَى أَبَا رَافِعٍ مَوْلاهُ أَرْضًا , فَعَجَزَ عَنْهَا فَمَاتَ , فَبَاعَهَا عُمَرُ بِمِائَتَيْ أَلْفٍ وَثَمَانِيَةِ آلافِ دِينَارٍ , وَأَوْصَى إِلَى عَلِيِّ بْنِ أَبِي طَالِبٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ , فَكَانَ يُزَكِّيهَا كُلَّ سَنَةٍ حَتَّى أَدْرَكَ بَنُوهُ , فَدَفَعَهُ إِلَيْهِمْ فَحَسَبُوهُ , فَوَجَدُوهُ نَاقِصًا فَأَتَوْهُ , فَقَالُوا : إِنَّا وَجَدْنَا مَالَنَا نَاقِصًا , فَقَالَ : أَحَسَبْتُمْ زَكَاتَهُ ؟ فَقَالُوا : لا , قَالَ : احْسِبُوا زَكَاتَهُ , فَحَسَبُوهُ فَوَجَدُوهُ سَوَاءً "

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Nabiy ﷺ oʻz mavlolari Abu Rofiʼga bir yer berdilar. U undan ojiz qoldi va vafot etdi. Umar uni ikki yuz sakkiz ming dinorga sotdi va Ali ibn Abu Tolib (roziyallohu anhu)ga vasiyat qildi. U esa har yili uning zakotini berib turdi, toki uning bolalari voyaga yetguncha. Soʻng uni ularga topshirdi, ular uni hisoblab, kam holda topdilar-da, uning oldiga kelib: «Biz molimizni kam holda topdik», dedilar. U: «Uning zakotini hisobladingizmi?» dedi. Ular: «Yoʻq», dedilar. U: «Uning zakotini hisoblanglar», dedi. Ular hisoblab, uni teng holda topdilar.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Набий ﷺ ўз мавлолари Абу Рофиъга бир ер бердилар. У ундан ожиз қолди ва вафот этди. Умар уни икки юз саккиз минг динорга сотди ва Али ибн Абу Толиб (розияллоҳу анҳу)га васият қилди. У эса ҳар йили унинг закотини бериб турди, токи унинг болалари вояга етгунча. Сўнг уни уларга топширди, улар уни ҳисоблаб, кам ҳолда топдилар-да, унинг олдига келиб: «Биз молимизни кам ҳолда топдик», дедилар. У: «Унинг закотини ҳисобладингизми?» деди. Улар: «Йўқ», дедилар. У: «Унинг закотини ҳисобланглар», деди. Улар ҳисоблаб, уни тенг ҳолда топдилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ مَخْلَدٍ ، ثنا عَلِيُّ بْنُ سَهْلِ بْنِ الْمُغِيرَةِ , ثنا مُحَمَّدُ بْنُ سَعِيدٍ الأَصْبَهَانِيُّ , ثنا شَرِيكٌ , عَنْ أَبِي الْيَقْظَانِ ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِي لَيْلَى , أَنَّ عَلِيًّا زَكَّى أَمْوَالَ بَنِي أَبِي رَافِعٍ , قَالَ : فَلَمَّا دَفَعَهَا إِلَيْهِمْ وَجَدُوهَا بِنَقْصٍ , فَقَالُوا : إِنَّا وَجَدْنَاهَا بِنَقْصٍ , فَقَالَ عَلِيٌّ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ : " أَتَرَوْنَ أَنْ يَكُونَ عِنْدِي مَالٌ لا أُزَكِّيهِ ؟ "

Abdurrahmon ibn Abu Layladan rivoyat qilinadiki, Ali Abu Rofiʼning oʻgʻillari mollarining zakotini berib turdi. U ularni ularga topshirganida, ular uni kam holda topdilar va: «Biz uni kam holda topdik», dedilar. Shunda Ali (roziyallohu anhu): «Menda zakotini bermaydigan mol boʻladi, deb oʻylaysizlarmi?» dedi.Абдурраҳмон ибн Абу Лайладан ривоят қилинадики, Али Абу Рофиънинг ўғиллари молларининг закотини бериб турди. У уларни уларга топширганида, улар уни кам ҳолда топдилар ва: «Биз уни кам ҳолда топдик», дедилар. Шунда Али (розияллоҳу анҳу): «Менда закотини бермайдиган мол бўлади, деб ўйлайсизларми?» деди.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ مَخْلَدٍ ، ثنا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ جَرِيرِ بْنِ جَبَلَةَ , ثنا مُعَاذُ بْنُ فَضَالَةَ , ثنا ابْنُ لَهِيعَةَ , ثنا أَبُو الأَسْوَدِ ، عَنْ عِكْرِمَةَ , عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ , قَالَ : " لا يَجِبُ عَلَى مَالِ الصَّغِيرِ زَكَاةٌ حَتَّى تَجِبَ عَلَيْهِ الصَّلاةُ " . ابْنُ لَهِيعَةَ لا يُحْتَجُّ بِهِ

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) shunday dedi: «Bolaning moliga unga namoz vojib boʻlgunicha zakot vojib emas». Ibn Lahia bilan hujjat keltirilmaydi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) шундай деди: «Боланинг молига унга намоз вожиб бўлгунича закот вожиб эмас». Ибн Лаҳиа билан ҳужжат келтирилмайди.

حَدَّثَنَا الْحُسَيْنُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ ، ثنا يُوسُفُ بْنُ مُوسَى , ثنا أَبُو أُسَامَةَ ، عَنْ حُسَيْنِ بْنِ ذَكْوَانَ , عَنْ عَمْرِو بْنِ شُعَيْبٍ , عَنْ أَبِيهِ , عَنْ جَدِّهِ , قَالَ : جَاءَتِ امْرَأَةٌ وَابْنَتُهَا مِنْ أَهْلِ الْيَمَنِ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَفِي يَدِهَا مَسَكَتَانِ غَلِيظَتَانِ مِنْ ذَهَبٍ , فَقَالَ : " هَلْ تُعْطِينَ زَكَاةَ هَذَا ؟ " ، قَالَتْ : لا , قَالَ : " فَيَسُرُّكِ أَنْ يُسَوِّرَكِ اللَّهُ بِسُوَارَيْنِ مِنْ نَارٍ ؟ " ، قَالَ : فَخَلَعَتْهُمَا , وَقَالَتْ : هُمَا لِلَّهِ وَلِرَسُولِهِ

Amr ibn Shuayb otasidan, u bobosidan rivoyat qilib shunday dedi: Yaman ahlidan bir ayol qizi bilan Rasululloh ﷺning huzurlariga keldi, ayolning qoʻlida oltindan ikkita yoʻgʻon bilaguzuk bor edi. U zot: «Buning zakotini berasanmi?» dedilar. Ayol: «Yoʻq», dedi. U zot: «Alloh senga oʻtdan ikki bilaguzuk taqishi seni xursand qiladimi?» dedilar. Shunda ayol ikkalasini yechdi-da: «Ular Alloh va Uning Rasuli uchundir», dedi.Амр ибн Шуайб отасидан, у бобосидан ривоят қилиб шундай деди: Яман аҳлидан бир аёл қизи билан Расулуллоҳ ﷺнинг ҳузурларига келди, аёлнинг қўлида олтиндан иккита йўғон билагузук бор эди. У зот: «Бунинг закотини берасанми?» дедилар. Аёл: «Йўқ», деди. У зот: «Аллоҳ сенга ўтдан икки билагузук тақиши сени хурсанд қиладими?» дедилар. Шунда аёл иккаласини ечди-да: «Улар Аллоҳ ва Унинг Расули учундир», деди.

حَدَّثَنَا الْحَسَنُ بْنُ عَلِيِّ بْنِ قَوْهِيٍّ بِالْمِفْتَحِ ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ مُوسَى الدُّولابِيُّ , ثنا الْقَاسِمُ بْنُ يَحْيَى , عَنِ ابْنِ أَرْقَمَ , عَنِ الزُّهْرِيِّ ، عَنْ سَالِمِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ , عَنِ ابْنِ عُمَرَ , قَالَ : وَجَدْنَا فِي كِتَابِ عُمَرَ , أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ , قَالَ : " فِي صَدَقَةِ الإِبِلِ فِي خَمْسٍ مِنَ الإِبِلِ سَائِمَةٍ شَاةٌ , وَفِي خَمْسَةَ عَشَرَ شَاتَانِ , وَفِي خَمْسَةَ عَشَرَ ثَلاثُ شِيَاهٍ , وَفِي عِشْرِينَ أَرْبَعُ شِيَاهٍ , وَفِي خَمْسٍ وَعِشْرِينَ خَمْسُ شِيَاهٍ , فَإِذَا زَادَتْ وَاحِدَةً فَفِيهَا ابْنَةُ مَخَاضٍ , فَإِنْ لَمْ يُوجَدْ , فَابْنُ لَبُونٍ ذَكَرٌ إِلَى خَمْسٍ وَثَلاثِينَ , فَإِنْ زَادَتْ وَاحِدَةً فَفِيهَا ابْنَةُ لَبُونٍ إِلَى خَمْسَةٍ وَأَرْبَعِينَ , فَإِذَا زَادَتْ وَاحِدَةً فَفِيهَا حِقَّةٌ طَرُوقَةُ الْجَمَلِ إِلَى سِتِّينَ , فَإِذَا زَادَتْ وَاحِدَةً فَفِيهَا جَذَعَةٌ إِلَى خَمْسٍ وَسَبْعِينَ فَإِنْ زَادَتْ وَاحِدَةً فَفِيهَا بِنْتَا لَبُونٍ إِلَى تِسْعِينَ , فَإِنْ زَادَتْ وَاحِدَةً فَفِيهَا حِقَّتَانِ إِلَى عِشْرِينَ وَمِائَةٍ , فَإِنْ زَادَتْ وَاحِدَةً فَفِي كُلِّ أَرْبَعِينَ جَذَعَةٌ وَفِي كُلِّ خَمْسِينَ حِقَّةٌ طَرُوقَةُ الْجَمَلِ " . كَذَا رَوَاهُ سُلَيْمَانُ بْنُ أَرْقَمَ , وَهُوَ ضَعِيفُ الْحَدِيثِ مَتْرُوكٌ

Ibn Umar (roziyallohu anhumo) shunday dedi: Biz Umarning kitobida Rasululloh ﷺning shunday deganlarini topdik: «Tuya zakotida: yaylovda boqiladigan besh tuyada bir qoʻy, oʻn beshtasida ikki qoʻy, (yana) oʻn beshtasida uch qoʻy, yigirmatasida toʻrt qoʻy, yigirma beshtasida besh qoʻy (bor). Bittaga ziyoda boʻlsa, unda oʻttiz beshtagacha bint maxod, agar topilmasa, erkak ibn labun (bor). Bittaga ziyoda boʻlsa, qirq beshtagacha bint labun. Bittaga ziyoda boʻlsa, oltmishtagacha erkak tuya bilan juftlashadigan hiqqa. Bittaga ziyoda boʻlsa, yetmish beshtagacha jazaʼa. Bittaga ziyoda boʻlsa, toʻqsontagacha ikkita bint labun. Bittaga ziyoda boʻlsa, bir yuz yigirmatagacha ikkita hiqqa. Bittaga ziyoda boʻlsa, har qirqtasida jazaʼa va har elliktasida erkak tuya bilan juftlashadigan hiqqa (bor)». Buni Sulaymon ibn Arqam shunday rivoyat qilgan, u esa hadisi zaif, matrukdir.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо) шундай деди: Биз Умарнинг китобида Расулуллоҳ ﷺнинг шундай деганларини топдик: «Туя закотида: яйловда боқиладиган беш туяда бир қўй, ўн бештасида икки қўй, (яна) ўн бештасида уч қўй, йигирматасида тўрт қўй, йигирма бештасида беш қўй (бор). Биттага зиёда бўлса, унда ўттиз бештагача бинт маход, агар топилмаса, эркак ибн лабун (бор). Биттага зиёда бўлса, қирқ бештагача бинт лабун. Биттага зиёда бўлса, олтмиштагача эркак туя билан жуфтлашадиган ҳиққа. Биттага зиёда бўлса, етмиш бештагача жазаъа. Биттага зиёда бўлса, тўқсонтагача иккита бинт лабун. Биттага зиёда бўлса, бир юз йигирматагача иккита ҳиққа. Биттага зиёда бўлса, ҳар қирқтасида жазаъа ва ҳар элликтасида эркак туя билан жуфтлашадиган ҳиққа (бор)». Буни Сулаймон ибн Арқам шундай ривоят қилган, у эса ҳадиси заиф, матрукдир.

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرٍ النَّيْسَابُورِيُّ ، ثنا إِبْرَاهِيمُ بْنُ مَرْزُوقٍ فِي آخَرِينَ , وَحَدَّثَنَا الْحُسَيْنُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ , ثنا يُوسُفُ بْنُ مُوسَى , وَالْفَضْلُ بْنُ سَهْلٍ , قَالُوا : ثنا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ الأَنْصَارِيُّ , حَدَّثَنِي أَبِي , عَنْ ثُمَامَةَ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ , عَنْ أَنَسٍ , أَنَّ أَبَا بَكْرٍ لَمَّا اسْتُخْلِفَ وَجَّهَ أَنَسَ بْنَ مَالِكٍ إِلَى الْبَحْرَيْنِ فَكَتَبَ لَهُ هَذَا الْكِتَابَ " هَذِهِ فَرِيضَةُ الصَّدَقَةِ الَّتِي فَرَضَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَلَى الْمُسْلِمِينَ الَّتِي أَمَرَ اللَّهُ بِهَا رَسُولَهُ , فَمَنْ سُئِلَهَا مِنَ الْمُؤْمِنِينَ عَلَى وَجْهِهَا فَلْيُعْطِهَا , وَمَنْ سُئِلَ فَوْقَهَا فَلا يُعْطِهِ , فِي أَرْبَعٍ وَعِشْرِينَ مِنَ الإِبِلِ فَمَا دُونَهَا الْغَنَمُ فَفِيهَا فِي كُلِّ خَمْسٍ شَاةٌ , فَإِذَا بَلَغَتْ خَمْسًا وَعِشْرِينَ إِلَى خَمْسٍ وَثَلاثِينَ فَفِيهَا بِنْتُ مَخَاضٍ أُنْثَى , فَإِذَا بَلَغَتْ سِتًّا وَثَلاثِينَ إِلَى خَمْسٍ وَأَرْبَعِينَ فَفِيهَا ابْنَةُ لَبُونٍ أُنْثَى , فَإِذَا بَلَغَتْ سِتًّا وَأَرْبَعِينَ إِلَى سِتِّينَ فَفِيهَا حِقَّةٌ طَرُوقَةُ الْجَمَلِ , فَإِذَا بَلَغَتْ إِحْدَى وَسِتِّينَ إِلَى خَمْسٍ وَسَبْعِينَ فَفِيهَا جَذَعَةٌ , فَإِذَا بَلَغَتْ سِتًّا وَسَبْعِينَ إِلَى تِسْعِينَ فَفِيهَا ابْنَتَا لَبُونٍ , فَإِذَا بَلَغَتْ إِحْدَى وَتِسْعِينَ إِلَى عِشْرِينَ وَمِائَةٍ فَفِيهَا حِقَّتَانِ طَرُوقَتَا الْجَمَلِ , فَإِذَا زَادَتْ عَلَى عِشْرِينَ وَمِائَةٍ فَفِي كُلِّ أَرْبَعِينَ بِنْتُ لَبُونٍ وَفِي كُلِّ خَمْسِينَ حِقَّةٌ وَإِنْ تَبَايَنَ أَسْنَانُ الإِبِلِ فِي فَرَائِضِ الصَّدَقَاتِ , فَمَنْ بَلَغَتْ عِنْدَهُ مِنَ الإِبِلِ صَدَقَةُ الْجَذَعَةِ وَلَيْسَتْ عِنْدَهُ جَذَعَةٌ وَعِنْدَهُ حِقَّةٌ فَإِنَّهَا تُقْبَلُ مِنْهُ الْحِقَّةُ , وَيَجْعَلُ مَعَهَا شَاتَيْنِ إِنْ تَيَسَّرْنَا لَهُ أَوْ عِشْرِينَ دِرْهَمًا , وَمَنْ بَلَغَتْ عِنْدَهُ صَدَقَةُ الْحِقَّةِ وَلَيْسَتْ عِنْدَهُ حِقَّةٌ وَعِنْدَهُ جَذَعَةٌ فَإِنَّهَا تُقْبَلُ مِنْهُ الْجَذَعَةُ وَيُعْطِيهِ الْمُصَّدِّقُ عِشْرِينَ دِرْهَمًا أَوْ شَاتَيْنِ , وَمَنْ بَلَغَتْ عِنْدَهُ صَدَقَةُ الْحِقَّةِ وَلَيْسَتْ عِنْدَهُ إِلا ابْنَةُ لَبُونٍ فَإِنَّهَا تُقْبَلُ مِنْهُ ابْنَةُ لَبُونٍ , وَيُعْطَى مَعَهَا شَاتَيْنِ أَوْ عِشْرِينَ دِرْهَمًا , وَمَنْ بَلَغَتْ عِنْدَهُ صَدَقَةُ ابْنَةِ لَبُونٍ وَلَيْسَتْ عِنْدَهُ وَعِنْدَهُ حِقَّةٌ فَإِنَّهَا تُقْبَلُ مِنْهُ الْحِقَّةُ وَيُعْطِيهِ الْمُصَّدِّقُ عِشْرِينَ دِرْهَمًا أَوْ شَاتَيْنِ , وَمَنْ بَلَغَتْ صَدَقَتُهُ ابْنَةَ لَبُونٍ وَلَيْسَتْ عِنْدَهُ وَعِنْدَهُ ابْنَةُ مَخَاضٍ فَإِنَّهَا تُقْبَلُ مِنْهُ ابْنَةُ مَخَاضٍ وَيُعْطَى مَعَهَا عِشْرِينَ دِرْهَمًا أَوْ شَاتَيْنِ , وَمَنْ بَلَغَتْ صَدَقَتُهُ ابْنَةَ مَخَاضٍ وَلَيْسَتْ عِنْدَهُ وَعِنْدَهُ ابْنَةُ لَبُونٍ فَإِنَّهَا تُقْبَلُ مِنْهُ ابْنَةُ لَبُونٍ وَيُعْطِيهِ الْمُصَّدِّقُ عِشْرِينَ دِرْهَمًا أَوْ شَاتَيْنِ , فَإِنْ لَمْ يَكُنْ عِنْدَهُ ابْنَةُ مَخَاضٍ عَلَى وَجْهِهَا وَعِنْدَهُ ابْنُ لَبُونٍ ذَكَرٌ فَإِنَّهُ يَقْبَلُ مِنْهُ وَلَيْسَ مَعَهُ شَيْءٌ , وَمَنْ لَمْ يَكُنْ لَهُ إِلا أَرْبَعٌ مِنَ الإِبِلِ فَلَيْسَ فِيهَا صَدَقَةٌ إِلا أَنْ يَشَاءَ رَبُّهَا , فَإِذَا بَلَغَتْ خَمْسًا مِنَ الإِبِلِ فَفِيهَا شَاةٌ , وَصَدَقَةُ الْغَنَمِ فِي سَائِمَتِهَا إِذَا كَانَتْ أَرْبَعِينَ إِلَى عِشْرِينَ وَمِائَةٍ فَفِيهَا شَاةٌ , فَإِذَا زَادَتْ عَلَى عِشْرِينَ وَمِائَةٍ إِلَى أَنْ تَبْلُغَ مِائَتَيْنِ فَفِيهَا شَاتَانِ , فَإِذَا زَادَتْ عَلَى مِائَتَيْنِ إِلَى ثَلاثِمِائَةٍ فَفِيهَا ثَلاثُ شِيَاهٍ , فَإِذَا زَادَتْ عَلَى ثَلاثِمِائَةٍ فَفِي كُلِّ مِائَةِ شَاةٍ شَاةٌ , وَلا يُخْرَجُ فِي الصَّدَقَةِ هَرِمَةٌ وَلا ذَاتُ عَوَارٍ وَلا تَيْسٌ إِلا أَنْ يَشَاءَ الْمُصَّدِّقُ , وَلا يَجْمَعُ بَيْنَ مُتَفَرِّقٍ وَلا يُفَرِّقُ بَيْنَ مُجْتَمِعٍ خَشْيَةَ الصَّدَقَةِ , وَمَا كَانَ مِنْ خَلِيطَيْنِ فَإِنَّهُمَا يَتَرَاجَعَانِ بَيْنَهُمَا بِالسَّوِيَّةِ , وَإِذَا كَانَتْ سَائِمَةُ الرَّجُلِ نَاقِصَةً مِنْ أَرْبَعِينَ شَاةً وَاحِدَةٌ فَلَيْسَ فِيهَا صَدَقَةٌ إِلا أَنْ يَشَاءَ رَبُّهَا , وَفِي الرِّقَةِ رُبْعُ الْعُشُورِ , فَإِذَا لَمْ يَكُنْ مَالُهُ إِلا تِسْعِينَ وَمِائَةً فَلَيْسَ فِيهِ صَدَقَةٌ إِلا أَنْ يَشَاءَ رَبُّهَا " . وَقَالَ يُوسُفُ فِي حَدِيثِهِ : إِنَّ أَبَا بَكْرٍ الصِّدِّيقِ كَتَبَ لَهُ هَذَا الْكِتَابَ لَمَّا وَجَّهَهُ إِلَى الْبَحْرَيْنِ : بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ , هَذِهِ فَرِيضَةُ الصَّدَقَةِ , وَقَالَ الْفَضْلُ بْنُ سَهْلٍ : إِنَّ أَبَا بَكْرٍ لَمَّا اسْتُخْلِفَ وَجَّهَ أَنَسَ بْنَ مَالِكٍ إِلَى الْبَحْرَيْنِ وَكَتَبَ لَهُ هَذَا الْكِتَابَ وَخَتَمَهُ بِخَاتَمِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ , وَكَانَ نَقْشُ خَاتَمِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مُحَمَّدٌ سَطْرٌ , وَرَسُولٌ سَطْرٌ , وَاللَّهُ سَطْرٌ , هَذِهِ فَرِيضَةُ الصَّدَقَةِ الَّتِي فَرَضَ اللَّهُ عَلَى الْمُسْلِمِينَ , الَّتِي أَمَرَ بِهَا رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ

Anas (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Abu Bakr xalifa qilinganida Anas ibn Molikni Bahraynga joʻnatdi va unga bu maktubni yozib berdi: «Bu — Rasululloh ﷺ musulmonlarga farz qilgan, Alloh Oʻz Rasuliga buyurgan sadaqa farizasidir. Muminlardan kimdan u oʻz holicha soʻralsa, uni bersin; kimdan bundan ortigʻi soʻralsa, unga bermasin. Yigirma toʻrt va undan kam tuyada qoʻy (beriladi): har beshtasiga bir qoʻy. Yigirma beshtaga yetsa, oʻttiz beshtagacha urgʻochi bint maxod; oʻttiz oltitaga yetsa, qirq beshtagacha urgʻochi bint labun; qirq oltitaga yetsa, oltmishtagacha erkak tuya bilan juftlashadigan hiqqa; oltmish bittaga yetsa, yetmish beshtagacha jazaʼa; yetmish oltitaga yetsa, toʻqsontagacha ikkita bint labun; toʻqson bittaga yetsa, bir yuz yigirmatagacha erkak tuya bilan juftlashadigan ikkita hiqqa (beriladi). Bir yuz yigirmatadan ziyoda boʻlsa, har qirqtasiga bint labun va har elliktasiga hiqqa (beriladi). Sadaqa farizalarida tuyalarning yoshi har xil boʻlsa: kimning tuyalari jazaʼa (beradigan) darajaga yetgan boʻlsa-yu, unda jazaʼa boʻlmay, hiqqa boʻlsa, undan hiqqa qabul qilinadi va u bilan birga, agar muyassar boʻlsa, ikkita qoʻy yoki yigirma dirham qoʻshib beradi. Kimning zakoti hiqqaga yetgan boʻlsa-yu, unda hiqqa boʻlmay, jazaʼa boʻlsa, undan jazaʼa qabul qilinadi va zakot yigʻuvchi unga yigirma dirham yoki ikkita qoʻy beradi. Kimning zakoti hiqqaga yetgan boʻlsa-yu, unda faqat bint labun boʻlsa, undan bint labun qabul qilinadi va u bilan birga ikkita qoʻy yoki yigirma dirham beriladi. Kimning zakoti bint labunga yetgan boʻlsa-yu, unda u boʻlmay, hiqqa boʻlsa, undan hiqqa qabul qilinadi va zakot yigʻuvchi unga yigirma dirham yoki ikkita qoʻy beradi. Kimning zakoti bint labunga yetgan boʻlsa-yu, unda u boʻlmay, bint maxod boʻlsa, undan bint maxod qabul qilinadi va u bilan birga yigirma dirham yoki ikkita qoʻy beriladi. Kimning zakoti bint maxodga yetgan boʻlsa-yu, unda u boʻlmay, bint labun boʻlsa, undan bint labun qabul qilinadi va zakot yigʻuvchi unga yigirma dirham yoki ikkita qoʻy beradi. Agar unda oʻz holicha bint maxod boʻlmay, erkak ibn labun boʻlsa, undan u qabul qilinadi va u bilan birga hech narsa (qoʻshilmaydi). Kimda toʻrttadan boshqa tuya boʻlmasa, unda zakot yoʻq, magar egasi xohlasa. Beshta tuyaga yetsa, unda bir qoʻy (bor). Qoʻyning zakoti esa yaylovda boqiladiganida: qirqtadan bir yuz yigirmatagacha boʻlsa, unda bir qoʻy; bir yuz yigirmatadan ziyoda boʻlib, ikki yuztaga yetguncha ikkita qoʻy; ikki yuztadan ziyoda boʻlib, uch yuztaga yetguncha uchta qoʻy; uch yuztadan ziyoda boʻlsa, har yuz qoʻyga bir qoʻy (beriladi). Sadaqada qarib qolgani ham, aybi bori ham, taka ham chiqarilmaydi, magar zakot yigʻuvchi xohlasa. Sadaqadan qoʻrqib ajratilgan narsa qoʻshilmaydi va qoʻshilgan narsa ajratilmaydi. Ikki sherikning (moli) boʻlsa, ular oʻzaro teng ravishda hisob-kitob qiladilar. Kishining yaylovda boqiladigan qoʻyi qirqtadan bittaga kam boʻlsa, unda zakot yoʻq, magar egasi xohlasa. Kumushda esa oʻndan birning choragi (bor). Agar molidan bir yuz toʻqsondan boshqasi boʻlmasa, unda zakot yoʻq, magar egasi xohlasa». Yusuf oʻz hadisida shunday dedi: Abu Bakr as-Siddiq uni Bahraynga joʻnatganida unga bu maktubni yozdi: «Rahmonu Rahim boʻlgan Alloh nomi bilan. Bu sadaqa farizasidir». Fazl ibn Sahl esa shunday dedi: Abu Bakr xalifa qilinganida Anas ibn Molikni Bahraynga joʻnatdi, unga bu maktubni yozdi va uni Nabiy ﷺning muhrlari bilan muhrladi. Nabiy ﷺning muhrlarining naqshi: bir satrda «Muhammad», bir satrda «rasul», bir satrda «Alloh» edi. «Bu — Alloh musulmonlarga farz qilgan, Rasululloh ﷺ buyurgan sadaqa farizasidir».Анас (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Абу Бакр халифа қилинганида Анас ибн Моликни Баҳрайнга жўнатди ва унга бу мактубни ёзиб берди: «Бу — Расулуллоҳ ﷺ мусулмонларга фарз қилган, Аллоҳ Ўз Расулига буюрган садақа фаризасидир. Муминлардан кимдан у ўз ҳолича сўралса, уни берсин; кимдан бундан ортиғи сўралса, унга бермасин. Йигирма тўрт ва ундан кам туяда қўй (берилади): ҳар бештасига бир қўй. Йигирма бештага етса, ўттиз бештагача урғочи бинт маход; ўттиз олтитага етса, қирқ бештагача урғочи бинт лабун; қирқ олтитага етса, олтмиштагача эркак туя билан жуфтлашадиган ҳиққа; олтмиш биттага етса, етмиш бештагача жазаъа; етмиш олтитага етса, тўқсонтагача иккита бинт лабун; тўқсон биттага етса, бир юз йигирматагача эркак туя билан жуфтлашадиган иккита ҳиққа (берилади). Бир юз йигирматадан зиёда бўлса, ҳар қирқтасига бинт лабун ва ҳар элликтасига ҳиққа (берилади). Садақа фаризаларида туяларнинг ёши ҳар хил бўлса: кимнинг туялари жазаъа (берадиган) даражага етган бўлса-ю, унда жазаъа бўлмай, ҳиққа бўлса, ундан ҳиққа қабул қилинади ва у билан бирга, агар муяссар бўлса, иккита қўй ёки йигирма дирҳам қўшиб беради. Кимнинг закоти ҳиққага етган бўлса-ю, унда ҳиққа бўлмай, жазаъа бўлса, ундан жазаъа қабул қилинади ва закот йиғувчи унга йигирма дирҳам ёки иккита қўй беради. Кимнинг закоти ҳиққага етган бўлса-ю, унда фақат бинт лабун бўлса, ундан бинт лабун қабул қилинади ва у билан бирга иккита қўй ёки йигирма дирҳам берилади. Кимнинг закоти бинт лабунга етган бўлса-ю, унда у бўлмай, ҳиққа бўлса, ундан ҳиққа қабул қилинади ва закот йиғувчи унга йигирма дирҳам ёки иккита қўй беради. Кимнинг закоти бинт лабунга етган бўлса-ю, унда у бўлмай, бинт маход бўлса, ундан бинт маход қабул қилинади ва у билан бирга йигирма дирҳам ёки иккита қўй берилади. Кимнинг закоти бинт маходга етган бўлса-ю, унда у бўлмай, бинт лабун бўлса, ундан бинт лабун қабул қилинади ва закот йиғувчи унга йигирма дирҳам ёки иккита қўй беради. Агар унда ўз ҳолича бинт маход бўлмай, эркак ибн лабун бўлса, ундан у қабул қилинади ва у билан бирга ҳеч нарса (қўшилмайди). Кимда тўрттадан бошқа туя бўлмаса, унда закот йўқ, магар эгаси хоҳласа. Бешта туяга етса, унда бир қўй (бор). Қўйнинг закоти эса яйловда боқиладиганида: қирқтадан бир юз йигирматагача бўлса, унда бир қўй; бир юз йигирматадан зиёда бўлиб, икки юзтага етгунча иккита қўй; икки юзтадан зиёда бўлиб, уч юзтага етгунча учта қўй; уч юзтадан зиёда бўлса, ҳар юз қўйга бир қўй (берилади). Садақада қариб қолгани ҳам, айби бори ҳам, така ҳам чиқарилмайди, магар закот йиғувчи хоҳласа. Садақадан қўрқиб ажратилган нарса қўшилмайди ва қўшилган нарса ажратилмайди. Икки шерикнинг (моли) бўлса, улар ўзаро тенг равишда ҳисоб-китоб қиладилар. Кишининг яйловда боқиладиган қўйи қирқтадан биттага кам бўлса, унда закот йўқ, магар эгаси хоҳласа. Кумушда эса ўндан бирнинг чораги (бор). Агар молидан бир юз тўқсондан бошқаси бўлмаса, унда закот йўқ, магар эгаси хоҳласа». Юсуф ўз ҳадисида шундай деди: Абу Бакр ас-Сиддиқ уни Баҳрайнга жўнатганида унга бу мактубни ёзди: «Раҳмону Раҳим бўлган Аллоҳ номи билан. Бу садақа фаризасидир». Фазл ибн Саҳл эса шундай деди: Абу Бакр халифа қилинганида Анас ибн Моликни Баҳрайнга жўнатди, унга бу мактубни ёзди ва уни Набий ﷺнинг муҳрлари билан муҳрлади. Набий ﷺнинг муҳрларининг нақши: бир сатрда «Муҳаммад», бир сатрда «расул», бир сатрда «Аллоҳ» эди. «Бу — Аллоҳ мусулмонларга фарз қилган, Расулуллоҳ ﷺ буюрган садақа фаризасидир».

حَدَّثَنَا دَعْلَجُ بْنُ أَحْمَدَ ، ثنا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ شِيرَوَيْهِ , حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ بْنُ رَاهَوَيْهِ , أَنْبَأَ النَّضْرُ بْنُ شُمَيْلٍ , حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ سَلَمَةَ , قَالَ : أَخَذْنَا هَذَا الْكِتَابَ مِنْ ثُمَامَةَ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَنَسٍ يُحَدِّثُهُ , عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ , عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ , قَالَ : " هَذِهِ فَرَائِضُ صَدَقَةِ الْمُسْلِمِينَ الَّتِي أَمَرَ اللَّهُ بِهَا رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ , فَمَنْ يُسْأَلُهَا مِنَ الْمُؤْمِنِينَ فَلْيُعْطِهَا عَلَى وَجْهِهَا , وَمَنْ سُئِلَهَا عَلَى غَيْرِ وَجْهِهَا فَلا يُعْطِهَا ، فِي كُلِّ أَرْبَعٍ وَعِشْرِينَ مِنَ الإِبِلِ فَمَا دُونَهَا الْغَنَمُ فِي كُلِّ خَمْسَةٍ وَعِشْرِينَ إِلَى خَمْسٍ وَثَلاثِينَ فَفِيهَا بِنْتُ مَخَاضٍ , فَإِنْ لَمْ تَكُنْ بِنْتُ مَخَاضٍ فَابْنُ لَبُونٍ ذَكَرٌ , فَإِذَا بَلَغَتْ سِتًّا وَثَلاثِينَ فَفِيهَا بِنْتُ لَبُونٍ إِلَى خَمْسٍ وَأَرْبَعِينَ , فَإِذَا بَلَغَتْ سِتًّا وَأَرْبَعِينَ فَفِيهَا حِقَّةٌ إِلَى سِتِّينَ , فَإِذَا بَلَغَتْ إِحْدَى وَسِتِّينَ فَفِيهَا جَذَعَةٌ إِلَى خَمْسَةٍ وَسَبْعِينَ , فَإِذَا بَلَغَتْ سِتًّا وَسَبْعِينَ فَفِيهَا بِنْتَا لَبُونٍ إِلَى تِسْعِينَ , فَإِذَا بَلَغَتْ إِحْدَى وَتِسْعِينَ فَفِيهَا حِقَّتَانِ إِلَى عِشْرِينَ وَمِائَةٍ , فَإِذَا بَلَغَتْ إِحْدَى وَعِشْرِينَ وَمِائَةٍ فَفِي كُلِّ أَرْبَعِينَ بِنْتُ لَبُونٍ وَفِي كُلِّ خَمْسِينَ حِقَّةٌ , فَإِنْ تَبَايَنَ أَسْنَانُ الإِبِلِ فَبَلَغَتِ الصَّدَقَةُ عَلَيْهِ جَذَعَةً وَلَيْسَتْ عِنْدَهُ جَذَعَةٌ وَعِنْدَهُ حِقَّةٌ فَإِنَّهَا تُقْبَلُ مِنْهُ وَيُعْطَى مَعَهَا شَاتَيْنِ إِنِ اسْتَيْسَرَتَا أَوْ عِشْرِينَ دِرْهَمًا , فَإِذَا بَلَغَتِ الصَّدَقَةُ حِقَّةً وَلَيْسَتْ عِنْدَهُ وَعِنْدَهُ جَذَعَةٌ فَإِنَّهَا تُقْبَلُ مِنْهُ وَيُعْطِيهِ الْمُصَّدِّقُ شَاتَيْنِ أَوْ عِشْرِينَ دِرْهَمًا , فَإِذَا بَلَغَتِ الصَّدَقَةُ عَلَيْهِ حِقَّةً وَلَيْسَتْ عِنْدَهُ إِلا ابْنَةُ لَبُونٍ فَإِنَّهَا تُقْبَلُ مِنْهُ وَيُعْطَى مَعَهَا شَاتَيْنِ أَوْ عِشْرِينَ دِرْهَمًا , وَمَنْ بَلَغَتِ الصَّدَقَةُ عِنْدَهُ ابْنَةَ لَبُونٍ وَلَيْسَتْ عِنْدَهُ ابْنَةُ لَبُونٍ وَعِنْدَهُ حِقَّةٌ فَإِنَّهَا تُقْبَلُ مِنْهُ وَيُعْطَى الْمُصَّدَّقَ مَعَهَا شَاتَيْنِ أَوْ عِشْرِينَ دِرْهَمًا , فَإِنْ بَلَغَتِ الصَّدَقَةُ عَلَيْهِ ابْنَةَ لَبُونٍ وَلَيْسَتْ عِنْدَهُ وَعِنْدَهُ ابْنَةُ مَخَاضٍ فَإِنَّهَا تُقْبَلُ مِنْهَا وَيُعْطَى مَعَهَا شَاتَيْنِ أَوْ عِشْرِينَ دِرْهَمًا , وَمَنْ بَلَغَتِ الصَّدَقَةُ عَلَيْهِ بِنْتَ مَخَاضٍ وَلَيْسَتْ عِنْدَهُ إِلا ابْنَةُ لَبُونٍ فَإِنَّهَا تُقْبَلُ مِنْهُ وَيُعْطِي الْمُصَّدِّقُ شَاتَيْنِ أَوْ عِشْرِينَ دِرْهَمًا , وَمَنْ بَلَغَتِ الصَّدَقَةُ عَلَيْهِ بِنْتَ مَخَاضٍ وَلَيْسَتْ عِنْدَهُ وَعِنْدَهُ ابْنُ لَبُونٍ ذَكَرٌ فَإِنَّهُ يُؤْخَذُ مِنْهُ وَلَيْسَ مَعَهُ شَيْءٌ , وَمَنْ لَمْ يَكُنْ عِنْدَهُ إِلا أَرْبَعٌ مِنَ الإِبِلِ فَلَيْسَ فِيهَا صَدَقَةٌ إِلا أَنْ يَشَاءَ رَبُّهَا , فَإِذَا بَلَغَتِ الإِبِلُ خَمْسًا فَفِيهَا شَاةٌ , وَفِي سَائِمَةِ الْغَنَمِ إِذَا كَانَتْ أَرْبَعِينَ إِلَى عِشْرِينَ وَمِائَةٍ شَاةٌ وَاحِدَةٌ , فَإِذَا بَلَغَتْ إِحْدَى وَعِشْرِينَ وَمِائَةٍ إِلَى مِائَتَيْنِ فَفِيهَا شَاتَانِ , فَإِذَا زَادَتْ وَاحِدَةً إِلَى ثَلاثِمِائَةٍ فَفِي كُلِّ مِائَةٍ شَاةٌ , وَلا يُخْرَجُ فِي الصَّدَقَةِ هَرِمَةٌ , وَلا ذَاتُ عَوَارٍ وَلا تَيْسٌ , إِلا أَنْ يَشَاءَ الْمُصَّدِّقُ , وَلا يَجْمَعُ بَيْنَ مُتَفَرِّقٍ وَلا يُفَرِّقُ بَيْنَ مُجْتَمِعٍ خَشْيَةَ الصَّدَقَةِ , وَمَا كَانَ مِنَ الْخَلِيطَيْنِ فَإِنَّهُمَا يَتَرَاجَعَانِ بَيْنَهُمَا بِالسَّوِيَّةِ , فَإِذَا نَقَصَتْ سَائِمَةُ الْغَنَمِ مِنْ أَرْبَعِينَ شَاةً شَاةٌ وَاحِدَةٌ فَلَيْسَ فِيهَا صَدَقَةٌ إِلا أَنْ يَشَاءَ رَبُّهَا , وَفِي الرِّقَةِ رُبْعُ الْعُشُورِ فَإِنْ لَمْ يَكُنْ مَالٌ إِلا تِسْعِينَ وَمِائَةَ دِرْهَمٍ فَلَيْسَ فِيهَا صَدَقَةٌ إِلا أَنْ يَشَاءَ رَبُّهَا " . إِسْنَادٌ صَحِيحٌ وَكُلُّهُمْ ثِقَاتٌ

Hammod ibn Salama shunday dedi: Biz bu kitobni Sumoma ibn Abdulloh ibn Anasdan oldik, u uni Anas ibn Molikdan, u Rasululloh ﷺdan rivoyat qilar edi. U zot dedilar: «Bu — musulmonlarning sadaqa farizalari boʻlib, Alloh uni Rasululloh ﷺga buyurgan. Muminlardan kimdan u soʻralsa, uni oʻz holicha bersin; kimdan uning oʻz holidan boshqacha soʻralsa, uni bermasin. Har yigirma toʻrt va undan kam tuyada qoʻy (beriladi). Har yigirma beshtadan oʻttiz beshtagacha bint maxod, agar bint maxod boʻlmasa, erkak ibn labun (beriladi). Oʻttiz oltitaga yetsa, qirq beshtagacha bint labun. Qirq oltitaga yetsa, oltmishtagacha hiqqa. Oltmish bittaga yetsa, yetmish beshtagacha jazaʼa. Yetmish oltitaga yetsa, toʻqsontagacha ikkita bint labun. Toʻqson bittaga yetsa, bir yuz yigirmatagacha ikkita hiqqa. Bir yuz yigirma bittaga yetsa, har qirqtasida bint labun va har elliktasida hiqqa (bor). Agar tuyalarning yoshi har xil boʻlsa: uning zakoti jazaʼaga yetib, unda jazaʼa boʻlmay, hiqqa boʻlsa, undan u qabul qilinadi va u bilan birga, agar muyassar boʻlsa, ikkita qoʻy yoki yigirma dirham beriladi. Zakot hiqqaga yetib, unda hiqqa boʻlmay, jazaʼa boʻlsa, undan u qabul qilinadi va zakot yigʻuvchi unga ikkita qoʻy yoki yigirma dirham beradi. Uning zakoti hiqqaga yetib, unda faqat bint labun boʻlsa, undan u qabul qilinadi va u bilan birga ikkita qoʻy yoki yigirma dirham beriladi. Kimning zakoti bint labunga yetib, unda bint labun boʻlmay, hiqqa boʻlsa, undan u qabul qilinadi va u bilan birga zakot yigʻuvchiga ikkita qoʻy yoki yigirma dirham beriladi. Agar uning zakoti bint labunga yetib, unda u boʻlmay, bint maxod boʻlsa, undan u qabul qilinadi va u bilan birga ikkita qoʻy yoki yigirma dirham beriladi. Kimning zakoti bint maxodga yetib, unda faqat bint labun boʻlsa, undan u qabul qilinadi va zakot yigʻuvchi ikkita qoʻy yoki yigirma dirham beradi. Kimning zakoti bint maxodga yetib, unda u boʻlmay, erkak ibn labun boʻlsa, undan u olinadi va u bilan birga hech narsa (qoʻshilmaydi). Kimda toʻrttadan boshqa tuya boʻlmasa, unda zakot yoʻq, magar egasi xohlasa. Tuyalar beshtaga yetsa, unda bir qoʻy (bor). Yaylovda boqiladigan qoʻyda: qirqtadan bir yuz yigirmatagacha boʻlsa, bitta qoʻy; bir yuz yigirma bittadan ikki yuztagacha yetsa, ikkita qoʻy; bittaga ziyoda boʻlib, uch yuztagacha yetsa, har yuztasida bir qoʻy (bor). Sadaqada qarib qolgani ham, aybi bori ham, taka ham chiqarilmaydi, magar zakot yigʻuvchi xohlasa. Sadaqadan qoʻrqib ajratilgan narsa qoʻshilmaydi va qoʻshilgan narsa ajratilmaydi. Ikki sherikning (moli) boʻlsa, ular oʻzaro teng ravishda hisob-kitob qiladilar. Yaylovda boqiladigan qoʻy qirqtadan bir qoʻyga kam boʻlsa, unda zakot yoʻq, magar egasi xohlasa. Kumushda esa oʻndan birning choragi (bor). Agar mol bir yuz toʻqson dirhamdan iborat boʻlsa, unda zakot yoʻq, magar egasi xohlasa». Isnodi sahih, ularning hammasi ishonchlidir.Ҳаммод ибн Салама шундай деди: Биз бу китобни Сумома ибн Абдуллоҳ ибн Анасдан олдик, у уни Анас ибн Моликдан, у Расулуллоҳ ﷺдан ривоят қилар эди. У зот дедилар: «Бу — мусулмонларнинг садақа фаризалари бўлиб, Аллоҳ уни Расулуллоҳ ﷺга буюрган. Муминлардан кимдан у сўралса, уни ўз ҳолича берсин; кимдан унинг ўз ҳолидан бошқача сўралса, уни бермасин. Ҳар йигирма тўрт ва ундан кам туяда қўй (берилади). Ҳар йигирма бештадан ўттиз бештагача бинт маход, агар бинт маход бўлмаса, эркак ибн лабун (берилади). Ўттиз олтитага етса, қирқ бештагача бинт лабун. Қирқ олтитага етса, олтмиштагача ҳиққа. Олтмиш биттага етса, етмиш бештагача жазаъа. Етмиш олтитага етса, тўқсонтагача иккита бинт лабун. Тўқсон биттага етса, бир юз йигирматагача иккита ҳиққа. Бир юз йигирма биттага етса, ҳар қирқтасида бинт лабун ва ҳар элликтасида ҳиққа (бор). Агар туяларнинг ёши ҳар хил бўлса: унинг закоти жазаъага етиб, унда жазаъа бўлмай, ҳиққа бўлса, ундан у қабул қилинади ва у билан бирга, агар муяссар бўлса, иккита қўй ёки йигирма дирҳам берилади. Закот ҳиққага етиб, унда ҳиққа бўлмай, жазаъа бўлса, ундан у қабул қилинади ва закот йиғувчи унга иккита қўй ёки йигирма дирҳам беради. Унинг закоти ҳиққага етиб, унда фақат бинт лабун бўлса, ундан у қабул қилинади ва у билан бирга иккита қўй ёки йигирма дирҳам берилади. Кимнинг закоти бинт лабунга етиб, унда бинт лабун бўлмай, ҳиққа бўлса, ундан у қабул қилинади ва у билан бирга закот йиғувчига иккита қўй ёки йигирма дирҳам берилади. Агар унинг закоти бинт лабунга етиб, унда у бўлмай, бинт маход бўлса, ундан у қабул қилинади ва у билан бирга иккита қўй ёки йигирма дирҳам берилади. Кимнинг закоти бинт маходга етиб, унда фақат бинт лабун бўлса, ундан у қабул қилинади ва закот йиғувчи иккита қўй ёки йигирма дирҳам беради. Кимнинг закоти бинт маходга етиб, унда у бўлмай, эркак ибн лабун бўлса, ундан у олинади ва у билан бирга ҳеч нарса (қўшилмайди). Кимда тўрттадан бошқа туя бўлмаса, унда закот йўқ, магар эгаси хоҳласа. Туялар бештага етса, унда бир қўй (бор). Яйловда боқиладиган қўйда: қирқтадан бир юз йигирматагача бўлса, битта қўй; бир юз йигирма биттадан икки юзтагача етса, иккита қўй; биттага зиёда бўлиб, уч юзтагача етса, ҳар юзтасида бир қўй (бор). Садақада қариб қолгани ҳам, айби бори ҳам, така ҳам чиқарилмайди, магар закот йиғувчи хоҳласа. Садақадан қўрқиб ажратилган нарса қўшилмайди ва қўшилган нарса ажратилмайди. Икки шерикнинг (моли) бўлса, улар ўзаро тенг равишда ҳисоб-китоб қиладилар. Яйловда боқиладиган қўй қирқтадан бир қўйга кам бўлса, унда закот йўқ, магар эгаси хоҳласа. Кумушда эса ўндан бирнинг чораги (бор). Агар мол бир юз тўқсон дирҳамдан иборат бўлса, унда закот йўқ, магар эгаси хоҳласа». Исноди саҳиҳ, уларнинг ҳаммаси ишончлидир.

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرٍ مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ إِبْرَاهِيمَ الْبَزَّازُ , ثنا مُعَاذُ بْنُ الْمُثَنَّى , ثنا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ أَسْمَاءَ , ثنا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ الْمُبَارَكِ , عَنْ يُونُسَ , عَنِ ابْنِ شِهَابٍ , قَالَ : هَذِهِ نُسْخَةُ كِتَابِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ الَّتِي كَتَبَ فِي الصَّدَقَةِ وَهُوَ عِنْدَ آلِ عُمَرَ بْنِ الْخَطَّابِ , قَالَ ابْنُ شِهَابٍ : أَقْرَأَنِيهَا سَالِمُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ , فَوَعَيْتُهَا عَلَى وَجْهِهَا وَهِيَ الَّتِي انْتَسَخَ عُمَرُ بْنُ عَبْدِ الْعَزِيزِ مِنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ , وَسَالِمِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ حِينَ أُمِّرَ عَلَى الْمَدِينَةِ , فَأَمَرَ عُمَّالَهُ بِالْعَمَلِ بِهَا وَكَتَبَ بِهَا إِلَى الْوَلِيدِ بْنِ عَبْدِ الْمَلِكِ , فَأَمَرَ الْوَلِيدُ بْنُ عَبْدِ الْمَلِكِ عُمَّالَهُ بِالْعَمَلِ بِهَا , ثُمَّ لَمْ يَزَلِ الْخُلَفَاءُ يَأْمُرُونَ بِذَلِكَ بَعْدَهُ , ثُمَّ أَمَرَ بِهَا هِشَامُ بْنُ هَانِئٍ فَنَسَخَهَا إِلَى كُلِّ عَامِلٍ مِنَ الْمُسْلِمِينَ , وَأَمَرَهُمْ وَمَعْنَاهُ بِهَا , وَلا يَتَعَدُّونَهَا . وَهَذَا كِتَابُ تَفْسِيرِهَا : " لا يُؤْخَذُ فِي شَيْءٍ مِنَ الإِبِلِ الصَّدَقَةُ حَتَّى يَبْلُغَ خَمْسَ ذَوْدٍ , فَإِذَا بَلَغَتْ خَمْسًا فَفِيهَا شَاةٌ حَتَّى تَبْلُغَ عَشْرًا , فَإِذَا بَلَغَتْ عَشْرًا فَفِيهَا شَاتَانِ حَتَّى تَبْلُغَ خَمْسَ عَشْرَةَ , فَإِذَا بَلَغَتْ خَمْسَ عَشْرَةَ فَفِيهَا ثَلاثَ شِيَاهٍ حَتَّى تَبْلُغَ عِشْرِينَ , فَإِذَا بَلَغَتْ عِشْرِينَ فَفِيهَا أَرْبَعُ شِيَاهٍ حَتَّى تَبْلُغَ خَمْسًا وَعِشْرِينَ , فَإِذَا بَلَغَتْ خَمْسًا وَعِشْرِينَ أُفْرِضَتْ , فَكَانَ فِيهَا فَرِيضَةُ بِنْتِ مَخَاضٍ , فَإِنْ لَمْ تُوجَدْ بِنْتُ مَخَاضٍ فَابْنُ لَبُونٍ ذَكَرٌ حَتَّى تَبْلُغَ خَمْسًا وَثَلاثِينَ , فَإِذَا بَلَغَتْ سِتًّا وَثَلاثِينَ فَفِيهَا ابْنَةُ لَبُونٍ حَتَّى تَبْلُغَ خَمْسًا وَأَرْبَعِينَ , فَإِذَا كَانَتْ سِتًّا وَأَرْبَعِينَ فَفِيهَا حِقَّةٌ طَرُوقَةُ الْجَمَلِ حَتَّى تَبْلُغَ سِتِّينَ , فَإِذَا كَانَتْ إِحْدَى وَسِتِّينَ فَفِيهَا جَذَعَةٌ حَتَّى تَبْلُغَ خَمْسًا وَسَبْعِينَ , فَإِذَا بَلَغَتْ سِتًّا وَسَبْعِينَ فَفِيهَا بِنْتَا لَبُونٍ حَتَّى تَبْلُغَ تِسْعِينَ , فَإِذَا بَلَغَتْ إِحْدَى وَتِسْعِينَ فَفِيهَا حِقَّتَانِ طَرُوقَتَا الْجَمَلِ حَتَّى تَبْلُغَ عِشْرِينَ وَمِائَةٍ , فَإِذَا كَانَتْ إِحْدَى وَعِشْرِينَ وَمِائَةٍ فَفِيهَا ثَلاثُ بَنَاتِ لَبُونٍ حَتَّى تَبْلُغَ تِسْعًا وَعِشْرِينَ وَمِائَةً , فَإِذَا كَانَتْ ثَلاثِينَ وَمِائَةٍ فَفِيهَا حِقَّةٌ وَبِنْتَا لَبُونٍ حَتَّى تَبْلُغَ تِسْعًا وَثَلاثِينَ وَمِائَةً , فَإِذَا كَانَتْ أَرْبَعِينَ وَمِائَةٍ فَفِيهَا حِقَّتَانِ وَبِنْتُ لَبُونٍ حَتَّى تَبْلُغَ تِسْعًا وَأَرْبَعِينَ وَمِائَةً , فَإِذَا كَانَتْ خَمْسِينَ وَمِائَةٍ فَفِيهَا ثَلاثُ حِقَاقٍ حَتَّى تَبْلُغَ تِسْعًا وَخَمْسِينَ وَمِائَةً , فَإِذَا بَلَغَتْ سِتِّينَ وَمِائَةً فَفِيهَا أَرْبَعُ بَنَاتِ لَبُونٍ حَتَّى تَبْلُغَ تِسْعًا وَسِتِّينَ وَمِائَةً , فَإِذَا كَانَتْ سَبْعِينَ وَمِائَةٍ فَفِيهَا حِقَّةٌ وَثَلاثُ بَنَاتِ لَبُونٍ حَتَّى تَبْلُغَ تِسْعًا وَسَبْعِينَ وَمِائَةً , فَإِذَا كَانَتْ ثَمَانِينَ وَمِائَةٍ فَفِيهَا حِقَّتَانِ وَبِنْتَا لَبُونٍ حَتَّى تَبْلُغَ تِسْعًا وَثَمَانِينَ وَمِائَةً , فَإِذَا كَانَتْ تِسْعِينَ وَمِائَةٍ فَفِيهَا ثَلاثُ حِقَاقٍ وَبِنْتُ لَبُونٍ حَتَّى تَبْلُغَ تِسْعًا وَتِسْعِينَ وَمِائَةً , فَإِذَا كَانَتْ مِائَتَيْنِ فَفِيهَا أَرْبَعُ حِقَاقٍ أَوْ خَمْسُ بَنَاتِ لَبُونٍ أَيُّ السِّنِينَ وُجِدَتْ فِيهَا أُخِذَتْ عَلَى عِدَّةِ مَا كَتَبْنَا فِي هَذَا الْكِتَابِ , ثُمَّ كُلُّ شَيْءٍ فِي الإِبِلِ يُؤْخَذُ عَلَى نَحْوِ مَا كَتَبْنَا فِي هَذَا الْكِتَابِ , وَلا يُؤْخَذُ مِنَ الْغَنَمِ صَدَقَةٌ حَتَّى تَبْلُغَ أَرْبَعِينَ شَاةً فَإِذَا بَلَغَتْ أَرْبَعِينَ شَاةً فَفِيهَا شَاةٌ حَتَّى تَبْلُغَ عِشْرِينَ وَمِائَةً , فَإِذَا كَانَتْ إِحْدَى وَعِشْرِينَ وَمِائَةٍ فَفِيهَا شَاتَانِ حَتَّى تَبْلُغَ مِائَتَيْنِ , فَإِذَا كَانَتْ شَاةً وَمِائَتَيْنِ فَفِيهَا ثَلاثُ شِيَاهٍ حَتَّى تَبْلُغَ ثَلاثَمِائَةِ شَاةٍ , فَإِذَا زَادَتْ عَلَى الثَّلاثِمِائَةِ بِشَاةٍ فَلَيْسَ فِيهَا إِلا ثَلاثُ شِيَاهٍ حَتَّى تَبْلُغَ أَرْبَعَمِائَةِ شَاةٍ , فَإِذَا بَلَغَتْ أَرْبَعَمِائَةِ شَاةٍ فَفِيهَا أَرْبَعُ شِيَاهٍ حَتَّى تَبْلُغَ خَمْسَمِائَةِ شَاةٍ , فَإِذَا بَلَغَتْ خَمْسَمِائَةِ شَاةٍ فَفِيهَا خَمْسُ شِيَاهٍ حَتَّى تَبْلُغَ سِتَّمِائَةِ شَاةٍ , فَإِذَا بَلَغَتْ سِتَّمِائَةِ شَاةٍ فَفِيهَا سِتُّ شِيَاهٍ حَتَّى تَبْلُغَ سَبْعَمِائَةِ شَاةٍ , فَإِذَا بَلَغَتْ سَبْعَمِائَةِ شَاةٍ فَفِيهَا سَبْعُ شِيَاهٍ حَتَّى تَبْلُغَ ثَمَانَمِائَةِ شَاةٍ , فَإِذَا بَلَغَتْ ثَمَانَمِائَةِ شَاةٍ فَفِيهَا ثَمَانُ شِيَاهٍ حَتَّى تَبْلُغَ تِسْعَمِائَةِ شَاةٍ , فَإِذَا بَلَغَتْ تِسْعَمِائَةِ شَاةٍ فَفِيهَا تِسْعُ شِيَاهٍ حَتَّى تَبْلُغَ أَلْفَ شَاةٍ , فَإِذَا بَلَغَتْ أَلْفَ شَاةٍ فَفِيهَا عَشْرُ شِيَاهٍ , ثُمَّ فِي كُلِّ مَا زَادَتْ مِائَةُ شَاةٍ شَاةٌ "

Ibn Shihob shunday dedi: Bu — Rasululloh ﷺ sadaqa toʻgʻrisida yozgan maktubning nusxasi boʻlib, u Umar ibn al-Xattob oilasining qoʻlida edi. Ibn Shihob aytdi: Uni menga Solim ibn Abdulloh ibn Umar oʻqib berdi, men esa uni oʻz holicha yodladim. Bu oʻsha (maktub) ediki, Umar ibn Abdulaziz Madinaga amir qilinganida uni Abdulloh ibn Abdulloh ibn Umar bilan Solim ibn Abdullohdan koʻchirtirgan, soʻng oʻz amaldorlariga unga amal qilishni buyurgan va uni Validi ibn Abdulmalikka yozib yuborgan edi. Validi ibn Abdulmalik ham oʻz amaldorlariga unga amal qilishni buyurdi, undan keyin ham xalifalar shunga buyurishda davom etdilar. Soʻng Hishom ibn Honiʼ uni buyurdi va uni musulmonlarning har bir amaldoriga koʻchirtirib, ularga (shunga amal qilishni) buyurdi va undan chetga chiqmasliklarini (buyurdi). Uning izohi shu kitobdadir: «Tuyadan hech narsada sadaqa olinmaydi, toki u beshtaga yetguncha. Beshtaga yetsa, unda oʻntaga yetguncha bir qoʻy (bor). Oʻntaga yetsa, unda oʻn beshtaga yetguncha ikkita qoʻy. Oʻn beshtaga yetsa, unda yigirmatagacha uchta qoʻy. Yigirmatagacha yetsa, unda yigirma beshtagacha toʻrtta qoʻy. Yigirma beshtaga yetsa, unga fariza belgilanadi va unda oʻttiz beshtaga yetguncha bint maxod farizasi boʻladi; agar bint maxod topilmasa, erkak ibn labun (beriladi). Oʻttiz oltitaga yetsa, unda qirq beshtaga yetguncha bint labun. Qirq oltita boʻlsa, unda oltmishtaga yetguncha erkak tuya bilan juftlashadigan hiqqa. Oltmish bitta boʻlsa, unda yetmish beshtaga yetguncha jazaʼa. Yetmish oltitaga yetsa, unda toʻqsontaga yetguncha ikkita bint labun. Toʻqson bittaga yetsa, unda bir yuz yigirmatagacha erkak tuya bilan juftlashadigan ikkita hiqqa. Bir yuz yigirma bitta boʻlsa, unda bir yuz yigirma toʻqqiztaga yetguncha uchta bint labun. Bir yuz oʻttizta boʻlsa, unda bir yuz oʻttiz toʻqqiztaga yetguncha bitta hiqqa va ikkita bint labun. Bir yuz qirqta boʻlsa, unda bir yuz qirq toʻqqiztaga yetguncha ikkita hiqqa va bitta bint labun. Bir yuz ellikta boʻlsa, unda bir yuz ellik toʻqqiztaga yetguncha uchta hiqqa. Bir yuz oltmishtaga yetsa, unda bir yuz oltmish toʻqqiztaga yetguncha toʻrtta bint labun. Bir yuz yetmishta boʻlsa, unda bir yuz yetmish toʻqqiztaga yetguncha bitta hiqqa va uchta bint labun. Bir yuz saksonta boʻlsa, unda bir yuz sakson toʻqqiztaga yetguncha ikkita hiqqa va ikkita bint labun. Bir yuz toʻqsonta boʻlsa, unda bir yuz toʻqson toʻqqiztaga yetguncha uchta hiqqa va bitta bint labun. Ikki yuzta boʻlsa, unda toʻrtta hiqqa yoki beshta bint labun (bor) — bu yoshlardan qaysi biri topilsa, biz bu kitobda yozgan miqdorga koʻra olinadi. Soʻng tuyadagi har bir narsa biz bu kitobda yozgan tartibda olinadi. Qoʻydan esa sadaqa olinmaydi, toki u qirqta qoʻyga yetguncha. Qirqta qoʻyga yetsa, unda bir yuz yigirmataga yetguncha bir qoʻy (bor). Bir yuz yigirma bitta boʻlsa, unda ikki yuztaga yetguncha ikkita qoʻy. Ikki yuz bitta boʻlsa, unda uch yuzta qoʻyga yetguncha uchta qoʻy. Uch yuztadan bir qoʻyga ziyoda boʻlsa, unda toʻrt yuzta qoʻyga yetguncha faqat uchta qoʻy (bor). Toʻrt yuzta qoʻyga yetsa, unda besh yuzta qoʻyga yetguncha toʻrtta qoʻy. Besh yuzta qoʻyga yetsa, unda olti yuzta qoʻyga yetguncha beshta qoʻy. Olti yuzta qoʻyga yetsa, unda yetti yuzta qoʻyga yetguncha oltita qoʻy. Yetti yuzta qoʻyga yetsa, unda sakkiz yuzta qoʻyga yetguncha yettita qoʻy. Sakkiz yuzta qoʻyga yetsa, unda toʻqqiz yuzta qoʻyga yetguncha sakkizta qoʻy. Toʻqqiz yuzta qoʻyga yetsa, unda ming qoʻyga yetguncha toʻqqizta qoʻy. Ming qoʻyga yetsa, unda oʻnta qoʻy (bor). Soʻng har yuz qoʻy ziyoda boʻlganida bir qoʻy (beriladi)».Ибн Шиҳоб шундай деди: Бу — Расулуллоҳ ﷺ садақа тўғрисида ёзган мактубнинг нусхаси бўлиб, у Умар ибн ал-Хаттоб оиласининг қўлида эди. Ибн Шиҳоб айтди: Уни менга Солим ибн Абдуллоҳ ибн Умар ўқиб берди, мен эса уни ўз ҳолича ёдладим. Бу ўша (мактуб) эдики, Умар ибн Абдулазиз Мадинага амир қилинганида уни Абдуллоҳ ибн Абдуллоҳ ибн Умар билан Солим ибн Абдуллоҳдан кўчиртирган, сўнг ўз амалдорларига унга амал қилишни буюрган ва уни Валиди ибн Абдулмаликка ёзиб юборган эди. Валиди ибн Абдулмалик ҳам ўз амалдорларига унга амал қилишни буюрди, ундан кейин ҳам халифалар шунга буюришда давом этдилар. Сўнг Ҳишом ибн Ҳониъ уни буюрди ва уни мусулмонларнинг ҳар бир амалдорига кўчиртириб, уларга (шунга амал қилишни) буюрди ва ундан четга чиқмасликларини (буюрди). Унинг изоҳи шу китобдадир: «Туядан ҳеч нарсада садақа олинмайди, токи у бештага етгунча. Бештага етса, унда ўнтага етгунча бир қўй (бор). Ўнтага етса, унда ўн бештага етгунча иккита қўй. Ўн бештага етса, унда йигирматагача учта қўй. Йигирматагача етса, унда йигирма бештагача тўртта қўй. Йигирма бештага етса, унга фариза белгиланади ва унда ўттиз бештага етгунча бинт маход фаризаси бўлади; агар бинт маход топилмаса, эркак ибн лабун (берилади). Ўттиз олтитага етса, унда қирқ бештага етгунча бинт лабун. Қирқ олтита бўлса, унда олтмиштага етгунча эркак туя билан жуфтлашадиган ҳиққа. Олтмиш битта бўлса, унда етмиш бештага етгунча жазаъа. Етмиш олтитага етса, унда тўқсонтага етгунча иккита бинт лабун. Тўқсон биттага етса, унда бир юз йигирматагача эркак туя билан жуфтлашадиган иккита ҳиққа. Бир юз йигирма битта бўлса, унда бир юз йигирма тўққизтага етгунча учта бинт лабун. Бир юз ўттизта бўлса, унда бир юз ўттиз тўққизтага етгунча битта ҳиққа ва иккита бинт лабун. Бир юз қирқта бўлса, унда бир юз қирқ тўққизтага етгунча иккита ҳиққа ва битта бинт лабун. Бир юз элликта бўлса, унда бир юз эллик тўққизтага етгунча учта ҳиққа. Бир юз олтмиштага етса, унда бир юз олтмиш тўққизтага етгунча тўртта бинт лабун. Бир юз етмишта бўлса, унда бир юз етмиш тўққизтага етгунча битта ҳиққа ва учта бинт лабун. Бир юз саксонта бўлса, унда бир юз саксон тўққизтага етгунча иккита ҳиққа ва иккита бинт лабун. Бир юз тўқсонта бўлса, унда бир юз тўқсон тўққизтага етгунча учта ҳиққа ва битта бинт лабун. Икки юзта бўлса, унда тўртта ҳиққа ёки бешта бинт лабун (бор) — бу ёшлардан қайси бири топилса, биз бу китобда ёзган миқдорга кўра олинади. Сўнг туядаги ҳар бир нарса биз бу китобда ёзган тартибда олинади. Қўйдан эса садақа олинмайди, токи у қирқта қўйга етгунча. Қирқта қўйга етса, унда бир юз йигирматага етгунча бир қўй (бор). Бир юз йигирма битта бўлса, унда икки юзтага етгунча иккита қўй. Икки юз битта бўлса, унда уч юзта қўйга етгунча учта қўй. Уч юзтадан бир қўйга зиёда бўлса, унда тўрт юзта қўйга етгунча фақат учта қўй (бор). Тўрт юзта қўйга етса, унда беш юзта қўйга етгунча тўртта қўй. Беш юзта қўйга етса, унда олти юзта қўйга етгунча бешта қўй. Олти юзта қўйга етса, унда етти юзта қўйга етгунча олтита қўй. Етти юзта қўйга етса, унда саккиз юзта қўйга етгунча еттита қўй. Саккиз юзта қўйга етса, унда тўққиз юзта қўйга етгунча саккизта қўй. Тўққиз юзта қўйга етса, унда минг қўйга етгунча тўққизта қўй. Минг қўйга етса, унда ўнта қўй (бор). Сўнг ҳар юз қўй зиёда бўлганида бир қўй (берилади)».

حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ مُحَمَّدٍ الصَّفَّارُ , ثنا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ الْمَلِكِ الدَّقِيقِيُّ , ثنا يَزِيدُ بْنُ هَارُونَ , أَنْبَأَ حَبِيبُ بْنُ أَبِي حَبِيبٍ , عَنْ عَمْرِو بْنِ هَرِمٍ , أَنَّ مُحَمَّدَ بْنَ عَبْدِ الرَّحْمَنِ الأَنْصَارِيَّ ، حَدَّثَهُ أَنَّ عُمَرَ بْنَ عَبْدِ الْعَزِيزِ حِينَ اسْتُخْلِفَ أَرْسَلَ إِلَى الْمَدِينَةِ يَلْتَمِسُ عَهْدَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي الصَّدَقَاتِ , فَوَجَدَهُ عِنْدَ آلِ عَمْرِو بْنِ حَزْمٍ , كِتَابُ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِلَى عَمْرِو بْنِ حَزْمٍ فِي الصَّدَقَاتِ , وَوَجَدَ عِنْدَ آلِ عُمَرَ بْنِ الْخَطَّابِ كِتَابَ عُمَرَ إِلَى عُمَّالِهِ فِي الصَّدَقَاتِ بِمِثْلِ كِتَابِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِلَى عَمْرِو بْنِ حَزْمٍ , فَأَمَرَ عُمَرُ بْنُ عَبْدِ الْعَزِيزِ عُمَّالَهُ عَلَى الصَّدَقَاتِ أَنْ يَأْخُذُوا بِمَا فِي ذَيْنِكَ الْكِتَابَيْنِ فَكَانَ فِيهِمَا : " فِي صَدَقَةِ الإِبِلِ فَإِذَا زَادَتْ عَلَى التِّسْعِينَ وَاحِدَةً فَفِيهَا حِقَّتَانِ إِلَى عِشْرِينَ وَمِائَةٍ , فَإِذَا كَانَتِ الإِبِلُ أَكْثَرَ مِنْ ذَلِكَ فَلَيْسَ فِيمَا لا يَبْلُغُ الْعُشْرَ مِنْهَا شَيْءٌ حَتَّى يَبْلُغَ الْعُشْرَ "

Muhammad ibn Abdurrahmon al-Ansoriy shunday soʻzlab berdi: Umar ibn Abdulaziz xalifa qilinganida Madinaga odam yuborib, Rasululloh ﷺning sadaqalar haqidagi ahdlarini izlatdi. Uni Amr ibn Hazm oilasining qoʻlida topdi — bu Nabiy ﷺning Amr ibn Hazmga sadaqalar haqida yozgan maktublari edi. Umar ibn al-Xattob oilasining qoʻlida esa Umarning oʻz amaldorlariga sadaqalar haqida yozgan maktubini topdi, u Nabiy ﷺning Amr ibn Hazmga yozgan maktublari kabi edi. Shunda Umar ibn Abdulaziz sadaqalar ustidagi amaldorlariga shu ikki maktubdagiga amal qilishni buyurdi. Ularda shunday deyilgan edi: «Tuya sadaqasida: toʻqsontadan bittaga ziyoda boʻlsa, unda bir yuz yigirmatagacha ikkita hiqqa (bor). Tuya bundan koʻproq boʻlsa, oʻnlikka yetmagan (qoldigʻi)da hech narsa yoʻq, toki oʻnlikka yetguncha».Муҳаммад ибн Абдурраҳмон ал-Ансорий шундай сўзлаб берди: Умар ибн Абдулазиз халифа қилинганида Мадинага одам юбориб, Расулуллоҳ ﷺнинг садақалар ҳақидаги аҳдларини излатди. Уни Амр ибн Ҳазм оиласининг қўлида топди — бу Набий ﷺнинг Амр ибн Ҳазмга садақалар ҳақида ёзган мактублари эди. Умар ибн ал-Хаттоб оиласининг қўлида эса Умарнинг ўз амалдорларига садақалар ҳақида ёзган мактубини топди, у Набий ﷺнинг Амр ибн Ҳазмга ёзган мактублари каби эди. Шунда Умар ибн Абдулазиз садақалар устидаги амалдорларига шу икки мактубдагига амал қилишни буюрди. Уларда шундай дейилган эди: «Туя садақасида: тўқсонтадан биттага зиёда бўлса, унда бир юз йигирматагача иккита ҳиққа (бор). Туя бундан кўпроқ бўлса, ўнликка етмаган (қолдиғи)да ҳеч нарса йўқ, токи ўнликка етгунча».

حَدَّثَنِي أَبُو بَكْرٍ مُحَمَّدُ بْنُ الْقَاسِمِ بْنِ أَحْمَدَ الصُّوفِيُّ الشَّيْخُ الصَّالِحُ يُعْرَفُ بِوَلِيدِ مِصْرَ , حَدَّثَنِي أَبُو عَبْدِ الرَّحْمَنِ النَّسَائِيُّ , ثنا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ , ثنا ابْنُ أَبِي الرِّجَالِ , عَنْ عُمَارَةَ بْنِ غَزِيَّةَ , عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ , عَنْ أَبِيهِ , قَالَ : سَرَّحَتْنِي أُمِّي إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ , فَأَتَيْتُهُ فَقَعَدْتُ , فَاسْتَقْبَلَنِي وَقَالَ : " مَنِ اسْتَغْنَى أَغْنَاهُ اللَّهُ , وَمَنِ اسْتَعَفَّ أَعَفَّهُ اللَّهُ , وَمَنِ اسْتَكْفَ كَفَاهُ اللَّهُ , وَمَنْ سَأَلَ وَلَهُ قِيمَةُ أُوقِيَّةٍ فَقَدْ أَلْحَفَ " . فَقُلْتُ : نَاقَتِي الْيَاقُوتَةُ خَيْرٌ مِنْ أُوقِيَّةٍ , فَرَجَعْتُ وَلَمْ أَسْأَلْهُ

Abu Said al-Xudriy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Onam meni Rasululloh ﷺning oldilariga yubordi. Men u zotning oldilariga kelib oʻtirdim. U zot menga yuzlanib: «Kim beniyoz boʻlishni istasa, Alloh uni beniyoz qiladi; kim iffatli boʻlishni istasa, Alloh uni iffatli qiladi; kim kifoyaga erishishni istasa, Alloh unga kifoya qiladi; kim bir uqiya qiymatidagi narsasi boʻla turib soʻrasa, u qattiq turib soʻragan boʻladi», dedilar. Shunda men: «Yoqutamsi tuyam bir uqiyadan yaxshiroq», dedim-da, u zotdan soʻramay qaytdim.Абу Саид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Онам мени Расулуллоҳ ﷺнинг олдиларига юборди. Мен у зотнинг олдиларига келиб ўтирдим. У зот менга юзланиб: «Ким бениёз бўлишни истаса, Аллоҳ уни бениёз қилади; ким иффатли бўлишни истаса, Аллоҳ уни иффатли қилади; ким кифояга эришишни истаса, Аллоҳ унга кифоя қилади; ким бир уқия қийматидаги нарсаси бўла туриб сўраса, у қаттиқ туриб сўраган бўлади», дедилар. Шунда мен: «Ёқутамси туям бир уқиядан яхшироқ», дедим-да, у зотдан сўрамай қайтдим.

حَدَّثَنَا أَبُو شَيْبَةَ عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ جَعْفَرٍ ، ثنا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ الْمُخَرِّمِيُّ , ثنا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ مَهْدِيٍّ , ثنا إِسْرَائِيلُ , عَنْ مَنْصُورٍ , عَنْ سَالِمِ بْنِ أَبِي الْجَعْدِ , عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ , أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ , قَالَ : " لا تَحِلُّ الصَّدَقَةُ لِغَنِيٍّ , وَلا لِذِي مِرَّةٍ سَوِيٍّ "

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ: «Boy kishiga va sogʻlom, baquvvat kishiga sadaqa halol emas», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ: «Бой кишига ва соғлом, бақувват кишига садақа ҳалол эмас», дедилар.

حَدَّثَنَا الْحُسَيْنُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ ، ثنا أَبُو هِشَامٍ الرِّفَاعِيُّ ، ح وَحَدَّثَنَا الْحُسَيْنُ بْنُ يَحْيَى بْنِ عَيَّاشٍ , ثنا إِبْرَاهِيمُ بْنُ مُجَشِّرٍ . ح وَحَدَّثَنَا يَعْقُوبُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ الْبَزَّازُ , ثنا الْحَسَنُ بْنُ عَرَفَةَ . ح وَحَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ عَمْرِو بْنِ عُثْمَانَ الْمُعَدَّلُ بِوَاسِطَ , ثنا عَمَّارُ بْنُ خَالِدٍ التَّمَّارُ , قَالُوا : ثنا أَبُو بَكْرِ بْنُ عَيَّاشٍ ، عَنْ أَبِي حُصَيْنٍ , عَنْ سَالِمِ بْنِ أَبِي الْجَعْدِ , عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ , قَالَ : قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " لا تَحِلُّ الصَّدَقَةُ لِغَنِيٍّ , وَلا لِذِي مِرَّةٍ سَوِيٍّ " . حَدَّثَنَا الْحُسَيْنُ بْنُ يَحْيَى بْنِ عَيَّاشٍ ، حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ مُسْلِمٍ , ثنا أَبُو دَاوُدَ ، ثنا قَيْسٌ , وَأَبُو بَكْرِ بْنُ عَيَّاشٍ , عَنْ أَبِي حُصَيْنٍ , بِهَذَا مِثْلَهُ . حَدَّثَنَا ابْنُ عَيَّاشٍ , نا عَلِيُّ بْنُ مُسْلِمٍ , ثنا أَبُو دَاوُدَ ، ثنا سُفْيَانُ الثَّوْرِيُّ , عَنْ سَعْدِ بْنِ إِبْرَاهِيمَ , عَنْ رَيْحَانَ بْنِ يَزِيدَ , عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو , عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ , مِثْلَهُ , إِلا أَنَّهُ قَالَ : " لِذِي مِرَّةٍ قَوِيٍّ "

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Boy kishiga va sogʻlom, baquvvat kishiga sadaqa halol emas», dedilar. Buni Husayn ibn Yahyo ibn Ayyosh ham Ali ibn Muslimdan, u Abu Dovuddan, u Qays bilan Abu Bakr ibn Ayyoshdan, ular Abu Husayndan shu (isnod) bilan xuddi shunday rivoyat qildi. Ibn Ayyosh Ali ibn Muslimdan, u Abu Dovuddan, u Sufyon as-Savriydan, u Saʼd ibn Ibrohimdan, u Rayhon ibn Yaziddan, u Abdulloh ibn Amrdan, u Nabiy ﷺdan shu kabi rivoyat qildi, faqat u: «Baquvvat, kuchli kishiga», dedi.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Бой кишига ва соғлом, бақувват кишига садақа ҳалол эмас», дедилар. Буни Ҳусайн ибн Яҳё ибн Айёш ҳам Али ибн Муслимдан, у Абу Довуддан, у Қайс билан Абу Бакр ибн Айёшдан, улар Абу Ҳусайндан шу (иснод) билан худди шундай ривоят қилди. Ибн Айёш Али ибн Муслимдан, у Абу Довуддан, у Суфён ас-Саврийдан, у Саъд ибн Иброҳимдан, у Райҳон ибн Язиддан, у Абдуллоҳ ибн Амрдан, у Набий ﷺдан шу каби ривоят қилди, фақат у: «Бақувват, кучли кишига», деди.

حَدَّثَنَا يَعْقُوبُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ الْبَزَّازُ , ثنا الْحَسَنُ بْنُ عَرَفَةَ , ثنا عَلِيُّ بْنُ ثَابِتٍ , عَنِ الْوَازِعِ بْنِ نَافِعٍ , عَنْ أَبِي سَلَمَةَ ، عَنْ جَابِرٍ , قَالَ : جَاءَتْ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ صَدَقَةٌ , فَرَكِبَهُ النَّاسُ , فَقَالَ : " إِنَّهَا لا تَصْلُحُ لِغَنِيٍّ , وَلا لِصَحِيحٍ سَوِيٍّ , وَلا لِعَامِلٍ قَوِيٍّ "

Jobir (roziyallohu anhu) shunday dedi: Rasululloh ﷺga sadaqa keldi, odamlar unga tashlandilar. Shunda u zot: «Albatta, u boyga ham, sogʻlom-baquvvatga ham, kuchli ishchiga ham yaramaydi», dedilar.Жобир (розияллоҳу анҳу) шундай деди: Расулуллоҳ ﷺга садақа келди, одамлар унга ташландилар. Шунда у зот: «Албатта, у бойга ҳам, соғлом-бақувватга ҳам, кучли ишчига ҳам ярамайди», дедилар.

حَدَّثَنَا عُمَرُ بْنُ أَحْمَدَ بْنِ عَلِيٍّ الْقَطَّانُ , ثنا مُحَمَّدُ بْنُ عُثْمَانَ بْنِ كَرَامَةَ , ثنا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ نُمَيْرٍ , عَنْ هِشَامٍ بْنِ عُرْوَةَ , عَنْ أَبِيهِ , عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عَدِيِّ بْنِ الْخِيَارِ , أَخْبَرَنِي رَجُلانِ أَنَّهُمَا أَتَيَا النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي حَجَّةِ الْوَدَاعِ يَسْأَلانِهِ مِمَّا بِيَدَيْهِ مِنَ الصَّدَقَةِ , فَرَفَعَ فِيهِمَا الْبَصَرَ وَخَفَضَهُ فَرَآهُمَا جَلِدَيْنِ , فَقَالَ : " إِنْ شِئْتُمَا أَعْطَيْتُكُمَا مِنْهَا , وَلا حَظَّ فِيهَا لِغَنِيٍّ وَلا لِقَوِيٍّ مُكْتَسِبٍ "

Ubaydulloh ibn Adiy ibn al-Xiyor shunday dedi: Menga ikki kishi xabar berdiki, ular Vidolashuv hajida Nabiy ﷺning huzurlariga kelib, u zotning qoʻllaridagi sadaqadan soʻradilar. U zot ularga koʻzlarini koʻtarib, soʻng pasaytirdilar va ularni baquvvat koʻrdilar-da: «Agar xohlasangiz, sizlarga undan beraman, (lekin) unda na boyga va na ishlab topishga qodir kuchli kishiga nasiba bordir», dedilar.Убайдуллоҳ ибн Адий ибн ал-Хиёр шундай деди: Менга икки киши хабар бердики, улар Видолашув ҳажида Набий ﷺнинг ҳузурларига келиб, у зотнинг қўлларидаги садақадан сўрадилар. У зот уларга кўзларини кўтариб, сўнг пасайтирдилар ва уларни бақувват кўрдилар-да: «Агар хоҳласангиз, сизларга ундан бераман, (лекин) унда на бойга ва на ишлаб топишга қодир кучли кишига насиба бордир», дедилар.

حَدَّثَنَا أَبُو عُبَيْدٍ الْقَاسِمُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْوَلِيدِ الْبُسْرِيُّ , ثنا عَبْدُ الْوَهَّابِ , ثنا أَيُّوبُ , عَنْ هَارُونَ بْنِ رِيَابٍ , عَنْ كِنَانَةَ بْنِ نُعَيْمٍ , عَنْ قَبِيصَةَ بْنِ مُخَارِقٍ , قَالَ : أَتَيْتُ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَسْتَعِينُهُ فِي حَمَالَةٍ , فَقَالَ : " أَقِمْ عِنْدَنَا , فَإِمَّا أَنْ نَتَحَمَّلَهَا وَإِمَّا أَنْ نُعِينَكَ , وَاعْلَمْ أَنَّ الْمَسْأَلَةَ لا تَصْلُحُ إِلا لأَحَدِ ثَلاثَةِ رِجَالٍ : رَجُلٍ تَحَمَّلَ عَنْ قَوْمٍ حَمَالَةً فَسَأَلَ حَتَّى يُؤَدِّيَهَا ثُمَّ يُمْسِكُ , وَرَجُلٍ أَصَابَتْهُ جَائِحَةٌ أَذْهَبَتْ مَالَهُ , فَسَأَلَ حَتَّى يُصِيبَ سِدَادًا مِنْ عَيْشٍ أَوْ قِوَامًا مِنْ عَيْشٍ ثُمَّ يُمْسِكُ , وَرَجُلٍ أَصَابَتْهُ حَاجَةٌ حَتَّى يَشْهَدَ ثَلاثَةٌ مِنْ ذَوِي الْحِجَى أَوْ مِنْ ذَوِي الصَّلاحِ فِي قَوْمِهِ أَنْ قَدْ حَلَّتْ لَهُ الْمَسْأَلَةُ , وَمَا سِوَى ذَلِكَ مِنَ الْمَسَائِلِ سُحْتٌ يَأْكُلُهُ صَاحِبُهُ سُحْتًا يَا قَبِيصَةُ "

Qabisa ibn Muxoriq shunday dedi: Men Nabiy ﷺning huzurlariga kelib, oʻz zimmamdagi hamola uchun yordam soʻradim. U zot: «Bizning huzurimizda tur: yo biz uni oʻz zimmamizga olamiz, yo senga yordam beramiz. Bilki, soʻrash faqat uch kishidan biriga toʻgʻri keladi: bir qavm uchun hamolani oʻz zimmasiga olgan kishiga — u uni ado etguncha soʻraydi, soʻng toʻxtaydi; molini yoʻq qilgan ofat yetgan kishiga — u tirikchiligini butlaydigan yoki tirikchiligini tiklaydigan narsani topguncha soʻraydi, soʻng toʻxtaydi; va shunday hojat yetgan kishigaki, qavmidagi aql egalaridan yoki solih kishilardan uchtasi unga soʻrash halol boʻlganiga guvohlik beradi. Bundan boshqa soʻrashlar esa harom boʻlib, uning egasi uni harom holida yeydi, ey Qabisa», dedilar.Қабиса ибн Мухориқ шундай деди: Мен Набий ﷺнинг ҳузурларига келиб, ўз зиммамдаги ҳамола учун ёрдам сўрадим. У зот: «Бизнинг ҳузуримизда тур: ё биз уни ўз зиммамизга оламиз, ё сенга ёрдам берамиз. Билки, сўраш фақат уч кишидан бирига тўғри келади: бир қавм учун ҳамолани ўз зиммасига олган кишига — у уни адо этгунча сўрайди, сўнг тўхтайди; молини йўқ қилган офат етган кишига — у тирикчилигини бутлайдиган ёки тирикчилигини тиклайдиган нарсани топгунча сўрайди, сўнг тўхтайди; ва шундай ҳожат етган кишигаки, қавмидаги ақл эгаларидан ёки солиҳ кишилардан учтаси унга сўраш ҳалол бўлганига гувоҳлик беради. Бундан бошқа сўрашлар эса ҳаром бўлиб, унинг эгаси уни ҳаром ҳолида ейди, эй Қабиса», дедилар.

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ إِسْحَاقَ بْنِ بُهْلُولٍ ، ثنا أبِي , ثنا سُفْيَانُ , عَنْ هَارُونَ بْنِ رِيَابٍ , عَنْ كِنَانَةَ بْنِ نُعَيْمٍ , عَنْ قَبِيصَةَ بْنِ الْمُخَارِقِ , قَالَ : تَحَمَّلْتُ بِحَمَالَةٍ فَأَتَيْتُ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَسْأَلُهُ فِيهَا , فَقَالَ : " نُؤَدِّيهَا عَنْكَ وَنُخْرِجُهَا مِنْ نَعَمِ الصَّدَقَةِ , أَوْ إِذَا جَاءَتْ نَعَمُ الصَّدَقَةِ , ثُمَّ قَالَ : يَا قَبِيصَةُ , إِنَّ الْمَسْأَلَةَ حُرِّمَتْ إِلا لِثَلاثَةٍ : رَجُلٌ تَحَمَّلَ بِحَمَالَةٍ فَحُلَّتْ لَهُ الْمَسْأَلَةُ حَتَّى يُؤَدِّيَهَا ثُمَّ يُمْسِكُ , وَرَجُلٌ أَصَابَتْهُ حَاجَةٌ وَفَاقَةٌ حَتَّى يَشْهَدَ , وَقَالَ سُفْيَانُ بْنُ مُرَّةَ : حَتَّى تَكَلَّمَ , ثَلاثَةٌ مِنْ ذَوِي الْحِجَى مِنْ قَوْمِهِ أَنْ قَدْ أَصَابَهُ فَقْرٌ وَحَاجَةٌ , فَحُلَّتْ لَهُ الْمَسْأَلَةُ حَتَّى يَجِدَ قِوَامًا مِنْ عَيْشٍ أَوْ سِدَادًا مِنْ عَيْشٍ , وَرَجُلٌ أَصَابَتْهُ جَائِحَةٌ فَاجْتَاحَتْ مَالَهُ , فَحُلَّتْ لَهُ الْمَسْأَلَةُ حَتَّى يُصِيبَ سِدَادًا مِنْ عَيْشٍ أَوْ قِوَامًا مِنْ عَيْشٍ ثُمَّ يُمْسِكُ , وَمَا سِوَى ذَلِكَ مِنَ الْمَسْأَلَةِ فَهِيَ سُحْتٌ "

Qabisa ibn Muxoriq shunday dedi: Men bir hamolani oʻz zimmamga oldim va u haqda soʻrash uchun Nabiy ﷺning huzurlariga keldim. U zot: «Uni sendan ado etamiz va uni sadaqa chorvasidan chiqaramiz», yoki «sadaqa chorvasi kelganida (chiqaramiz)», dedilar. Soʻng: «Ey Qabisa, soʻrash haqiqatan ham harom qilingan, faqat uch kishiga (mustasno): hamolani oʻz zimmasiga olgan kishiga — unga soʻrash uni ado etguncha halol boʻladi, soʻng toʻxtaydi; hojat va yoʻqchilik yetgan kishiga — toki qavmidagi aql egalaridan uchtasi guvohlik bergunicha» — Sufyon ibn Murra: «toki gapirgunicha», dedi — «unga faqirlik va hojat yetganiga (guvohlik bergunicha); shunda unga soʻrash halol boʻladi, toki tirikchiligini tiklaydigan yoki tirikchiligini butlaydigan narsani topguncha; va molini butunlay yoʻq qilgan ofat yetgan kishiga — unga soʻrash halol boʻladi, toki tirikchiligini butlaydigan yoki tirikchiligini tiklaydigan narsani topguncha, soʻng toʻxtaydi. Bundan boshqa soʻrash esa haromdir», dedilar.Қабиса ибн Мухориқ шундай деди: Мен бир ҳамолани ўз зиммамга олдим ва у ҳақда сўраш учун Набий ﷺнинг ҳузурларига келдим. У зот: «Уни сендан адо этамиз ва уни садақа чорвасидан чиқарамиз», ёки «садақа чорваси келганида (чиқарамиз)», дедилар. Сўнг: «Эй Қабиса, сўраш ҳақиқатан ҳам ҳаром қилинган, фақат уч кишига (мустасно): ҳамолани ўз зиммасига олган кишига — унга сўраш уни адо этгунча ҳалол бўлади, сўнг тўхтайди; ҳожат ва йўқчилик етган кишига — токи қавмидаги ақл эгаларидан учтаси гувоҳлик бергунича» — Суфён ибн Мурра: «токи гапиргунича», деди — «унга фақирлик ва ҳожат етганига (гувоҳлик бергунича); шунда унга сўраш ҳалол бўлади, токи тирикчилигини тиклайдиган ёки тирикчилигини бутлайдиган нарсани топгунча; ва молини бутунлай йўқ қилган офат етган кишига — унга сўраш ҳалол бўлади, токи тирикчилигини бутлайдиган ёки тирикчилигини тиклайдиган нарсани топгунча, сўнг тўхтайди. Бундан бошқа сўраш эса ҳаромдир», дедилар.

ثنا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ أَحْمَدَ بْنِ إِبْرَاهِيمَ الْمَارِسْتَانِيُّ , ثنا مُحَمَّدُ بْنُ سَهْلِ بْنِ عَسْكَرٍ , ثنا عَبْدُ الرَّزَّاقِ , أنا مَعْمَرٌ , وَالثَّوْرِيُّ جَمِيعًا , عَنْ زَيْدِ بْنِ أَسْلَمَ , عَنْ عَطَاءِ بْنِ يَسَارٍ , عَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ , قَالَ : قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " لا تَحِلُّ الْمَسْأَلَةُ لِغَنِيٍّ إِلا لِخَمْسَةٍ : الْعَامِلِ عَلَيْهَا , وَالْغَازِي فِي سَبِيلِ اللَّهِ , وَالْغَارِمِ , أَوِ الرَّجُلِ اشْتَرَاهَا بِمَالِهِ , أَوْ مِسْكِينٍ تُصُدِّقَ عَلَيْهِ فَأَهْدَى لِغَنِيٍّ " . حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرٍ النَّيْسَابُورِيُّ ، ثنا مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى , ثنا عَبْدُ الرَّزَّاقِ , أَنْبَأَ مَعْمَرٌ , عَنْ زَيْدِ بْنِ أَسْلَمَ , نَحْوَهُ بِإِسْنَادِهِ

Abu Said al-Xudriy (roziyallohu anhu) shunday dedi: Rasululloh ﷺ: «Boy kishiga soʻrash halol emas, faqat beshtasiga (mustasno): uni yigʻib oluvchi amaldorga, Alloh yoʻlida jang qiluvchi gʻoziyga, qarzdorga, uni oʻz moli bilan sotib olgan kishiga va oʻziga sadaqa qilingan, soʻng uni boyga hadya qilgan miskinga (mustasno)», dedilar. Abu Bakr an-Naysoburiy ham Muhammad ibn Yahyodan, u Abdurrazzoqdan, u Maʼmardan, u Zayd ibn Aslamdan uning isnodi bilan shunga oʻxshash rivoyat qildi.Абу Саид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу) шундай деди: Расулуллоҳ ﷺ: «Бой кишига сўраш ҳалол эмас, фақат бештасига (мустасно): уни йиғиб олувчи амалдорга, Аллоҳ йўлида жанг қилувчи ғозийга, қарздорга, уни ўз моли билан сотиб олган кишига ва ўзига садақа қилинган, сўнг уни бойга ҳадя қилган мискинга (мустасно)», дедилар. Абу Бакр ан-Найсобурий ҳам Муҳаммад ибн Яҳёдан, у Абдурраззоқдан, у Маъмардан, у Зайд ибн Асламдан унинг исноди билан шунга ўхшаш ривоят қилди.

حَدَّثَنَا الْقَاسِمُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ , ثنا يَحْيَى بْنُ مُعَلَّى بْنِ مَنْصُورٍ , ثنا أَبُو مَعْمَرٍ ، ثنا عَبْدُ الْوَارِثِ , حَدَّثَنِي الْحُسَيْنُ , عَنْ عَمْرِو بْنِ خَالِدٍ , عَنْ حَبِيبِ بْنِ أَبِي ثَابِتٍ , عَنْ عَاصِمِ بْنِ ضَمْرَةَ , عَنْ عَلِيٍّ , أَنّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ , قَالَ : " مَنْ سَأَلَ مَسْأَلَةً عَنْ ظَهْرِ غِنًى اسْتَكْثَرَ بِهَا مِنْ رَضْفِ جَهَنَّمَ " , قَالُوا : يَا رَسُولَ اللَّهِ , وَمَا ظَهْرُ الْغِنَى , قَالَ : " عَشَاءُ لَيْلَةٍ " . عَمْرُو بْنُ خَالِدٍ مَتْرُوكٌ

Ali (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Nabiy ﷺ: «Kim boyligi bor turib soʻrasa, u bilan jahannam choʻgʻini koʻpaytiribdi», dedilar. Ular: «Yo Rasululloh, boylik nima?» dedilar. U zot: «Bir kechalik kechki taom», dedilar. Amr ibn Xolid matrukdir.Али (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Набий ﷺ: «Ким бойлиги бор туриб сўраса, у билан жаҳаннам чўғини кўпайтирибди», дедилар. Улар: «Ё Расулуллоҳ, бойлик нима?» дедилар. У зот: «Бир кечалик кечки таом», дедилар. Амр ибн Холид матрукдир.

حَدَّثَنَا عُثْمَانُ بْنُ جَعْفَرِ بْنِ اللَّبَّانِ ، ثنا مُحَمَّدُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ النَّبِيرَةُ , ثنا مُحَمَّدُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ الْجَعْفَرِيُّ , ثنا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ سَلَمَةَ بْنِ أَسْلَمَ , عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ الْمِسْوَرِ بْنِ مَخْرَمَةَ , عَنْ أَبِيهِ , عَنِ ابْنِ مَسْعُودٍ , عَن النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ , قَالَ : " مَنْ سَأَلَ النَّاسَ عَنْ ظَهْرِ غِنًى جَاءَ يَوْمَ الْقِيَامَةِ فِي وَجْهِهِ خُمُوشٌ أَوْ خُدُوشٌ " , قِيلَ : يَا رَسُولَ اللَّهِ , مَا الْغِنَى ؟ قَالَ : " خَمْسُونَ دِرْهَمًا أَوْ قِيمَتُهَا مِنَ الذَّهَبِ " . ابْنُ أَسْلَمَ ضَعِيفٌ

Ibn Masʼud (roziyallohu anhu)dan, u Nabiy ﷺdan rivoyat qiladi: «Kim boyligi bor turib odamlardan soʻrasa, qiyomat kuni yuzida tirnalgan yoki tilingan iz bilan keladi». «Yo Rasululloh, boylik nima?» deb soʻraldi. U zot: «Ellik dirham yoki uning oltindan boʻlgan qiymati», dedilar. Ibn Aslam zaifdir.Ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу)дан, у Набий ﷺдан ривоят қилади: «Ким бойлиги бор туриб одамлардан сўраса, қиёмат куни юзида тирналган ёки тилинган из билан келади». «Ё Расулуллоҳ, бойлик нима?» деб сўралди. У зот: «Эллик дирҳам ёки унинг олтиндан бўлган қиймати», дедилар. Ибн Аслам заифдир.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَلِيِّ بْنِ إِسْمَاعِيلَ الأُبُلِّيُّ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ , ثنا إِبْرَاهِيمُ بْنُ الْهَيْثَمِ الْبَلَدِيُّ , ثنا أَبُو شَيْخٍ الْحَرَّانِيُّ ، ثنا مُوسَى بْنُ أَعْيَنَ , عَنْ بَكْرِ بْنِ خُنَيْسٍ , عَنْ أَبِي شَيْبَةَ ، عَنِ الْقَاسِمِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ , عَنْ أَبِيهِ , عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَسْعُودٍ , عَن النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ , قَالَ : " لا تَحِلُّ الصَّدَقَةُ لِرَجُلٍ لَهُ خَمْسُونَ دِرْهَمًا " . أَبُو شَيْبَةَ هُوَ عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ إِسْحَاقَ ضَعِيفٌ , وَبَكْرُ بْنُ خُنَيْسٍ ضَعِيفٌ

Abdulloh ibn Masʼud (roziyallohu anhu)dan, u Nabiy ﷺdan rivoyat qiladi: «Ellik dirhami bor kishiga sadaqa halol emas». Abu Shayba — u Abdurrahmon ibn Ishoq boʻlib, zaifdir; Bakr ibn Xunays ham zaifdir.Абдуллоҳ ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу)дан, у Набий ﷺдан ривоят қилади: «Эллик дирҳами бор кишига садақа ҳалол эмас». Абу Шайба — у Абдурраҳмон ибн Ишоқ бўлиб, заифдир; Бакр ибн Хунайс ҳам заифдир.

حَدَّثَنَا أَبُو هُرَيْرَةَ الأَنْطَاكِيُّ ، ثنا أَبُو زَيْدٍ أَحْمَدُ بْنُ عَبْدِ الرَّحِيمِ بْنِ بَكْرِ بْنِ فُضَيْلٍ ، ثنا مُحَمَّدُ بْنُ مُصْعَبٍ , ثنا حَمَّادٌ , عَنْ إِسْرَائِيلَ , عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ يَزِيدَ , عَنْ أَبِيهِ , عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَسْعُودٍ , قَالَ : سَمِعْتُ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ , يَقُولُ : " مَنْ سَأَلَ النَّاسَ وَهُوَ غَنِيُّ جَاءَ يَوْمَ الْقِيَامَةِ وَفِي وَجْهِهِ كُدُوحٌ وَخُدُوشٌ " , فَقِيلَ : يَا رَسُولَ اللَّهِ , مَا غِنَاهُ ؟ قَالَ : " أَرْبَعُونَ دِرْهَمًا أَوْ قِيمَتُهَا ذَهَبًا " . حَدَّثَنَا الْحُسَيْنُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ ، ثنا أَبُو هِشَامٍ ، ح وَحَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْقَاسِمِ , ثنا أَبُو كُرَيْبٍ ، ثنا يَحْيَى بْنُ آدَمَ , ثنا سُفْيَانُ , عَنْ حَكِيمِ بْنِ جُبَيْرٍ . ح وَحَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْقَاسِمِ , ثنا أَبُو كُرَيْبٍ ، ثنا يَحْيَى بْنُ آدَمَ , ثنا إِسْرَائِيلُ , عَنْ حَكِيمِ بْنِ جُبَيْرٍ , عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ يَزِيدَ , عَنْ أَبِيهِ , عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَسْعُودٍ , عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ , نَحْوَهُ , وَقَالَ : " خَمْسُونَ دِرْهَمًا " . قَالَ الشَّيْخُ : الأَوَّلُ وَهْمٌ قَوْلُهُ عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ , وَإِنَّمَا هُوَ حَكِيمُ بْنُ جُبَيْرٍ وَهُوَ ضَعِيفٌ , وَتَرَكَهُ شُعْبَةُ وَغَيْرُهُ

Abdulloh ibn Masʼud (roziyallohu anhu) shunday dedi: Men Nabiy ﷺning: «Kim boy tura turib odamlardan soʻrasa, qiyomat kuni yuzida tirnalgan va tilingan izlar bilan keladi», deganlarini eshitdim. «Yo Rasululloh, uning boyligi nima?» deb soʻraldi. U zot: «Qirq dirham yoki uning oltindan boʻlgan qiymati», dedilar. Buni Muhammad ibn al-Qosim ham Abu Kuraybdan, u Yahyo ibn Odamdan, u Sufyondan, u Hakim ibn Jubayrdan; yana Muhammad ibn al-Qosim Abu Kuraybdan, u Yahyo ibn Odamdan, u Isroildan, u Hakim ibn Jubayrdan, u Muhammad ibn Abdurrahmon ibn Yaziddan, u otasidan, u Abdulloh ibn Masʼuddan, u Nabiy ﷺdan shunga oʻxshash rivoyat qildi va unda: «Ellik dirham», deyildi. Shayx aytdi: Birinchisida «Abu Ishoqdan» degani vahmdir, u aslida Hakim ibn Jubayr boʻlib, u zaifdir; Shuʼba va boshqalar uni tark qilishgan.Абдуллоҳ ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу) шундай деди: Мен Набий ﷺнинг: «Ким бой тура туриб одамлардан сўраса, қиёмат куни юзида тирналган ва тилинган излар билан келади», деганларини эшитдим. «Ё Расулуллоҳ, унинг бойлиги нима?» деб сўралди. У зот: «Қирқ дирҳам ёки унинг олтиндан бўлган қиймати», дедилар. Буни Муҳаммад ибн ал-Қосим ҳам Абу Курайбдан, у Яҳё ибн Одамдан, у Суфёндан, у Ҳаким ибн Жубайрдан; яна Муҳаммад ибн ал-Қосим Абу Курайбдан, у Яҳё ибн Одамдан, у Исроилдан, у Ҳаким ибн Жубайрдан, у Муҳаммад ибн Абдурраҳмон ибн Язиддан, у отасидан, у Абдуллоҳ ибн Масъуддан, у Набий ﷺдан шунга ўхшаш ривоят қилди ва унда: «Эллик дирҳам», дейилди. Шайх айтди: Биринчисида «Абу Ишоқдан» дегани ваҳмдир, у аслида Ҳаким ибн Жубайр бўлиб, у заифдир; Шуъба ва бошқалар уни тарк қилишган.

قُرِئَ عَلَى أَبِي الْقَاسِمِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ الْعَزِيزِ , وَأَنَا أَسْمَعُ , حَدَّثَكُمْ إِسْحَاقُ بْنُ أَبِي إِسْرَائِيلَ أَبُو يَعْقُوبَ الْمَرْوَزِيُّ , ثنا شَرِيكُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ , عَنْ حَكِيمِ بْنِ جُبَيْرٍ , عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ يَزِيدَ , عَنْ أَبِيهِ , عَنْ عَبْدِ اللَّهِ , عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ , قَالَ : " مَنْ سَأَلَ وَلَهُ غِنًى جَاءَ يَوْمَ الْقِيَامَةِ وَفِي وَجْهِهِ كُدُوحٌ أَوْ خُدُوشٌ أَوْ خُمُوشٌ " , قِيلَ : وَمَا غِنَاهُ يَا رَسُولَ اللَّهِ ؟ قَالَ : " خَمْسُونَ دِرْهَمًا أَوْ قِيمَتُهَا مِنَ الذَّهَبِ " . حَكِيمُ بْنُ جُبَيْرٍ مَتْرُوكٌ

Abdullohdan, u Nabiy ﷺdan rivoyat qiladi: «Kim boyligi bor turib soʻrasa, qiyomat kuni yuzida tirnalgan yoki tilingan yoxud yirtilgan iz bilan keladi». «Yo Rasululloh, uning boyligi nima?» deb soʻraldi. U zot: «Ellik dirham yoki uning oltindan boʻlgan qiymati», dedilar. Hakim ibn Jubayr matrukdir.Абдуллоҳдан, у Набий ﷺдан ривоят қилади: «Ким бойлиги бор туриб сўраса, қиёмат куни юзида тирналган ёки тилинган ёхуд йиртилган из билан келади». «Ё Расулуллоҳ, унинг бойлиги нима?» деб сўралди. У зот: «Эллик дирҳам ёки унинг олтиндан бўлган қиймати», дедилар. Ҳаким ибн Жубайр матрукдир.

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ الْعَزِيزِ ، ثنا إِسْحَاقُ , ثنا عَبْدُ السَّلامِ بْنُ حَرْبٍ , عَنِ الْحَجَّاجِ , عَنِ الْحَسَنِ بْنِ سَعْدٍ , عَنْ أَبِيهِ , أَنَّ عَلِيًّا ، وَعَبْدَ اللَّهِ , قَالا : " لا تَحِلُّ الصَّدَقَةُ لِمَنْ لَهُ خَمْسُونَ دِرْهَمًا أَوْ قِيمَتُهَا مِنَ الذَّهَبِ "

Hasan ibn Saʼd otasidan rivoyat qiladiki, Ali bilan Abdulloh ikkalasi: «Ellik dirhami yoki uning oltindan boʻlgan qiymati bor kishiga sadaqa halol emas», dedilar.Ҳасан ибн Саъд отасидан ривоят қиладики, Али билан Абдуллоҳ иккаласи: «Эллик дирҳами ёки унинг олтиндан бўлган қиймати бор кишига садақа ҳалол эмас», дедилар.

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ زِيَادٍ الْقَطَّانُ , ثنا عَبْدُ الْكَرِيمِ بْنُ الْهَيْثَمِ , ثنا عُبَيْدُ بْنُ يَعِيشَ , ثنا يُونُسُ بْنُ بُكَيْرٍ , ثنا ابْنُ إِسْحَاقَ , عَنْ أَبِي الزِّنَادِ ، عَنِ الأَعْرَجِ , عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ , قَالَ : أَمَرَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بِالصَّدَقَةِ , فَقِيلَ لَهُ : مَنَعَ ابْنُ جَمِيلٍ , وَخَالِدُ بْنُ الْوَلِيدِ , وَالْعَبَّاسُ بْنُ عَبْدِ الْمُطَّلِبِ , فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " مَا نَقَمَ ابْنُ جَمِيلٍ إِلا أَنَّهُ كَانَ فَقِيرًا , فَأَغْنَاهُ اللَّهُ وَرَسُولُهُ , وَأَمَّا خَالِدٌ فَإِنَّكُمْ تَظْلِمُونَ خَالِدًا وَقَدِ احْتَبَسَ أَدْرَاعَهُ , وَأَعْتُدَهُ فِي سَبِيلِ اللَّهِ , وَأَمَّا الْعَبَّاسُ فَهِيَ عَلَيَّ وَمِثْلُهَا مَعَهَا هِيَ لَهُ "

Abu Hurayra (roziyallohu anhu) shunday dedi: Rasululloh ﷺ sadaqa (yigʻishga) buyurdilar. U zotga: «Ibn Jamil, Xolid ibn Valid va Abbos ibn Abdulmuttalib (berishdan) bosh tortdilar», deyildi. Rasululloh ﷺ dedilar: «Ibn Jamil faqir edi, soʻng Alloh va Uning Rasuli uni boy qildi — u shundan boshqasiga eʼtiroz qilmayapti. Xolidga kelsak, sizlar Xolidga zulm qilyapsizlar, axir u sovutlari va jang anjomlarini Alloh yoʻlida vaqf qilib qoʻygan. Abbosga kelsak, uning (zakoti) mening zimmamda va yana shuncha (ortigʻi) ham u bilan birga — u unga (sadaqadir)».Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу) шундай деди: Расулуллоҳ ﷺ садақа (йиғишга) буюрдилар. У зотга: «Ибн Жамил, Холид ибн Валид ва Аббос ибн Абдулмутталиб (беришдан) бош тортдилар», дейилди. Расулуллоҳ ﷺ дедилар: «Ибн Жамил фақир эди, сўнг Аллоҳ ва Унинг Расули уни бой қилди — у шундан бошқасига эътироз қилмаяпти. Холидга келсак, сизлар Холидга зулм қиляпсизлар, ахир у совутлари ва жанг анжомларини Аллоҳ йўлида вақф қилиб қўйган. Аббосга келсак, унинг (закоти) менинг зиммамда ва яна шунча (ортиғи) ҳам у билан бирга — у унга (садақадир)».

حَدَّثَنَا جَعْفَرُ بْنُ مُحَمَّدٍ الصَّنْدَلِيُّ , ثنا الْحَسَنُ بْنُ مُحَمَّدٍ الزَّعْفَرَانِيُّ , ثنا شَبَابَةُ . ح وَحَدَّثَنَا الْحُسَيْنُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ , ثنا عَلِيُّ بْنُ شُعَيْبٍ , ثنا شَبَابَةُ , ثنا وَرْقَاءُ , عَنْ أَبِي الزِّنَادِ ، عَنِ الأَعْرَجِ , عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ , قَالَ : بَعَثَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عُمَرَ سَاعِيًا عَلَى الصَّدَقَةِ فَمَنَعَ ابْنُ جَمِيلٍ وَخَالِدُ بْنُ الْوَلِيدِ وَالْعَبَّاسُ , فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " مَا يَنْقِمُ ابْنُ جَمِيلٍ إِلا أَنْ يَكُونَ فَقِيرًا فَأَغْنَاهُ اللَّهُ , وَأَمَّا خَالِدٌ فَإِنَّكُمْ تَظْلِمُونَ خَالِدًا وَقَدِ احْتَبَسَ أَدْرَاعَهُ وَأَعْتَادَهُ فِي سَبِيلِ اللَّهِ , وَأَمَّا الْعَبَّاسُ فَعَمُّ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ , فَهِيَ عَلَيَّ وَمِثَالُهَا مَعَهَا " , ثُمَّ قَالَ : " أَمَا شَعَرْتَ أَنَّ عَمَّ الرَّجُلِ صِنْوُ أَبِيهِ أَوْ صِنْوُ الأَبِ "

Abu Hurayra (roziyallohu anhu) shunday dedi: Nabiy ﷺ Umarni sadaqa yigʻuvchi qilib yubordilar. Shunda Ibn Jamil, Xolid ibn Valid va Abbos (berishdan) bosh tortdilar. Rasululloh ﷺ dedilar: «Ibn Jamil faqir edi, soʻng Alloh uni boy qildi — u shundan boshqasiga eʼtiroz qilmayapti. Xolidga kelsak, sizlar Xolidga zulm qilyapsizlar, axir u sovutlari va anjomlarini Alloh yoʻlida vaqf qilib qoʻygan. Abbosga kelsak, u Rasululloh ﷺning amakilaridir — uning (zakoti) mening zimmamda va yana shuncha (ortigʻi) ham u bilan birga». Soʻng: «Bilmadingmi, kishining amakisi otasining tugʻishganidir», yoki «otaning tugʻishganidir», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу) шундай деди: Набий ﷺ Умарни садақа йиғувчи қилиб юбордилар. Шунда Ибн Жамил, Холид ибн Валид ва Аббос (беришдан) бош тортдилар. Расулуллоҳ ﷺ дедилар: «Ибн Жамил фақир эди, сўнг Аллоҳ уни бой қилди — у шундан бошқасига эътироз қилмаяпти. Холидга келсак, сизлар Холидга зулм қиляпсизлар, ахир у совутлари ва анжомларини Аллоҳ йўлида вақф қилиб қўйган. Аббосга келсак, у Расулуллоҳ ﷺнинг амакиларидир — унинг (закоти) менинг зиммамда ва яна шунча (ортиғи) ҳам у билан бирга». Сўнг: «Билмадингми, кишининг амакиси отасининг туғишганидир», ёки «отанинг туғишганидир», дедилар.

حَدَّثَنَا الْحُسَيْنُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ ، ثنا عَلِيُّ بْنُ شُعَيْبٍ , ثنا أَبُو رَجَاءٍ الْمُسَيَّبُ بْنُ الأَسْوَدِ ، ثنا إِسْمَاعِيلُ بْنُ زَكَرِيَّا , عَنِ الْحَجَّاجِ بْنِ دِينَارٍ , عَنِ الْحَكَمِ بْنِ عُتَيْبَةَ , عَنْ حُجَيَّةَ بْنِ عَدِيٍّ , عَنْ عَلِيٍّ , " أَنَّ عَبَّاسًا سَأَلَ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَنْ يُعَجِّلَ زَكَاةَ مَالِهِ قَبْلَ مَحِلِّهَا , فَرَخَّصَ لَهُ فِي ذَلِكَ "

Ali (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Abbos Nabiy ﷺdan moli zakotini vaqti kelmasdan oldin chiqarishni soʻradi, u zot esa unga bunga ruxsat berdilar.Али (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Аббос Набий ﷺдан моли закотини вақти келмасдан олдин чиқаришни сўради, у зот эса унга бунга рухсат бердилар.

حَدَّثَنَا ابْنُ مَخْلَدٍ , ثنا عَبَّاسُ بْنُ مُحَمَّدٍ , ثنا سَعِيدُ بْنُ مَنْصُورٍ , ثنا إِسْمَاعِيلُ بْنُ زَكَرِيَّا بِهَذَا , أَنّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ , قَالَ : " إِنَّا قَدْ أَخَذْنَا مِنَ الْعَبَّاسِ صَدَقَةَ الْعَامِ الأَوَّلِ " . خَالَفَهُ إِسْرَائِيلُ , فَقَالَ : عَنْ حُجْرٍ الْعَدَوِيِّ , عَنْ عَلِيٍّ

Ismoil ibn Zakariyo shu (isnod) bilan rivoyat qildiki, Nabiy ﷺ: «Biz Abbosdan avvalgi yilning sadaqasini olib boʻlganmiz», dedilar. Isroil unga muxolafat qilib: «Hujr al-Adaviydan, u Alidan», dedi.Исмоил ибн Закариё шу (иснод) билан ривоят қилдики, Набий ﷺ: «Биз Аббосдан аввалги йилнинг садақасини олиб бўлганмиз», дедилар. Исроил унга мухолафат қилиб: «Ҳужр ал-Адавийдан, у Алидан», деди.

حَدَّثَنَا ابْنُ مَخْلَدٍ , ثنا عَبَّاسُ بْنُ مُحَمَّدٍ , ثنا إِسْحَاقُ بْنُ مَنْصُورٍ السَّلُولِيُّ , ثنا إِسْرَائِيلُ , عَنْ حَجَّاجِ بْنِ دِينَارٍ , عَنِ الْحَكَمِ , عَنْ حُجْرٍ الْعَدَوِيِّ , عَنْ عَلِيٍّ , قَالَ : قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لِعُمَرَ : " إِنَّا قَدْ أَخَذْنَا مِنَ الْعَبَّاسِ زَكَاةَ الْعَامِ عَامِ الأَوَّلِ "

Ali (roziyallohu anhu) shunday dedi: Rasululloh ﷺ Umarga: «Biz Abbosdan avvalgi yilning zakotini olib boʻlganmiz», dedilar.Али (розияллоҳу анҳу) шундай деди: Расулуллоҳ ﷺ Умарга: «Биз Аббосдан аввалги йилнинг закотини олиб бўлганмиз», дедилар.

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ سَعِيدٍ ، ثنا مُحَمَّدُ بْنُ عُبَيْدِ بْنِ عُتْبَةَ , ثنا وَلِيدُ بْنُ حَمَّادٍ , ثنا الْحَسَنُ بْنُ زِيَادٍ , عَنِ الْحَسَنِ بْنِ عُمَارَةَ , عَنِ الْحَكَمِ , عَنْ مُوسَى بْنِ طَلْحَةَ , عَنْ طَلْحَةَ , أَنّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ , قَالَ : " يَا عُمَرُ , أَمَا عَلِمْتَ أَنَّ عَمَّ الرَّجُلِ صِنْوُ أَبِيهِ ؟ إِنَّا كُنَّا احْتَجْنَا إِلَى مَالٍ فَتَعَجَّلْنَا مِنَ الْعَبَّاسِ صَدَقَةَ مَالِهِ لِسَنَتَيْنِ " . اخْتَلَفُوا عَنِ الْحَكَمِ فِي إِسْنَادِهِ , وَالصَّحِيحُ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ مُسْلِمٍ مُرْسَلٌ

Talhadan rivoyat qilinadiki, Nabiy ﷺ: «Ey Umar, bilmadingmi, kishining amakisi otasining tugʻishganidir? Biz molga muhtoj boʻldik va Abbosdan moli sadaqasini ikki yil uchun oldindan olib turdik», dedilar. Bu (hadis)ning isnodida Hakamdan (rivoyat qilishda) ixtilof qilganlar, sahihi esa Hasan ibn Muslimdan mursal (rivoyat qilingani)dir.Талҳадан ривоят қилинадики, Набий ﷺ: «Эй Умар, билмадингми, кишининг амакиси отасининг туғишганидир? Биз молга муҳтож бўлдик ва Аббосдан моли садақасини икки йил учун олдиндан олиб турдик», дедилар. Бу (ҳадис)нинг иснодида Ҳакамдан (ривоят қилишда) ихтилоф қилганлар, саҳиҳи эса Ҳасан ибн Муслимдан мурсал (ривоят қилингани)дир.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ أَحْمَدَ بْنِ عَمْرِو بْنِ عَبْدِ الْخَالِقِ ، ثنا إِبْرَاهِيمُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ نَائِلَةَ الأَصْبَهَانِيُّ , ثنا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُغِيرَةِ , ثنا النُّعْمَانُ بْنُ عَبْدِ السَّلامِ , عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عُبَيْدِ اللَّهِ , عَنِ الْحَكَمِ , عَنْ مِقْسَمٍ , عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ , قَالَ : بَعَثَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عُمَرَ سَاعِيًا , قَالَ : فَأَتَى الْعَبَّاسَ يَطْلُبُ صَدَقَةَ مَالِهِ , قَالَ : فَأَغْلَظَ لَهُ الْعَبَّاسُ , فَخَرَجَ إِلَى النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَأَخْبَرَهُ , قَالَ : فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " إِنَّ الْعَبَّاسَ قَدْ أَسْلَفْنَا زَكَاةَ مَالِهِ الْعَامَ وَالْعَامَ الْمُقْبِلَ "

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) shunday dedi: Rasululloh ﷺ Umarni sadaqa yigʻuvchi qilib yubordilar. U Abbosning oldiga kelib, moli sadaqasini soʻradi. Abbos unga qattiq muomala qildi. U esa Nabiy ﷺning oldilariga chiqib, buni xabar berdi. Shunda Rasululloh ﷺ: «Albatta, biz Abbosdan bu yil va kelasi yilning zakotini oldindan olib boʻlganmiz», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) шундай деди: Расулуллоҳ ﷺ Умарни садақа йиғувчи қилиб юбордилар. У Аббоснинг олдига келиб, моли садақасини сўради. Аббос унга қаттиқ муомала қилди. У эса Набий ﷺнинг олдиларига чиқиб, буни хабар берди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ: «Албатта, биз Аббосдан бу йил ва келаси йилнинг закотини олдиндан олиб бўлганмиз», дедилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ مَخْلَدٍ ، وَمُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ الْمَطِيرِيُّ ، قَالا : نا أَبُو خُرَاسَانَ مُحَمَّدُ بْنُ أَحْمَدَ بْنِ السَّكَنِ , ثنا مُوسَى بْنُ دَاوُدَ , ثنا مِنْدَلُ بْنُ عَلِيٍّ , عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ , عَنِ الْحَكَمِ , وَقَالَ الْمَطِيرِيُّ عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ , عَنِ الْحَكَمِ , عَنْ مِقْسَمٍ , عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ , أَنّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بَعَثَ عُمَرَ عَلَى الصَّدَقَةِ فَرَجَعَ وَهُوَ يَشْكُو الْعَبَّاسَ , فَقَالَ : إِنَّهُ مَنَعَنِي صَدَقَتَهُ , فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " يَا عُمَرُ , أَمَا عَلِمْتَ أَنَّ عَمَّ الرَّجُلِ صِنْوُ أَبِيهِ ؟ إِنَّ الْعَبَّاسَ أَسْلَفْنَا صَدَقَةَ عَامَيْنِ فِي عَامِ " . كَذَا قَالَ عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ , وَإِنَّمَا أَرَادَ مُحَمَّدَ بْنَ عُبَيْدِ اللَّهِ , وَاللَّهُ أَعْلَمُ

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ Umarni sadaqa (yigʻish)ga yubordilar. U Abbosdan shikoyat qilib qaytdi va: «U menga sadaqasini bermadi», dedi. Shunda Rasululloh ﷺ: «Ey Umar, bilmadingmi, kishining amakisi otasining tugʻishganidir? Albatta, biz Abbosdan bir yilda ikki yilning sadaqasini oldindan olganmiz», dedilar. U shunday qilib «Ubaydulloh ibn Umardan» dedi, aslida esa u Muhammad ibn Ubaydullohni koʻzda tutgan. Vallohu aʼlam.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ Умарни садақа (йиғиш)га юбордилар. У Аббосдан шикоят қилиб қайтди ва: «У менга садақасини бермади», деди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ: «Эй Умар, билмадингми, кишининг амакиси отасининг туғишганидир? Албатта, биз Аббосдан бир йилда икки йилнинг садақасини олдиндан олганмиз», дедилар. У шундай қилиб «Убайдуллоҳ ибн Умардан» деди, аслида эса у Муҳаммад ибн Убайдуллоҳни кўзда тутган. Валлоҳу аълам.

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ الْعَزِيزِ ، ثنا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عُمَرَ بْنِ أَبَانَ , ثنا أَبُو دَاوُدَ ، عَنْ شَرِيكٍ , عَنْ إِسْمَاعِيلَ , عَنْ سُلَيْمَانَ الأَحْوَلِ , عَنْ أَبِي رَافِعٍ , أَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بَعَثَ عُمَرَ سَاعِيًا , فَكَانَ بَيْنَهُ وَبَيْنَ الْعَبَّاسِ شَيْءٌ , فَقَالَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " أَمَا عَلِمْتَ أَنَّ عَمَّ الرَّجُلِ صِنْوُ أَبِيهِ ؟ إِنَّ الْعَبَّاسَ أَسْلَفْنَا صَدَقَةَ الْعَامِ عَامِ الأَوَّلِ "

Abu Rofiʼdan rivoyat qilinadiki, Nabiy ﷺ Umarni sadaqa yigʻuvchi qilib yubordilar, uning bilan Abbos orasida bir gap boʻldi. Shunda Nabiy ﷺ: «Bilmadingmi, kishining amakisi otasining tugʻishganidir? Albatta, biz Abbosdan avvalgi yilning sadaqasini oldindan olganmiz», dedilar.Абу Рофиъдан ривоят қилинадики, Набий ﷺ Умарни садақа йиғувчи қилиб юбордилар, унинг билан Аббос орасида бир гап бўлди. Шунда Набий ﷺ: «Билмадингми, кишининг амакиси отасининг туғишганидир? Албатта, биз Аббосдан аввалги йилнинг садақасини олдиндан олганмиз», дедилар.

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ الْعَزِيزِ ، ثنا شَيْبَانُ بْنُ فَرُّوخَ , ثنا أَبُو أُمَيَّةَ بْنُ يَعْلَى ، ثنا أَبُو الزِّنَادِ ، عَنِ الأَعْرَجِ , عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ , قَالَ : قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " اتَّقُوا النَّارَ وَلَوْ بِشِقِّ تَمْرَةٍ , فَإِنَّهَا تَشُدُّ مِنَ الْجَائِعِ مَا تَشُدُّ مِنَ الشَّبْعَانِ "

Abu Hurayra (roziyallohu anhu) shunday dedi: Rasululloh ﷺ: «Bir boʻlak xurmo bilan boʻlsa-da, doʻzaxdan saqlaninglar, chunki u ochni toʻqni quvvatlagani kabi quvvatlaydi», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу) шундай деди: Расулуллоҳ ﷺ: «Бир бўлак хурмо билан бўлса-да, дўзахдан сақланинглар, чунки у очни тўқни қувватлагани каби қувватлайди», дедилар.

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ الْعَزِيزِ ، ثنا بِشْرُ بْنُ الْوَلِيدِ , ثنا شَرِيكٌ , عَنْ أَبِي حَمْزَةَ ، عَنْ عَامِرٍ , عَنْ فَاطِمَةَ بِنْتِ قَيْسٍ , قَالَتْ : قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " إِنَّ فِي الْمَالِ حَقًّا سِوَى الزَّكَاةِ " , ثُمَّ تَلا هَذِهِ الآيَةَ : ‏ لَيْسَ الْبِرَّ أَنْ تُوَلُّوا وُجُوهَكُمْ قِبَلَ الْمَشْرِقِ وَالْمَغْرِبِ , الآيَةَ . ثنا عَبْدُ اللَّهِ , ثنا مَنْصُورُ بْنُ أَبِي مُزَاحِمٍ أَبُو نَصْرٍ , ثنا شَرِيكٌ , عَنْ رَجُلٍ , عَنْ عَامِرٍ , عَنْ فَاطِمَةَ بِنْتِ قَيْسٍ , عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ , مِثْلَهُ

Fotima bint Qays (roziyallohu anho) shunday dedi: Rasululloh ﷺ: «Albatta, molda zakotdan boshqa ham haq bordir», dedilar. Soʻng u zot: {Yaxshilik yuzlaringizni mashriq va magʻrib tomonlarga burishlaringiz emasdir} degan oyatni tilovat qildilar. Abdulloh Mansur ibn Abu Muzohim Abu Nasrdan, u Sharikdan, u bir kishidan, u Omirdan, u Fotima bint Qaysdan, u Nabiy ﷺdan xuddi shunday rivoyat qildi.Фотима бинт Қайс (розияллоҳу анҳо) шундай деди: Расулуллоҳ ﷺ: «Албатта, молда закотдан бошқа ҳам ҳақ бордир», дедилар. Сўнг у зот: {Яхшилик юзларингизни машриқ ва мағриб томонларга буришларингиз эмасдир} деган оятни тиловат қилдилар. Абдуллоҳ Мансур ибн Абу Музоҳим Абу Насрдан, у Шарикдан, у бир кишидан, у Омирдан, у Фотима бинт Қайсдан, у Набий ﷺдан худди шундай ривоят қилди.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ أَحْمَدَ , ثنا يُوسُفُ الْقَاضِي , ثنا مُحَمَّدُ بْنُ أَبِي بَكْرٍ , ثنا حَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ , ثنا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ , عَنْ أَبِي عَمْرِو بْنِ حِمَاسٍ , أَوْ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي سَلَمَةَ , عَنْ أَبِي عَمْرِو بْنِ حِمَاسٍ ، عَنْ أَبِيهِ , قَالَ : كُنْتُ أَبِيعُ الأُدْمَ وَالْجِعَابَ , فَمَرَّ بِي عُمَرُ بْنُ الْخَطَّابِ , فَقَالَ لِي : " أَدِّ صَدَقَةَ مَالِكَ " , فَقُلْتُ : يَا أَمِيرَ الْمُؤْمِنِينَ , إِنَّمَا هُوَ فِي الأُدُمِ , قَالَ : " قَوِّمْهُ , ثُمَّ أَخْرِجْ صَدَقَتَهُ "

Abu Amr ibn Himosning otasi shunday dedi: Men teri va sadoq sotar edim. Umar ibn al-Xattob mening yonimdan oʻtib qoldi-da, menga: «Molingning sadaqasini ado et», dedi. Men: «Ey amirul-muʼminin, u faqat terilardan iborat-ku», dedim. U: «Uni bahola, soʻng uning sadaqasini chiqar», dedi.Абу Амр ибн Ҳимоснинг отаси шундай деди: Мен тери ва садоқ сотар эдим. Умар ибн ал-Хаттоб менинг ёнимдан ўтиб қолди-да, менга: «Молингнинг садақасини адо эт», деди. Мен: «Эй амирул-муъминин, у фақат терилардан иборат-ку», дедим. У: «Уни баҳола, сўнг унинг садақасини чиқар», деди.

أَخْبَرَنَا أَحْمَدُ بْنُ عَبْدَانِ الشِّيرَازِيُّ فِيمَا كَتَبَ إِلَيَّ , أَنَّ مُحَمَّدَ بْنَ مُوسَى الْحَارِثِيَّ ، حَدَّثَهُمْ أَنْبَأَ إِسْمَاعِيلُ بْنُ يَحْيَى بْنِ بَحْرٍ الْكَرْمَانِيُّ , ثنا اللَّيْثُ بْنُ حَمَّادٍ الإِصْطَخْرِيُّ , ثنا أَبُو يُوسُفَ ، عَنْ غُورَكِ بْنِ الْخِضْرِمِ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ , عَنْ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدِ , عَنْ أَبِيهِ , عَنْ جَابِرٍ , قَالَ : قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " فِي الْخَيْلِ السَّائِمَةِ فِي كُلِّ فَرَسٍ دِينَارٌ تُؤَدِّيهِ " . تَفَرَّدَ بِهِ غُورَكٌ , عَنْ جَعْفَرٍ وَهُوَ ضَعِيفٌ جِدًّا وَمَنْ دُونَهُ ضُعَفَاءُ

Jobir (roziyallohu anhu) shunday dedi: Rasululloh ﷺ: «Yaylovda boqiladigan otlarda — har bir ot uchun bir dinor (bor), uni ado etadi», dedilar. Buni Jaʼfardan yolgʻiz Gʻavrak rivoyat qilgan, u esa juda zaifdir, undan quyidagilar ham zaiflardir.Жобир (розияллоҳу анҳу) шундай деди: Расулуллоҳ ﷺ: «Яйловда боқиладиган отларда — ҳар бир от учун бир динор (бор), уни адо этади», дедилар. Буни Жаъфардан ёлғиз Ғаврак ривоят қилган, у эса жуда заифдир, ундан қуйидагилар ҳам заифлардир.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُعَلَّى الشُّونِيزِيُّ , ثنا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ الْمُخَرِّمِيُّ , ثنا يَحْيَى بْنُ آدَمَ , ثنا إِسْرَائِيلُ , عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ ، عَنْ حَارِثَةَ بْنِ مُضَرِّبٍ , أَنَّ قَوْمًا مِنْ أَهْلِ مِصْرَ أَتَوْا عُمَرَ بْنَ الْخَطَّابِ , فَقَالُوا : إِنَّا قَدْ أَصَبْنَا كُرَاعًا وَرَقِيقًا , وَإِنَّا نُحِبُّ أَنْ نُزَكِّيَهُ , قَالَ : " مَا فَعَلَهُ صَاحِبَايَ قَبْلِي وَلا أَفْعَلُهُ حَتَّى أَسْتَشِيرَ , فَشَاوَرَ أَصْحَابَ مُحَمَّدٍ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ " , فَقَالُوا : أَحْسَنُ ، وَسَكَتَ عَلِيٌّ , فَقَالَ : " أَلا تَكَلَّمُ يَا أَبَا الْحَسَنِ ؟ " ، فَقَالَ : " قَدْ أَشَارُوا عَلَيْكَ وَهُوَ حَسَنٌ إِنْ لَمْ يَكُنْ جِزْيَةً رَاتِبَةً يُؤْخَذُونَ بِهَا بَعْدَكَ , قَالَ : فَأَخَذَ مِنَ الرَّقِيقِ عَشَرَةَ دَرَاهِمَ , وَرَزَقَهُمْ جَرِيبَيْنِ مِنْ بُرٍّ كُلَّ شَهْرٍ , وَأَخَذَ مِنَ الْفَرَسِ عَشَرَةَ دَرَاهِمَ , وَرَزَقَهُ عَشَرَةَ أَجْرِبَةٍ مِنْ شَعِيرٍ كُلَّ شَهْرٍ , وَأَخَذَ مِنَ الْمَقَارِيفِ ثَمَانِيَةَ دَرَاهِمَ وَرَزَقَهَا ثَمَانِيَةَ أَجْرِبَةٍ مِنْ شَعِيرٍ كُلَّ شَهْرٍ , وَأَخَذَ مِنَ الْبَرَاذِينَ خَمْسَةَ دَرَاهِمَ وَرَزَقَهَا خَمْسَةَ أَجْرِبَةٍ مِنْ شَعِيرٍ كُلَّ شَهْرٍ " . قَالَ أَبُو إِسْحَاقَ : فَلَقَدْ رَأَيْتُهَا جِزْيَةً تُؤْخَذُ مِنْ أَعْطِيَاتِنَا زَمَانَ الْحَجَّاجِ وَمَا نُرْزَقُ عَلَيْهَا . قَالَ الشَّيْخُ : الْمُقَرَّفُ مِنَ الْخَيْلِ : دُونَ الْجَوَادِ

Horisa ibn Muzarribdan rivoyat qilinadiki, Misr ahlidan bir qavm Umar ibn al-Xattobning oldiga kelib: «Biz ot-ulov va qullarga ega boʻldik, ularning zakotini berishni istaymiz», dedilar. U: «Buni mendan avvalgi ikki sohibim qilmagan, men ham maslahat soʻramagunimcha buni qilmayman», dedi va Muhammad ﷺning ashoblari bilan maslahatlashdi. Ular: «Yaxshi (ish)», dedilar. Ali esa jim turdi. U: «Gapirmaysanmi, ey Abul-Hasan?» dedi. U: «Ular senga maslahat berishdi, bu yaxshi (ish) — sendan keyin ulardan doimiy jizya sifatida olinadigan boʻlib qolmasa», dedi. Shunda u qullardan oʻn dirhamdan oldi va ularga har oyda ikki jarib bugʻdoy rizq qildi; otdan oʻn dirham oldi va unga har oyda oʻn jarib arpa rizq qildi; muqoriflardan sakkiz dirham oldi va ularga har oyda sakkiz jarib arpa rizq qildi; barozindan besh dirham oldi va ularga har oyda besh jarib arpa rizq qildi. Abu Ishoq aytdi: Men Hajjoj zamonida uni bizning ulushlarimizdan olinadigan jizya sifatida koʻrdim, unga (evaziga) esa bizga rizq berilmasdi. Shayx aytdi: Otlardan al-muqarraf — jiyron ot darajasidan pastrogʻidir.Ҳориса ибн Музаррибдан ривоят қилинадики, Миср аҳлидан бир қавм Умар ибн ал-Хаттобнинг олдига келиб: «Биз от-улов ва қулларга эга бўлдик, уларнинг закотини беришни истаймиз», дедилар. У: «Буни мендан аввалги икки соҳибим қилмаган, мен ҳам маслаҳат сўрамагунимча буни қилмайман», деди ва Муҳаммад ﷺнинг ашоблари билан маслаҳатлашди. Улар: «Яхши (иш)», дедилар. Али эса жим турди. У: «Гапирмайсанми, эй Абул-Ҳасан?» деди. У: «Улар сенга маслаҳат беришди, бу яхши (иш) — сендан кейин улардан доимий жизя сифатида олинадиган бўлиб қолмаса», деди. Шунда у қуллардан ўн дирҳамдан олди ва уларга ҳар ойда икки жариб буғдой ризқ қилди; отдан ўн дирҳам олди ва унга ҳар ойда ўн жариб арпа ризқ қилди; муқорифлардан саккиз дирҳам олди ва уларга ҳар ойда саккиз жариб арпа ризқ қилди; барозиндан беш дирҳам олди ва уларга ҳар ойда беш жариб арпа ризқ қилди. Абу Ишоқ айтди: Мен Ҳажжож замонида уни бизнинг улушларимиздан олинадиган жизя сифатида кўрдим, унга (эвазига) эса бизга ризқ берилмасди. Шайх айтди: Отлардан ал-муқарраф — жийрон от даражасидан пастроғидир.

حَدَّثَنَا الْحَسَنُ بْنُ أَحْمَدَ بْنِ صَالِحٍ ، ثنا أَحْمَدُ بْنُ الْحَسَنِ بْنِ عَبْدِ الْجَبَّارِ , ثنا أَبُو خَيْثَمَةَ ، ثنا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ مَهْدِيٍّ , عَنْ سُفْيَانَ , عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ ، عَنْ حَارِثَةَ , قَالَ : جَاءَ نَاسٌ مِنْ أَهْلِ الشَّامِ إِلَى عُمَرَ , فَقَالُوا : إِنَّا قَدْ أَصَبْنَا أَمْوَالا خَيْلا وَرَقِيقًا , نُحِبُّ أَنْ تَكُونَ لَنَا فِيهَا زَكَاةٌ وَطَهُورٌ , فَقَالَ : " مَا فَعَلَهُ صَاحِبَايَ قَبْلِي فَأَفْعَلُهُ " , فَاسْتَشَارَ أَصْحَابَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَفِيهِمْ عَلِيُّ , فَقَالَ : " هُوَ حَسَنٌ إِنْ لَمْ يَكُنْ جِزْيَةً يُؤْخَذُونَ بِهَا مِنْ بَعْدَكِ رَاتِبَةً "

Horisa shunday dedi: Shom ahlidan bir necha kishi Umarning oldiga kelib: «Biz mol-mulkka, otlar va qullarga ega boʻldik, ularda bizga zakot va poklik boʻlishini istaymiz», dedilar. U: «Buni mendan avvalgi ikki sohibim qilmagan, men uni qanday qilay?» dedi va Rasululloh ﷺning ashoblari bilan maslahatlashdi, ular orasida Ali ham bor edi. U: «Bu yaxshi (ish) — sendan keyin ulardan doimiy jizya sifatida olinadigan boʻlib qolmasa», dedi.Ҳориса шундай деди: Шом аҳлидан бир неча киши Умарнинг олдига келиб: «Биз мол-мулкка, отлар ва қулларга эга бўлдик, уларда бизга закот ва поклик бўлишини истаймиз», дедилар. У: «Буни мендан аввалги икки соҳибим қилмаган, мен уни қандай қилай?» деди ва Расулуллоҳ ﷺнинг ашоблари билан маслаҳатлашди, улар орасида Али ҳам бор эди. У: «Бу яхши (иш) — сендан кейин улардан доимий жизя сифатида олинадиган бўлиб қолмаса», деди.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْقَاسِمِ بْنِ زَكَرِيَّا ، ثنا أَبُو كُرَيْبٍ ، قَالَ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ نُمَيْرٍ , عَنِ الأَعْمَشِ ، عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ ، عَنْ عَاصِمٍ , عَنْ عَلِيٍّ , قَالَ : قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " عَفَوْتُ لَكُمْ عَنِ الْخَيْلِ وَالرَّقِيقِ وَلَيْسَ فِيمَا دُونَ الْمِائَتَيْنِ زَكَاةٌ "

Ali (roziyallohu anhu) shunday dedi: Rasululloh ﷺ: «Otlar va qullarni sizlardan afv qildim. Ikki yuzdan kam (kumush)da esa zakot yoʻq», dedilar.Али (розияллоҳу анҳу) шундай деди: Расулуллоҳ ﷺ: «Отлар ва қулларни сизлардан афв қилдим. Икки юздан кам (кумуш)да эса закот йўқ», дедилар.

حَدَّثَنَا أَبُو مُحَمَّدِ بْنُ صَاعِدٍ ، ثنا عَلِيُّ بْنُ دَاوُدَ , ثنا يَزِيدُ بْنُ خَالِدِ بْنِ مَوْهَبٍ , ثنا يَحْيَى بْنُ زَكَرِيَّا بْنِ أَبِي زَائِدَةَ , عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ , عَنْ أَبِي الزِّنَادِ ، عَنِ الأَعْرَجِ , عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ , قَالَ : قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " لَيْسَ فِي الْخَيْلِ وَالرَّقِيقِ صَدَقَةٌ , إِلا أَنَّ فِي الرَّقِيقِ صَدَقَةَ الْفِطْرِ "

Abu Hurayra (roziyallohu anhu) shunday dedi: Rasululloh ﷺ: «Ot va qulda zakot yoʻq, faqat qulda fitr sadaqasi (boʻladi)», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу) шундай деди: Расулуллоҳ ﷺ: «От ва қулда закот йўқ, фақат қулда фитр садақаси (бўлади)», дедилар.

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرٍ النَّيْسَابُورِيُّ ، ثنا أَحْمَدُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ وَهْبٍ , ثنا عَمِّي , أَخْبَرَنِي مَخْرَمَةُ بْنُ بُكَيْرٍ , عَنْ أَبِيهِ , عَنْ عِرَاكِ بْنِ مَالِكٍ , قَالَ : سَمِعْتُ أَبَا هُرَيْرَةَ , يَقُولُ عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " لَيْسَ فِي الْعَبْدِ صَدَقَةٌ إِلا صَدَقَةُ الْفِطْرِ "

Iroq ibn Molik shunday dedi: Men Abu Hurayraning Rasululloh ﷺdan (rivoyat qilib): «Qulda fitr sadaqasidan boshqa zakot yoʻq», deganini eshitdim.Ироқ ибн Молик шундай деди: Мен Абу Ҳурайранинг Расулуллоҳ ﷺдан (ривоят қилиб): «Қулда фитр садақасидан бошқа закот йўқ», деганини эшитдим.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ أَحْمَدَ بْنِ عَمْرِو بْنِ عَبْدِ الْخَالِقِ ، ثنا أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ رِشْدِينَ , نا ابْنُ أَبِي مَرْيَمَ , ثنا نَافِعُ بْنُ يَزِيدَ , حَدَّثَنِي جَعْفَرُ بْنُ رَبِيعَةَ , عَنْ عِرَاكِ بْنِ مَالِكٍ , عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ , عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ , قَالَ : " لا صَدَقَةَ عَلَى الرَّجُلِ فِي فَرَسِهِ وَلا فِي عَبْدِهِ إِلا زَكَاةَ الْفِطْرِ "

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan, u Rasululloh ﷺdan rivoyat qiladi: «Kishiga oti va qulida zakot yoʻq, faqat fitr zakoti (boʻladi)».Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан, у Расулуллоҳ ﷺдан ривоят қилади: «Кишига оти ва қулида закот йўқ, фақат фитр закоти (бўлади)».

حَدَّثَنَا سَعِيدُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ الْحَنَّاطُ , ثنا يُوسُفُ بْنُ مُوسَى , ثنا أَبُو أُسَامَةَ ، عَنْ أُسَامَةَ بْنِ زَيْدٍ , أَخْبَرَنِي مَكْحُولٌ , عَنْ عِرَاكِ بْنِ مَالِكٍ , عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ , عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ , قَالَ : " لَيْسَ عَلَى الْمَرْءِ الْمُسْلِمِ صَدَقَةٌ فِي فَرَسِهِ وَلا فِي عَبْدِهِ وَلا فِي وَلِيدَتِهِ " . قَالَ أُسَامَةُ بْنُ زَيْدٍ : وَثنا سَعِيدُ بْنُ أَبِي سَعِيدٍ , عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ , عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ , مِثْلَهُ

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan, u Nabiy ﷺdan rivoyat qiladi: «Musulmon kishiga oti, quli va choʻrisida zakot yoʻq». Usoma ibn Zayd aytdi: Menga Said ibn Abu Said ham Abu Hurayradan, u Nabiy ﷺdan xuddi shunday rivoyat qildi.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан, у Набий ﷺдан ривоят қилади: «Мусулмон кишига оти, қули ва чўрисида закот йўқ». Усома ибн Зайд айтди: Менга Саид ибн Абу Саид ҳам Абу Ҳурайрадан, у Набий ﷺдан худди шундай ривоят қилди.

حَدَّثَنَا أَبُو الْقَاسِمِ حَبِيبُ بْنُ الْحَسَنِ بْنِ دَاوُدَ الْقَزَّازُ , ثنا مُوسَى بْنُ هَارُونَ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ , ثنا أَبُو عُمَرَ مَرْوَانُ بْنُ جَعْفَرِ بْنِ سَعْدِ بْنِ سَمُرَةَ بْنِ جُنْدُبٍ ، حَدَّثَنِي مُحَمَّدُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ بْنِ خُبَيْبِ بْنِ سُلَيْمَانَ بْنِ سَمُرَةَ بْنِ جُنْدُبٍ , عَنْ جَعْفَرِ بْنِ سَعْدِ بْنِ سَمُرَةَ بْنِ جُنْدُبٍ , عَنْ خُبَيْبِ بْنِ سُلَيْمَانَ بْنِ سَمُرَةَ بْنِ جُنْدُبٍ , عَنْ أَبِيهِ , عَنْ سَمُرَةَ بْنِ جُنْدُبٍ , قَالَ : " بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ مِنْ سَمُرَةَ بْنِ جُنْدُبٍ إِلَى بَنِيهِ سَلامٌ عَلَيْكُمْ , أَمَّا بَعْدُ , فَإِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ كَانَ يَأْمُرُنَا بِرَقِيقِ الرَّجُلِ أَوِ الْمَرْأَةِ الَّذِينَ هُمْ تِلادٌ لَهُ وَهُمْ عُمْلَةٌ لا يُرِيدُ بَيْعَهُمْ , فَكَانَ يَأْمُرُنَا أَنْ لا نُخْرِجَ عَنْهُمْ مِنَ الصَّدَقَةِ شَيْئًا , وَكَانَ يَأْمُرُنَا أَنْ نُخْرِجَ مِنَ الرَّقِيقِ الَّذِي يُعَدُّ لِلْبَيْعِ "

Samura ibn Jundub (roziyallohu anhu) shunday dedi: «Rahmonu Rahim boʻlgan Alloh nomi bilan. Samura ibn Jundubdan uning oʻgʻillariga: Sizlarga salom boʻlsin. Ammo baʼd: Rasululloh ﷺ bizga erkak yoki ayolning qadimdan qoʻlida boʻlgan, ishga solinadigan va sotishni istamaydigan qullari haqida buyurar edilar — ular uchun sadaqadan hech narsa chiqarmasligimizni buyurar edilar. Sotish uchun tayyorlangan qullardan esa chiqarishimizni buyurar edilar».Самура ибн Жундуб (розияллоҳу анҳу) шундай деди: «Раҳмону Раҳим бўлган Аллоҳ номи билан. Самура ибн Жундубдан унинг ўғилларига: Сизларга салом бўлсин. Аммо баъд: Расулуллоҳ ﷺ бизга эркак ёки аёлнинг қадимдан қўлида бўлган, ишга солинадиган ва сотишни истамайдиган қуллари ҳақида буюрар эдилар — улар учун садақадан ҳеч нарса чиқармаслигимизни буюрар эдилар. Сотиш учун тайёрланган қуллардан эса чиқаришимизни буюрар эдилар».

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرٍ مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بْنِ مُحَمَّدٍ النَّقَّاشُ الْمُقْرِئُ , ثنا أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ الْحَجَّاجِ بْنِ رِشْدِينَ , ثنا يَحْيَى بْنُ سُلَيْمَانَ الْجُعْفِيُّ , ثنا صَالِحُ بْنُ مُوسَى الطَّلْحِيُّ , ثنا مَنْصُورٌ , عَنْ إِبْرَاهِيمَ , عَنِ الأَسْوَدِ , عَنْ عَائِشَةَ , قَالَتْ : " جَرَتِ السُّنَّةُ مِنْ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي صَدَاقِ النِّسَاءِ اثْنَا عَشَرَ أُوقِيَّةً , الأُوقِيَّةُ أَرْبَعُونَ دِرْهَمًا فَذَلِكَ ثَمَانُونَ وَأَرْبَعُمِائَةِ دِرْهَمٍ , وَجَرَتِ السُّنَّةُ مِنْ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي الْغُسْلِ مِنَ الْجَنَابَةِ صَاعٌ , وَالْوُضُوءُ رَطْلَيْنِ , وَالصَّاعُ ثَمَانِيَةُ أَرْطَالٍ , وَجَرَتِ السُّنَّةُ مِنْ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِيمَا أَخْرَجَتِ الأَرْضُ : الْحِنْطَةَ وَالشَّعِيرَ , وَالزَّبِيبَ وَالتَّمْرَ , إِذَا بَلَغَ خَمْسَةَ أَوْسُقٍ , الْوَسْقُ سِتُّونَ صَاعًا , فَذَلِكَ ثَلاثُمِائَةِ صَاعٍ بِهَذَا الصَّاعِ الَّذِي جَرَتْ بِهِ السُّنَّةُ " . لَمْ يَرْوِهِ عَنْ مَنْصُورِ بِهَذَا الإِسْنَادِ , غَيْرُ صَالِحِ بْنِ مُوسَى وَهُوَ ضَعِيفُ الْحَدِيثِ

Oisha (roziyallohu anho) shunday dedi: «Rasululloh ﷺdan ayollarning mahri toʻgʻrisida sunnat oʻn ikki uqiya boʻlib joriy boʻldi; uqiya qirq dirham boʻlib, bu — toʻrt yuz sakson dirhamdir. Rasululloh ﷺdan janobat gʻusli toʻgʻrisida bir soʼ, tahorat uchun ikki ratl boʻlib sunnat joriy boʻldi; soʼ sakkiz ratldir. Rasululloh ﷺdan yer chiqargan narsa — bugʻdoy, arpa, mayiz va xurmo toʻgʻrisida ular besh vasqqa yetganida (zakot) sunnat boʻlib joriy boʻldi; vasq oltmish soʼ boʻlib, bu — sunnat joriy boʻlgan shu soʼ bilan uch yuz soʼdir». Buni Mansurdan bu isnod bilan Solih ibn Musodan boshqa hech kim rivoyat qilmagan, u esa hadisi zaifdir.Оиша (розияллоҳу анҳо) шундай деди: «Расулуллоҳ ﷺдан аёлларнинг маҳри тўғрисида суннат ўн икки уқия бўлиб жорий бўлди; уқия қирқ дирҳам бўлиб, бу — тўрт юз саксон дирҳамдир. Расулуллоҳ ﷺдан жанобат ғусли тўғрисида бир сў, таҳорат учун икки ратл бўлиб суннат жорий бўлди; сў саккиз ратлдир. Расулуллоҳ ﷺдан ер чиқарган нарса — буғдой, арпа, майиз ва хурмо тўғрисида улар беш васққа етганида (закот) суннат бўлиб жорий бўлди; васқ олтмиш сў бўлиб, бу — суннат жорий бўлган шу сў билан уч юз сўдир». Буни Мансурдан бу иснод билан Солиҳ ибн Мусодан бошқа ҳеч ким ривоят қилмаган, у эса ҳадиси заифдир.

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ إِسْحَاقَ بْنِ وَهْبٍ الْبُنْدَارُ , ثنا مُوسَى بْنُ إِسْحَاقَ الأَنْصَارِيُّ , ثنا مُحَمَّدُ بْنُ عُبَيْدٍ الْمُحَارِبِيُّ , ثنا صَالِحُ بْنُ مُوسَى , عَنْ مَنْصُورٍ , عَنْ إِبْرَاهِيمَ , عَنِ الأَسْوَدِ , عَنْ عَائِشَةَ , قَالَتْ : " جَرَتِ السُّنَّةُ مِنْ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَنَّهُ لَيْسَ فِيمَا دُونَ خَمْسَةِ أَوْسَاقٍ زَكَاةٌ , وَالْوَسْقُ سِتُّونَ صَاعًا , فَذَلِكَ ثَلاثُمِائَةِ صَاعٍ مِنَ الْحِنْطَةِ وَالشَّعِيرِ , وَالتَّمْرِ وَالزَّبِيبِ , وَلَيْسَ فِيمَا أَنْبَتَتِ الأَرْضُ مِنَ الْخَضِرِ زَكَاةٌ "

Oisha (roziyallohu anho) shunday dedi: «Rasululloh ﷺdan sunnat shunday joriy boʻldiki, besh vasqdan kam (hosil)da zakot yoʻqdir. Vasq oltmish soʼ boʻlib, bu — bugʻdoy, arpa, xurmo va mayizdan uch yuz soʼdir. Yer undirgan koʻkatlarda esa zakot yoʻq».Оиша (розияллоҳу анҳо) шундай деди: «Расулуллоҳ ﷺдан суннат шундай жорий бўлдики, беш васқдан кам (ҳосил)да закот йўқдир. Васқ олтмиш сў бўлиб, бу — буғдой, арпа, хурмо ва майиздан уч юз сўдир. Ер ундирган кўкатларда эса закот йўқ».

حَدَّثَنَا أَبُو الأَسْوَدِ عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ مُوسَى بْنِ إِسْحَاقَ الأَنْصَارِيُّ , حَدَّثَنَا جَعْفَرُ بْنُ مُحَمَّدٍ الشِّيرَازِيُّ , ثنا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ صَالِحٍ , ثنا أَبُو بَكْرِ بْنُ عَيَّاشٍ ، عَنْ يَحْيَى بْنِ سَعِيدٍ , عَنْ عَمْرِو بْنِ يَحْيَى , عَنْ أَبِيهِ , عَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ , قَالَ : قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " لَيْسَ فِيمَا دُونَ خَمْسِ أَوَاقٍ صَدَقَةٌ , وَلَيْسَ فِيمَا دُونَ خَمْسِ ذَوْدٍ صَدَقَةٌ , وَلَيْسَ فِيمَا دُونَ خَمْسِ أَوْسَاقٍ صَدَقَةٌ , وَالْوَسْقُ سِتُّونَ صَاعًا "

Abu Said al-Xudriy (roziyallohu anhu) shunday dedi: Rasululloh ﷺ: «Besh uqiyadan kam (kumush)da sadaqa yoʻq, besh tuyadan kamida sadaqa yoʻq va besh vasqdan kam (hosil)da sadaqa yoʻqdir. Vasq esa oltmish soʼdir», dedilar.Абу Саид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу) шундай деди: Расулуллоҳ ﷺ: «Беш уқиядан кам (кумуш)да садақа йўқ, беш туядан камида садақа йўқ ва беш васқдан кам (ҳосил)да садақа йўқдир. Васқ эса олтмиш сўдир», дедилар.

حَدَّثَنَا أَبُو مُحَمَّدِ بْنُ صَاعِدٍ ، ثنا يَحْيَى بْنُ الْمُغِيرَةِ أَبُو سَلَمَةَ الْمَخْزُومِيُّ , ثنا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ نَافِعٍ , عَنْ عَاصِمِ بْنِ عُمَرَ , عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ دِينَارٍ , عَنِ ابْنِ عُمَرَ , أَنّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ , قَالَ : " مَا كَانَ بَعْلا أَوْ سَيْلا أَوْ عَثْرِيًّا فَفِي كُلِّ عَشَرَةٍ وَاحِدَةٌ "

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Nabiy ﷺ: «Ildizi bilan suv ichadigan, sel yoki yer namidan sugʻoriladigan (ekin)da har oʻntasida bittasi (zakot boʻladi)», dedilar.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Набий ﷺ: «Илдизи билан сув ичадиган, сел ёки ер намидан суғориладиган (экин)да ҳар ўнтасида биттаси (закот бўлади)», дедилар.

وَحَدَّثَنَا أَبُو بَكْرٍ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ زِيَادٍ , ثنا أَحْمَدُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ وَهْبٍ , ثنا عَمِّي , أَخْبَرَنِي يُونُسُ , عَنِ ابْنِ شِهَابٍ , عَنْ سَالِمٍ , عَنْ أَبِيهِ , " أَنّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَرَضَ فِيمَا سَقَتِ السَّمَاءُ وَالأَنْهَارُ وَالْعُيُونُ وَمَا كَانَ عَثْرِيًّا الْعُشْرَ , وَمَا سُقِيَ بِالنَّضْحِ نِصْفَ الْعُشْرِ "

Solim otasidan rivoyat qiladiki, Rasululloh ﷺ osmon, daryolar va buloqlar sugʻorgan hamda yer namidan sugʻoriladigan (ekin)da oʻndan bir, tuya bilan tashib sugʻoriladiganida esa oʻndan birning yarmini farz qildilar.Солим отасидан ривоят қиладики, Расулуллоҳ ﷺ осмон, дарёлар ва булоқлар суғорган ҳамда ер намидан суғориладиган (экин)да ўндан бир, туя билан ташиб суғориладиганида эса ўндан бирнинг ярмини фарз қилдилар.

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرٍ النَّيْسَابُورِيُّ ، ثنا يَزِيدُ بْنُ سِنَانٍ , ثنا ابْنُ أَبِي مَرْيَمَ , ثنا ابْنُ لَهِيعَةَ , أَخْبَرَنِي يَزِيدُ بْنُ أَبِي حَبِيبٍ , عَنِ ابْنِ شِهَابٍ , عَنْ سَالِمِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ , عَنْ أَبِيهِ , " أَنّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَرَضَ فِي الْبَعْلِ وَمَا سَقَتِ السَّمَاءُ وَالأَنْهَارُ وَالْعُيُونُ الْعُشْرَ , وَمَا سُقِيَ بِالنَّضْحِ نِصْفَ الْعُشْرِ " . حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرٍ ، قَالَ : سَمِعْتُ الرَّبِيعَ , يَقُولُ : سَمِعْتُ الشَّافِعِيَّ , يَقُولُ : الْبَعْلُ الَّذِي بَلَغَتْ أُصُولُهُ الْمَاءَ

Solim ibn Abdulloh otasidan rivoyat qiladiki, Rasululloh ﷺ ildizi bilan suv ichadigan (ekin)da hamda osmon, daryolar va buloqlar sugʻorgan (ekin)da oʻndan bir, tuya bilan tashib sugʻoriladiganida esa oʻndan birning yarmini farz qildilar. Abu Bakr aytdi: Men Robiʼning shunday deganini eshitdim: Men Shofiiyning: «al-baʼl — ildizlari suvga yetgan (ekin)dir», deganini eshitdim.Солим ибн Абдуллоҳ отасидан ривоят қиладики, Расулуллоҳ ﷺ илдизи билан сув ичадиган (экин)да ҳамда осмон, дарёлар ва булоқлар суғорган (экин)да ўндан бир, туя билан ташиб суғориладиганида эса ўндан бирнинг ярмини фарз қилдилар. Абу Бакр айтди: Мен Робиънинг шундай деганини эшитдим: Мен Шофиийнинг: «ал-баъл — илдизлари сувга етган (экин)дир», деганини эшитдим.

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرٍ ، ثنا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ بِشْرٍ , ثنا عَبْدُ الرَّزَّاقِ , ثنا عُبَيْدُ اللَّهِ , عَنْ نَافِعٍ , عَنِ ابْنِ عُمَرَ , عَنْ عُمَرَ , قَالَ : " فِيمَا سَقَتِ السَّمَاءُ وَالأَنْهَارُ وَالْعُيُونُ الْعُشْرُ , وَفِيمَا سُقِيَ بِالرِّشَاءِ نِصْفُ الْعُشْرِ "

Ibn Umar otasi Umardan rivoyat qiladiki, u: «Osmon, daryolar va buloqlar sugʻorgan (ekin)da oʻndan bir, arqon bilan (suv tortib) sugʻorilganida esa oʻndan birning yarmi (zakot boʻladi)», dedi.Ибн Умар отаси Умардан ривоят қиладики, у: «Осмон, дарёлар ва булоқлар суғорган (экин)да ўндан бир, арқон билан (сув тортиб) суғорилганида эса ўндан бирнинг ярми (закот бўлади)», деди.

حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ حَمَّادٍ ، ثنا عَلِيُّ بْنُ مُسْلِمٍ , ثنا مُحَمَّدُ عَنِ ابْنِ جُرَيْجٍ , أَخْبَرَنِي مُوسَى بْنُ عُقْبَةَ , عَنْ نَافِعٍ , عَنِ ابْنِ عُمَرَ , قَالَ : كَتَبَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِلَى أَهْلِ الْيَمَنِ إِلَى الْحَارِثِ بْنِ عَبْدِ كُلالٍ وَمَنْ مَعَهُ مِنَ الْيَمَنِ مِنْ مَعَافِرَ وَهَمْدَانَ : " إِنَّ عَلَى الْمُؤْمِنِينَ صَدَقَةَ الثِّمَارِ عُشْرُ مَا سَقَى الْعَيْنُ وَسَقَتِ السَّمَاءُ , وَعَلَى مَا سَقَى الْغَرْبُ نِصْفُ الْعُشْرِ "

Ibn Umar (roziyallohu anhumo) shunday dedi: Rasululloh ﷺ Yaman ahliga — Horis ibn Abdu Kulol va u bilan birga Yamandagi Maofir hamda Hamdondan boʻlganlarga shunday yozdilar: «Muminlar zimmasida mevalar sadaqasi bordir: buloq sugʻorgan va osmon sugʻorgan narsada oʻndan bir, chelak bilan sugʻorilgan narsada esa oʻndan birning yarmi (bor)».Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо) шундай деди: Расулуллоҳ ﷺ Яман аҳлига — Ҳорис ибн Абду Кулол ва у билан бирга Ямандаги Маофир ҳамда Ҳамдондан бўлганларга шундай ёздилар: «Муминлар зиммасида мевалар садақаси бордир: булоқ суғорган ва осмон суғорган нарсада ўндан бир, челак билан суғорилган нарсада эса ўндан бирнинг ярми (бор)».

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرٍ النَّيْسَابُورِيُّ ، ثنا يُونُسُ بْنُ عَبْدِ الأَعْلَى , ثنا ابْنُ وَهْبٍ , أَخْبَرَنِي عَمْرُو بْنُ الْحَارِثِ , حَدَّثَنِي أَبُو الزُّبَيْرِ أَنَّهُ سَمِعَ جَابِرَ بْنَ عَبْدِ اللَّهِ , يَذْكُرُ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ , قَالَ : " فِيمَا سَقَتِ الأَنْهَارُ وَالْعُيُونُ الْعُشْرُ , وَفِيمَا سُقِيَ بِالسَّانِيَةِ نِصْفُ الْعُشْرِ "

Abu Zubayr Jobir ibn Abdullohning shunday zikr qilganini eshitdi: Rasululloh ﷺ: «Daryolar va buloqlar sugʻorgan (ekin)da oʻndan bir, suv tashiydigan (hayvon) bilan sugʻorilganida esa oʻndan birning yarmi (bor)», dedilar.Абу Зубайр Жобир ибн Абдуллоҳнинг шундай зикр қилганини эшитди: Расулуллоҳ ﷺ: «Дарёлар ва булоқлар суғорган (экин)да ўндан бир, сув ташийдиган (ҳайвон) билан суғорилганида эса ўндан бирнинг ярми (бор)», дедилар.

حَدَّثَنَا الْحُسَيْنُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ ، ثنا يُوسُفُ بْنُ مُوسَى , ثنا سَعِيدُ بْنُ سُلَيْمَانَ , ثنا عَبَّادُ بْنُ الْعَوَّامِ . ح وَحَدَّثَنَا أَبُو بَكْرٍ النَّيْسَابُورِيُّ , ثنا مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى , ثنا سَعِيدُ بْنُ سُلَيْمَانَ , ثنا عَبَّادُ بْنُ الْعَوَّامِ , عَنْ سُفْيَانَ بْنِ حُسَيْنٍ , عَنِ الزُّهْرِيِّ ، عَنْ أَبِي أُمَامَةَ بْنِ سَهْلٍ , عَنْ أَبِيهِ , قَالَ : أَمَرَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بِصَدَقَةٍ , فَجَاءَ رَجُلٌ مِنْ هَذَا السَّخْلِ بِكَبَائِسَ , قَالَ سُفْيَانُ : يَعْنِي الشِّيصَ , فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " مَنْ جَاءَ بِهَذَا ؟ " ، وَكَانَ لا يَجِيءُ أَحَدٌ بِشَيْءٍ إِلا نُسِبَ إِلَى الَّذِي جَاءَ بِهِ , فنزلت : ‏ وَلا تَيَمَّمُوا الْخَبِيثَ مِنْهُ تُنْفِقُونَ , قَالَ : " وَنَهَى رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَنِ الْجُعْرُورِ , وَلَوْنِ الْحُبَيْقِ أَنْ يُؤْخَذَا فِي الصَّدَقَةِ " . قَالَ الزُّهْرِيُّ : لَوْنَيْنِ مِنْ تَمْرِ الْمَدِينَةِ , وَقَالَ يُوسُفُ : إِلا نَسَبُوهُ حَدَّثَنَا الْعَبَّاسُ بْنُ الْعَبَّاسِ بْنِ الْمُغِيرَةِ ، ثنا الرَّمَادِيُّ ، ثنا سَعِيدُ بْنُ سُلَيْمَانَ الْوَاسِطِيُّ , بِإِسْنَادِهِ مِثْلَهُ

Abu Umoma ibn Sahl otasidan rivoyat qilib shunday dedi: Rasululloh ﷺ sadaqa (yigʻishga) buyurdilar. Shunda bir kishi past navli xurmo shingillarini keltirdi — Sufyon: «yaʼni shis (puch xurmo)ni», dedi. Rasululloh ﷺ: «Buni kim keltirdi?» dedilar. Kim biror narsa keltirsa, u keltirgan kishisiga nisbat berilar edi. Shunda: {Undan yomonini infoq qilishga qasd qilmanglar} (oyati) nozil boʻldi. U aytdi: Rasululloh ﷺ juʼrur va lavnul-hubayqning sadaqa sifatida olinishidan qaytardilar. Zuhriy aytdi: Bu (ikkisi) Madina xurmolaridan ikki turdir. Yusuf esa (oʻz rivoyatida): «magar uni nisbat berishardi», dedi. Buni Abbos ibn Abbos ibn al-Mugʻiradan, u Ramodiydan, u Said ibn Sulaymon al-Vositiydan uning isnodi bilan xuddi shunday rivoyat qildi.Абу Умома ибн Саҳл отасидан ривоят қилиб шундай деди: Расулуллоҳ ﷺ садақа (йиғишга) буюрдилар. Шунда бир киши паст навли хурмо шингилларини келтирди — Суфён: «яъни шис (пуч хурмо)ни», деди. Расулуллоҳ ﷺ: «Буни ким келтирди?» дедилар. Ким бирор нарса келтирса, у келтирган кишисига нисбат берилар эди. Шунда: {Ундан ёмонини инфоқ қилишга қасд қилманглар} (ояти) нозил бўлди. У айтди: Расулуллоҳ ﷺ жуърур ва лавнул-ҳубайқнинг садақа сифатида олинишидан қайтардилар. Зуҳрий айтди: Бу (иккиси) Мадина хурмоларидан икки турдир. Юсуф эса (ўз ривоятида): «магар уни нисбат беришарди», деди. Буни Аббос ибн Аббос ибн ал-Муғирадан, у Рамодийдан, у Саид ибн Сулаймон ал-Воситийдан унинг исноди билан худди шундай ривоят қилди.

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ زِيَادٍ الْفَقِيهُ , ثنا مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى . ح وَحَدَّثَنَا الْحُسَيْنُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ , ثنا يُوسُفُ بْنُ مُوسَى , قَالا : نا أَبُو الْوَلِيدِ ، ثنا سُلَيْمَانُ بْنُ كَثِيرٍ , ثنا الزُّهْرِيُّ ، عَنْ أَبِي أُمَامَةَ بْنِ سَهْلِ بْنِ حُنَيْفٍ ، عَنْ أَبِيهِ " أَنّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ نَهَى عَنْ لَوْنَيْنِ مِنَ التَّمْرِ : الْجُعْرُورِ , وَلَوْنِ الْحُبَيْقِ " , قَالَ : كَانَ النَّاسُ يَتَيَمَّمُونَ شَرَّ ثِمَارِهِمْ , فَيُخْرِجُونَهَا فِي الصَّدَقَةِ , فَنَهَى عَنْ لَوْنَيْنِ مِنَ التَّمْرِ , وَنَزَلَتْ : ‏ وَلا تَيَمَّمُوا الْخَبِيثَ مِنْهُ تُنْفِقُونَ . قَالَ يُوسُفُ : قَالَ هِشَامُ بْنُ عَبْدِ الْمَلِكِ : سُلَيْمَانُ قَالَ عَنْ أَبِيهِ : وَقَدْ قَالَهُ مَنْ كَانَ مَعَهُ فِي الْمَجْلِسِ وَصَلَهُ أَبُو الْوَلِيدِ , عَنْ سُلَيْمَانَ بْنِ كَثِيرٍ وَأَرْسَلَهُ عَنْهُ غَيْرُهُ . حَدَّثَنَا أَبُو طَالِبٍ الْحَافِظُ ، ثنا أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ عِيسَى الْبِرْتِيُّ , ثنا مُسْلِمُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ ، ومُحَمَّدُ بْنُ كَثِيرٍ ، قَالا : ثنا سُلَيْمَانُ بْنُ كَثِيرٍ , عَنِ الزُّهْرِيِّ ، عَنْ أَبِي أُمَامَةَ بْنِ سَهْلٍ ، قَالَ : كَانَ النَّاسُ يَتَيَمَّمُونَ شَرَّ ثِمَارِهِمْ , فَيُخْرِجُونَهَا فِي الصَّدَقَةِ , " فَنَهَى رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَنْ لَوْنَيْنِ , ثُمَّ ذَكَرَ نَحْوَهُ " , وَلَمْ يَقُولا : عَنْ أَبِيهِ . أَرْسَلَهُ مُسْلِمٌ , وَمُحَمَّدُ بْنُ كَثِيرٍ

Abu Umoma ibn Sahl ibn Hunayf otasidan rivoyat qiladiki, Rasululloh ﷺ xurmoning ikki turidan — juʼrur va Ibn Hubayq turidan — qaytardilar. U aytdi: Odamlar mevalarining eng yomonini tanlab, oʻshani sadaqaga chiqarar edilar. Shunda u zot xurmoning ikki turidan qaytardilar va: «Undan yomonini tanlab infoq qilmanglar», degan oyat nozil boʻldi. Yusuf aytdi: Hishom ibn Abdulmalik aytdi: Sulaymon «otasidan» dedi; majlisda u bilan birga boʻlganlar ham buni aytishgan. Uni Abul-Valid Sulaymon ibn Kasirdan mavsul qilib rivoyat qildi, undan boshqalar esa mursal qildilar. Abu Umoma ibn Sahl aytdi: Odamlar mevalarining eng yomonini tanlab, oʻshani sadaqaga chiqarar edilar. Shunda Rasululloh ﷺ ikki turdan qaytardilar — soʻng shunga oʻxshashini zikr qildi. Ular ikkovi «otasidan» demadilar. Muslim va Muhammad ibn Kasir uni mursal qildilar.Абу Умома ибн Саҳл ибн Ҳунайф отасидан ривоят қиладики, Расулуллоҳ ﷺ хурмонинг икки туридан — жуърур ва Ибн Ҳубайқ туридан — қайтардилар. У айтди: Одамлар меваларининг энг ёмонини танлаб, ўшани садақага чиқарар эдилар. Шунда у зот хурмонинг икки туридан қайтардилар ва: «Ундан ёмонини танлаб инфоқ қилманглар», деган оят нозил бўлди. Юсуф айтди: Ҳишом ибн Абдулмалик айтди: Сулаймон «отасидан» деди; мажлисда у билан бирга бўлганлар ҳам буни айтишган. Уни Абул-Валид Сулаймон ибн Касирдан мавсул қилиб ривоят қилди, ундан бошқалар эса мурсал қилдилар. Абу Умома ибн Саҳл айтди: Одамлар меваларининг энг ёмонини танлаб, ўшани садақага чиқарар эдилар. Шунда Расулуллоҳ ﷺ икки турдан қайтардилар — сўнг шунга ўхшашини зикр қилди. Улар иккови «отасидан» демадилар. Муслим ва Муҳаммад ибн Касир уни мурсал қилдилар.

حَدَّثَنَا أَبُو عُثْمَانَ سَعِيدُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ الْحَنَّاطُ , ثنا يُوسُفُ بْنُ مُوسَى , ثنا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ وَهْبٍ , أَخْبَرَنِي عَبْدُ الْجَلِيلِ بْنُ حُمَيْدٍ الْيَحْصِبِيُّ , أنَّهُ سَمِعَ الزُّهْرِيَّ , يَقُولُ : حَدَّثَنِي أَبُو أُمَامَةَ بْنُ سَهْلِ بْنِ حُنَيْفٍ , فِي هَذِهِ الآيَةِ الَّتِي قَالَ اللَّهُ : " ‏ وَلا تَيَمَّمُوا الْخَبِيثَ مِنْهُ تُنْفِقُونَ , قَالَ : هُوَ الْجُعْرُورُ وَلَوْنُ ابْنِ حُبَيْقٍ , فَأَبَى رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَنْ يَقْبَلَهُمَا فِي الصَّدَقَةِ "

Zuhriy aytdi: Menga Abu Umoma ibn Sahl ibn Hunayf Alloh taoloning: «Undan yomonini tanlab infoq qilmanglar», degan oyati haqida hadis aytdi. U dedi: U — juʼrur va Ibn Hubayq turidir; Rasululloh ﷺ bu ikkisini sadaqada qabul qilishdan bosh tortdilar.Зуҳрий айтди: Менга Абу Умома ибн Саҳл ибн Ҳунайф Аллоҳ таолонинг: «Ундан ёмонини танлаб инфоқ қилманглар», деган ояти ҳақида ҳадис айтди. У деди: У — жуърур ва Ибн Ҳубайқ туридир; Расулуллоҳ ﷺ бу иккисини садақада қабул қилишдан бош тортдилар.

حَدَّثَنَا الْحُسَيْنُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ ، ثنا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ شَبِيبٍ , حَدَّثَنِي إِسْحَاقُ بْنُ مُحَمَّدٍ , حَدَّثَنِي عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ عَبْدِ الْعَزِيزِ الأَيَامِيُّ , ثنا ابْنُ شِهَابِ الزُّهْرِيُّ , عَنْ سَعِيدِ بْنِ الْمُسَيِّبِ , عَنْ عَتَّابِ بْنِ أَسِيدٍ , قَالَ : " أَمَرَنِي رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَنْ أُخَرِّصَ أَعْنَابَ ثَقِيفٍ خَرْصَ النَّخْلِ , ثُمَّ تُؤَدَّى زَكَاتُهُ زَبِيبًا كَمَا تُؤَدَّى زَكَاةُ النَّخْلِ تَمْرًا " . وَخَالَفَهُ الْوَاقِدِيُّ , رَوَاهُ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ عَبْدِ الْعَزِيزِ , فَزَادَ فِي الإِسْنَادِ الْمِسْوَرَ بْنَ مَخْرَمَةَ

Attob ibn Asiyd (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, u shunday dedi: Rasululloh ﷺ menga Saqif uzumzorlarini xurmo chamalanganidek chamalab oʻlchashimni, soʻng uning zakoti xurmoning zakoti quruq xurmo bilan adolanganidek, mayiz bilan adolanishini buyurdilar. Voqidiy unga muxolif boʻldi: uni Abdurahmon ibn Abdulazizdan rivoyat qilib, isnodga Misvar ibn Maxramani ziyoda qildi.Аттоб ибн Асийд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, у шундай деди: Расулуллоҳ ﷺ менга Сақиф узумзорларини хурмо чамаланганидек чамалаб ўлчашимни, сўнг унинг закоти хурмонинг закоти қуруқ хурмо билан адоланганидек, майиз билан адоланишини буюрдилар. Воқидий унга мухолиф бўлди: уни Абдураҳмон ибн Абдулазиздан ривоят қилиб, иснодга Мисвар ибн Махрамани зиёда қилди.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَمْرِو بْنِ الْبَخْتَرِيِّ , ثنا أَحْمَدُ بْنُ الْخَلِيلِ , ثنا الْوَاقِدِيُّ ، ثنا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مُسْلِمٍ , عَنِ الزُّهْرِيِّ ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ الْمُسَيِّبِ , عَنْ عَتَّابِ بْنِ أَسِيدٍ , قَالَ الْوَاقِدِيُّ ، وَحَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ عَبْدِ الْعَزِيزِ , عَنِ الزُّهْرِيِّ ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ الْمُسَيِّبِ , عَنِ الْمِسْوَرِ بْنِ مَخْرَمَةَ , عَنْ عَتَّابِ بْنِ أُسَيْدٍ , قَالَ : " أَمَرَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَنْ نُخَرِّصَ أَعْنَابَ ثَقِيفٍ كَخَرْصِ النَّخْلِ , ثُمَّ تُؤَدَّى زَبِيبًا كَمَا تُؤَدَّى زَكَاةُ النَّخْلِ تَمْرًا "

Attob ibn Asiyd (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, u shunday dedi: Rasululloh ﷺ Saqif uzumzorlarini xurmo chamalanganidek chamalab oʻlchashimizga, soʻng uning zakoti xurmoning zakoti quruq xurmo bilan adolanganidek, mayiz bilan adolanishiga buyurdilar.Аттоб ибн Асийд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, у шундай деди: Расулуллоҳ ﷺ Сақиф узумзорларини хурмо чамаланганидек чамалаб ўлчашимизга, сўнг унинг закоти хурмонинг закоти қуруқ хурмо билан адоланганидек, майиз билан адоланишига буюрдилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ أَحْمَدَ بْنِ الصَّوَّافِ ، وَأَبُو بَكْرٍ الشَّافِعِيُّ ، قَالا : نا بِشْرُ بْنُ مُوسَى , ثنا الْحُمَيْدِيُّ ، ثنا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ رَجَاءٍ , عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ إِسْحَاقَ , عَنِ الزُّهْرِيِّ ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ الْمُسَيِّبِ , عَنْ عَتَّابِ بْنِ أُسَيْدٍ . ح وَحَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ مُحَمَّدٍ الصَّفَّارُ , ثنا مُحَمَّدُ بْنُ صَالِحٍ كَيْلَجَةُ , ثنا عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ السَّرِيِّ , ثنا بِشْرُ بْنُ مَنْصُورٍ , عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ إِسْحَاقَ , عَنِ الزُّهْرِيِّ ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ الْمُسَيِّبِ , عَنْ عَتَّابِ بْنِ أَسِيدٍ , " أَنّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَمَرَ بِخَرْصِ الْعِنَبِ كَمَا تُخْرَصُ النَّخْلُ , فَتُؤْخَذُ زَكَاتُهُ زَبِيبًا كَمَا تُؤْخَذُ صَدَقَةُ النَّخْلِ تَمْرًا " . تَابَعَهُمَا مُحَمَّدُ بْنُ صَالِحٍ التَّمَّارُ , وَابْنُ أَخِي الزُّهْرِيِّ , وَرَوَاهُ الْوَاقِدِيُّ , عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ عَبْدِ الْعَزِيزِ , عَنِ الزُّهْرِيِّ , عَنْ سَعِيدِ بْنِ الْمُسَيِّبِ , عَنِ الْمِسْوَرِ بْنِ مَخْرَمَةَ , عَنْ عَتَّابِ بْنِ أُسَيْدٍ

Attob ibn Asiyd (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Nabiy ﷺ uzum xurmo chamalanganidek chamalanishiga va uning zakoti — xurmoning sadaqasi quruq xurmo bilan olinganidek — mayiz bilan olinishiga buyurdilar. Bu ikkovini Muhammad ibn Solih at-Tammor va Zuhriyning jiyani mutobaat qildi. Voqidiy esa uni Abdurahmon ibn Abdulazizdan, u Zuhriydan, u Saʼid ibn Musayyabdan, u Misvar ibn Maxramadan, u Attob ibn Asiyddan rivoyat qildi.Аттоб ибн Асийд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Набий ﷺ узум хурмо чамаланганидек чамаланишига ва унинг закоти — хурмонинг садақаси қуруқ хурмо билан олинганидек — майиз билан олинишига буюрдилар. Бу икковини Муҳаммад ибн Солиҳ ат-Таммор ва Зуҳрийнинг жияни мутобаат қилди. Воқидий эса уни Абдураҳмон ибн Абдулазиздан, у Зуҳрийдан, у Саъид ибн Мусайябдан, у Мисвар ибн Махрамадан, у Аттоб ибн Асийддан ривоят қилди.

حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ مُحَمَّدٍ الْمِصْرِيُّ , ثنا مِقْدَامُ بْنُ دَاوُدَ , ثنا خَالِدُ بْنُ نِزَار ٍ , ثنا مُحَمَّدُ بْنُ صَالِحِ التَّمَّارُ , عَنِ ابْنِ شِهَابٍ , عَنْ سَعِيدِ بْنِ الْمُسَيِّبِ , عَنْ عَتَّابِ بْنِ أُسَيْدٍ , أَنّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ فِي زَكَاةِ الْكَرْمِ : " إِنَّهَا تُخْرَصُ كَمَا تُخْرَصُ النَّخْلُ , ثُمَّ تُؤَدَّى زَكَاتُهُ زَبِيبًا كَمَا تُؤَدَّى زَكَاةُ النَّخْلِ تَمْرًا " . أَنَّ تَابَعَهُ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ نَافِعٍ , عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ صَالِحٍ , عَنِ الزُّهْرِيِّ . حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرٍ النَّيْسَابُورِيُّ ، ثنا يُونُسُ بْنُ عَبْدِ الأَعْلَى , ثنا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ نَافِعٍ . وَحَدَّثَنَا أَبُو بَكْرٍ ، ثنا الْمُزَنِيُّ ، قَالَ : قَالَ الشَّافِعِيُّ ، ثنا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ نَافِعٍ , عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ صَالِحٍ , عَنِ الزُّهْرِيِّ ، عَنِ ابْنِ الْمُسَيِّبِ , عَنْ عَتَّابِ بْنِ أَسِيدٍ , أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ فِي زَكَاةِ الْكَرْمِ , ثُمَّ ذَكَرَ مِثْلَهُ سَوَاءً

Attob ibn Asiyd (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ tok zakoti haqida: «U xurmo chamalanganidek chamalanadi, soʻng uning zakoti xurmoning zakoti quruq xurmo bilan adolanganidek, mayiz bilan adolanadi», dedilar. Uni Abdulloh ibn Nofeʼ Muhammad ibn Solihdan, u Zuhriydan rivoyat qilib mutobaat qildi. Abdulloh ibn Nofeʼ Muhammad ibn Solihdan, u Zuhriydan, u Ibn Musayyabdan, u Attob ibn Asiyddan rivoyat qildiki, Rasululloh ﷺ tok zakoti haqida (soʻz yuritdilar) — soʻng aynan shuning mislini zikr qildi.Аттоб ибн Асийд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ ток закоти ҳақида: «У хурмо чамаланганидек чамаланади, сўнг унинг закоти хурмонинг закоти қуруқ хурмо билан адоланганидек, майиз билан адоланади», дедилар. Уни Абдуллоҳ ибн Нофеъ Муҳаммад ибн Солиҳдан, у Зуҳрийдан ривоят қилиб мутобаат қилди. Абдуллоҳ ибн Нофеъ Муҳаммад ибн Солиҳдан, у Зуҳрийдан, у Ибн Мусайябдан, у Аттоб ибн Асийддан ривоят қилдики, Расулуллоҳ ﷺ ток закоти ҳақида (сўз юритдилар) — сўнг айнан шунинг мислини зикр қилди.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ أَحْمَدَ بْنِ صَالِحٍ الأَزْدِيُّ , وَيُوسُفُ بْنُ يَعْقُوبَ بْنِ إِسْحَاقَ بْنِ بُهْلُولٍ , ثنا الزُّبَيْرُ بْنُ بَكَّارٍ , ثنا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ نَافِعٍ , عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ صَالِحٍ , عَنِ ابْنِ شِهَابٍ , عَنْ سَعِيدِ بْنِ الْمُسَيِّبِ , عَنْ عَتَّابِ بْنِ أَسِيدٍ , " أَنّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ كَانَ يَبْعَثُ عَلَى النَّاسِ مَنْ يَخْرُصُ كُرُومَهُمْ وَثِمَارَهُمْ "

Attob ibn Asiyd (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Nabiy ﷺ odamlar ustiga ularning uzumzor va mevalarini chamalaydigan kishini yuborar edilar.Аттоб ибн Асийд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Набий ﷺ одамлар устига уларнинг узумзор ва меваларини чамалайдиган кишини юборар эдилар.

وَحَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ أَحْمَدَ بْنِ الْحَسَنِ ، ثنا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ الصَّفَّارِ , ثنا إِبْرَاهِيمُ بْنُ الْمُنْذِرِ ، ومُحَمَّدُ بْنُ إِسْحَاقَ الْمُسَيَّبِيُّ ، قَالا : نا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ نَافِعٍ , حَدَّثَنِي مُحَمَّدُ بْنُ صَالِحٍ , عَنِ ابْنِ شِهَابٍ , عَنْ سَعِيدِ بْنِ الْمُسَيِّبِ , عَنْ عَتَّابِ بْنِ أَسِيدٍ , " أَنّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَمَرَهُ أَنْ يَخْرُصَ الْعِنَبَ زَبِيبًا كَمَا يُخْرَصُ التَّمْرُ "

Attob ibn Asiyd (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ unga xurmo chamalanganidek, uzumni mayiz qilib chamalashni buyurdilar.Аттоб ибн Асийд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ унга хурмо чамаланганидек, узумни майиз қилиб чамалашни буюрдилар.

قُرِئَ عَلَى ابْنِ مَنِيعٍ وَأَنَا أَسْمَعُ , حَدَّثَكُمْ أَبُو خَيْثَمَةَ ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ سَابِقٍ , ثنا إِبْرَاهِيمُ بْنُ طَهْمَانَ , عَنْ أَبِي الزُّبَيْرِ ، عَنْ جَابِرٍ , قَالَ : " أَفَاءَ اللَّهُ خَيْبَرَ عَلَى رَسُولِهِ , فَأَقَرَّهُمْ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَجَعَلَهَا بَيْنَهُ وَبَيْنَهُمْ , فَبَعَثَ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ رَوَاحَةَ فَخَرَصَهَا عَلَيْهِمْ , ثُمَّ قَالَ : يَا مَعْشَرَ يَهُودَ , أَنْتُمْ أَبْغَضُ الْخَلْقِ إِلَيَّ , قَتَلْتُمْ أَنْبِيَاءَ اللَّهِ وَكَذَبْتُمْ عَلَى اللَّهِ , وَلَيْسَ يَحْمِلُنِي بُغْضِي إِيَّاكُمْ أَنْ أَحِيفَ عَلَيْكُمْ , قَدْ خَرَصْتُ عِشْرِينَ أَلْفَ وَسْقٍ مِنْ تَمْرٍ , فَإِنْ شِئْتُمْ فَلَكُمْ وَإِنْ أَبَيْتُمْ فَلِي , قَالُوا : بِهَذَا قَامَتِ السَّمَاوَاتُ وَالأَرْضُ قَدْ أَخَذْنَاهَا , قَالَ : فَاخْرُجُوا عَنَّا "

Jobir (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, u shunday dedi: Alloh Oʻz Rasuliga Xaybarni fay qilib berdi. Rasululloh ﷺ ularni oʻsha yerda qoldirdilar va uni oʻzlari bilan ularning oʻrtasida qildilar. Soʻng Abdulloh ibn Ravohani yubordilar, u esa ular ustidagi hosilni chamalab oʻlchab chiqdi, keyin: «Ey yahudiylar jamoasi, siz men uchun xalqning eng yomon koʻrilganisiz — Allohning paygʻambarlarini oʻldirdingiz va Allohga nisbatan yolgʻon toʻqidingiz. Lekin sizni yomon koʻrishim sizga zulm qilishimga olib bormaydi. Men yigirma ming vasq xurmo chamalab chiqdim. Xohlasangiz, u sizniki; koʻnmasangiz, u meniki», dedi. Ular: «Osmonlar va yer shu adl bilan turibdi; biz uni oldik», dedilar. U: «Bas, huzurimizdan chiqinglar», dedi.Жобир (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, у шундай деди: Аллоҳ Ўз Расулига Хайбарни фай қилиб берди. Расулуллоҳ ﷺ уларни ўша ерда қолдирдилар ва уни ўзлари билан уларнинг ўртасида қилдилар. Сўнг Абдуллоҳ ибн Равоҳани юбордилар, у эса улар устидаги ҳосилни чамалаб ўлчаб чиқди, кейин: «Эй яҳудийлар жамоаси, сиз мен учун халқнинг энг ёмон кўрилганисиз — Аллоҳнинг пайғамбарларини ўлдирдингиз ва Аллоҳга нисбатан ёлғон тўқидингиз. Лекин сизни ёмон кўришим сизга зулм қилишимга олиб бормайди. Мен йигирма минг васқ хурмо чамалаб чиқдим. Хоҳласангиз, у сизники; кўнмасангиз, у меники», деди. Улар: «Осмонлар ва ер шу адл билан турибди; биз уни олдик», дедилар. У: «Бас, ҳузуримиздан чиқинглар», деди.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ أَحْمَدَ بْنِ الْحَسَنِ ، حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ الصَّقْرِ , ثنا إِبْرَاهِيمُ بْنُ الْمُنْذِرِ ، ومُحَمَّدُ بْنُ إِسْحَاقَ الْمُسَيَّبِيُّ ، قَالا : نا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ نَافِعٍ , حَدَّثَنِي مُحَمَّدُ بْنُ صَالِحٍ , عَنِ ابْنِ شِهَابٍ , عَنْ سَعِيدِ بْنِ الْمُسَيِّبِ , عَنْ عَتَّابِ بْنِ أَسِيدٍ , " أَنّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَمَرَ أَنْ يَخْرُصَ الْعِنَبُ زَبِيبًا كَمَا يُخْرَصُ التَّمْرُ "

Attob ibn Asiyd (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Nabiy ﷺ xurmo chamalanganidek, uzumni mayiz qilib chamalashga buyurdilar.Аттоб ибн Асийд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Набий ﷺ хурмо чамаланганидек, узумни майиз қилиб чамалашга буюрдилар.

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرٍ النَّيْسَابُورِيُّ ، ثنا مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى . ح وَحَدَّثَنَا ابْنُ صَاعِدٍ , ثنا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ الْمَلِكِ بْنِ زَنْجُوَيْهِ , ثنا عَبْدُ الرَّزَّاقِ , ثنا ابْنُ جُرَيْجٍ , عَنِ الزُّهْرِيِّ ، عَنْ عُرْوَةَ , عَنْ عَائِشَةَ , أَنَّهَا قَالَتْ وَهِيَ تَذْكُرُ شَأْنَ خَيْبَرَ , وَقَالَتْ : " كَانَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَبْعَثُ بِابْنِ رَوَاحَةَ إِلَى الْيَهُودِ فَيَخْرُصُ النَّخْلَ حِينَ تَطِيبُ أَوَّلَ التَّمْرَةِ قَبْلَ أَنْ يُؤْكَلَ مِنْهَا , ثُمَّ يُخْبِرُ يَهُودَ يَأْخُذُونَهَا بِذَلِكَ الْخَرْصِ أَوْ يَدْفَعُونَهُ إِلَيْهِمْ بِذَلِكَ الْخَرْصِ , وَإِنَّمَا كَانَ أَمْرُ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بِالْخَرْصِ لِكَيْ تُحْصَى الزَّكَاةُ قَبْلَ أَنْ تُؤْكَلَ الثِّمَارُ وَتَفَرَّقَ " . رَوَاهُ صَالِحُ بْنُ أَبِي الأَخْضَرِ , عَنِ الزُّهْرِيِّ , عَنِ ابْنِ الْمُسَيِّبِ , عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ . وَأَرْسَلَهُ مَالِكٌ , وَمَعْمَرٌ , وَعَقِيلٌ ، وأَرْسَلَهُ مَالِكٌ , وَمَعْمَرٌ , وَعَقِيلٌ ، عَنِ الزُّهْرِيِّ ، عَنْ سَعِيدٍ , عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، مُرْسَلا . حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرٍ النَّيْسَابُورِيُّ ، ثنا إبْرَاهِيمُ بْنُ هَانِئٍ , نا يَحْيَى بْنُ مَعِينٍ , ثنا حَجَّاجُ بْنُ مُحَمَّدٍ , عَنِ ابْنِ جُرَيْجٍ , قَالَ : أُخْبِرْتُ عَنِ ابْنِ شِهَابٍ , عَنْ عُرْوَةَ , عَنْ عَائِشَةَ , عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ , نَحْوَهُ

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadiki, u Xaybar ishini eslab shunday dedi: Nabiy ﷺ Ibn Ravohani yahudiylar oldiga yuborar edilar. U esa dastlabki xurmo pisha boshlaganda, undan yeyilishidan oldin xurmoni chamalab oʻlchab chiqar edi. Soʻng yahudiylarga xabar berar edi: ular xurmoni oʻsha chama bilan oʻzlarida olib qolar yoki oʻsha chama bilan ularga topshirar edilar. Rasululloh ﷺning chamalashga buyurishlari faqat mevalar yeyilib, boʻlinib ketishidan oldin zakot hisoblab chiqilishi uchun edi. Buni Solih ibn Abul-Axzar Zuhriydan, u Ibn Musayyabdan, u Abu Hurayradan rivoyat qilgan. Molik, Maʼmar va Uqayl esa uni Zuhriydan, u Saʼiddan, u Nabiy ﷺdan mursal qilib rivoyat qildilar. Ibn Jurayj aytdi: Menga Ibn Shihobdan, u Urvadan, u Oishadan, u Nabiy ﷺdan shunga oʻxshash xabar berildi.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинадики, у Хайбар ишини эслаб шундай деди: Набий ﷺ Ибн Равоҳани яҳудийлар олдига юборар эдилар. У эса дастлабки хурмо пиша бошлаганда, ундан ейилишидан олдин хурмони чамалаб ўлчаб чиқар эди. Сўнг яҳудийларга хабар берар эди: улар хурмони ўша чама билан ўзларида олиб қолар ёки ўша чама билан уларга топширар эдилар. Расулуллоҳ ﷺнинг чамалашга буюришлари фақат мевалар ейилиб, бўлиниб кетишидан олдин закот ҳисоблаб чиқилиши учун эди. Буни Солиҳ ибн Абул-Ахзар Зуҳрийдан, у Ибн Мусайябдан, у Абу Ҳурайрадан ривоят қилган. Молик, Маъмар ва Уқайл эса уни Зуҳрийдан, у Саъиддан, у Набий ﷺдан мурсал қилиб ривоят қилдилар. Ибн Журайж айтди: Менга Ибн Шиҳобдан, у Урвадан, у Оишадан, у Набий ﷺдан шунга ўхшаш хабар берилди.

حَدَّثَنَا الْحُسَيْنُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ ، ثنا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ شَبِيبٍ , حَدَّثَنِي عَبْدُ الْجَبَّارِ بْنُ سَعِيدٍ , حَدَّثَنِي مُحَمَّدُ بْنُ صَدَقَةَ , حَدَّثَنِي مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى بْنِ سَهْلِ بْنِ أَبِي حَثْمَةَ , عَنْ أَبِيهِ , عَنْ جَدِّهِ سَهْلِ بْنِ أَبِي حَثْمَةَ , أَنّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بَعَثَهُ خَارِصًا فَجَاءَ رَجُلٌ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ , فَقَالَ : يَا رَسُولَ اللَّهِ , إِنَّ أَبَا حَثْمَةَ قَدْ زَادَ عَلَيَّ فِي الْخَرْصِ , فَدَعَاهُ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ , فَقَالَ : " إِنَّ ابْنَ عَمِّكَ يَزْعُمُ أَنَّكَ زِدْتَ عَلَيْهِ فِي الْخَرْصِ " , فَقُلْتُ : يَا رَسُولَ اللَّهِ , لَقَدْ تَرَكْتُ لَهُ قَدْرَ خُرْفَةِ أَهْلِهِ وَمَا يُطْعِمُ الْمَسَاكِينَ , فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " قَدْ زَادَكَ ابْنُ عَمِّكَ وَأَنْصَفَ "

Sahl ibn Abu Hasma (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ uni chamalovchi qilib yubordilar. Shunda bir kishi Rasululloh ﷺ huzurlariga kelib: «Ey Allohning Rasuli, Abu Hasma chamada menga ziyoda qilib yubordi», dedi. Rasululloh ﷺ uni chaqirib: «Amakivachchang sen unga chamada ziyoda qilibsan, deb daʼvo qilmoqda», dedilar. Men: «Ey Allohning Rasuli, men unga ahli terib yeydigan miqdorni va miskinlarga yediradiganini qoldirdim», dedim. Shunda Rasululloh ﷺ: «Amakivachchang senga ziyoda qilibdi va insof qilibdi», dedilar.Саҳл ибн Абу Ҳасма (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ уни чамаловчи қилиб юбордилар. Шунда бир киши Расулуллоҳ ﷺ ҳузурларига келиб: «Эй Аллоҳнинг Расули, Абу Ҳасма чамада менга зиёда қилиб юборди», деди. Расулуллоҳ ﷺ уни чақириб: «Амакиваччанг сен унга чамада зиёда қилибсан, деб даъво қилмоқда», дедилар. Мен: «Эй Аллоҳнинг Расули, мен унга аҳли териб ейдиган миқдорни ва мискинларга едирадиганини қолдирдим», дедим. Шунда Расулуллоҳ ﷺ: «Амакиваччанг сенга зиёда қилибди ва инсоф қилибди», дедилар.

حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مُبَشِّرٍ ، ثنا أَحْمَدُ بْنُ سِنَانٍ , ثنا أَبُو أَحْمَدَ الزُّبَيْرِيُّ ، ثنا عِيسَى بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ السُّلَمِيُّ , ثنا طَلْحَةُ بْنُ مُصَرِّفٍ , عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ عَوْسَجَةَ , عَنِ الْبَرَاءِ , قَالَ : جَاءَ رَجُلٌ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ , فَقَالَ : دُلَّنِي عَلَى عَمَلٍ يُقَرِّبُنِي مِنَ الْجَنَّةِ وَيُبَاعِدُنِي مِنَ النَّارِ , قَالَ : " لَئِنْ أَقْصَرْتَ الْخُطْبَةَ لَقَدْ أَعْرَضْتَ الْمَسْأَلَةَ , أَعْتِقِ النَّسَمَةَ وَكُفَّ الرَّقَبَةِ " , فَقَالَ : يَا رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ , أَوَلَيْسَا وَاحِدًا ؟ فَقَالَ : " لا عِتْقُ النَّسَمَةِ أَنْ تَفَرَّدَ بِعِتْقِهَا , وَفَكُّ الرَّقَبَةِ أَنْ تُعِينَ فِي ثَمَنِهَا , وَالْمَنِحَةُ الْوَكُوفُ , وَالْفَيْءُ عَلَى ذِي الرَّحِمِ الظَّالِمِ , فَإِنْ لَمْ تُطِقْ فَكُفَّ لِسَانَكَ إِلا مِنْ خَيْرٍ " . حَدَّثَنَا عَلِيٌّ ، نا أَحْمَدُ , قَالَ : سَمِعْتُ أَبَا أَحْمَدَ الزُّبَيْرِيَّ , يَقُولُ : جَاءَ سُفْيَانُ الثَّوْرِيُّ فَسَأَلَهُ عَنْ هَذَا الْحَدِيثِ , وَأَنَا حَاضِرٌ أَوْ قَالَ : جَاءَنِي سُفْيَانُ الثَّوْرِيُّ , فَسَأَلَنِي عَنْ هَذَا الْحَدِيثِ . حَدَّثَنَا الْحُسَيْنُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ , حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ أَحْمَدَ بْنِ سَوَادَةَ , ثنا عُبَيْدَةُ بْنُ حُمَيْدٍ , عَنْ عِيسَى بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ , بِهَذَا وَزَادَ " فَأَطْعِمِ الْجَائِعِ وَأَسْقِ الظَّمْآنَ , وَأْمُرْ بِالْمَعْرُوفِ وَانْهَ عَنِ الْمُنْكَرِ "

Al-Baro (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, u shunday dedi: Bir kishi Rasululloh ﷺ huzurlariga kelib: «Meni jannatga yaqinlashtiradigan va doʻzaxdan uzoqlashtiradigan bir amalga yoʻllang», dedi. U zot: «Agar soʻzni qisqa qilgan boʻlsang, savolni keng qoʻyibsan. Bir jonni ozod qil va boʻyinni bandlikdan qutqar», dedilar. U: «Ey Allohning Rasuli, bu ikkisi bir narsa emasmi?» dedi. U zot: «Yoʻq. Jonni ozod qilish — uni yolgʻiz oʻzing ozod qilishing; boʻyinni qutqarish esa — uning bahosiga hissa qoʻshib yordam berishingdir. Sut beradigan sogʻin tuyani ehson qilish va zulm qilgan qarindoshga yaxshilik bilan qaytish ham shundaydir. Agar bularga qodir boʻlmasang, tilingni yaxshilikdan boshqasidan tiy», dedilar. Ahmad aytdi: Men Abu Ahmad az-Zubayriyning shunday deganini eshitdim: Sufyon Savriy kelib, men hozir boʻlgan holda undan bu hadis haqida soʻradi — yoki: Sufyon Savriy huzurimga kelib, mendan bu hadis haqida soʻradi, dedi. Ubayda ibn Humayd Iso ibn Abdurahmondan shuni rivoyat qilib, unga: «Ochni ovqatlantir, chanqaganga suv ber, yaxshilikka buyur va yomonlikdan qaytar», deb ziyoda qildi.Ал-Баро (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, у шундай деди: Бир киши Расулуллоҳ ﷺ ҳузурларига келиб: «Мени жаннатга яқинлаштирадиган ва дўзахдан узоқлаштирадиган бир амалга йўлланг», деди. У зот: «Агар сўзни қисқа қилган бўлсанг, саволни кенг қўйибсан. Бир жонни озод қил ва бўйинни бандликдан қутқар», дедилар. У: «Эй Аллоҳнинг Расули, бу иккиси бир нарса эмасми?» деди. У зот: «Йўқ. Жонни озод қилиш — уни ёлғиз ўзинг озод қилишинг; бўйинни қутқариш эса — унинг баҳосига ҳисса қўшиб ёрдам беришингдир. Сут берадиган соғин туяни эҳсон қилиш ва зулм қилган қариндошга яхшилик билан қайтиш ҳам шундайдир. Агар буларга қодир бўлмасанг, тилингни яхшиликдан бошқасидан тий», дедилар. Аҳмад айтди: Мен Абу Аҳмад аз-Зубайрийнинг шундай деганини эшитдим: Суфён Саврий келиб, мен ҳозир бўлган ҳолда ундан бу ҳадис ҳақида сўради — ёки: Суфён Саврий ҳузуримга келиб, мендан бу ҳадис ҳақида сўради, деди. Убайда ибн Ҳумайд Исо ибн Абдураҳмондан шуни ривоят қилиб, унга: «Очни овқатлантир, чанқаганга сув бер, яхшиликка буюр ва ёмонликдан қайтар», деб зиёда қилди.

حَدَّثَنَا الْحُسَيْنُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ ، ثنا يَعْقُوبُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ , ثنا وَكِيعٌ . ح وَحَدَّثَنَا أَبُو الْعَبَّاسِ أَحْمَدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ نَضْرِ بْنِ بُجَيْرٍ , ثنا إِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ الْبَغَوِيُّ , وَالْعَبَّاسُ بْنُ يَزِيدَ الْبَحْرَانِيُّ , قَالا : نا وَكِيعٌ , ثنا زَكَرِيَّا بْنُ إِسْحَاقَ , عَنْ يَحْيَى بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ صَيْفِيٍّ , عَنْ أَبِي مَعْبَدٍ مَوْلَى ابْنِ عَبَّاسٍ ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ , أَنّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بَعَثَ مُعَاذًا إِلَى الْيَمَنِ , فَقَالَ : " تَأْتِي قَوْمًا أَهْلَ كِتَابٍ ، فَادْعُهُمْ إِلَى شَهَادَةِ أَنْ لا إِلَهَ إِلا اللَّهُ وَأَنَّ مُحَمَّدًا رَسُولُ اللَّهِ , فَإِنْ هُمْ قَدْ أَطَاعُوكَ بِذَلِكَ فَأَعْلِمْهُمْ أَنَّ اللَّهَ افْتَرَضَ عَلَيْهِمْ خَمْسَ صَلَوَاتٍ فِي كُلِّ يَوْمٍ وَلَيْلَةٍ , فَإِنْ هُمْ أَطَاعُوكَ لِذَلِكَ فَأَعْلِمْهُمْ أَنَّ اللَّهَ قَدِ افْتَرَضَ عَلَيْهِمْ صَدَقَةً فِي أَمْوَالِهِمْ تُؤْخَذُ مِنْ أَغْنِيَائِهِمْ وَتُرَدُّ عَلَى فُقَرَائِهِمْ , فَإِنْ هُمْ أَطَاعُوكَ لِذَلِكَ فَإِيَّاكَ وَكَرَائِمَ أَمْوَالِهِمْ , وَاتَّقِ دَعْوَةَ الْمَظْلُومِ فَإِنَّهَا لا تُحْجَبُ " . وَقَالَ يَعْقُوبُ , وَالْعَبَّاسُ بْنُ يَزِيدَ : " فَإِنَّهَا لَيْسَتْ بَيْنَهَا وَبَيْنَ اللَّهِ حِجَابٌ "

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Nabiy ﷺ Muozni Yamanga yuborib, unga: «Sen ahli kitob boʻlgan bir qavm oldiga borasan. Ularni Allohdan oʻzga iloh yoʻqligiga va Muhammad Allohning Rasuli ekaniga guvohlik berishga daʼvat qil. Agar ular bunda senga itoat qilsalar, Alloh ularga har kecha-kunduzda besh vaqt namozni farz qilganini bildir. Agar ular bunda senga itoat qilsalar, Alloh ularga mollarida sadaqani farz qilganini — u ularning boylaridan olinib, kambagʻallariga qaytarilishini bildir. Agar ular bunda senga itoat qilsalar, ularning mollarining eng yaxshilarini olishdan ehtiyot boʻl va mazlumning duosidan saqlan, chunki u toʻsilmaydi», dedilar. Yaʼqub va Abbos ibn Yazid esa: «Chunki u bilan Allohning orasida toʻsiq yoʻqdir», deb keltirdilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Набий ﷺ Муозни Яманга юбориб, унга: «Сен аҳли китоб бўлган бир қавм олдига борасан. Уларни Аллоҳдан ўзга илоҳ йўқлигига ва Муҳаммад Аллоҳнинг Расули эканига гувоҳлик беришга даъват қил. Агар улар бунда сенга итоат қилсалар, Аллоҳ уларга ҳар кеча-кундузда беш вақт намозни фарз қилганини билдир. Агар улар бунда сенга итоат қилсалар, Аллоҳ уларга молларида садақани фарз қилганини — у уларнинг бойларидан олиниб, камбағалларига қайтарилишини билдир. Агар улар бунда сенга итоат қилсалар, уларнинг молларининг энг яхшиларини олишдан эҳтиёт бўл ва мазлумнинг дуосидан сақлан, чунки у тўсилмайди», дедилар. Яъқуб ва Аббос ибн Язид эса: «Чунки у билан Аллоҳнинг орасида тўсиқ йўқдир», деб келтирдилар.

حَدَّثَنَا الْحُسَيْنُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ ، حَدَّثَنَا الْفَضْلُ بْنُ يَعْقُوبَ الرُّخَامِيُّ , ثنا سَعِيدُ بْنُ مَسْلَمَةَ , ثنا إِسْمَاعِيلُ بْنُ أُمَيَّةَ , عَنْ يَحْيَى بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ صَيْفِيٍّ , أَنَّهُ سَمِعَ أَبَا مَعْبَدٍ مَوْلَى ابْنِ عَبَّاسٍ , يَقُولُ : سَمِعْتُ ابْنَ عَبَّاسٍ , يَقُولُ : لَمَّا بَعَثَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مُعَاذًا نَحْوَ الْيَمَنِ , قَالَ لَهُ : " إِنَّكَ تَقْدُمُ عَلَى قَوْمٍ مِنْ أَهْلِ الْكِتَابِ فَلْيَكُنْ أَوَّلُ مَا تَدْعُوهُمْ إِلَيْهِ تَوْحِيدَ اللَّهِ , فَإِذَا عَرَفُوا ذَلِكَ , فَأَخْبِرْهُمْ أَنَّ اللَّهَ افْتَرَضَ عَلَيْهِمْ خَمْسَ صَلَوَاتٍ فِي يَوْمِهِمْ وَلَيْلَتِهِمْ , وَأَخْبِرْهُمْ أَنَّ اللَّهَ فَرَضَ عَلَيْهِمْ زَكَاةَ أَمْوَالِهِمْ تُؤْخَذُ مِنْ غَنِيِّهِمْ فَتُرَدُّ عَلَى فَقِيرِهِمْ , فَإِذَا أَقَرُّوا بِذَلِكَ فَخُذْ وَتَوَقَّ كَرَائِمَ أَمْوَالِ النَّاسِ "

Abu Maʼbad — Ibn Abbosning mavlosi — aytdi: Men Ibn Abbosning shunday deganini eshitdim: Rasululloh ﷺ Muozni Yaman tomon yuborganlarida, unga: «Sen ahli kitobdan boʻlgan bir qavm oldiga borasan; ularni daʼvat qiladigan eng birinchi narsang Allohni yagona deb bilishlari boʻlsin. Qachon ular buni tanisalar, ularga xabar ber: Alloh ularga oʻz kunduz va kechalarida besh vaqt namozni farz qilgan. Yana ularga xabar ber: Alloh ularga mollarining zakotini farz qilgan — u ularning boyidan olinib, kambagʻaliga qaytariladi. Qachon ular bunga iqror boʻlsalar, ol va odamlar mollarining eng qimmatlilarini olishdan saqlan», dedilar.Абу Маъбад — Ибн Аббоснинг мавлоси — айтди: Мен Ибн Аббоснинг шундай деганини эшитдим: Расулуллоҳ ﷺ Муозни Яман томон юборганларида, унга: «Сен аҳли китобдан бўлган бир қавм олдига борасан; уларни даъват қиладиган энг биринчи нарсанг Аллоҳни ягона деб билишлари бўлсин. Қачон улар буни танисалар, уларга хабар бер: Аллоҳ уларга ўз кундуз ва кечаларида беш вақт намозни фарз қилган. Яна уларга хабар бер: Аллоҳ уларга молларининг закотини фарз қилган — у уларнинг бойидан олиниб, камбағалига қайтарилади. Қачон улар бунга иқрор бўлсалар, ол ва одамлар молларининг энг қимматлиларини олишдан сақлан», дедилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ مَخْلَدٍ ، عَنْ أَبِي بِشْرٍ ، ثنا عُمَرُ بْنُ عَلِيِّ بْنِ مُقَدَّمٍ , عَنْ أَشْعَثَ بْنِ سَوَّارٍ , عَنْ عَوْنِ بْنِ أَبِي جُحَيْفَةَ , عَنْ أَبِيهِ , قَالَ : " بَعَثَ فِينَا رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ سَاعِيًا فَأَخَذَ الصَّدَقَةَ مِنْ أَغْنِيَائِنَا , فَقَسَمَهَا فِي فُقَرَائِنَا , وَأَمَرَ لِي بِقَلُوصٍ "

Abu Juhayfa (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, u shunday dedi: Rasululloh ﷺ bizning ichimizga bir sadaqa yigʻuvchini yubordilar. U boylarimizdan sadaqani olib, uni kambagʻallarimizga taqsimladi va menga bir yosh tuya berishga buyurdi.Абу Жуҳайфа (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, у шундай деди: Расулуллоҳ ﷺ бизнинг ичимизга бир садақа йиғувчини юбордилар. У бойларимиздан садақани олиб, уни камбағалларимизга тақсимлади ва менга бир ёш туя беришга буюрди.

حَدَّثَنَا يُوسُفُ بْنُ يَعْقُوبَ بْنِ يُوسُفَ أَبُو عَمْرٍو ، ثنا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ ، ثنا أَبُو خَالِدٍ الأَحْمَرُ ، عَنْ أَشْعَثَ , عَنْ عَوْنِ بْنِ أَبِي جُحَيْفَةَ , عَنْ أَبِيهِ , قَالَ : " بَعَثَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِينَا سَاعِيًا فَأَخَذَ الصَّدَقَةَ مِنْ أَغْنِيَائِنَا فَرَدَّهَا فِي فُقَرَائِنَا , وَكُنْتُ غُلامًا يَتِيمًا لا مَالَ لِي , فَأَعْطَانِي قَلُوصًا "

Abu Juhayfa (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, u shunday dedi: Rasululloh ﷺ bizning ichimizga bir sadaqa yigʻuvchini yubordilar. U boylarimizdan sadaqani olib, uni kambagʻallarimizga qaytardi. Men esa moli yoʻq yetim bola edim, shunda u menga bir yosh tuya berdi.Абу Жуҳайфа (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, у шундай деди: Расулуллоҳ ﷺ бизнинг ичимизга бир садақа йиғувчини юбордилар. У бойларимиздан садақани олиб, уни камбағалларимизга қайтарди. Мен эса моли йўқ етим бола эдим, шунда у менга бир ёш туя берди.

حَدَّثَنَا عُمَرُ بْنُ أَحْمَدَ بْنِ عَلِيٍّ الْمَرْوَزِيُّ , حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عِمْرَانَ الْهَمْدَانِيُّ , ثنا هِشَامُ بْنُ عُبَيْدِ اللَّهِ , ثنا سَوَّارُ بْنُ مُصْعَبٍ , عَنْ حَمَّادِ بْنِ أَبِي سُلَيْمَانَ , عَنْ إِبْرَاهِيمَ , عَنْ عَلْقَمَةَ , عَنْ عَبْدِ اللَّهِ , قَالَ : " لا تَخْرُجُ الزَّكَاةُ مِنْ بَلَدٍ إِلا لِذِي قَرَابَةٍ " . مَوْقُوفٌ

Abdulloh ibn Masʼud (roziyallohu anhu) aytdi: «Zakot bir yurtdan chiqarib yuborilmaydi, magar qarindosh boʻlgan kishi uchungina». Bu mavqufdir.Абдуллоҳ ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу) айтди: «Закот бир юртдан чиқариб юборилмайди, магар қариндош бўлган киши учунгина». Бу мавқуфдир.

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرٍ النَّيْسَابُورِيُّ ، ثنا يَزِيدُ بْنُ سِنَانٍ , ثنا أَبُو عَاصِمٍ ، عَنْ سُفْيَانَ , عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ زِيَادٍ , عَنْ زِيَادِ بْنِ نُعَيْمٍ الْحَضْرَمِيِّ , عَنْ زِيَادِ بْنِ الْحَارِثِ الصُّدَائِيِّ , قَالَ : أَتَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَهُوَ يَبْعَثُ إِلَى قَوْمٍ جَيْشًا , فَقُلْتُ : يَا رَسُولَ اللَّهِ , احْبِسْ جَيْشَكَ فَأَنَا لَكَ بِإِسْلامِهِمْ وَطَاعَتِهِمْ , وَكَتَبْتُ إِلَى قَوْمِي فَجَاءَ إِسْلامُهُمْ وَطَاعَتُهُمْ , فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " يَا أَخَا صُدَاءٍ الْمُطَاعُ فِي قَوْمِهِ ؟ " ، قَالَ : قُلْتُ : بَلْ مَنَّ اللَّهُ عَلَيْهِمْ وَهَدَاهُمْ , ثُمَّ جَاءَهُ رَجُلٌ يَسْأَلُهُ عَنِ الصَّدَقَاتِ , فَقَالَ لَهُ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " إِنَّ اللَّهَ لَمْ يَرْضَ فِي الصَّدَقَاتِ بِحُكْمِ نَبِيٍّ وَلا غَيْرِهِ حَتَّى جَزَّأَهَا ثَمَانِيَةَ أَجْزَاءٍ , فَإِنْ كُنْتَ مِنْ أَهْلِ تِلْكَ الأَجْزَاءِ أَعْطَيْتُكَ "

Ziyod ibn Horis as-Sudoiy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, u shunday dedi: Men Rasululloh ﷺ huzurlariga kelsam, u zot bir qavmga qoʻshin joʻnatayotgan edilar. Men: «Ey Allohning Rasuli, qoʻshiningizni toʻxtating, men sizga ularning islom keltirishi va itoat qilishiga kafilman», dedim. Soʻng qavmimga xat yozdim va ularning islomi hamda itoati kelib yetdi. Shunda Rasululloh ﷺ: «Ey Sudoʼ birodari, sen qavming ichida itoat qilinuvchi ekansanmi?» dedilar. Men: «Yoʻq, balki Alloh ularga minnat qilib, ularni hidoyat qildi», dedim. Soʻng bir kishi kelib, u zotdan sadaqalar haqida soʻradi. Rasululloh ﷺ unga: «Alloh sadaqalar haqida na paygʻambarning, na oʻzgasining hukmiga rozi boʻlmadi, toki uni Oʻzi sakkiz qismga boʻldi. Agar sen oʻsha qismlar ahlidan boʻlsang, senga beraman», dedilar.Зиёд ибн Ҳорис ас-Судоий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, у шундай деди: Мен Расулуллоҳ ﷺ ҳузурларига келсам, у зот бир қавмга қўшин жўнатаётган эдилар. Мен: «Эй Аллоҳнинг Расули, қўшинингизни тўхтатинг, мен сизга уларнинг ислом келтириши ва итоат қилишига кафилман», дедим. Сўнг қавмимга хат ёздим ва уларнинг исломи ҳамда итоати келиб етди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ: «Эй Судў биродари, сен қавминг ичида итоат қилинувчи экансанми?» дедилар. Мен: «Йўқ, балки Аллоҳ уларга миннат қилиб, уларни ҳидоят қилди», дедим. Сўнг бир киши келиб, у зотдан садақалар ҳақида сўради. Расулуллоҳ ﷺ унга: «Аллоҳ садақалар ҳақида на пайғамбарнинг, на ўзгасининг ҳукмига рози бўлмади, токи уни Ўзи саккиз қисмга бўлди. Агар сен ўша қисмлар аҳлидан бўлсанг, сенга бераман», дедилар.

حَدَّثَنَا أَبُو صَالِحٍ الأَصْبَهَانِيُّ عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ سَعِيدِ بْنِ هَارُونَ ، ثنا أَبُو مَسْعُودٍ ، ثنا إِسْحَاقُ بْنُ سُلَيْمَانَ الرَّازِيُّ , عَنْ أَبِي سِنَانٍ ، عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ ، عَنْ عَاصِمِ بْنِ ضَمْرَةَ . ح وَحَدَّثَنَا أَبُو صَالِحٍ , ثنا أَبُو مَسْعُودٍ ، قَالَ : وَحَدَّثَنِي أَبُو يَعْقُوبَ , عَنِ ابْنِ مَهْدِيٍّ , عَنْ سُفْيَانَ , عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ ، عَنْ حَارِثَةَ بْنِ مُضَرِّبٍ , أَنَّ قَوْمًا مِنْ أَهْلِ الشَّامِ أَتَوْا عُمَرَ , فَقَالُوا : إِنَّا قَدْ أَصَبْنَا أَمْوَالا وَخَيْلا وَرَقِيقًا , وَإِنَّا نُحِبُّ أَنْ يَكُونَ لَنَا فِيهِ زَكَاةٌ وَطَهُورٌ , فَقَالَ : " مَا فَعَلَهُ صَاحِبَايَ فَأَفْعَلُهُ " , قَالَ إِسْحَاقُ : " مَا فَعَلَهُ مَنْ كَانَ قَبْلِي فَأَفْعَلُهُ " , فَاسْتَشَارَ النَّاسَ , فَكَانَ فِيمَنِ اسْتَشَارَ عَلِيُّ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ , فَقَالَ : " حَسَنٌ إِنْ لَمْ يَكُنْ جِزْيَةٌ يُؤْخَذُ بِهَا مَنْ بَعْدَكَ " . قَالَ إِسْحَاقُ : إِنْ لَمْ يَكُنْ مَرْتَبَةً لِمَنْ بَعْدَكَ فَوَضَعَ عَلَى كُلِّ فَرَسٍ دِينَارًا . حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ نُوحٍ الْجُنْدِيسَابُورِيُّ , حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ حَرْبٍ الْجُنْدِيسَابُورِيُّ , ثنا إِسْحَاقُ بْنُ سُلَيْمَانَ , ثنا أَبُو سِنَانٍ ، عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ ، عَنْ عَاصِمِ بْنِ ضَمْرَةَ , قَالَ : قَدِمَ نَاسٌ مِنْ أَهْلِ الشَّامِ بِخَيْلٍ وَرَقِيقٍ , فَقَالُوا لِعُمَرَ بْنِ الْخَطَّابِ : خُذْ صَدَقَتَهَا , فَقَالَ " مَا أَعْلَمُ أَحَدًا فَعَلَهُ قَبْلِي حَتَّى أَسْأَلَ " , ثُمَّ ذَكَرَ نَحْوَهُ

Horisa ibn Muzarribdan rivoyat qilinadiki, Shom ahlidan bir qavm Umarning huzuriga kelib: «Biz mol-mulk, otlar va qullarga ega boʻldik, ularda biz uchun zakot va poklik boʻlishini xohlaymiz», dedilar. U: «Ikki sohibim qilmagan ishni men qilmayman», dedi. Ishoq: «Mendan oldingilar qilmagan ishni men qilmayman», deb keltirdi. Soʻng u odamlar bilan maslahatlashdi; maslahatlashganlari orasida Ali (roziyallohu anhu) ham bor edi. U: «Bu yaxshi, agar sendan keyingilar u bilan undiradigan jizyaga aylanib qolmasa», dedi. Ishoq: «Agar sendan keyingilarga doimiy soliq boʻlib qolmasa», deb keltirdi. Shunda u har bir otga bir dinor belgiladi. Osim ibn Zamra aytdi: Shom ahlidan bir qancha odamlar otlar va qullar bilan kelib, Umar ibn Xattobga: «Ularning sadaqasini ol», dedilar. U: «Mendan oldin buni kim qilganini bilmayman, toki soʻramagunimcha», dedi — soʻng shunga oʻxshashini zikr qildi.Ҳориса ибн Музаррибдан ривоят қилинадики, Шом аҳлидан бир қавм Умарнинг ҳузурига келиб: «Биз мол-мулк, отлар ва қулларга эга бўлдик, уларда биз учун закот ва поклик бўлишини хоҳлаймиз», дедилар. У: «Икки соҳибим қилмаган ишни мен қилмайман», деди. Ишоқ: «Мендан олдингилар қилмаган ишни мен қилмайман», деб келтирди. Сўнг у одамлар билан маслаҳатлашди; маслаҳатлашганлари орасида Али (розияллоҳу анҳу) ҳам бор эди. У: «Бу яхши, агар сендан кейингилар у билан ундирадиган жизяга айланиб қолмаса», деди. Ишоқ: «Агар сендан кейингиларга доимий солиқ бўлиб қолмаса», деб келтирди. Шунда у ҳар бир отга бир динор белгилади. Осим ибн Замра айтди: Шом аҳлидан бир қанча одамлар отлар ва қуллар билан келиб, Умар ибн Хаттобга: «Уларнинг садақасини ол», дедилар. У: «Мендан олдин буни ким қилганини билмайман, токи сўрамагунимча», деди — сўнг шунга ўхшашини зикр қилди.

حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ مُحَمَّدٍ الصَّفَّارُ , ثنا الْعَبَّاسُ بْنُ مُحَمَّدٍ , ثنا أَبُو نُعَيْمٍ الْفُضَيْلُ بْنُ دُكَيْنٍ ، ثنا عَاصِمُ بْنُ رَجَاءِ بْنِ حَيْوَةَ , عَنْ أَبِيهِ , عَنْ أَبِي الدَّرْدَاءِ , قَالَ : قَالَ أَبُو الدَّرْدَاءِ يَرْفَعُ الْحَدِيثَ , قَالَ : " مَا أَحَلَّ اللَّهُ فِي كِتَابِهِ فَهُوَ حَلالٌ , وَمَا حَرَّمَ فَهُوَ حَرَامٌ , وَمَا سَكَتَ عَنْهُ فَهُوَ عَافِيَةٌ , فَاقْبَلُوا مِنَ اللَّهِ عَافِيَتَهُ , فَإِنَّ اللَّهَ لَمْ يَكُنْ نَسِيًّا , ثُمَّ تَلا هَذِهِ الآيَةَ : ‏ وَمَا كَانَ رَبُّكَ نَسِيًّا "

Abu Dardo (roziyallohu anhu) hadisni marfuʼ qilib shunday dedi: «Alloh Oʻz Kitobida nimani halol qilgan boʻlsa, u haloldir; nimani harom qilgan boʻlsa, u haromdir; nima haqda sukut qilgan boʻlsa, u avf etilgandir. Bas, Allohdan Uning avfini qabul qilinglar, chunki Alloh unutuvchi emasdir». Soʻng u: «Rabbing unutuvchi emasdir», degan oyatni tilovat qildi.Абу Дардо (розияллоҳу анҳу) ҳадисни марфуъ қилиб шундай деди: «Аллоҳ Ўз Китобида нимани ҳалол қилган бўлса, у ҳалолдир; нимани ҳаром қилган бўлса, у ҳаромдир; нима ҳақда сукут қилган бўлса, у авф этилгандир. Бас, Аллоҳдан Унинг авфини қабул қилинглар, чунки Аллоҳ унутувчи эмасдир». Сўнг у: «Раббинг унутувчи эмасдир», деган оятни тиловат қилди.