Fotima bint Qays

حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ يَحْيَى، قَالَ قَرَأْتُ عَلَى مَالِكٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ يَزِيدَ، مَوْلَى الأَسْوَدِ بْنِ سُفْيَانَ عَنْ أَبِي سَلَمَةَ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، عَنْ فَاطِمَةَ بِنْتِ قَيْسٍ، أَنَّ أَبَا عَمْرِو بْنَ حَفْصٍ، طَلَّقَهَا الْبَتَّةَ وَهُوَ غَائِبٌ فَأَرْسَلَ إِلَيْهَا وَكِيلُهُ بِشَعِيرٍ فَسَخِطَتْهُ فَقَالَ وَاللَّهِ مَا لَكِ عَلَيْنَا مِنْ شَىْءٍ ‏.‏ فَجَاءَتْ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَذَكَرَتْ ذَلِكَ لَهُ فَقَالَ ‏"‏ لَيْسَ لَكِ عَلَيْهِ نَفَقَةٌ ‏"‏ ‏.‏ فَأَمَرَهَا أَنْ تَعْتَدَّ فِي بَيْتِ أُمِّ شَرِيكٍ ثُمَّ قَالَ ‏"‏ تِلْكَ امْرَأَةٌ يَغْشَاهَا أَصْحَابِي اعْتَدِّي عِنْدَ ابْنِ أُمِّ مَكْتُومٍ فَإِنَّهُ رَجُلٌ أَعْمَى تَضَعِينَ ثِيَابَكِ فَإِذَا حَلَلْتِ فَآذِنِينِي ‏"‏ ‏.‏ قَالَتْ فَلَمَّا حَلَلْتُ ذَكَرْتُ لَهُ أَنَّ مُعَاوِيَةَ بْنَ أَبِي سُفْيَانَ وَأَبَا جَهْمٍ خَطَبَانِي ‏.‏ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ أَمَّا أَبُو جَهْمٍ فَلاَ يَضَعُ عَصَاهُ عَنْ عَاتَقِهِ وَأَمَّا مُعَاوِيَةُ فَصُعْلُوكٌ لاَ مَالَ لَهُ انْكِحِي أُسَامَةَ بْنَ زَيْدٍ ‏"‏ ‏.‏ فَكَرِهْتُهُ ثُمَّ قَالَ ‏"‏ انْكِحِي أُسَامَةَ ‏"‏ ‏.‏ فَنَكَحْتُهُ فَجَعَلَ اللَّهُ فِيهِ خَيْرًا وَاغْتَبَطْتُ بِهِ ‏.‏

Fotima bint Qays (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Abu Amr ibn Hafs uni gʻoyibligida (uydan uzoqda turib) batta (qatʼiy) taloq qildi va vakilini unga arpa bilan yubordi. (Fotima) bunga gʻazablandi (norozi boʻldi). Shunda (vakil): «Vallohi, bizning zimmamizda senga (beradigan) hech narsa yoʻq», dedi. (Fotima) Rasululloh ﷺ ning oldiga kelib buni u zotga aytdi. U zot: «Uning (eringning) zimmasida senga nafaqa yoʻq», dedilar. Soʻng unga Ummu Sharikning uyida idda oʻtkazishni buyurdilar. Keyin: «U shunday ayolki, oldiga mening sahobalarim koʻp boradi. Idda(ngni) Ibn Ummu Maktumning oldida oʻtkaz, chunki u koʻr kishi, (uning oldida) kiyimingni yechishing mumkin. Idda(ng) tugab (eraga) hatto boʻlganingda menga xabar ber», dedilar. (Fotima) dedi: «Idda(m) tugab eraga hatto boʻlganimda, men u zotga Muoviya ibn Abu Sufyon va Abu Jahm menga sovchi qoʻyganini aytdim. Shunda Rasululloh ﷺ: ‹Abu Jahmga kelsak, u hassasini yelkasidan qoʻymaydi (xotinlarini koʻp uradi); Muoviyaga kelsak, u kambagʻal, moli yoʻq. Usoma ibn Zaydga turmushga chiq›, dedilar. Men uni yoqtirmadim. Soʻng u zot: ‹Usomaga turmushga chiq›, dedilar. Men unga turmushga chiqdim. Alloh unda yaxshilik (baraka) ato etdi va men u bilan (boshqalar) havas qiladigan (saodatli) holatga keldim.»Фотима бинт Қайс (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Абу Амр ибн Ҳафс уни ғойиблигида (уйдан узоқда туриб) батта (қатъий) талоқ қилди ва вакилини унга арпа билан юборди. (Фотима) бунга ғазабланди (норози бўлди). Шунда (вакил): «Валлоҳи, бизнинг зиммамизда сенга (берадиган) ҳеч нарса йўқ», деди. (Фотима) Расулуллоҳ ﷺ нинг олдига келиб буни у зотга айтди. У зот: «Унинг (эрингнинг) зиммасида сенга нафақа йўқ», дедилар. Сўнг унга Умму Шарикнинг уйида идда ўтказишни буюрдилар. Кейин: «У шундай аёлки, олдига менинг саҳобаларим кўп боради. Идда(нгни) Ибн Умму Мактумнинг олдида ўтказ, чунки у кўр киши, (унинг олдида) кийимингни ечишинг мумкин. Идда(нг) тугаб (эрага) ҳатто бўлганингда менга хабар бер», дедилар. (Фотима) деди: «Идда(м) тугаб эрага ҳатто бўлганимда, мен у зотга Муовия ибн Абу Суфён ва Абу Жаҳм менга совчи қўйганини айтдим. Шунда Расулуллоҳ ﷺ: ‹Абу Жаҳмга келсак, у ҳассасини елкасидан қўймайди (хотинларини кўп уради); Муовияга келсак, у камбағал, моли йўқ. Усома ибн Зайдга турмушга чиқ›, дедилар. Мен уни ёқтирмадим. Сўнг у зот: ‹Усомага турмушга чиқ›, дедилар. Мен унга турмушга чиқдим. Аллоҳ унда яхшилик (барака) ато этди ва мен у билан (бошқалар) ҳавас қиладиган (саодатли) ҳолатга келдим.»

حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ، - يَعْنِي ابْنَ أَبِي حَازِمٍ وَقَالَ قُتَيْبَةُ أَيْضًا حَدَّثَنَا يَعْقُوبُ، - يَعْنِي ابْنَ عَبْدِ الرَّحْمَنِ الْقَارِيَّ - كِلاَهُمَا عَنْ أَبِي حَازِمٍ، عَنْ أَبِي، سَلَمَةَ عَنْ فَاطِمَةَ بِنْتِ قَيْسٍ، أَنَّهُ طَلَّقَهَا زَوْجُهَا فِي عَهْدِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَكَانَ أَنْفَقَ عَلَيْهَا نَفَقَةَ دُونٍ فَلَمَّا رَأَتْ ذَلِكَ قَالَتْ وَاللَّهِ لأُعْلِمَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَإِذَا كَانَ لِي نَفَقَةٌ أَخَذْتُ الَّذِي يُصْلِحُنِي وَإِنْ لَمْ تَكُنْ لِي نَفَقَةٌ لَمْ آخُذْ مِنْهُ شَيْئًا قَالَتْ فَذَكَرْتُ ذَلِكَ لِرَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ ‏"‏ لاَ نَفَقَةَ لَكِ وَلاَ سُكْنَى ‏"‏ ‏.‏

Fotima bint Qays (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: uni eri Nabiy ﷺ zamonida taloq qildi va unga oz nafaqa bergan edi. (Fotima) buni koʻrgach: «Vallohi, men albatta Rasululloh ﷺ ga bildiraman, agar menga nafaqa (haqi) boʻlsa, oʻzimga yetadiganini olaman, agar menga nafaqa boʻlmasa, undan hech narsa olmayman», dedi. (Fotima) dedi: «Men buni Rasululloh ﷺ ga aytdim. U zot: ‹Senga nafaqa ham, turar joy ham yoʻq›, dedilar.»Фотима бинт Қайс (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: уни эри Набий ﷺ замонида талоқ қилди ва унга оз нафақа берган эди. (Фотима) буни кўргач: «Валлоҳи, мен албатта Расулуллоҳ ﷺ га билдираман, агар менга нафақа (ҳақи) бўлса, ўзимга етадиганини оламан, агар менга нафақа бўлмаса, ундан ҳеч нарса олмайман», деди. (Фотима) деди: «Мен буни Расулуллоҳ ﷺ га айтдим. У зот: ‹Сенга нафақа ҳам, турар жой ҳам йўқ›, дедилар.»

حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ، حَدَّثَنَا لَيْثٌ، عَنْ عِمْرَانَ بْنِ أَبِي أَنَسٍ، عَنْ أَبِي سَلَمَةَ، أَنَّهُ قَالَ سَأَلْتُ فَاطِمَةَ بِنْتَ قَيْسٍ فَأَخْبَرَتْنِي أَنَّ زَوْجَهَا الْمَخْزُومِيَّ طَلَّقَهَا فَأَبَى أَنْ يُنْفِقَ عَلَيْهَا فَجَاءَتْ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَأَخْبَرَتْهُ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ لاَ نَفَقَةَ لَكِ فَانْتَقِلِي فَاذْهَبِي إِلَى ابْنِ أُمِّ مَكْتُومٍ فَكُونِي عِنْدَهُ فَإِنَّهُ رَجُلٌ أَعْمَى تَضَعِينَ ثِيَابَكِ عِنْدَهُ ‏"‏ ‏.‏

Fotima bint Qays (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: uning eri al-Maxzumiy uni taloq qilgan va unga nafaqa berishdan bosh tortgan. (Fotima) Rasululloh ﷺ ning oldiga kelib u zotga (buni) xabar berdi. Shunda Rasululloh ﷺ: «Senga nafaqa yoʻq. (Bu yerdan) koʻchib Ibn Ummu Maktumning oldiga bor va uning huzurida tur, chunki u koʻr kishi, uning oldida kiyimingni yechishing mumkin», dedilar.Фотима бинт Қайс (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: унинг эри ал-Махзумий уни талоқ қилган ва унга нафақа беришдан бош тортган. (Фотима) Расулуллоҳ ﷺ нинг олдига келиб у зотга (буни) хабар берди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ: «Сенга нафақа йўқ. (Бу ердан) кўчиб Ибн Умму Мактумнинг олдига бор ва унинг ҳузурида тур, чунки у кўр киши, унинг олдида кийимингни ечишинг мумкин», дедилар.

حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ أَيُّوبَ، وَقُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ، وَابْنُ، حُجْرٍ قَالُوا حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ، - يَعْنُونَ ابْنَ جَعْفَرٍ - عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَمْرٍو، عَنْ أَبِي سَلَمَةَ، عَنْ فَاطِمَةَ بِنْتِ قَيْسٍ، ح وَحَدَّثَنَاهُ أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بِشْرٍ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَمْرٍو، حَدَّثَنَا أَبُو سَلَمَةَ، عَنْ فَاطِمَةَ بِنْتِ قَيْسٍ، قَالَ كَتَبْتُ ذَلِكَ مِنْ فِيهَا كِتَابًا قَالَتْ كُنْتُ عِنْدَ رَجُلٍ مِنْ بَنِي مَخْزُومٍ فَطَلَّقَنِي الْبَتَّةَ فَأَرْسَلْتُ إِلَى أَهْلِهِ أَبْتَغِي النَّفَقَةَ ‏.‏ وَاقْتَصُّوا الْحَدِيثَ بِمَعْنَى حَدِيثِ يَحْيَى بْنِ أَبِي كَثِيرٍ عَنْ أَبِي سَلَمَةَ ‏.‏ غَيْرَ أَنَّ فِي حَدِيثِ مُحَمَّدِ بْنِ عَمْرٍو ‏"‏ لاَ تَفُوتِينَا بِنَفْسِكِ ‏"‏ ‏.‏

Fotima bint Qays (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: «Men Banu Maxzumdan boʻlgan bir kishining nikohida edim, u meni batta (qatʼiy) taloq qildi. Men uning ahliga nafaqa soʻrab (xabar) yubordim.» Va (roviylar) hadisni Yahyo ibn Abu Kasirning Abu Salamadan (qilgan) rivoyati maʼnosida keltirdilar. Faqat Muhammad ibn Amrning hadisida: «Oʻzing haqingda bizdan oʻtib (qaror qabul qilib) ketma», (degan ibora bor).Фотима бинт Қайс (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: «Мен Бану Махзумдан бўлган бир кишининг никоҳида эдим, у мени батта (қатъий) талоқ қилди. Мен унинг аҳлига нафақа сўраб (хабар) юбордим.» Ва (ровийлар) ҳадисни Яҳё ибн Абу Касирнинг Абу Саламадан (қилган) ривояти маъносида келтирдилар. Фақат Муҳаммад ибн Амрнинг ҳадисида: «Ўзинг ҳақингда биздан ўтиб (қарор қабул қилиб) кетма», (деган ибора бор).

حَدَّثَنَا حَسَنُ بْنُ عَلِيٍّ الْحُلْوَانِيُّ، وَعَبْدُ بْنُ حُمَيْدٍ، جَمِيعًا عَنْ يَعْقُوبَ بْنِ إِبْرَاهِيمَ، بْنِ سَعْدٍ حَدَّثَنَا أَبِي، عَنْ صَالِحٍ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، أَنَّ أَبَا سَلَمَةَ بْنَ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ عَوْفٍ، أَخْبَرَهُ أَنَّ فَاطِمَةَ بِنْتَ قَيْسٍ أَخْبَرَتْهُ أَنَّهَا، كَانَتْ تَحْتَ أَبِي عَمْرِو بْنِ حَفْصِ بْنِ الْمُغِيرَةِ فَطَلَّقَهَا آخِرَ ثَلاَثِ تَطْلِيقَاتٍ فَزَعَمَتْ أَنَّهَا جَاءَتْ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم تَسْتَفْتِيهِ فِي خُرُوجِهَا مِنْ بَيْتِهَا فَأَمَرَهَا أَنْ تَنْتَقِلَ إِلَى ابْنِ أُمِّ مَكْتُومٍ الأَعْمَى فَأَبَى مَرْوَانُ أَنْ يُصَدِّقَهُ فِي خُرُوجِ الْمُطَلَّقَةِ مِنْ بَيْتِهَا وَقَالَ عُرْوَةُ إِنَّ عَائِشَةَ أَنْكَرَتْ ذَلِكَ عَلَى فَاطِمَةَ بِنْتِ قَيْسٍ.‏

Fotima bint Qays (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: U Abu Amr ibn Hafs ibn al-Mugʻiraning nikohida edi, u (Abu Amr) uni uchta taloqning oxirgisi (uchinchisi) bilan taloq qildi. (Fotima) gumon (taʼkid) qilishicha, u Rasululloh ﷺ ning oldiga kelib oʻz uyidan chiqishi haqida fatvo soʻradi. Shunda u zot unga koʻr Ibn Ummu Maktumning oldiga koʻchishni buyurdilar. Marvon esa taloq qilingan ayolning oʻz uyidan chiqishi (haqidagi) bu (rivoyat)ni tasdiqlashdan (qabul qilishdan) bosh tortdi. Urva: «Oisha buni Fotima bint Qaysga (qilib) inkor qildi (rad etdi)», dedi.Фотима бинт Қайс (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: У Абу Амр ибн Ҳафс ибн ал-Муғиранинг никоҳида эди, у (Абу Амр) уни учта талоқнинг охиргиси (учинчиси) билан талоқ қилди. (Фотима) гумон (таъкид) қилишича, у Расулуллоҳ ﷺ нинг олдига келиб ўз уйидан чиқиши ҳақида фатво сўради. Шунда у зот унга кўр Ибн Умму Мактумнинг олдига кўчишни буюрдилар. Марвон эса талоқ қилинган аёлнинг ўз уйидан чиқиши (ҳақидаги) бу (ривоят)ни тасдиқлашдан (қабул қилишдан) бош тортди. Урва: «Оиша буни Фотима бинт Қайсга (қилиб) инкор қилди (рад этди)», деди.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى، وَابْنُ، بَشَّارٍ قَالاَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ مَهْدِيٍّ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ سَلَمَةَ بْنِ كُهَيْلٍ، عَنِ الشَّعْبِيِّ، عَنْ فَاطِمَةَ بِنْتِ قَيْسٍ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فِي الْمُطَلَّقَةِ ثَلاَثًا قَالَ ‏"‏ لَيْسَ لَهَا سُكْنَى وَلاَ نَفَقَةٌ ‏"‏ ‏.‏

Fotima bint Qays (roziyallohu anho)dan, u Nabiy ﷺ dan uch (taloq bilan) taloq qilingan ayol haqida rivoyat qilinadi: u zot: «Unga na turar joy, na nafaqa bor», dedilar.Фотима бинт Қайс (розияллоҳу анҳо)дан, у Набий ﷺ дан уч (талоқ билан) талоқ қилинган аёл ҳақида ривоят қилинади: у зот: «Унга на турар жой, на нафақа бор», дедилар.

وَحَدَّثَنِي إِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ الْحَنْظَلِيُّ، أَخْبَرَنَا يَحْيَى بْنُ آدَمَ، حَدَّثَنَا عَمَّارُ بْنُ، رُزَيْقٍ عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ، عَنِ الشَّعْبِيِّ، عَنْ فَاطِمَةَ بِنْتِ قَيْسٍ، قَالَتْ طَلَّقَنِي زَوْجِي ثَلاَثًا فَأَرَدْتُ النُّقْلَةَ فَأَتَيْتُ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ ‏"‏ انْتَقِلِي إِلَى بَيْتِ ابْنِ عَمِّكِ عَمْرِو بْنِ أُمِّ مَكْتُومٍ فَاعْتَدِّي عِنْدَهُ ‏"‏ ‏.‏

Fotima bint Qays (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: «Erim meni uch (taloq bilan) taloq qildi. Men (uning uyidan boshqa joyga) koʻchib oʻtmoqchi boʻldim va Nabiy ﷺ ning oldilariga keldim. Shunda u zot: ‹Amaking oʻgʻli Amr ibn Ummu Maktumning uyiga koʻch va iddangni oʻsha yerda oʻtkaz›, — dedilar».Фотима бинт Қайс (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: «Эрим мени уч (талоқ билан) талоқ қилди. Мен (унинг уйидан бошқа жойга) кўчиб ўтмоқчи бўлдим ва Набий ﷺ нинг олдиларига келдим. Шунда у зот: ‹Амакинг ўғли Амр ибн Умму Мактумнинг уйига кўч ва иддангни ўша ерда ўтказ›, — дедилар».

وَحَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا وَكِيعٌ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ أَبِي بَكْرِ بْنِ أَبِي، الْجَهْمِ بْنِ صُخَيْرٍ الْعَدَوِيِّ قَالَ سَمِعْتُ فَاطِمَةَ بِنْتَ قَيْسٍ، تَقُولُ إِنَّ زَوْجَهَا طَلَّقَهَا ثَلاَثًا فَلَمْ يَجْعَلْ لَهَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم سُكْنَى وَلاَ نَفَقَةً قَالَتْ قَالَ لِي رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ إِذَا حَلَلْتِ فَآذِنِينِي ‏"‏ ‏.‏ فَآذَنْتُهُ فَخَطَبَهَا مُعَاوِيَةُ وَأَبُو جَهْمٍ وَأُسَامَةُ بْنُ زَيْدٍ ‏.‏ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ أَمَّا مُعَاوِيَةُ فَرَجُلٌ تَرِبٌ لاَ مَالَ لَهُ وَأَمَّا أَبُو جَهْمٍ فَرَجُلٌ ضَرَّابٌ لِلنِّسَاءِ وَلَكِنْ أُسَامَةُ بْنُ زَيْدٍ ‏"‏ ‏.‏ فَقَالَتْ بِيَدِهَا هَكَذَا أُسَامَةُ أُسَامَةُ فَقَالَ لَهَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ طَاعَةُ اللَّهِ وَطَاعَةُ رَسُولِهِ خَيْرٌ لَكِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَتْ فَتَزَوَّجْتُهُ فَاغْتَبَطْتُ ‏.‏

Fotima bint Qays (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: «Erim meni uch (taloq bilan) taloq qildi, Rasululloh ﷺ menga turar joy ham, nafaqa ham belgilamadilar. Rasululloh ﷺ menga: ‹Iddangdan chiqib halol boʻlsang, menga xabar ber›, — dedilar. Men u zotga xabar berdim. Shunda menga Muoviya, Abu Jahm va Usoma ibn Zayd sovchi qoʻyishdi. Rasululloh ﷺ: ‹Muoviyaga kelsak, u kambagʻal, moli yoʻq odam. Abu Jahmga kelsak, u ayollarni koʻp uradigan odam. Lekin Usoma ibn Zayd (yaxshi)›, — dedilar. Men qoʻlim bilan mana bunday qilib (Usomani yoqtirmasligimga ishora qilib): ‹Usoma! Usoma!› dedim. Shunda Rasululloh ﷺ menga: ‹Allohga itoat qilish va Uning Rasuliga itoat qilish sen uchun yaxshiroqdir›, — dedilar. Bas, men unga turmushga chiqdim va (boshqalar) hasad qiladigan darajada baxtli boʻldim».Фотима бинт Қайс (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: «Эрим мени уч (талоқ билан) талоқ қилди, Расулуллоҳ ﷺ менга турар жой ҳам, нафақа ҳам белгиламадилар. Расулуллоҳ ﷺ менга: ‹Иддангдан чиқиб ҳалол бўлсанг, менга хабар бер›, — дедилар. Мен у зотга хабар бердим. Шунда менга Муовия, Абу Жаҳм ва Усома ибн Зайд совчи қўйишди. Расулуллоҳ ﷺ: ‹Муовияга келсак, у камбағал, моли йўқ одам. Абу Жаҳмга келсак, у аёлларни кўп урадиган одам. Лекин Усома ибн Зайд (яхши)›, — дедилар. Мен қўлим билан мана бундай қилиб (Усомани ёқтирмаслигимга ишора қилиб): ‹Усома! Усома!› дедим. Шунда Расулуллоҳ ﷺ менга: ‹Аллоҳга итоат қилиш ва Унинг Расулига итоат қилиш сен учун яхшироқдир›, — дедилар. Бас, мен унга турмушга чиқдим ва (бошқалар) ҳасад қиладиган даражада бахтли бўлдим».

وَحَدَّثَنِي إِسْحَاقُ بْنُ مَنْصُورٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ، عَنْ سُفْيَانَ، عَنْ أَبِي بَكْرِ بْنِ، أَبِي الْجَهْمِ قَالَ سَمِعْتُ فَاطِمَةَ بِنْتَ قَيْسٍ، تَقُولُ أَرْسَلَ إِلَىَّ زَوْجِي أَبُو عَمْرِو بْنُ حَفْصِ بْنِ الْمُغِيرَةِ عَيَّاشَ بْنَ أَبِي رَبِيعَةَ بِطَلاَقِي وَأَرْسَلَ مَعَهُ بِخَمْسَةِ آصُعِ تَمْرٍ وَخَمْسَةِ آصُعِ شَعِيرٍ فَقُلْتُ أَمَا لِي نَفَقَةٌ إِلاَّ هَذَا وَلاَ أَعْتَدُّ فِي مَنْزِلِكُمْ قَالَ لاَ ‏.‏ قَالَتْ فَشَدَدْتُ عَلَىَّ ثِيَابِي وَأَتَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ ‏"‏ كَمْ طَلَّقَكِ ‏"‏ ‏.‏ قُلْتُ ثَلاَثًا ‏.‏ قَالَ ‏"‏ صَدَقَ لَيْسَ لَكِ نَفَقَةٌ ‏.‏ اعْتَدِّي فِي بَيْتِ ابْنِ عَمِّكِ ابْنِ أُمِّ مَكْتُومٍ فَإِنَّهُ ضَرِيرُ الْبَصَرِ تُلْقِي ثَوْبَكِ عِنْدَهُ فَإِذَا انْقَضَتْ عِدَّتُكِ فَآذِنِينِي ‏"‏ ‏.‏ قَالَتْ فَخَطَبَنِي خُطَّابٌ مِنْهُمْ مُعَاوِيَةُ وَأَبُو الْجَهْمِ ‏.‏ فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ إِنَّ مُعَاوِيَةَ تَرِبٌ خَفِيفُ الْحَالِ وَأَبُو الْجَهْمِ مِنْهُ شِدَّةٌ عَلَى النِّسَاءِ - أَوْ يَضْرِبُ النِّسَاءَ أَوْ نَحْوَ هَذَا - وَلَكِنْ عَلَيْكِ بِأُسَامَةَ بْنِ زَيْدٍ ‏"‏ ‏.‏

Fotima bint Qays (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: «Erim Abu Amr ibn Hafs ibn al-Mugʻira menga taloq bilan Ayyosh ibn Abu Rabiani yubordi va u bilan birga besh soʼ xurmo va besh soʼ arpa yubordi. Men: ‹Menga shundan boshqa nafaqa yoʻqmi va sizlarning uyingizda iddamni oʻtkazmaymanmi?› dedim. U: ‹Yoʻq›, dedi. Shunda men kiyimlarimni mahkam oʻrab, Rasululloh ﷺ ning oldilariga keldim. U zot: ‹Sani necha (taloq bilan) taloq qildi?› dedilar. Men: ‹Uch (taloq bilan)›, dedim. U zot: ‹U rost aytibdi, senga nafaqa yoʻq. Iddangni amaking oʻgʻli Ibnu Ummu Maktumning uyida oʻtkaz, chunki u koʻzi ojiz — uning oldida kiyimingni yechsang boʻladi. Iddang tugagach, menga xabar ber›, — dedilar. Bas, menga sovchilar — ular orasida Muoviya va Abul-Jahm bor edi — sovchi qoʻyishdi. Shunda Nabiy ﷺ: ‹Muoviya kambagʻal, holi yengil (qashshoq) kishidir. Abul-Jahmda esa ayollarga nisbatan qattiqqoʻllik bor — yoki: ayollarni uradi — yoki shunga oʻxshash (bir gap aytdilar). Lekin sen Usoma ibn Zaydni (tanla)›, — dedilar».Фотима бинт Қайс (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: «Эрим Абу Амр ибн Ҳафс ибн ал-Муғира менга талоқ билан Айёш ибн Абу Рабиани юборди ва у билан бирга беш сў хурмо ва беш сў арпа юборди. Мен: ‹Менга шундан бошқа нафақа йўқми ва сизларнинг уйингизда иддамни ўтказмайманми?› дедим. У: ‹Йўқ›, деди. Шунда мен кийимларимни маҳкам ўраб, Расулуллоҳ ﷺ нинг олдиларига келдим. У зот: ‹Сани неча (талоқ билан) талоқ қилди?› дедилар. Мен: ‹Уч (талоқ билан)›, дедим. У зот: ‹У рост айтибди, сенга нафақа йўқ. Иддангни амакинг ўғли Ибну Умму Мактумнинг уйида ўтказ, чунки у кўзи ожиз — унинг олдида кийимингни ечсанг бўлади. Идданг тугагач, менга хабар бер›, — дедилар. Бас, менга совчилар — улар орасида Муовия ва Абул-Жаҳм бор эди — совчи қўйишди. Шунда Набий ﷺ: ‹Муовия камбағал, ҳоли енгил (қашшоқ) кишидир. Абул-Жаҳмда эса аёлларга нисбатан қаттиққўллик бор — ёки: аёлларни уради — ёки шунга ўхшаш (бир гап айтдилар). Лекин сен Усома ибн Зайдни (танла)›, — дедилар».

وَحَدَّثَنِي حَسَنُ بْنُ عَلِيٍّ الْحُلْوَانِيُّ، حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ آدَمَ، حَدَّثَنَا حَسَنُ بْنُ صَالِحٍ، عَنِ السُّدِّيِّ، عَنِ الْبَهِيِّ، عَنْ فَاطِمَةَ بِنْتِ قَيْسٍ، قَالَتْ طَلَّقَنِي زَوْجِي ثَلاَثًا فَلَمْ يَجْعَلْ لِي رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم سُكْنَى وَلاَ نَفَقَةً ‏.‏

Fotima bint Qays (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: «Erim meni uch (taloq bilan) taloq qildi, Rasululloh ﷺ menga turar joy ham, nafaqa ham belgilamadilar».Фотима бинт Қайс (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: «Эрим мени уч (талоқ билан) талоқ қилди, Расулуллоҳ ﷺ менга турар жой ҳам, нафақа ҳам белгиламадилар».

وَحَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى، حَدَّثَنَا حَفْصُ بْنُ غِيَاثٍ، حَدَّثَنَا هِشَامٌ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ فَاطِمَةَ، بِنْتِ قَيْسٍ قَالَتْ قُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ زَوْجِي طَلَّقَنِي ثَلاَثًا وَأَخَافُ أَنْ يُقْتَحَمَ عَلَىَّ ‏.‏ قَالَ فَأَمَرَهَا فَتَحَوَّلَتْ ‏.‏

Fotima bint Qays (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: «Men: ‹Yo Rasululloh! Erim meni uch (taloq bilan) taloq qildi va men (ustimga birov) bostirib kirishidan qoʻrqaman›, dedim». Shunda u zot unga buyurdilar, u esa (boshqa uyga) koʻchib oʻtdi.Фотима бинт Қайс (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: «Мен: ‹Ё Расулуллоҳ! Эрим мени уч (талоқ билан) талоқ қилди ва мен (устимга биров) бостириб киришидан қўрқаман›, дедим». Шунда у зот унга буюрдилар, у эса (бошқа уйга) кўчиб ўтди.

حَدَّثَنَا هَنَّادٌ، حَدَّثَنَا جَرِيرٌ، عَنْ مُغِيرَةَ، عَنِ الشَّعْبِيِّ، قَالَ قَالَتْ فَاطِمَةُ بِنْتُ قَيْسٍ طَلَّقَنِي زَوْجِي ثَلاَثًا عَلَى عَهْدِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ لاَ سُكْنَى لَكِ وَلاَ نَفَقَةَ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ مُغِيرَةُ فَذَكَرْتُهُ لإِبْرَاهِيمَ فَقَالَ قَالَ عُمَرُ لاَ نَدَعُ كِتَابَ اللَّهِ وَسُنَّةَ نَبِيِّنَا صلى الله عليه وسلم لِقَوْلِ امْرَأَةٍ لاَ نَدْرِي أَحَفِظَتْ أَمْ نَسِيَتْ ‏.‏ وَكَانَ عُمَرُ يَجْعَلُ لَهَا السُّكْنَى وَالنَّفَقَةَ ‏.‏ حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ مَنِيعٍ، حَدَّثَنَا هُشَيْمٌ، أَنْبَأَنَا حُصَيْنٌ، وَإِسْمَاعِيلُ، وَمُجَالِدٌ، قَالَ هُشَيْمٌ وَحَدَّثَنَا دَاوُدُ، أَيْضًا عَنِ الشَّعْبِيِّ، قَالَ دَخَلْتُ عَلَى فَاطِمَةَ بِنْتِ قَيْسٍ فَسَأَلْتُهَا عَنْ قَضَاءِ، رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِيهَا فَقَالَتْ طَلَّقَهَا زَوْجُهَا الْبَتَّةَ فَخَاصَمَتْهُ فِي السُّكْنَى وَالنَّفَقَةِ فَلَمْ يَجْعَلْ لَهَا النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم سُكْنَى وَلاَ نَفَقَةً ‏.‏ وَفِي حَدِيثِ دَاوُدَ قَالَتْ وَأَمَرَنِي أَنْ أَعْتَدَّ فِي بَيْتِ ابْنِ أُمِّ مَكْتُومٍ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ ‏.‏ وَهُوَ قَوْلُ بَعْضِ أَهْلِ الْعِلْمِ مِنْهُمُ الْحَسَنُ الْبَصْرِيُّ وَعَطَاءُ بْنُ أَبِي رَبَاحٍ وَالشَّعْبِيُّ وَبِهِ يَقُولُ أَحْمَدُ وَإِسْحَاقُ ‏.‏ وَقَالُوا لَيْسَ لِلْمُطَلَّقَةِ سُكْنَى وَلاَ نَفَقَةٌ إِذَا لَمْ يَمْلِكْ زَوْجُهَا الرَّجْعَةَ ‏.‏ وَقَالَ بَعْضُ أَهْلِ الْعِلْمِ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم مِنْهُمْ عُمَرُ وَعَبْدُ اللَّهِ إِنَّ الْمُطَلَّقَةَ ثَلاَثًا لَهَا السُّكْنَى وَالنَّفَقَةُ ‏.‏ وَهُوَ قَوْلُ سُفْيَانَ الثَّوْرِيِّ وَأَهْلِ الْكُوفَةِ ‏.‏ وَقَالَ بَعْضُ أَهْلِ الْعِلْمِ لَهَا السُّكْنَى وَلاَ نَفَقَةَ لَهَا ‏.‏ وَهُوَ قَوْلُ مَالِكِ بْنِ أَنَسٍ وَاللَّيْثِ بْنِ سَعْدٍ وَالشَّافِعِيِّ ‏.‏ وَقَالَ الشَّافِعِيُّ إِنَّمَا جَعَلْنَا لَهَا السُّكْنَى بِكِتَابِ اللَّهِ قَالَ اللَّهُ تَعَالَى‏:‏ ‏(‏لاَ تُخْرِجُوهُنَّ مِنْ بُيُوتِهِنَّ وَلاَ يَخْرُجْنَ إِلاَّ أَنْ يَأْتِينَ بِفَاحِشَةٍ مُبَيِّنَةٍ ‏)‏ قَالُوا هُوَ الْبَذَاءُ أَنْ تَبْذُوَ عَلَى أَهْلِهَا ‏.‏ وَاعْتَلَّ بِأَنَّ فَاطِمَةَ بِنْتَ قَيْسٍ لَمْ يَجْعَلْ لَهَا النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم السُّكْنَى لِمَا كَانَتْ تَبْذُو عَلَى أَهْلِهَا ‏.‏ قَالَ الشَّافِعِيُّ وَلاَ نَفَقَةَ لَهَا لِحَدِيثِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي قِصَّةِ حَدِيثِ فَاطِمَةَ بِنْتِ قَيْسٍ ‏.‏

Fotima bint Qays (roziyallohu anho) aytdi: «Erim Nabiy ﷺ zamonida meni uch (taloq bilan) taloq qildi. Shunda Allohning Rasuli ﷺ: ‹Sen uchun na turar joy bor, na nafaqa›, dedilar.» Mugʻiyra (rivoyat qiluvchilardan biri) aytdi: «Buni Ibrohimga zikr qilganimda, u: ‹Umar: ‹Biz Allohning Kitobini va Paygʻambarimiz ﷺning sunnatini, eslaganmi yoki unutganmi bilmaydigan bir ayolning soʻzi uchun tark etmaymiz›, dedi›, dedi.» Umar esa unga (taloq qilingan ayolga) turar joy ham, nafaqa ham (berishni) belgilar edi. Shaʼbiy aytdi: «Men Fotima bint Qays huzuriga kirdim va undan Allohning Rasuli ﷺning uning haqidagi hukmlari toʻgʻrisida soʻradim. U: ‹Erim meni ‹battata› (qatʼiy) qilib taloq qildi, men u bilan turar joy va nafaqa haqida daʼvolashdim, ammo Nabiy ﷺ menga na turar joy, na nafaqa belgilamadilar›, dedi.» Dovudning hadisida: «(Fotima): ‹U zot menga Ibn Ummu Maktumning uyida idda saqlashimni buyurdilar›, dedi», (deyilgan). Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir. Bu baʼzi ilm ahlining — ular orasida Hasan Basriy, Ato ibn Abi Raboh va Shaʼbiy — soʻzidir; Ahmad va Ishoq ham shuni aytadilar. Ular: «Eri qaytarib olishga ega boʻlmasa, taloq qilingan ayol uchun na turar joy, na nafaqa bordir», dedilar. Nabiy ﷺ sahobalaridan boʻlgan baʼzi ilm ahli — ular orasida Umar va Abdulloh — «uch (taloq bilan) taloq qilingan ayol uchun turar joy ham, nafaqa ham bordir», dedilar. Bu Sufyon Savriy va Kufa ahlining soʻzidir. Baʼzi ilm ahli: «Uning uchun turar joy bor, lekin nafaqa yoʻq», dedilar. Bu Molik ibn Anas, Lays ibn Saʼd va Shofeiyning soʻzidir. Shofeiy: «Biz uning uchun turar joyni Allohning Kitobiga koʻra belgiladik. Alloh taolo: {Ularni uylaridan chiqarmang, ular ham (oʻzlari) chiqmasinlar, magar ochiq bir fohisha (ish) qilsalargina (chiqarish mumkin)} (Taloq 1), dedi», dedi. Ular: «Bu — (ayolning) er-xeshlariga qoʻpollik (fohish soʻz) qilishidir», dedilar. (Shofeiy): «Fotima bint Qaysga Nabiy ﷺ turar joy belgilamaganlari, uning er-xeshlariga qoʻpollik qilgani sababli edi», deb dalil keltirdi. Shofeiy: «Uning uchun nafaqa ham yoʻq — Allohning Rasuli ﷺning Fotima bint Qays qissasidagi hadislari sababli», dedi.Фотима бинт Қайс (розияллоҳу анҳо) айтди: «Эрим Набий ﷺ замонида мени уч (талоқ билан) талоқ қилди. Шунда Аллоҳнинг Расули ﷺ: ‹Сен учун на турар жой бор, на нафақа›, дедилар.» Муғийра (ривоят қилувчилардан бири) айтди: «Буни Иброҳимга зикр қилганимда, у: ‹Умар: ‹Биз Аллоҳнинг Китобини ва Пайғамбаримиз ﷺнинг суннатини, эслаганми ёки унутганми билмайдиган бир аёлнинг сўзи учун тарк этмаймиз›, деди›, деди.» Умар эса унга (талоқ қилинган аёлга) турар жой ҳам, нафақа ҳам (беришни) белгилар эди. Шаъбий айтди: «Мен Фотима бинт Қайс ҳузурига кирдим ва ундан Аллоҳнинг Расули ﷺнинг унинг ҳақидаги ҳукмлари тўғрисида сўрадим. У: ‹Эрим мени ‹баттата› (қатъий) қилиб талоқ қилди, мен у билан турар жой ва нафақа ҳақида даъволашдим, аммо Набий ﷺ менга на турар жой, на нафақа белгиламадилар›, деди.» Довуднинг ҳадисида: «(Фотима): ‹У зот менга Ибн Умму Мактумнинг уйида идда сақлашимни буюрдилар›, деди», (дейилган). Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир. Бу баъзи илм аҳлининг — улар орасида Ҳасан Басрий, Ато ибн Аби Рабоҳ ва Шаъбий — сўзидир; Аҳмад ва Ишоқ ҳам шуни айтадилар. Улар: «Эри қайтариб олишга эга бўлмаса, талоқ қилинган аёл учун на турар жой, на нафақа бордир», дедилар. Набий ﷺ саҳобаларидан бўлган баъзи илм аҳли — улар орасида Умар ва Абдуллоҳ — «уч (талоқ билан) талоқ қилинган аёл учун турар жой ҳам, нафақа ҳам бордир», дедилар. Бу Суфён Саврий ва Куфа аҳлининг сўзидир. Баъзи илм аҳли: «Унинг учун турар жой бор, лекин нафақа йўқ», дедилар. Бу Молик ибн Анас, Лайс ибн Саъд ва Шофеийнинг сўзидир. Шофеий: «Биз унинг учун турар жойни Аллоҳнинг Китобига кўра белгиладик. Аллоҳ таоло: {Уларни уйларидан чиқарманг, улар ҳам (ўзлари) чиқмасинлар, магар очиқ бир фоҳиша (иш) қилсаларгина (чиқариш мумкин)} (Талоқ 1), деди», деди. Улар: «Бу — (аёлнинг) эр-хешларига қўполлик (фоҳиш сўз) қилишидир», дедилар. (Шофеий): «Фотима бинт Қайсга Набий ﷺ турар жой белгиламаганлари, унинг эр-хешларига қўполлик қилгани сабабли эди», деб далил келтирди. Шофеий: «Унинг учун нафақа ҳам йўқ — Аллоҳнинг Расули ﷺнинг Фотима бинт Қайс қиссасидаги ҳадислари сабабли», деди.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا مُعَاذُ بْنُ هِشَامٍ، حَدَّثَنَا أَبِي، عَنْ قَتَادَةَ، عَنِ الشَّعْبِيِّ، عَنْ فَاطِمَةَ بِنْتِ قَيْسٍ، أَنَّ نَبِيَّ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم صَعِدَ الْمِنْبَرَ فَضَحِكَ فَقَالَ ‏"‏ إِنَّ تَمِيمًا الدَّارِيَّ حَدَّثَنِي بِحَدِيثٍ فَفَرِحْتُ فَأَحْبَبْتُ أَنْ أُحَدِّثَكُمْ حَدَّثَنِي أَنَّ نَاسًا مِنْ أَهْلِ فِلَسْطِينَ رَكِبُوا سَفِينَةً فِي الْبَحْرِ فَجَالَتْ بِهِمْ حَتَّى قَذَفَتْهُمْ فِي جَزِيرَةٍ مِنْ جَزَائِرِ الْبَحْرِ فَإِذَا هُمْ بِدَابَّةٍ لَبَّاسَةٍ نَاشِرَةٍ شَعْرَهَا فَقَالُوا مَا أَنْتِ قَالَتْ أَنَا الْجَسَّاسَةُ ‏.‏ قَالُوا فَأَخْبِرِينَا ‏.‏ قَالَتْ لاَ أُخْبِرُكُمْ وَلاَ أَسْتَخْبِرُكُمْ وَلَكِنِ ائْتُوا أَقْصَى الْقَرْيَةِ فَإِنَّ ثَمَّ مَنْ يُخْبِرُكُمْ وَيَسْتَخْبِرُكُمْ ‏.‏ فَأَتَيْنَا أَقْصَى الْقَرْيَةِ فَإِذَا رَجُلٌ مُوثَقٌ بِسِلْسِلَةٍ فَقَالَ أَخْبِرُونِي عَنْ عَيْنِ زُغَرَ ‏.‏ قُلْنَا مَلأَى تَدْفُقُ ‏.‏ قَالَ أَخْبِرُونِي عَنِ الْبُحَيْرَةِ قُلْنَا مَلأَى تَدْفُقُ ‏.‏ قَالَ أَخْبِرُونِي عَنْ نَخْلِ بَيْسَانَ الَّذِي بَيْنَ الأُرْدُنِّ وَفِلَسْطِينَ هَلْ أَطْعَمَ قُلْنَا نَعَمْ ‏.‏ قَالَ أَخْبِرُونِي عَنِ النَّبِيِّ هَلْ بُعِثَ قُلْنَا نَعَمْ ‏.‏ قَالَ أَخْبِرُونِي كَيْفَ النَّاسُ إِلَيْهِ قُلْنَا سِرَاعٌ ‏.‏ قَالَ فَنَزَّ نَزْوَةً حَتَّى كَادَ ‏.‏ قُلْنَا فَمَا أَنْتَ قَالَ إِنَّهُ الدَّجَّالُ وَإِنَّهُ يَدْخُلُ الأَمْصَارَ كُلَّهَا إِلاَّ طَيْبَةَ ‏.‏ وَطَيْبَةُ الْمَدِينَةُ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى وَهَذَا حَدِيثٌ صَحِيحٌ غَرِيبٌ مِنْ حَدِيثِ قَتَادَةَ عَنِ الشَّعْبِيِّ وَقَدْ رَوَاهُ غَيْرُ وَاحِدٍ عَنِ الشَّعْبِيِّ عَنْ فَاطِمَةَ بِنْتِ قَيْسٍ ‏.‏

Fotima bint Qays (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Allohning Nabiysi ﷺ minbarga chiqib, kulib: «Tamim ad-Doriy menga bir hadis (voqea) soʻzlab berdi, men undan xursand boʻldim va uni sizlarga ham soʻzlab berishni xohladim. U menga shuni soʻzlab berdiki, Falastin aholisidan boʻlgan baʼzi odamlar dengizda kemaga minishibdi. Kema ularni u yon-bu yon dengiz oralaridan biriga uloqtirguncha tashlabdi. Qarasalar, bir jonzot — junlari sochilib turgan, bahaybat narsa. Ular: ‹Sen nimasan?› deyishibdi. U: ‹Men Jassosaman›, debdi. Ular: ‹Bizga xabar ber›, deyishibdi. U: ‹Men sizlarga xabar bermayman va sizlardan xabar ham soʻramayman, lekin qishloqning eng chetiga boringlar, oʻsha yerda sizlarga xabar beradigan va sizlardan xabar oladigan kishi bor›, debdi. Biz qishloqning eng chetiga bordik, qarasak, zanjir bilan bogʻlangan bir kishi. U: ‹Menga Zugʻar buloqi haqida xabar beringlar›, debdi. Biz: ‹U toʻla, otilib oqayotir›, dedik. U: ‹Menga koʻl (Buhayra) haqida xabar beringlar›, debdi. Biz: ‹U toʻla, otilib oqayotir›, dedik. U: ‹Iordaniya bilan Falastin orasidagi Bayson xurmozorlari haqida xabar beringlar, ular meva berdimi?› debdi. Biz: ‹Ha›, dedik. U: ‹Menga Nabiy haqida xabar beringlar, u (paygʻambar etib) yuborildimi?› debdi. Biz: ‹Ha›, dedik. U: ‹Menga odamlar unga qanday (munosabatda) ekanini ayting›, debdi. Biz: ‹Tezda (intilib) borishyapti›, dedik. Shunda u (ozod boʻlmoqchi boʻlib) sapchib sakradi. Biz: ‹Sen oʻzing kimsan?› dedik. U: ‹Men Dajjolman›, debdi. U barcha shaharlarga kiradi, faqat Toybaga kira olmaydi. Toyba esa Madinadir», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis Qatodadan, u Shaʼbiydan (rivoyat qilingan tariqda) sahih gʻaribdir. Uni bir necha kishi Shaʼbiydan, u Fotima bint Qaysdan rivoyat qilgan.Фотима бинт Қайс (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Аллоҳнинг Набийси ﷺ минбарга чиқиб, кулиб: «Тамим ад-Дорий менга бир ҳадис (воқеа) сўзлаб берди, мен ундан хурсанд бўлдим ва уни сизларга ҳам сўзлаб беришни хоҳладим. У менга шуни сўзлаб бердики, Фаластин аҳолисидан бўлган баъзи одамлар денгизда кемага минишибди. Кема уларни у ён-бу ён денгиз ораларидан бирига улоқтиргунча ташлабди. Қарасалар, бир жонзот — жунлари сочилиб турган, баҳайбат нарса. Улар: ‹Сен нимасан?› дейишибди. У: ‹Мен Жассосаман›, дебди. Улар: ‹Бизга хабар бер›, дейишибди. У: ‹Мен сизларга хабар бермайман ва сизлардан хабар ҳам сўрамайман, лекин қишлоқнинг энг четига боринглар, ўша ерда сизларга хабар берадиган ва сизлардан хабар оладиган киши бор›, дебди. Биз қишлоқнинг энг четига бордик, қарасак, занжир билан боғланган бир киши. У: ‹Менга Зуғар булоқи ҳақида хабар беринглар›, дебди. Биз: ‹У тўла, отилиб оқаётир›, дедик. У: ‹Менга кўл (Буҳайра) ҳақида хабар беринглар›, дебди. Биз: ‹У тўла, отилиб оқаётир›, дедик. У: ‹Иордания билан Фаластин орасидаги Байсон хурмозорлари ҳақида хабар беринглар, улар мева бердими?› дебди. Биз: ‹Ҳа›, дедик. У: ‹Менга Набий ҳақида хабар беринглар, у (пайғамбар этиб) юборилдими?› дебди. Биз: ‹Ҳа›, дедик. У: ‹Менга одамлар унга қандай (муносабатда) эканини айтинг›, дебди. Биз: ‹Тезда (интилиб) боришяпти›, дедик. Шунда у (озод бўлмоқчи бўлиб) сапчиб сакради. Биз: ‹Сен ўзинг кимсан?› дедик. У: ‹Мен Дажжолман›, дебди. У барча шаҳарларга киради, фақат Тойбага кира олмайди. Тойба эса Мадинадир», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис Қатодадан, у Шаъбийдан (ривоят қилинган тариқда) саҳиҳ ғарибдир. Уни бир неча киши Шаъбийдан, у Фотима бинт Қайсдан ривоят қилган.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ أَحْمَدَ بْنِ مَدُّويَهْ، حَدَّثَنَا الأَسْوَدُ بْنُ عَامِرٍ، عَنْ شَرِيكٍ، عَنْ أَبِي حَمْزَةَ، عَنِ الشَّعْبِيِّ، عَنْ فَاطِمَةَ بِنْتِ قَيْسٍ، قَالَتْ سَأَلْتُ أَوْ سُئِلَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم عَنِ الزَّكَاةِ فَقَالَ ‏"‏ إِنَّ فِي الْمَالِ لَحَقًّا سِوَى الزَّكَاةِ ‏"‏ ‏.‏ ثُمَّ تَلاَ هَذِهِ الآيَةَ الَّتِي فِي الْبَقَرَةِ ‏(‏ لَيْسَ الْبِرَّ أَنْ تُوَلُّوا وُجُوهَكُمْ ‏)‏ الآيَةَ ‏.‏

Fotima bint Qays (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: «Men soʻradim — yoki Paygʻambar ﷺdan zakot haqida soʻraldi — shunda u zot: ‹Albatta, molda zakotdan boshqa ham haq bordir›, dedilar. Soʻngra Baqara surasidagi ushbu oyatni tilovat qildilar: {Yuzlaringizni (sharqu gʻarbga) burishingiz yaxshilik (taqvo) emasdir}» (Baqara, 177).Фотима бинт Қайс (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: «Мен сўрадим — ёки Пайғамбар ﷺдан закот ҳақида сўралди — шунда у зот: ‹Албатта, молда закотдан бошқа ҳам ҳақ бордир›, дедилар. Сўнгра Бақара сурасидаги ушбу оятни тиловат қилдилар: {Юзларингизни (шарқу ғарбга) буришингиз яхшилик (тақво) эмасдир}» (Бақара, 177).

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الطُّفَيْلِ، عَنْ شَرِيكٍ، عَنْ أَبِي حَمْزَةَ، عَنْ عَامِرٍ الشَّعْبِيِّ، عَنْ فَاطِمَةَ بِنْتِ قَيْسٍ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ إِنَّ فِي الْمَالِ حَقًّا سِوَى الزَّكَاةِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ إِسْنَادُهُ لَيْسَ بِذَاكَ ‏.‏ وَأَبُو حَمْزَةَ مَيْمُونٌ الأَعْوَرُ يُضَعَّفُ ‏.‏ وَرَوَى بَيَانٌ وَإِسْمَاعِيلُ بْنُ سَالِمٍ عَنِ الشَّعْبِيِّ هَذَا الْحَدِيثَ قَوْلَهُ وَهَذَا أَصَحُّ ‏.‏

Fotima bint Qays (roziyallohu anho)dan, u Paygʻambar ﷺdan rivoyat qilinadi: U zot: «Albatta, molda zakotdan boshqa ham haq bordir», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadisning isnodi unchalik (kuchli) emas. Abu Hamza Maymun al-Aʼvar zaif sanaladi. Bayon va Ismoil ibn Solim bu hadisni Shaʼbiydan uning (oʻz) soʻzi sifatida rivoyat qilganlar, bu esa sahihroqdir.Фотима бинт Қайс (розияллоҳу анҳо)дан, у Пайғамбар ﷺдан ривоят қилинади: У зот: «Албатта, молда закотдан бошқа ҳам ҳақ бордир», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадиснинг исноди унчалик (кучли) эмас. Абу Ҳамза Маймун ал-Аъвар заиф саналади. Баён ва Исмоил ибн Солим бу ҳадисни Шаъбийдан унинг (ўз) сўзи сифатида ривоят қилганлар, бу эса саҳиҳроқдир.

حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ، أَنَّ إِسْمَاعِيلَ بْنَ جَعْفَرٍ، حَدَّثَهُمْ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَمْرٍو، عَنْ يَحْيَى، عَنْ أَبِي سَلَمَةَ، عَنْ فَاطِمَةَ بِنْتِ قَيْسٍ، قَالَتْ كُنْتُ عِنْدَ رَجُلٍ مِنْ بَنِي مَخْزُومٍ فَطَلَّقَنِي الْبَتَّةَ ثُمَّ سَاقَ نَحْوَ حَدِيثِ مَالِكٍ قَالَ فِيهِ ‏"‏ وَلاَ تَفُوتِينِي بِنَفْسِكِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو دَاوُدَ وَكَذَلِكَ رَوَاهُ الشَّعْبِيُّ وَالْبَهِيُّ وَعَطَاءٌ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ عَاصِمٍ وَأَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي الْجَهْمِ كُلُّهُمْ عَنْ فَاطِمَةَ بِنْتِ قَيْسٍ أَنَّ زَوْجَهَا طَلَّقَهَا ثَلاَثًا ‏.‏

Fotima binti Qays (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: «Men Banu Maxzum (qabilasi)dan boʻlgan bir kishining nikohida edim. U meni qatʼiy (uch taloq bilan) taloq qildi». Soʻngra (roviy) Molikning hadisiga oʻxshash (rivoyatni) keltirdi. Unda (Paygʻambar ﷺ): «Mendan (ruxsat olmasdan) oʻzingni (boshqaga) nikohlab qoʻyma», deganlari (zikr qilingan). Abu Dovud aytdi: Shuningdek, buni Shaʼbiy, Bahiy va Atoʼ Abdurrahmon ibn Osimdan, hamda Abu Bakr ibn Abil Jahm — barchasi Fotima binti Qaysdan, eri uni uch taloq bilan taloq qilgani haqida rivoyat qilganlar.Фотима бинти Қайс (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: «Мен Бану Махзум (қабиласи)дан бўлган бир кишининг никоҳида эдим. У мени қатъий (уч талоқ билан) талоқ қилди». Сўнгра (ровий) Моликнинг ҳадисига ўхшаш (ривоятни) келтирди. Унда (Пайғамбар ﷺ): «Мендан (рухсат олмасдан) ўзингни (бошқага) никоҳлаб қўйма», деганлари (зикр қилинган). Абу Довуд айтди: Шунингдек, буни Шаъбий, Баҳий ва Атў Абдурраҳмон ибн Осимдан, ҳамда Абу Бакр ибн Абил Жаҳм — барчаси Фотима бинти Қайсдан, эри уни уч талоқ билан талоқ қилгани ҳақида ривоят қилганлар.

حَدَّثَنَا النُّفَيْلِيُّ، حَدَّثَنَا عُثْمَانُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي ذِئْبٍ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ أَبِي سَلَمَةَ، عَنْ فَاطِمَةَ بِنْتِ قَيْسٍ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَخَّرَ الْعِشَاءَ الآخِرَةَ ذَاتَ لَيْلَةٍ ثُمَّ خَرَجَ فَقَالَ ‏"‏ إِنَّهُ حَبَسَنِي حَدِيثٌ كَانَ يُحَدِّثُنِيهِ تَمِيمٌ الدَّارِيُّ عَنْ رَجُلٍ كَانَ فِي جَزِيرَةٍ مِنْ جَزَائِرِ الْبَحْرِ فَإِذَا أَنَا بِامْرَأَةٍ تَجُرُّ شَعْرَهَا قَالَ مَا أَنْتِ قَالَتْ أَنَا الْجَسَّاسَةُ اذْهَبْ إِلَى ذَلِكَ الْقَصْرِ فَأَتَيْتُهُ فَإِذَا رَجُلٌ يَجُرُّ شَعْرَهُ مُسَلْسَلٌ فِي الأَغْلاَلِ يَنْزُو فِيمَا بَيْنَ السَّمَاءِ وَالأَرْضِ فَقُلْتُ مَنْ أَنْتَ قَالَ أَنَا الدَّجَّالُ خَرَجَ نَبِيُّ الأُمِّيِّينَ بَعْدُ قُلْتُ نَعَمْ ‏.‏ قَالَ أَطَاعُوهُ أَمْ عَصَوْهُ قُلْتُ بَلْ أَطَاعُوهُ ‏.‏ قَالَ ذَاكَ خَيْرٌ لَهُمْ ‏"‏ ‏.‏

Fotima bint Qays (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ bir kechasi xufton namozini kechiktirdilar, soʻng chiqib shunday dedilar: «Meni Tamim Doriy menga aytib bergan bir hadis ushlab qoldi. U buni dengiz orollaridan biridagi orolda boʻlgan kishidan rivoyat qildi. Toʻsatdan u sochini sudrayotgan bir ayolga duch keldi. ‹Sen kimsan?› dedi. U: ‹Men Jassosaman. Anavi qasrga borgin›, dedi. Men unga keldim. Qarasam, sochini sudrayotgan, zanjirlar bilan kishanlangan, osmonu yer oʻrtasida sakrab turgan bir kishi turibdi. ‹Sen kimsan?› dedim. U: ‹Men Dajjolman. Ummiylarning paygʻambari chiqdimi endi?› dedi. ‹Ha›, dedim. U: ‹Unga itoat qildilarmi yoki isyon qildilarmi?› dedi. ‹Yoʻq, unga itoat qildilar›, dedim. U: ‹Bu ular uchun yaxshiroqdir›, dedi».Фотима бинт Қайс (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ бир кечаси хуфтон намозини кечиктирдилар, сўнг чиқиб шундай дедилар: «Мени Тамим Дорий менга айтиб берган бир ҳадис ушлаб қолди. У буни денгиз оролларидан биридаги оролда бўлган кишидан ривоят қилди. Тўсатдан у сочини судраётган бир аёлга дуч келди. ‹Сен кимсан?› деди. У: ‹Мен Жассосаман. Анави қасрга боргин›, деди. Мен унга келдим. Қарасам, сочини судраётган, занжирлар билан кишанланган, осмону ер ўртасида сакраб турган бир киши турибди. ‹Сен кимсан?› дедим. У: ‹Мен Дажжолман. Уммийларнинг пайғамбари чиқдими энди?› деди. ‹Ҳа›, дедим. У: ‹Унга итоат қилдиларми ёки исён қилдиларми?› деди. ‹Йўқ, унга итоат қилдилар›, дедим. У: ‹Бу улар учун яхшироқдир›, деди».

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ سَلَمَةَ، وَالْحَارِثُ بْنُ مِسْكِينٍ، قِرَاءَةً عَلَيْهِ وَأَنَا أَسْمَعُ، - وَاللَّفْظُ لِمُحَمَّدٍ - عَنِ ابْنِ الْقَاسِمِ، عَنْ مَالِكٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ يَزِيدَ، عَنْ أَبِي سَلَمَةَ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، عَنْ فَاطِمَةَ بِنْتِ قَيْسٍ، أَنَّ أَبَا عَمْرِو بْنَ حَفْصٍ، طَلَّقَهَا الْبَتَّةَ وَهُوَ غَائِبٌ فَأَرْسَلَ إِلَيْهَا وَكِيلُهُ بِشَعِيرٍ فَسَخِطَتْهُ ‏.‏ فَقَالَ وَاللَّهِ مَا لَكِ عَلَيْنَا مِنْ شَىْءٍ ‏.‏ فَجَاءَتْ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَذَكَرَتْ ذَلِكَ لَهُ فَقَالَ ‏"‏ لَيْسَ لَكِ نَفَقَةٌ ‏"‏ ‏.‏ فَأَمَرَهَا أَنْ تَعْتَدَّ فِي بَيْتِ أُمِّ شَرِيكٍ ثُمَّ قَالَ ‏"‏ تِلْكَ امْرَأَةٌ يَغْشَاهَا أَصْحَابِي فَاعْتَدِّي عِنْدَ ابْنِ أُمِّ مَكْتُومٍ فَإِنَّهُ رَجُلٌ أَعْمَى تَضَعِينَ ثِيَابَكِ فَإِذَا حَلَلْتِ فَآذِنِينِي ‏"‏ ‏.‏ قَالَتْ فَلَمَّا حَلَلْتُ ذَكَرْتُ لَهُ أَنَّ مُعَاوِيَةَ بْنَ أَبِي سُفْيَانَ وَأَبَا جَهْمٍ خَطَبَانِي فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ أَمَّا أَبُو جَهْمٍ فَلاَ يَضَعُ عَصَاهُ عَنْ عَاتِقِهِ وَأَمَّا مُعَاوِيَةُ فَصُعْلُوكٌ لاَ مَالَ لَهُ وَلَكِنِ انْكِحِي أُسَامَةَ بْنَ زَيْدٍ ‏"‏ ‏.‏ فَكَرِهْتُهُ ثُمَّ قَالَ ‏"‏ انْكِحِي أُسَامَةَ بْنَ زَيْدٍ ‏"‏ ‏.‏ فَنَكَحْتُهُ فَجَعَلَ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ فِيهِ خَيْرًا وَاغْتَبَطْتُ بِهِ ‏.‏

Fotima bint Qays (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadiki, Abu Amr ibn Hafs yoʻqligida uni qatʼiy taloq qildi. Uning vakili unga arpa yuborgan edi, u ayol undan norozi boʻldi. Vakil: «Allohga qasamki, sening bizning zimmamizda hech qanday haqqing yoʻq», dedi. Shunda u ayol Rasululloh ﷺ huzurlariga kelib, buni u zotga aytdi. U zot: «Senga nafaqa yoʻq», dedilar. Va uni Ummu Sharikning uyida iddasini oʻtkazishga buyurdilar. Soʻng: «U ayolning uyiga sahobalarim kelib turadi. Ibn Ummu Maktumning oldida iddangni oʻtkaz, chunki u koʻr kishidir, sen kiyimingni yechishing mumkin. Iddang tugagach, menga xabar ber», dedilar. U ayol dedi: «Iddam tugagach, unga Muoviya ibn Abu Sufyon va Abu Jahm menga sovchi qoʻyganini aytdim. Rasululloh ﷺ: ‹Abu Jahmga kelsak, u tayogʻini yelkasidan qoʻymaydi. Muoviyaga kelsak, u kambagʻal boʻlib, moli yoʻqdir. Lekin sen Usoma ibn Zaydga tegib ol›, dedilar. Men uni yoqtirmadim. Soʻng u zot: ‹Usoma ibn Zaydga tegib ol›, dedilar. Shunda men unga tegdim. Alloh azza va jalla unda yaxshilik ato etdi va men undan mamnun boʻldim».Фотима бинт Қайс (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинадики, Абу Амр ибн Ҳафс йўқлигида уни қатъий талоқ қилди. Унинг вакили унга арпа юборган эди, у аёл ундан норози бўлди. Вакил: «Аллоҳга қасамки, сенинг бизнинг зиммамизда ҳеч қандай ҳаққинг йўқ», деди. Шунда у аёл Расулуллоҳ ﷺ ҳузурларига келиб, буни у зотга айтди. У зот: «Сенга нафақа йўқ», дедилар. Ва уни Умму Шарикнинг уйида иддасини ўтказишга буюрдилар. Сўнг: «У аёлнинг уйига саҳобаларим келиб туради. Ибн Умму Мактумнинг олдида иддангни ўтказ, чунки у кўр кишидир, сен кийимингни ечишинг мумкин. Идданг тугагач, менга хабар бер», дедилар. У аёл деди: «Иддам тугагач, унга Муовия ибн Абу Суфён ва Абу Жаҳм менга совчи қўйганини айтдим. Расулуллоҳ ﷺ: ‹Абу Жаҳмга келсак, у таёғини елкасидан қўймайди. Муовияга келсак, у камбағал бўлиб, моли йўқдир. Лекин сен Усома ибн Зайдга тегиб ол›, дедилар. Мен уни ёқтирмадим. Сўнг у зот: ‹Усома ибн Зайдга тегиб ол›, дедилар. Шунда мен унга тегдим. Аллоҳ азза ва жалла унда яхшилик ато этди ва мен ундан мамнун бўлдим».

أَخْبَرَنَا أَحْمَدُ بْنُ يَحْيَى، قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو نُعَيْمٍ، قَالَ حَدَّثَنَا سَعِيدُ بْنُ يَزِيدَ الأَحْمَسِيُّ، قَالَ حَدَّثَنَا الشَّعْبِيُّ، قَالَ حَدَّثَتْنِي فَاطِمَةُ بِنْتُ قَيْسٍ، قَالَتْ أَتَيْتُ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم فَقُلْتُ أَنَا بِنْتُ آلِ خَالِدٍ وَإِنَّ زَوْجِي فُلاَنًا أَرْسَلَ إِلَىَّ بِطَلاَقِي وَإِنِّي سَأَلْتُ أَهْلَهُ النَّفَقَةَ وَالسُّكْنَى فَأَبَوْا عَلَىَّ ‏.‏ قَالُوا يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّهُ قَدْ أَرْسَلَ إِلَيْهَا بِثَلاَثِ تَطْلِيقَاتٍ ‏.‏ قَالَتْ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ إِنَّمَا النَّفَقَةُ وَالسُّكْنَى لِلْمَرْأَةِ إِذَا كَانَ لِزَوْجِهَا عَلَيْهَا الرَّجْعَةُ ‏"‏ ‏.‏

Fotima bint Qays (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: «Men Paygʻambar ﷺ huzurlariga kelib: ‹Men falon oilaning qizidirman, erim falonchi menga taloqimni yuborib qoʻydi. Men uning oilasidan nafaqa va turar joy soʻradim, ular menga bermadilar›, dedim. Ular: ‹Ey Allohning Rasuli, u unga uch taloqni yuborgan›, deyishdi». U ayol dedi: «Shunda Allohning Rasuli ﷺ: ‹Nafaqa va turar joy ayolga faqat eri uni qaytarib olish huquqiga ega boʻlganda beriladi›, dedilar».Фотима бинт Қайс (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: «Мен Пайғамбар ﷺ ҳузурларига келиб: ‹Мен фалон оиланинг қизидирман, эрим фалончи менга талоқимни юбориб қўйди. Мен унинг оиласидан нафақа ва турар жой сўрадим, улар менга бермадилар›, дедим. Улар: ‹Эй Аллоҳнинг Расули, у унга уч талоқни юборган›, дейишди». У аёл деди: «Шунда Аллоҳнинг Расули ﷺ: ‹Нафақа ва турар жой аёлга фақат эри уни қайтариб олиш ҳуқуқига эга бўлганда берилади›, дедилар».

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ، قَالَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ سَلَمَةَ، عَنِ الشَّعْبِيِّ، عَنْ فَاطِمَةَ بِنْتِ قَيْسٍ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ الْمُطَلَّقَةُ ثَلاَثًا لَيْسَ لَهَا سُكْنَى وَلاَ نَفَقَةٌ ‏"‏ ‏.‏

Fotima bint Qays (roziyallohu anho)dan, Paygʻambar ﷺdan rivoyat qilinadi: «Uch taloq berilgan ayolga turar joy ham, nafaqa ham yoʻqdir».Фотима бинт Қайс (розияллоҳу анҳо)дан, Пайғамбар ﷺдан ривоят қилинади: «Уч талоқ берилган аёлга турар жой ҳам, нафақа ҳам йўқдир».

أَخْبَرَنَا عَمْرُو بْنُ عُثْمَانَ، قَالَ حَدَّثَنَا بَقِيَّةُ، عَنْ أَبِي عَمْرٍو، - وَهُوَ الأَوْزَاعِيُّ - قَالَ حَدَّثَنَا يَحْيَى، قَالَ حَدَّثَنِي أَبُو سَلَمَةَ، قَالَ حَدَّثَتْنِي فَاطِمَةُ بِنْتُ قَيْسٍ، أَنَّ أَبَا عَمْرِو بْنَ حَفْصٍ الْمَخْزُومِيَّ، طَلَّقَهَا ثَلاَثًا فَانْطَلَقَ خَالِدُ بْنُ الْوَلِيدِ فِي نَفَرٍ مِنْ بَنِي مَخْزُومٍ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّ أَبَا عَمْرِو بْنَ حَفْصٍ طَلَّقَ فَاطِمَةَ ثَلاَثًا فَهَلْ لَهَا نَفَقَةٌ فَقَالَ ‏"‏ لَيْسَ لَهَا نَفَقَةٌ وَلاَ سُكْنَى ‏"‏ ‏.‏

Fotima bint Qays (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadiki, Abu Amr ibn Hafs al-Maxzumiy uni uch taloq bilan taloq qildi. Xolid ibn al-Valid Banu Maxzumdan bir necha kishi bilan Allohning Rasuli ﷺ huzuriga borib: «Ey Allohning Rasuli, Abu Amr ibn Hafs Fotimani uch taloq bilan taloq qildi, unga nafaqa bormi?» dedi. U zot: «Unga nafaqa ham, turar joy ham yoʻq», dedilar.Фотима бинт Қайс (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинадики, Абу Амр ибн Ҳафс ал-Махзумий уни уч талоқ билан талоқ қилди. Холид ибн ал-Валид Бану Махзумдан бир неча киши билан Аллоҳнинг Расули ﷺ ҳузурига бориб: «Эй Аллоҳнинг Расули, Абу Амр ибн Ҳафс Фотимани уч талоқ билан талоқ қилди, унга нафақа борми?» деди. У зот: «Унга нафақа ҳам, турар жой ҳам йўқ», дедилар.

أَخْبَرَنِي أَبُو بَكْرِ بْنُ إِسْحَاقَ الصَّاغَانِيُّ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو الْجَوَّابِ، قَالَ حَدَّثَنَا عَمَّارٌ، - هُوَ ابْنُ رُزَيْقٍ - عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ، عَنِ الشَّعْبِيِّ، عَنْ فَاطِمَةَ بِنْتِ قَيْسٍ، قَالَتْ طَلَّقَنِي زَوْجِي فَأَرَدْتُ النُّقْلَةَ فَأَتَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ ‏"‏ انْتَقِلِي إِلَى بَيْتِ ابْنِ عَمِّكِ عَمْرِو ابْنِ أُمِّ مَكْتُومٍ فَاعْتَدِّي فِيهِ ‏"‏ ‏.‏ فَحَصَبَهُ الأَسْوَدُ وَقَالَ وَيْلَكَ لِمَ تُفْتِي بِمِثْلِ هَذَا ‏.‏ قَالَ عُمَرُ إِنْ جِئْتِ بِشَاهِدَيْنِ يَشْهَدَانِ أَنَّهُمَا سَمِعَاهُ مِنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَإِلاَّ لَمْ نَتْرُكْ كِتَابَ اللَّهِ لِقَوْلِ امْرَأَةٍ ‏{‏ لاَ تُخْرِجُوهُنَّ مِنْ بُيُوتِهِنَّ وَلاَ يَخْرُجْنَ إِلاَّ أَنْ يَأْتِينَ بِفَاحِشَةٍ مُبَيِّنَةٍ ‏}‏ ‏.‏

Fotima binti Qays (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: «Erim meni taloq qildi va men koʻchishni istadim, shunda Rasululloh ﷺ huzuriga keldim. U zot: ‹Amakingning oʻgʻli Amr ibn Ummu Maktumning uyiga koʻch va oʻsha yerda idda oʻtir›, dedilar». Shunda Aswad unga tosh otib: «Voy senga, nega bunday fatvo berasan!» dedi. Umar (roziyallohu anhu): «Agar buni Rasululloh ﷺ dan eshitganliklariga guvohlik beradigan ikki guvoh keltirsang (tasdiqlaymiz), aks holda bir ayolning soʻzi uchun Allohning Kitobini tark etmaymiz», dedi: {Ularni uylaridan chiqarmang, ochiq-oydin fohishalik qilmaguncha oʻzlari ham chiqmasin}.Фотима бинти Қайс (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: «Эрим мени талоқ қилди ва мен кўчишни истадим, шунда Расулуллоҳ ﷺ ҳузурига келдим. У зот: ‹Амакингнинг ўғли Амр ибн Умму Мактумнинг уйига кўч ва ўша ерда идда ўтир›, дедилар». Шунда Асwад унга тош отиб: «Вой сенга, нега бундай фатво берасан!» деди. Умар (розияллоҳу анҳу): «Агар буни Расулуллоҳ ﷺ дан эшитганликларига гувоҳлик берадиган икки гувоҳ келтирсанг (тасдиқлаймиз), акс ҳолда бир аёлнинг сўзи учун Аллоҳнинг Китобини тарк этмаймиз», деди: {Уларни уйларидан чиқарманг, очиқ-ойдин фоҳишалик қилмагунча ўзлари ҳам чиқмасин}.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ نُمَيْرٍ، حَدَّثَنَا أَبِي، حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ أَبِي خَالِدٍ، عَنْ مُجَالِدٍ، عَنِ الشَّعْبِيِّ، عَنْ فَاطِمَةَ بِنْتِ قَيْسٍ، قَالَتْ صَلَّى رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ذَاتَ يَوْمٍ وَصَعِدَ الْمِنْبَرَ وَكَانَ لاَ يَصْعَدُ عَلَيْهِ قَبْلَ ذَلِكَ إِلاَّ يَوْمَ الْجُمُعَةِ فَاشْتَدَّ ذَلِكَ عَلَى النَّاسِ فَمِنْ بَيْنِ قَائِمٍ وَجَالِسٍ فَأَشَارَ إِلَيْهِمْ بِيَدِهِ أَنِ اقْعُدُوا ‏"‏ فَإِنِّي وَاللَّهِ مَا قُمْتُ مَقَامِي هَذَا لأَمْرٍ يَنْفَعُكُمْ لِرَغْبَةٍ وَلاَ لِرَهْبَةٍ وَلَكِنَّ تَمِيمًا الدَّارِيَّ أَتَانِي فَأَخْبَرَنِي خَبَرًا مَنَعَنِي الْقَيْلُولَةَ مِنَ الْفَرَحِ وَقُرَّةِ الْعَيْنِ فَأَحْبَبْتُ أَنْ أَنْشُرَ عَلَيْكُمْ فَرَحَ نَبِيِّكُمْ أَلاَ إِنَّ ابْنَ عَمٍّ لَتَمِيمٍ الدَّارِيِّ أَخْبَرَنِي أَنَّ الرِّيحَ أَلْجَأَتْهُمْ إِلَى جَزِيرَةٍ لاَ يَعْرِفُونَهَا فَقَعَدُوا فِي قَوَارِبِ السَّفِينَةِ فَخَرَجُوا فِيهَا فَإِذَا هُمْ بِشَىْءٍ أَهْدَبَ أَسْوَدَ قَالُوا لَهُ مَا أَنْتَ قَالَ أَنَا الْجَسَّاسَةُ ‏.‏ قَالُوا أَخْبِرِينَا ‏.‏ قَالَتْ مَا أَنَا بِمُخْبِرَتِكُمْ شَيْئًا وَلاَ سَائِلَتِكُمْ وَلَكِنْ هَذَا الدَّيْرُ قَدْ رَمَقْتُمُوهُ فَأْتُوهُ فَإِنَّ فِيهِ رَجُلاً بِالأَشْوَاقِ إِلَى أَنْ تُخْبِرُوهُ وَيُخْبِرَكُمْ فَأَتَوْهُ فَدَخَلُوا عَلَيْهِ فَإِذَا هُمْ بِشَيْخٍ مُوثَقٍ شَدِيدِ الْوَثَاقِ يُظْهِرُ الْحُزْنَ شَدِيدِ التَّشَكِّي فَقَالَ لَهُمْ مِنْ أَيْنَ قَالُوا مِنَ الشَّامِ ‏.‏ قَالَ مَا فَعَلَتِ الْعَرَبُ قَالُوا نَحْنُ قَوْمٌ مِنَ الْعَرَبِ عَمَّ تَسْأَلُ قَالَ مَا فَعَلَ هَذَا الرَّجُلُ الَّذِي خَرَجَ فِيكُمْ قَالُوا خَيْرًا نَاوَى قَوْمًا فَأَظْهَرَهُ اللَّهُ عَلَيْهِمْ فَأَمْرُهُمُ الْيَوْمَ جَمِيعٌ إِلَهُهُمْ وَاحِدٌ وَدِينُهُمْ وَاحِدٌ قَالَ مَا فَعَلَتْ عَيْنُ زُغَرَ قَالُوا خَيْرًا يَسْقُونَ مِنْهَا زُرُوعَهُمْ وَيَسْتَقُونَ مِنْهَا لِسَقْيِهِمْ قَالَ فَمَا فَعَلَ نَخْلٌ بَيْنَ عَمَّانَ وَبَيْسَانَ قَالُوا يُطْعِمُ ثَمَرَهُ كُلَّ عَامٍ ‏.‏ قَالَ فَمَا فَعَلَتْ بُحَيْرَةُ الطَّبَرِيَّةِ قَالُوا تَدَفَّقُ جَنَبَاتُهَا مِنْ كَثْرَةِ الْمَاءِ ‏.‏ قَالَ فَزَفَرَ ثَلاَثَ زَفَرَاتٍ ثُمَّ قَالَ لَوِ انْفَلَتُّ مِنْ وَثَاقِي هَذَا لَمْ أَدَعْ أَرْضًا إِلاَّ وَطِئْتُهَا بِرِجْلَىَّ هَاتَيْنِ إِلاَّ طَيْبَةَ لَيْسَ لِي عَلَيْهَا سَبِيلٌ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ النَّبِيُّ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏"‏ إِلَى هَذَا يَنْتَهِي فَرَحِي هَذِهِ طَيْبَةُ وَالَّذِي نَفْسِي بِيَدِهِ مَا فِيهَا طَرِيقٌ ضَيِّقٌ وَلاَ وَاسِعٌ وَلاَ سَهْلٌ وَلاَ جَبَلٌ إِلاَّ وَعَلَيْهِ مَلَكٌ شَاهِرٌ سَيْفَهُ إِلَى يَوْمِ الْقِيَامَةِ ‏"‏ ‏.‏

Fotima bint Qays (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: U shunday dedi: Rasululloh ﷺ bir kuni namoz oʻqib, minbarga chiqdilar. Ilgari u kishi juma kunidan boshqa payt minbarga chiqmas edilar. Bu odamlarga ogʻir botdi. Kim tik turgan, kim oʻtirgan edi. U kishi qoʻllari bilan ularga oʻtiringlar, deb ishora qildilar-da: «Allohga qasamki, men bu joyimda sizga foyda beradigan biror ish uchun, rogʻbatlantirish yoki qoʻrqitish uchun turganim yoʻq. Balki Tamim ad-Doriy oldimga kelib, menga bir xabar aytdiki, u xabar shodlik va koʻz qorachigʻining quvonchidan meni tush uyqusidan toʻsdi. Shu sabab men bu xabarni sizlarga ham yoyishni, Paygʻambaringizning shodligini sizga bildirishni istadim. Bilingizki, Tamim ad-Doriyning amakivachchasi menga xabar berishicha, shamol ularni oʻzlari tanimaydigan bir orolga tashlab qoʻyibdi. Ular kemaning qayiqlariga oʻtirib, orolga chiqishibdi. Qarasalar, tuklari qalin, qora bir maxluq. Unga: ‹Sen kimsan?› deyishibdi. U: ‹Men Jassosaman›, debdi. Ular: ‹Bizga xabar ber›, deyishibdi. U: ‹Men sizlarga hech narsa aytmayman, sizlardan soʻramayman ham. Lekin siz koʻrib turgan mana bu ibodatxonaga boringlar, unda bir kishi bor, u sizlar xabar berishingizni va u sizlarga xabar berishini juda intiqlik bilan kutmoqda›, debdi. Ular unga borib, uning oldiga kirishibdi. Qarasalar, mahkam bogʻlangan, gʻamgin, koʻp shikoyat qiluvchi bir keksa kishi. U ularga: ‹Qayerdan keldingiz?› debdi. Ular: ‹Shomdan›, deyishibdi. U: ‹Arablar nima qildi?› debdi. Ular: ‹Biz arablardan bir qavmmiz, nimani soʻrayapsan?› deyishibdi. U: ‹Sizlarning oranglizda chiqqan haligi kishi nima qildi?› debdi. Ular: ‹Yaxshi, u bir qavmga qarshi chiqdi, Alloh uni ular ustidan gʻolib qildi. Bugun ularning ishi bir yoqadan bosh chiqargan, ilohlari bir, dinlari bir›, deyishibdi. U: ‹Zugʻar buloqi nima qildi?› debdi. Ular: ‹Yaxshi, undan ekinlarini sugʻoradilar, ichishga suv oladilar›, deyishibdi. U: ‹Ammon bilan Baysan orasidagi xurmozor nima qildi?› debdi. Ular: ‹Har yili meva beradi›, deyishibdi. U: ‹Tabariya koʻli nima qildi?› debdi. Ular: ‹Suvi koʻpligidan chetlaridan toshib turibdi›, deyishibdi. Shunda u uch marta chuqur nafas oldi-da: ‹Agar mana shu bogʻlovimdan qutulib chiqsam, mana shu ikki oyogʻim bilan bosmagan yerni qoldirmasdim, faqat Toybadan boshqa — unga menga yoʻl yoʻq›, debdi». Nabiy ﷺ: «Mening shodligim mana shunga yetdi. Bu — Toyba (Madina)dir. Jonim qoʻlida boʻlgan Zot bilan qasamki, unda tor yoki keng, tekis yoki togʻli birorta yoʻl yoʻqki, unda qiyomat kunigacha qilichini yalangʻochlab turgan bir farishta boʻlmasin», dedilar.Фотима бинт Қайс (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: У шундай деди: Расулуллоҳ ﷺ бир куни намоз ўқиб, минбарга чиқдилар. Илгари у киши жума кунидан бошқа пайт минбарга чиқмас эдилар. Бу одамларга оғир ботди. Ким тик турган, ким ўтирган эди. У киши қўллари билан уларга ўтиринглар, деб ишора қилдилар-да: «Аллоҳга қасамки, мен бу жойимда сизга фойда берадиган бирор иш учун, роғбатлантириш ёки қўрқитиш учун турганим йўқ. Балки Тамим ад-Дорий олдимга келиб, менга бир хабар айтдики, у хабар шодлик ва кўз қорачиғининг қувончидан мени туш уйқусидан тўсди. Шу сабаб мен бу хабарни сизларга ҳам ёйишни, Пайғамбарингизнинг шодлигини сизга билдиришни истадим. Билингизки, Тамим ад-Дорийнинг амакиваччаси менга хабар беришича, шамол уларни ўзлари танимайдиган бир оролга ташлаб қўйибди. Улар кеманинг қайиқларига ўтириб, оролга чиқишибди. Қарасалар, туклари қалин, қора бир махлуқ. Унга: ‹Сен кимсан?› дейишибди. У: ‹Мен Жассосаман›, дебди. Улар: ‹Бизга хабар бер›, дейишибди. У: ‹Мен сизларга ҳеч нарса айтмайман, сизлардан сўрамайман ҳам. Лекин сиз кўриб турган мана бу ибодатхонага боринглар, унда бир киши бор, у сизлар хабар беришингизни ва у сизларга хабар беришини жуда интиқлик билан кутмоқда›, дебди. Улар унга бориб, унинг олдига киришибди. Қарасалар, маҳкам боғланган, ғамгин, кўп шикоят қилувчи бир кекса киши. У уларга: ‹Қаердан келдингиз?› дебди. Улар: ‹Шомдан›, дейишибди. У: ‹Араблар нима қилди?› дебди. Улар: ‹Биз араблардан бир қавммиз, нимани сўраяпсан?› дейишибди. У: ‹Сизларнинг оранглизда чиққан ҳалиги киши нима қилди?› дебди. Улар: ‹Яхши, у бир қавмга қарши чиқди, Аллоҳ уни улар устидан ғолиб қилди. Бугун уларнинг иши бир ёқадан бош чиқарган, илоҳлари бир, динлари бир›, дейишибди. У: ‹Зуғар булоқи нима қилди?› дебди. Улар: ‹Яхши, ундан экинларини суғорадилар, ичишга сув оладилар›, дейишибди. У: ‹Аммон билан Байсан орасидаги хурмозор нима қилди?› дебди. Улар: ‹Ҳар йили мева беради›, дейишибди. У: ‹Табария кўли нима қилди?› дебди. Улар: ‹Суви кўплигидан четларидан тошиб турибди›, дейишибди. Шунда у уч марта чуқур нафас олди-да: ‹Агар мана шу боғловимдан қутулиб чиқсам, мана шу икки оёғим билан босмаган ерни қолдирмасдим, фақат Тойбадан бошқа — унга менга йўл йўқ›, дебди». Набий ﷺ: «Менинг шодлигим мана шунга етди. Бу — Тойба (Мадина)дир. Жоним қўлида бўлган Зот билан қасамки, унда тор ёки кенг, текис ёки тоғли бирорта йўл йўқки, унда қиёмат кунигача қиличини яланғочлаб турган бир фаришта бўлмасин», дедилар.

حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ مُحَمَّدٍ، حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ آدَمَ، عَنْ شَرِيكٍ، عَنْ أَبِي حَمْزَةَ، عَنِ الشَّعْبِيِّ، عَنْ فَاطِمَةَ بِنْتِ قَيْسٍ، أَنَّهَا سَمِعَتْهُ - تَعْنِي النَّبِيَّ، ـ صلى الله عليه وسلم ـ - يَقُولُ ‏"‏ لَيْسَ فِي الْمَالِ حَقٌّ سِوَى الزَّكَاةِ ‏"‏ ‏.‏

Fotima bint Qays (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadiki, u Nabiy ﷺdan: «Molda zakotdan boshqa haq yoʻqdir», deganlarini eshitgan.Фотима бинт Қайс (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинадики, у Набий ﷺдан: «Молда закотдан бошқа ҳақ йўқдир», деганларини эшитган.

- وعن فاطمة بنت قيس رضي الله عنها قالت‏:‏ أتيت النبي صلى الله عليه وسلم، فقلت‏:‏ إن أبا الجهم ومعاوية خطباني‏؟‏ فقال رسول الله صلى الله عليه وسلم‏:‏‏"‏أما معاوية، فصعلوك لا مال له ، وأما أبوالجهم، فلا يضع العصا عن عاتقه‏"‏ ‏(‏‏(‏متفق عليه‏)‏‏)‏ ‏.‏ وفي رواية لمسلم ‏:‏ ‏"‏وأما أبو الجهم فضراب للنساء‏"‏ وهو تفسير لرواية‏:‏ ‏"‏ لا يضع العصا عن عاتقه‏"‏ وقيل‏:‏ معناه‏:‏ كثير الأسفار‏.‏

Fotima bint Qays (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ huzurlariga keldim va: «Abul-Jahm bilan Muoviya menga sovchi qoʻydi», dedim. Rasululloh ﷺ: «Muoviyaga kelsak, u kambagʻal, molu mulki yoʻq; Abul-Jahmga kelsak, u tayogʻini yelkasidan qoʻymaydi», dedilar. Muslimning rivoyatida: «Abul-Jahm esa ayollarni koʻp uradi», deyilgan.Фотима бинт Қайс (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ ҳузурларига келдим ва: «Абул-Жаҳм билан Муовия менга совчи қўйди», дедим. Расулуллоҳ ﷺ: «Муовияга келсак, у камбағал, молу мулки йўқ; Абул-Жаҳмга келсак, у таёғини елкасидан қўймайди», дедилар. Муслимнинг ривоятида: «Абул-Жаҳм эса аёлларни кўп уради», дейилган.

وَعَن فَاطِمَة بنت قبيس قَالَتْ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «إِنَّ فِي الْمَالِ لَحَقًّا سِوَى الزَّكَاةِ» ثُمَّ تَلَا: (لَيْسَ الْبَرَّ أَنْ تُوَلُّوا وُجُوهَكُمْ قبل الْمشرق وَالْمغْرب) الْآيَة. رَوَاهُ التِّرْمِذِيّ وَابْن مَاجَه والدارمي

Fatima bint Qays (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Albatta, molda zakotdan boshqa ham haqq bordir», dedilar. Soʻng u zot: {Yaxshilik yuzlaringizni mashriq va magʻrib tomonlarga burishlaringiz emasdir}, degan oyatni tilovat qildilar (Baqara 177). Termiziy, Ibn Moja va Dorimiy rivoyat qilgan.Фатима бинт Қайс (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Албатта, молда закотдан бошқа ҳам ҳаққ бордир», дедилар. Сўнг у зот: {Яхшилик юзларингизни машриқ ва мағриб томонларга буришларингиз эмасдир}, деган оятни тиловат қилдилар (Бақара 177). Термизий, Ибн Можа ва Доримий ривоят қилган.