حَدَّثَنَا أَبُو مُحَمَّدِ بْنُ صَاعِدٍ ، ثنا إِبْرَاهِيمُ بْنُ عَتِيقٍ الْعَنْسِيُّ , بِدِمَشْقَ , ثنا مَرْوَانُ بْنُ مُحَمَّدٍ الدِّمَشْقِيُّ , ثنا أَبُو يَزِيدَ الْخَوْلانِيُّ ، ثنا سَيَّارُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ الصَّدَفِيُّ , عَنْ عِكْرِمَةَ , عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ , قَالَ : قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " زَكَاةُ الْفِطْرِ طُهْرَةٌ لِلصَّائِمِ مِنَ اللَّغْوِ وَالرَّفَثِ وَطُعْمَةٌ لِلْمَسَاكِينِ , مَنْ أَدَّاهَا قَبْلَ الصَّلاةِ فَهِيَ زَكَاةٌ مَقْبُولَةٌ , وَمَنْ أَدَّاهَا بَعْدَ الصَّلاةِ فَهِيَ صَدَقَةٌ مِنَ الصَّدَقَاتِ " . لَيْسَ فِيهِمْ مَجْرُوحٌ

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, u shunday dedi: Rasululloh ﷺ: «Fitr zakoti roʻzadorni behuda va qabih soʻzlardan poklovchi hamda miskinlarga taomdir. Kim uni namozdan oldin ado etsa, u qabul qilingan zakotdir; kim uni namozdan keyin ado etsa, u sadaqalardan bir sadaqadir», dedilar. Ular orasida majruh kishi yoʻq.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, у шундай деди: Расулуллоҳ ﷺ: «Фитр закоти рўзадорни беҳуда ва қабиҳ сўзлардан покловчи ҳамда мискинларга таомдир. Ким уни намоздан олдин адо этса, у қабул қилинган закотдир; ким уни намоздан кейин адо этса, у садақалардан бир садақадир», дедилар. Улар орасида мажруҳ киши йўқ.

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ سَعِيدٍ ، أَخْبَرَنِي الْحَسَنُ بْنُ الْقَاسِمِ التَّمَّارُ , ثنا عَلِيُّ بْنُ إِبْرَاهِيمَ بْنِ الْمُعَلَّى , ثنا عُمَرُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ عُمَرَ بْنِ عَلِيِّ بْنِ الْحُسَيْنِ , حَدَّثَنَا أبِي , وَالْحَسَنُ بْنُ عَلِيٍّ , عَنْ عَلِيِّ بْنِ عُمَرَ بْنِ عَلِيِّ بْنِ الْحُسَيْنِ , عَنْ أَبِيهِ , عَنْ عَلِيِّ بْنِ الْحُسَيْنِ , عَنْ أَبِيهِ , عَنْ عَلِيٍّ , أَنَّ بَعْضَ الْبَادِيَةِ جَاءُوا إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ , فَقَالُوا : هَلْ عَلَيْنَا زَكَاةُ الْفِطْرِ ؟ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " هِيَ عَلَى كُلِّ مُسْلِمٍ صَغِيرٍ أَوْ كَبِيرٍ حُرٍّ , أَوْ عَبْدٍ صَاعًا مِنْ تَمْرٍ , أَوْ شَعِيرٍ أَوْ أَقِطٍ "

Ali (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, badiya ahlidan baʼzilari Rasululloh ﷺ huzurlariga kelib: «Bizning zimmamizda fitr zakoti bormi?» dedilar. Rasululloh ﷺ: «U har bir musulmonning — kichik yo katta, hur yo qulning zimmasida bir soʻ xurmo, yoki arpa, yoxud aqitdir», dedilar.Али (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, бадия аҳлидан баъзилари Расулуллоҳ ﷺ ҳузурларига келиб: «Бизнинг зиммамизда фитр закоти борми?» дедилар. Расулуллоҳ ﷺ: «У ҳар бир мусулмоннинг — кичик ё катта, ҳур ё қулнинг зиммасида бир сў хурмо, ёки арпа, ёхуд ақитдир», дедилар.

حَدَّثَنَا أَبُو مُحَمَّدِ بْنُ صَاعِدٍ ، ثنا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ الْمَلِكِ بْنِ زَنْجُوَيْهِ , ثنا عَبْدُ الرَّزَّاقِ , ثنا الثَّوْرِيُّ ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ , عَنْ نَافِعٍ , عَنِ ابْنِ عُمَرَ , قَالَ : " أَمَرَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بِزَكَاةِ الْفِطْرِ عَلَى كُلِّ مُسْلِمٍ حُرٍّ , وَعَبْدٍ صَغِيرٍ وَكَبِيرٍ صَاعًا مِنْ تَمْرٍ , أَوْ صَاعًا مِنْ شَعِيرٍ " . حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ الْفَارِسِيُّ , ثنا إِسْحَاقُ الدَّبَرِيُّ , ثنا عَبْدُ الرَّزَّاقِ , ثنا الثَّوْرِيُّ ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ , وَابْنِ أَبِي لَيْلَى , عَنْ نَافِعٍ , عَنِ ابْنِ عُمَرَ , مثل حَدِيثِ ابْنِ زَنْجُوَيْهِ سَوَاءً . وَكَذَلِكَ رَوَاهُ سَعِيدُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ الْجُمَحِيُّ , عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ , وَقَالَ فِيهِ : مِنَ الْمُسْلِمِينَ . وَكَذَلِكَ رَوَاهُ مَالِكُ بْنُ أَنَسٍ ، والضَّحَّاكُ بْنُ عُثْمَانَ , وَعُمَرُ بْنُ نَافِعٍ , وَالْمُعَلَّى بْنُ إِسْمَاعِيلَ , وَعَبْدُ اللَّهِ بْنُ عُمَرَ الْعَمْرِيُّ , وَكُثَيْرُ بْنُ فَرْقَدٍ , وَيُونُسُ بْنُ يَزِيدَ , وَرُوِيَ عَنِ ابْنِ شَوْذَبٍ , عَنْ أَيُّوبَ , عَنْ نَافِعٍ كَذَلِكَ

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, u shunday dedi: Rasululloh ﷺ fitr zakotini har bir musulmon — hur va qul, kichik va kattaga bir soʻ xurmo yoki bir soʻ arpa qilib buyurdilar. Xuddi shunday uni Saʼid ibn Abdurahmon al-Jumahiy Ubaydulloh ibn Umardan rivoyat qilib, unda: «musulmonlardan», dedi. Xuddi shunday uni Molik ibn Anas, Zahhok ibn Usmon, Umar ibn Nofeʼ, Muallo ibn Ismoil, Abdulloh ibn Umar al-Amriy, Kasir ibn Farqad va Yunus ibn Yazid rivoyat qildilar. Yana Ibn Shavzabdan, u Ayyubdan, u Nofeʼdan shunday rivoyat qilingan.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, у шундай деди: Расулуллоҳ ﷺ фитр закотини ҳар бир мусулмон — ҳур ва қул, кичик ва каттага бир сў хурмо ёки бир сў арпа қилиб буюрдилар. Худди шундай уни Саъид ибн Абдураҳмон ал-Жумаҳий Убайдуллоҳ ибн Умардан ривоят қилиб, унда: «мусулмонлардан», деди. Худди шундай уни Молик ибн Анас, Заҳҳок ибн Усмон, Умар ибн Нофеъ, Муалло ибн Исмоил, Абдуллоҳ ибн Умар ал-Амрий, Касир ибн Фарқад ва Юнус ибн Язид ривоят қилдилар. Яна Ибн Шавзабдан, у Айюбдан, у Нофеъдан шундай ривоят қилинган.

حَدَّثَنَا أَبُو مُحَمَّدِ بْنُ صَاعِدٍ ، ثنا يَحْيَى بْنُ الْمُغِيرَةِ الْمَخْزُومِيُّ , وَأَحْمَدُ بْنُ الْفَرَحِ , قَالا : حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي فُدَيْكٍ , عَنِ الضَّحَّاكِ بْنِ عُثْمَانَ , عَنْ نَافِعٍ , عَنِ ابْنِ عُمَرَ , " أَنّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَرَضَ زَكَاةَ الْفِطْرِ مِنْ رَمَضَانَ عَلَى كُلِّ نَفْسٍ مِنَ الْمُسْلِمِينَ حُرٍّ أَوْ عَبْدٍ رَجُلٍ , أَوِ امْرَأَةٍ صَغِيرٍ , أَوْ كَبِيرٍ صَاعًا مِنْ تَمْرٍ , أَوْ صَاعًا مِنْ شَعِيرٍ "

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ Ramazon fitr zakotini musulmonlardan har bir jonga — hur yo qul, erkak yo ayol, kichik yo katta boʻlsin — bir soʻ xurmo yoki bir soʻ arpa qilib farz qildilar.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ Рамазон фитр закотини мусулмонлардан ҳар бир жонга — ҳур ё қул, эркак ё аёл, кичик ё катта бўлсин — бир сў хурмо ёки бир сў арпа қилиб фарз қилдилар.

حَدَّثَنَا الْحُسَيْنُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ ، حَدَّثَنِي يَحْيَى بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ السُّكَيْنِ , ثنا مُحَمَّدُ بْنُ جَهْضَمٍ , ثنا إِسْمَاعِيلُ بْنُ جَعْفَرٍ , عَنْ عُمَرَ بْنِ نَافِعٍ , عَنْ أَبِيهِ , عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ , قَالَ : " فَرَضَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ زَكَاةَ الْفِطْرِ صَاعًا مِنْ تَمْرٍ أَوْ صَاعًا مِنْ شَعِيرٍ عَنِ الْعَبْدِ , وَالْحُرِّ , وَالذَّكَرِ وَالأُنْثَى , وَالصَّغِيرِ وَالْكَبِيرِ مِنَ الْمُسْلِمِينَ , وَأَمَرَ بِهَا أَنْ تُؤَدَّى قَبْلَ خُرُوجِ النَّاسِ إِلَى الصَّلاةِ "

Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, u shunday dedi: Rasululloh ﷺ musulmonlardan qul va hur, erkak va ayol, kichik va katta uchun fitr zakotini bir soʻ xurmo yoki bir soʻ arpa qilib farz qildilar va uni odamlar namozga chiqishlaridan oldin ado etishga buyurdilar.Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, у шундай деди: Расулуллоҳ ﷺ мусулмонлардан қул ва ҳур, эркак ва аёл, кичик ва катта учун фитр закотини бир сў хурмо ёки бир сў арпа қилиб фарз қилдилар ва уни одамлар намозга чиқишларидан олдин адо этишга буюрдилар.

حَدَّثَنَا الْقَاضِي الْمَحَامِلِيُّ , وَمُحَمَّدُ بْنُ سُلَيْمَانَ النُّعْمَانِيُّ , قَالا : نا أَبُو عُتْبَةَ أَحْمَدُ بْنُ الْفَرَحِ ، ثنا شُرَيْحُ بْنُ يَزِيدَ , ثنا أَرْطَأَةَ , عَنِ الْمُعَلَّى بْنِ إِسْمَاعِيلَ , عَنْ نَافِعٍ , عَنِ ابْنِ عُمَرَ , قَالَ : " أَمَرَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بِزَكَاةِ الْفِطْرِ صَاعًا مِنْ تَمْرٍ أَوْ صَاعًا مِنْ شَعِيرٍ , عَنْ كُلِّ مُسْلِمٍ صَغِيرٍ أَوْ كَبِيرٍ , حُرٍّ أَوْ عَبْدٍ "

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, u shunday dedi: Rasululloh ﷺ har bir musulmon — kichik yo katta, hur yo qul uchun fitr zakotini bir soʻ xurmo yoki bir soʻ arpa qilib buyurdilar.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, у шундай деди: Расулуллоҳ ﷺ ҳар бир мусулмон — кичик ё катта, ҳур ё қул учун фитр закотини бир сў хурмо ёки бир сў арпа қилиб буюрдилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ أَحْمَدَ بْنِ عَمْرِو بْنِ عَبْدِ الْخَالِقِ ، ثنا أَبُو عُلاثَةَ مُحَمَّدُ بْنُ عَمْرِو بْنِ خَالِدٍ ، ثنا يَحْيَى بْنُ بُكَيْرٍ . ح وَحَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ الْفَارِسِيُّ , ثنا ابْنُ رِشْدِينَ , ثنا ابْنُ بُكَيْرٍ , ثنا اللَّيْثُ , عَنْ كَثِيرِ بْنِ فَرْقَدٍ , عَنْ نَافِعٍ , عَنِ ابْنِ عُمَرَ , أَنّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ , قَالَ : " زَكَاةُ الْفِطْرِ عَلَى كُلِّ حُرٍّ وَعَبْدٍ مِنَ الْمُسْلِمِينَ صَاعٌ مِنْ تَمْرٍ أَوْ صَاعٌ مِنْ شَعِيرٍ " . حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ مُحَمَّدٍ الصَّفَّارُ , ثنا أَبُو دَاوُدَ السِّجِسْتَانِيُّ ، ثنا أَحْمَدُ بْنُ حَنْبَلٍ , ثنا رَوْحٌ , ثنا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عُمَرَ , عَنْ نَافِعٍ , عَنِ ابْنِ عُمَرَ , قَالَ " فَرَضَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ صَدَقَةَ الْفِطْرِ عَلَى كُلِّ مُسْلِمٍ صَاعًا مِنْ تَمْرٍ " . وَذَكَرَ الْحَدِيثَ

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ: «Fitr zakoti musulmonlardan har bir hur va qulning zimmasida bir soʻ xurmo yoki bir soʻ arpadir», dedilar. Yana Ibn Umardan rivoyat qilinadiki, u shunday dedi: Rasululloh ﷺ fitr sadaqasini har bir musulmonga bir soʻ xurmo qilib farz qildilar — va hadisni zikr qildi.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ: «Фитр закоти мусулмонлардан ҳар бир ҳур ва қулнинг зиммасида бир сў хурмо ёки бир сў арпадир», дедилар. Яна Ибн Умардан ривоят қилинадики, у шундай деди: Расулуллоҳ ﷺ фитр садақасини ҳар бир мусулмонга бир сў хурмо қилиб фарз қилдилар — ва ҳадисни зикр қилди.

ثنا مُحَمَّدُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ الْفَارِسِيُّ , ثنا يَحْيَى بْنُ أَبِي طَالِبٍ , ثنا عَبْدُ الْوَهَّابِ , ثنا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عُمَرَ الْعُمَرِيُّ , عَنْ نَافِعٍ , عَنِ ابْنِ عُمَرَ , قَالَ : " فَرَضَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ صَدَقَةَ الْفِطْرِ عَلَى كُلِّ مُسْلِمٍ حُرٍّ أَوْ عَبْدٍ ذَكَرٍ أَوْ أُنْثَى صَاعًا مِنْ تَمْرٍ أَوْ صَاعًا مِنْ شَعِيرٍ "

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, u shunday dedi: Rasululloh ﷺ fitr sadaqasini har bir musulmon — hur yo qul, erkak yo ayolga bir soʻ xurmo yoki bir soʻ arpa qilib farz qildilar.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, у шундай деди: Расулуллоҳ ﷺ фитр садақасини ҳар бир мусулмон — ҳур ё қул, эркак ё аёлга бир сў хурмо ёки бир сў арпа қилиб фарз қилдилар.

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ سَعِيدٍ ، ثنا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُفَضَّلِ بْنِ إِبْرَاهِيمَ الأَشْعَرِيُّ , ثنا إِسْمَاعِيلُ بْنُ هَمَّامٍ , حَدَّثَنِي عَلِيُّ بْنُ مُوسَى الرِّضَا , عَنْ أَبِيهِ , عَنْ جَدِّهِ , عَنْ آبَائِهِ , " أَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَرَضَ زَكَاةَ الْفِطْرِ عَلَى الصَّغِيرِ وَالْكَبِيرِ , وَالذَّكَرِ وَالأُنْثَى مِمَّنْ تَمُونُونَ "

Ali ibn Muso ar-Rizo otasidan, u bobosidan, u oʻz ota-bobolaridan rivoyat qiladiki, Nabiy ﷺ fitr zakotini kichik va katta, erkak va ayol — sizlar taʼminlab turadiganlar uchun farz qildilar.Али ибн Мусо ар-Ризо отасидан, у бобосидан, у ўз ота-боболаридан ривоят қиладики, Набий ﷺ фитр закотини кичик ва катта, эркак ва аёл — сизлар таъминлаб турадиганлар учун фарз қилдилар.

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ سَعِيدٍ الْهَمْدَانِيُّ , ثنا الْقَاسِمُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَامِرِ بْنِ زُرَارَةَ , حَدَّثَنَا عُمَيْرُ بْنُ عَمَّارٍ الْهَمْدَانِيُّ , ثنا الأَبْيَضُ بْنُ الأَغَرِّ , حَدَّثَنِي الضَّحَّاكُ بْنُ عُثْمَانَ , عَنْ نَافِعٍ , عَنِ ابْنِ عُمَرَ , قَالَ : " أَمَرَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بِصَدَقَةِ الْفِطْرِ عَنِ الصَّغِيرِ وَالْكَبِيرِ , وَالْحُرِّ وَالْعَبْدِ مِمَّنْ تَمُونُونَ " . رَفَعَهُ الْقَاسِمُ وَلَيْسَ بِقَوِيٍّ , وَالصَّوَابُ مَوْقُوفٌ

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, u shunday dedi: Rasululloh ﷺ kichik va katta, hur va qul — sizlar taʼminlab turadiganlar uchun fitr sadaqasini buyurdilar. Uni Qosim marfuʼ qildi, u esa kuchli emas; toʻgʻrisi mavqufdir.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, у шундай деди: Расулуллоҳ ﷺ кичик ва катта, ҳур ва қул — сизлар таъминлаб турадиганлар учун фитр садақасини буюрдилар. Уни Қосим марфуъ қилди, у эса кучли эмас; тўғриси мавқуфдир.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْقَاسِمِ بْنِ زَكَرِيَّا ، ثنا أَبُو كُرَيْبٍ ، ثنا حَفْصُ بْنُ غِيَاثٍ , قَالَ : سَمِعْتُ عِدَّةً مِنْهُمُ : الضَّحَّاكُ بْنُ عُثْمَانَ , عَنْ نَافِعٍ , عَنِ ابْنِ عُمَرَ " أَنَّهُ كَانَ يُعْطِي صَدَقَةَ الْفِطْرِ عَنْ جَمِيعِ أَهْلِهِ صَغِيرِهِمْ وَكَبِيرِهِمْ عَمَّنْ يَعُولُ , وَعَنْ رَقِيقِهِ , وَعَنْ رَقِيقِ نِسَائِهِ "

Nofeʼdan rivoyat qilinadiki, Ibn Umar (roziyallohu anhumo) oʻz ahlining hammasi — kichigi va kattasi, oʻzi boqadiganlar, qullari va xotinlarining qullari uchun fitr sadaqasini berar edi.Нофеъдан ривоят қилинадики, Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо) ўз аҳлининг ҳаммаси — кичиги ва каттаси, ўзи боқадиганлар, қуллари ва хотинларининг қуллари учун фитр садақасини берар эди.

حَدَّثَنَا يُوسُفُ بْنُ يَعْقُوبَ بْنِ إِسْحَاقَ بْنِ بُهْلُولٍ ، ثنا جَدِّي , ثنا سَالِمُ بْنُ نُوحٍ , عَنِ ابْنِ جُرَيْجٍ , عَنْ عَمْرِو بْنِ شُعَيْبٍ , عَنْ أَبِيهِ , عَنْ جَدِّهِ " أَنّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بَعَثَ مُنَادِيًا يُنَادِي فِي فِجَاجِ مَكَّةَ أَلا إِنَّ زَكَاةَ الْفِطْرِ وَاجِبَةٌ عَلَى كُلِّ مُسْلِمٍ , عَلَى كُلِّ ذَكَرٍ وَأُنْثَى حُرٍّ , وَعَبْدٍ وَصَغِيرٍ وَكَبِيرٍ مُدَّانِ مِنْ قَمْحٍ , أَوْ صَاعٌ مِمَّا سِوَاهُ مِنَ الطَّعَامِ " . حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْحَاقَ الْمَرْوَزِيُّ , حَدَّثَنَا الْحَسَنُ بْنُ أَبِي الرَّبِيعِ , ثنا عَبْدُ الرَّزَّاقِ , أنا ابْنُ جُرَيْجٍ , عَنْ عَمْرِو بْنِ شُعَيْبٍ , أَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بَعَثَ صَارِخًا يَصْرُحُ فِي بَطْنِ مَكَّةَ أَلا إِنَّ صَدَقَةَ الْفِطْرِ , مِثْلَهُ وَزَادَ فِيهِ حَاضِرٍ أَوْ بَادٍ . حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ الْفَارِسِيُّ , حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ أَبِي طَالِبٍ , ثنا عَبْدُ الْوَهَّابِ , ثنا ابْنُ جُرَيْجٍ , قَالَ : قَالَ عَمْرُو بْنُ شُعَيْبٍ : بَلَغَنِي أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ " أَمَرَ صَارِخًا يَصْرُخُ عَلَى كُلِّ مُسْلِمٍ " . ثُمَّ ذَكَرَ مِثْلَهُ

Amr ibn Shuayb otasidan, u bobosidan rivoyat qiladiki, Nabiy ﷺ Makka koʻchalarida: «Ogoh boʻlinglar! Fitr zakoti har bir musulmonga — har bir erkak va ayolga, hur va qulga, kichik va kattaga vojibdir: bugʻdoydan ikki mudd yoki undan boshqa taomdan bir soʻ», deb nido qiluvchi kishini yubordilar. Yana rivoyat qilinadiki, Nabiy ﷺ Makka ichida: «Ogoh boʻlinglar! Fitr sadaqasi...» deb baqiruvchi kishini yubordilar — shuning misli, va unda «muqim yo koʻchmanchi» degan ziyoda bor. Ibn Jurayj aytdi: Amr ibn Shuayb: «Menga yetishicha, Rasululloh ﷺ har bir musulmonga baqirib aytadigan kishiga buyurdilar», dedi — soʻng shuning mislini zikr qildi.Амр ибн Шуайб отасидан, у бобосидан ривоят қиладики, Набий ﷺ Макка кўчаларида: «Огоҳ бўлинглар! Фитр закоти ҳар бир мусулмонга — ҳар бир эркак ва аёлга, ҳур ва қулга, кичик ва каттага вожибдир: буғдойдан икки мудд ёки ундан бошқа таомдан бир сў», деб нидо қилувчи кишини юбордилар. Яна ривоят қилинадики, Набий ﷺ Макка ичида: «Огоҳ бўлинглар! Фитр садақаси...» деб бақирувчи кишини юбордилар — шунинг мисли, ва унда «муқим ё кўчманчи» деган зиёда бор. Ибн Журайж айтди: Амр ибн Шуайб: «Менга етишича, Расулуллоҳ ﷺ ҳар бир мусулмонга бақириб айтадиган кишига буюрдилар», деди — сўнг шунинг мислини зикр қилди.

حَدَّثَنَا أَبُو سَهْلِ بْنُ زِيَادٍ ، ثنا عَبْدُ الْكَرِيمِ بْنُ الْهَيْثَمِ , ثنا إِبْرَاهِيمُ بْنُ مَهْدِيٍّ , قَالَ : أَنْبَأَنِي عَلِيُّ بْنُ صَالِحٍ , عَنِ ابْنِ جُرَيْجٍ , عَنْ عَمْرِو بْنِ شُعَيْبٍ , عَنْ أَبِيهِ , جَدِّهِ " أَنّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَمَرَ صَائِحًا صَاحَ : إِنَّ صَدَقَةَ الْفِطْرِ حَقٌّ وَاجِبٌ عَلَى كُلِّ مُسْلِمٍ صَغِيرٍ أَوْ كَبِيرٍ , ذَكَرٍ أَوْ أُنْثَى , حُرٍّ أَوْ مَمْلُوكٍ حَاضِرٍ أَوْ بَادٍ , مُدَّانِ مِنْ قَمْحٍ أَوْ صَاعٌ مِنْ شَعِيرٍ أَوْ تَمْرٍ " . حَدَّثَنَا ابْنُ مَخْلَدٍ , ثنا أَحْمَدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ الْحَدَّادُ , وَحَمْدَانُ بْنُ عَلِيٍّ , قَالا : نا دَاوُدُ بْنُ شَبِيبٍ , ثنا يَحْيَى بْنُ عَبَّادٍ السَّعْدِيُّ , وَكَانَ مِنْ خِيَارِ النَّاسِ , نا ابْنُ جُرَيْجٍ , عَنْ عَطَاءٍ , عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ , أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَمَرَ صَارِخًا بِبَطْنِ مَكَّةَ , مِثْلَهُ سَوَاءً , وَزَادَ : أَلا إِنَّ الْوَلَدَ لِلْفِرَاشِ , وَلِلْعَاهِرِ الْحَجَرُ

Amr ibn Shuayb otasidan, u bobosidan rivoyat qiladiki, Rasululloh ﷺ baqiruvchi kishiga buyurdilar, u esa: «Fitr sadaqasi har bir musulmonga — kichik yo katta, erkak yo ayol, hur yo qul, muqim yo koʻchmanchi boʻlsin — vojib haqdir: bugʻdoydan ikki mudd, yoki arpa yoxud xurmodan bir soʻ», deb baqirdi. Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ Makka ichida baqiruvchi kishiga buyurdilar — aynan shuning misli, va unga: «Ogoh boʻlinglar! Bola toʻshakka tegishlidir, zinokorga esa tosh», deb ziyoda qildi.Амр ибн Шуайб отасидан, у бобосидан ривоят қиладики, Расулуллоҳ ﷺ бақирувчи кишига буюрдилар, у эса: «Фитр садақаси ҳар бир мусулмонга — кичик ё катта, эркак ё аёл, ҳур ё қул, муқим ё кўчманчи бўлсин — вожиб ҳақдир: буғдойдан икки мудд, ёки арпа ёхуд хурмодан бир сў», деб бақирди. Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ Макка ичида бақирувчи кишига буюрдилар — айнан шунинг мисли, ва унга: «Огоҳ бўлинглар! Бола тўшакка тегишлидир, зинокорга эса тош», деб зиёда қилди.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ الْفَارِسِيُّ , حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ أَبِي طَالِبٍ , ثنا عَبْدُ الْوَهَّابِ , ثنا ابْنُ جُرَيْجٍ , قَالَ : قَالَ عَطَاءٌ : " مُدَّيْنِ مِنْ قَمْحٍ , أَوْ صَاعًا مِنْ تَمْرٍ أَوْ شَعِيرٍ , الْحُرُّ وَالْعَبْدُ فِيهِ سَوَاءٌ "

Ato aytdi: «Bugʻdoydan ikki mudd, yoki xurmo yoxud arpadan bir soʻ; hur va qul bunda barobardir».Ато айтди: «Буғдойдан икки мудд, ёки хурмо ёхуд арпадан бир сў; ҳур ва қул бунда баробардир».

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ مَخْلَدٍ ، ويَحْيَى بْنُ عَبْدِ اللَّهِ الْعَطَّارَانِ ، قَالا : ثنا أَحْمَدُ بْنُ مَنْصُورٍ الرَّمَادِيُّ , ثنا أَبُو عَثْمَةَ , ثنا كَثِيرُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ , حَدَّثَنِي أَبِي , عَنْ أَبِيهِ , قَالَ : " رَتَّبَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ الزَّكَاةَ عَلَى كُلِّ مُسْلِمٍ صَاعًا مِنْ تَمْرٍ أَوْ صَاعًا مِنْ زَبِيبٍ , أَوْ صَاعًا مِنْ أَقِطٍ أَوْ صَاعًا مِنْ شَعِيرٍ "

Kasir ibn Abdulloh otasidan, u bobosidan rivoyat qiladiki, u shunday dedi: Rasululloh ﷺ zakotni har bir musulmonga bir soʻ xurmo, yoki bir soʻ mayiz, yoki bir soʻ aqit, yoxud bir soʻ arpa qilib belgiladilar.Касир ибн Абдуллоҳ отасидан, у бобосидан ривоят қиладики, у шундай деди: Расулуллоҳ ﷺ закотни ҳар бир мусулмонга бир сў хурмо, ёки бир сў майиз, ёки бир сў ақит, ёхуд бир сў арпа қилиб белгиладилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ أَحْمَدَ بْنِ أَبِي الثَّلْجِ , حَدَّثَنِي جَدِّي , ثنا مُحَمَّدُ بْنُ عُمَرَ الْوَاقِدِيُّ , ثنا عَبْدُ الْحَمِيدِ بْنُ عِمْرَانَ بْنِ أَبِي أَنَسٍ , , عَنْ أَبِيهِ , عَنْ أَبِي سَلَمَةَ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ , عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ " أَنَّهُ أَمَرَ بِزَكَاةِ الْفِطْرِ صَاعًا مِنْ تَمْرٍ أَوْ صَاعًا مِنْ شَعِيرٍ , أَوْ مُدَّيْنِ مِنْ قَمْحٍ عَلَى كُلِّ حَاضِرٍ وَبَادٍ صَغِيرٍ وَكَبِيرٍ حُرٍّ وَعَبْدٍ "

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan, u Rasululloh ﷺdan rivoyat qiladiki, u zot fitr zakotini har bir muqim va koʻchmanchi, kichik va katta, hur va qulga bir soʻ xurmo, yoki bir soʻ arpa, yoxud bugʻdoydan ikki mudd qilib buyurdilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан, у Расулуллоҳ ﷺдан ривоят қиладики, у зот фитр закотини ҳар бир муқим ва кўчманчи, кичик ва катта, ҳур ва қулга бир сў хурмо, ёки бир сў арпа, ёхуд буғдойдан икки мудд қилиб буюрдилар.

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِيٍّ الدِّيبَاجِيُّ , ثنا أَيُّوبُ بْنُ سُلَيْمَانَ الصُّغْدِيُّ , ثنا يَزِيدُ بْنُ عَبْدِ رَبِّهِ , ثنا بَقِيَّةُ , عَنْ دَاوُدَ بْنِ الزِّبْرِقَانِ , عَنْ أَيُّوبَ , عَنْ نَافِعٍ , عَنِ ابْنِ عُمَرَ , قَالَ : قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " صَدَقَةُ الْفِطْرِ صَاعٌ مِنْ تَمْرٍ أَوْ صَاعٌ مِنْ شَعِيرٍ , أَوْ مُدَّانِ مِنْ حِنْطَةٍ عَنْ كُلِّ صَغِيرٍ وَكَبِيرٍ حُرٍّ وَعَبْدٍ "

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, u shunday dedi: Rasululloh ﷺ: «Fitr sadaqasi har bir kichik va katta, hur va qul uchun bir soʻ xurmo, yoki bir soʻ arpa, yoxud bugʻdoydan ikki muddir», dedilar.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, у шундай деди: Расулуллоҳ ﷺ: «Фитр садақаси ҳар бир кичик ва катта, ҳур ва қул учун бир сў хурмо, ёки бир сў арпа, ёхуд буғдойдан икки муддир», дедилар.

حَدَّثَنَا يُوسُفُ بْنُ يَعْقُوبَ بْنِ إِسْحَاقَ بْنِ بُهْلُولٍ ، ثنا جَدِّي , ثنا أبِي , ثنا مُبَارَكُ بْنُ فَضَالَةَ , عَنْ أَيُّوبَ , عَنْ نَافِعٍ , عَنِ ابْنِ عُمَرَ , " أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَرَضَ عَلَى الذَّكَرِ وَالأُنْثَى , وَالْحُرِّ وَالْعَبْدِ صَدَقَةَ رَمَضَانَ صَاعًا مِنْ تَمْرٍ أَوْ صَاعًا مِنْ طَعَامٍ "

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ erkak va ayolga, hur va qulga Ramazon sadaqasini bir soʻ xurmo yoki bir soʻ taom qilib farz qildilar.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ эркак ва аёлга, ҳур ва қулга Рамазон садақасини бир сў хурмо ёки бир сў таом қилиб фарз қилдилар.

حَدَّثَنَا الْحُسَيْنُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ ، وَمُحَمَّدُ بْنُ مَخْلَدٍ ، قَالا : نا أَبُو يُوسُفَ الْقَلُوسِيُّ ، ثنا بَكْرُ بْنُ الأَسْوَدِ , ثنا عَبَّادُ بْنُ الْعَوَّامِ , عَنْ سُفْيَانَ بْنِ حُسَيْنٍ , عَنِ الزُّهْرِيِّ ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ الْمُسَيِّبِ , عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ " أَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ حَضَّ عَلَى صَدَقَةِ رَمَضَانَ عَلَى كُلِّ إِنْسَانٍ صَاعٌ مِنْ تَمْرٍ أَوْ صَاعٌ مِنْ شَعِيرٍ , أَوْ صَاعٌ مِنْ قَمْحٍ " . بَكْرُ بْنُ الأَسْوَدِ لَيْسَ بِالْقَوِيِّ

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Nabiy ﷺ Ramazon sadaqasiga — har bir inson uchun bir soʻ xurmo, yoki bir soʻ arpa, yoxud bir soʻ bugʻdoyga — targʻib qildilar. Bakr ibn Asvad kuchli emas.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Набий ﷺ Рамазон садақасига — ҳар бир инсон учун бир сў хурмо, ёки бир сў арпа, ёхуд бир сў буғдойга — тарғиб қилдилар. Бакр ибн Асвад кучли эмас.

حَدَّثَنَا الْحُسَيْنُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ ، ثنا أَبُو الأَشْعَثِ ، ثنا الثَّقَفِيُّ ، ثنا هِشَامٌ , عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سِيرِينَ , عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ , قَالَ : " أُمِرْنَا أَنْ تُعْطَى صَدَقَةُ رَمَضَانَ عَنِ الصَّغِيرِ وَالْكَبِيرِ , وَالْحُرِّ وَالْمَمْلُوكِ صَاعًا مِنْ طَعَامٍ , مَنْ أَدَّى بُرًّا قُبِلَ مِنْهُ , وَمَنْ أَدَّى شَعِيرًا قُبِلَ مِنْهُ , وَمَنْ أَدَّى زَبِيبًا قُبِلَ مِنْهُ , وَمَنْ أَدَّى سُلْتًا قُبِلَ مِنْهُ " , قَالَ : وَأَحْسَبُهُ قَالَ : " وَمَنْ أَدَّى دَقِيقًا قُبِلَ مِنْهُ , وَمَنْ أَدَّى سَوِيقًا قُبِلَ مِنْهُ "

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, u shunday dedi: Biz Ramazon sadaqasi kichik va katta, hur va qul uchun bir soʻ taom qilib berilishiga buyurildik. Kim bugʻdoy ado etsa, undan qabul qilindi; kim arpa ado etsa, undan qabul qilindi; kim mayiz ado etsa, undan qabul qilindi; kim sult ado etsa, undan qabul qilindi. Rovi aytdi: Menimcha, u: «Kim un ado etsa, undan qabul qilindi; kim saviq ado etsa, undan qabul qilindi», dedi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, у шундай деди: Биз Рамазон садақаси кичик ва катта, ҳур ва қул учун бир сў таом қилиб берилишига буюрилдик. Ким буғдой адо этса, ундан қабул қилинди; ким арпа адо этса, ундан қабул қилинди; ким майиз адо этса, ундан қабул қилинди; ким султ адо этса, ундан қабул қилинди. Рови айтди: Менимча, у: «Ким ун адо этса, ундан қабул қилинди; ким савиқ адо этса, ундан қабул қилинди», деди.

ثنا ابْنُ مَخْلَدٍ , ثنا أَحْمَدُ بْنُ إِسْحَاقَ بْنِ يُوسُفَ الرَّقِّيُّ , ثنا إِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ الْحُنَيْنِيُّ , عَنْ كَثِيرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرِو بْنِ عَوْفٍ , عَنْ أَبِيهِ , عَنْ جَدِّهِ , قَالَ : " فَرَضَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ زَكَاةَ الْفِطْرِ عَلَى كُلِّ صَغِيرٍ وَكَبِيرٍ ذَكَرٍ وَأُنْثَى , عَبْدٍ وَحُرٍّ , صَاعًا مِنْ تَمْرٍ أَوْ صَاعًا مِنْ طَعَامٍ , أَوْ صَاعًا مِنْ زَبِيبٍ أَوْ صَاعًا مِنْ شَعِيرٍ , أَوْ صَاعًا مِنْ أَقِطٍ "

Kasir ibn Abdulloh ibn Amr ibn Avf otasidan, u bobosidan rivoyat qiladiki, u shunday dedi: Rasululloh ﷺ fitr zakotini har bir kichik va katta, erkak va ayol, qul va hurga bir soʻ xurmo, yoki bir soʻ taom, yoki bir soʻ mayiz, yoki bir soʻ arpa, yoxud bir soʻ aqit qilib farz qildilar.Касир ибн Абдуллоҳ ибн Амр ибн Авф отасидан, у бобосидан ривоят қиладики, у шундай деди: Расулуллоҳ ﷺ фитр закотини ҳар бир кичик ва катта, эркак ва аёл, қул ва ҳурга бир сў хурмо, ёки бир сў таом, ёки бир сў майиз, ёки бир сў арпа, ёхуд бир сў ақит қилиб фарз қилдилар.

حَدَّثَنَا الْحُسَيْنُ بْنُ حَمْزَةَ بْنِ الْحُسَيْنِ الْخَثْعَمِيُّ مِنْ أَصْلِهِ , حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ سُلَيْمَانَ , ثنا زَكَرِيَّا بْنُ يَحْيَى بْنِ صُبَيْحٍ , ثنا سَعِيدُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ الْجُمَحِيُّ , ثنا عَبْدُ اللَّهِ , عَنْ نَافِعٍ , عَنِ ابْنِ عُمَرَ , " أَنّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَرَضَ زَكَاةَ الْفِطْرِ صَاعًا مِنْ تَمْرٍ , أَوْ صَاعًا مِنْ بُرٍّ " , كَذَا قَالَ : " عَلَى كُلِّ حُرٍّ أَوْ عَبْدٍ ذَكَرٍ أَوْ أُنْثَى مِنَ الْمُسْلِمِينَ "

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ fitr zakotini bir soʻ xurmo yoki bir soʻ bugʻdoy qilib farz qildilar — u shunday dedi — musulmonlardan har bir hur yo qul, erkak yo ayolga.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ фитр закотини бир сў хурмо ёки бир сў буғдой қилиб фарз қилдилар — у шундай деди — мусулмонлардан ҳар бир ҳур ё қул, эркак ё аёлга.

حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ يَحْيَى ، ثنا مَكِّيُّ بْنُ عَبْدَانَ , ثنا أَبُو الأَزْهَرِ ، ثنا مُحَمَّدُ بْنُ شُرَحْبِيلَ الصَّنْعَانِيُّ , ثنا ابْنُ جُرَيْجٍ , عَنْ سُلَيْمَانَ بْنِ مُوسَى , عَنْ نَافِعٍ أَنَّهُ أَخْبَرَهُ , عَنِ ابْنِ عُمَرَ , أَنَّهُ قَالَ : " أَمَرَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَمْرَو بْنَ حَزْمٍ فِي زَكَاةِ الْفِطْرِ نِصْفُ صَاعٍ مِنْ حِنْطَةٍ , أَوْ صَاعٌ مِنْ تَمْرٍ "

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, u shunday dedi: Rasululloh ﷺ Amr ibn Hazmga fitr zakoti haqida bugʻdoydan yarim soʻ, yoki xurmodan bir soʻ berishni buyurdilar.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, у шундай деди: Расулуллоҳ ﷺ Амр ибн Ҳазмга фитр закоти ҳақида буғдойдан ярим сў, ёки хурмодан бир сў беришни буюрдилар.

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ سَعْدَانَ ، ثنا شُعَيْبُ بْنُ أَيُّوبَ , ثنا حُسَيْنُ بْنُ عَلِيٍّ , عَنْ زَائِدَةَ , عَنْ عَبْدِ الْعَزِيزِ بْنِ أَبِي رَوَّادٍ , عَنْ نَافِعٍ , عَنِ ابْنِ عُمَرَ , قَالَ : " كَانَ النَّاسُ يُخْرِجُونَ صَدَقَةَ الْفِطْرِ فِي عَهْدِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ صَاعَ شَعِيرٍ أَوْ تَمْرٍ , أَوْ سُلْتٍ أَوْ زَبِيبٍ , فَلَمَّا كَانَ عُمَرُ وَكَثُرَتِ الْحِنْطَةُ جَعَلَ نِصْفَ صَاعِ حِنْطَةٍ مَكَانًا مِنْ تِلْكَ الأَشْيَاءِ "

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, u shunday dedi: Rasululloh ﷺ davrlarida odamlar fitr sadaqasini bir soʻ arpa, yoki xurmo, yoki sult, yoxud mayiz qilib chiqarar edilar. Umarning zamoni boʻlib, bugʻdoy koʻpaygach, u oʻsha narsalar oʻrniga yarim soʻ bugʻdoyni belgiladi.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, у шундай деди: Расулуллоҳ ﷺ даврларида одамлар фитр садақасини бир сў арпа, ёки хурмо, ёки султ, ёхуд майиз қилиб чиқарар эдилар. Умарнинг замони бўлиб, буғдой кўпайгач, у ўша нарсалар ўрнига ярим сў буғдойни белгилади.

حَدَّثَنَا الْقَاضِي الْحُسَيْنُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ الْمَحَامِلِيُّ , وَعَبْدُ الْمَلِكِ بْنُ أَحْمَدَ الدَّقَّاقُ , قَالا : نا يَعْقُوبُ الدَّوْرَقِيُّ , ثنا ابْنُ عُلَيَّةَ , عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْحَاقَ , حَدَّثَنِي عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُثْمَانَ بْنِ حَكِيمِ بْنِ حِزَامٍ , عَنْ عِيَاضِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي سَرْحٍ , قَالَ : قَالَ أَبُو سَعِيدٍ وَذَكَرُوا عِنْدَهُ صَدَقَةَ رَمَضَانَ , فَقَالَ : " لا أُخْرِجُ إِلا مَا كُنْتُ أُخْرِجُ عَلَى عَهْدِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ صَاعًا مِنْ تَمْرٍ أَوْ صَاعًا مِنْ حِنْطَةٍ ، أَوْ صَاعًا مِنْ شَعِيرٍ أَوْ صَاعًا مِنْ أَقِطٍ " , فَقَالَ لَهُ رَجُلٌ مِنَ الْقَوْمِ : أَوْ مُدَّيْنِ مِنْ قَمْحٍ , قَالَ : " لا تِلْكَ قِيمَةُ مُعَاوِيَةَ , لا أَقْبَلُهَا وَلا أَعْمَلُ بِهَا "

Iyoz ibn Abdulloh ibn Abu Sarhdan rivoyat qilinadiki, u shunday dedi: Abu Saʼidning huzurida Ramazon sadaqasini zikr qilishdi, u esa: «Men Rasululloh ﷺ davrlarida chiqarganimdan boshqasini chiqarmayman: bir soʻ xurmo, yoki bir soʻ bugʻdoy, yoki bir soʻ arpa, yoxud bir soʻ aqit», dedi. Qavmdan bir kishi unga: «Yoki bugʻdoydan ikki mudd?» dedi. U: «Yoʻq, u — Muoviyaning bahosi; men uni qabul qilmayman va unga amal qilmayman», dedi.Иёз ибн Абдуллоҳ ибн Абу Сарҳдан ривоят қилинадики, у шундай деди: Абу Саъиднинг ҳузурида Рамазон садақасини зикр қилишди, у эса: «Мен Расулуллоҳ ﷺ даврларида чиқарганимдан бошқасини чиқармайман: бир сў хурмо, ёки бир сў буғдой, ёки бир сў арпа, ёхуд бир сў ақит», деди. Қавмдан бир киши унга: «Ёки буғдойдан икки мудд?» деди. У: «Йўқ, у — Муовиянинг баҳоси; мен уни қабул қилмайман ва унга амал қилмайман», деди.

حَدَّثَنَا الْحَسَنُ بْنُ سَعِيدِ بْنِ الْحُسَيْنِ بْنِ يُوسُفَ الْمَرْوَذِيُّ , وَعُثْمَانُ بْنُ أَحْمَدَ الدَّقَّاقُ , قَالا : ثنا مُحَمَّدُ بْنُ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ الْمُنَادِي , ثنا أَبُو بَدْرٍ شُجَاعُ بْنُ الْوَلِيدِ , حَدَّثَنَا أَبُو سَعِيدٍ الَّذِي كَانَ يَسْكُنُ الْجَزِيرَةَ وَهُوَ سَابِقٌ ، عَنْ عِيَاضِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ سَعْدِ بْنِ أَبِي سَرْحٍ , عَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ , أَنَّهُ قَالَ : " كُنَّا نُخْرِجُ زَكَاةَ الْفِطْرِ يَوْمَ الْفِطْرِ صَاعَ طَعَامٍ أَوْ صَاعَ تَمْرٍ , أَوْ صَاعًا مِنْ شَعِيرٍ أَوْ صَاعًا مِنْ زَبِيبٍ , أَوْ صَاعًا مِنْ أَقِطٍ , فَلَمْ نزل نُخْرِجُهُ حَتَّى قَدِمَ عَلَيْنَا مُعَاوِيَةُ مِنَ الشَّامِ حَاجًّا أَوْ مُعْتَمِرًا وَهُوَ يَوْمَئِذٍ خَلِيفَةٌ , فَخَطَبَ النَّاسَ عَلَى مِنْبَرِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ , فَذَكَرَ زَكَاةَ الْفِطْرِ وَقَالَ : إِنِّي لأَرَى مُدَّيْنِ مِنْ سَمْرَاءِ الشَّامِ تَعْدِلُ صَاعًا مِنْ تَمْرٍ , وَكَانَ ذَلِكَ أَوَّلَ مَا ذَكَرَ النَّاسُ الْمُدَّيْنِ " . حَدَّثَنَا يَعْقُوبُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ , حَدَّثَنَا الزُّبَيْرُ بْنُ بَكَّارٍ , ثنا أَبُو ضَمْرَةَ ، حَدَّثَنِي دَاوُدُ بْنُ قَيْسٍ , أنَّهُ سَمِعَ عِيَاضَ بْنَ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ سَعْدٍ , عَنْ أَبِي سَعِيدٍ , نَحْوَهُ , قَالَ : صَاعًا مِنْ طَعَامٍ

Abu Saʼid al-Xudriy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, u shunday dedi: Biz fitr kuni fitr zakotini bir soʻ taom, yoki bir soʻ xurmo, yoki bir soʻ arpa, yoki bir soʻ mayiz, yoxud bir soʻ aqit qilib chiqarar edik. Bizning oldimizga Muoviya — oʻsha kunda xalifa boʻlgan holda — Shomdan haj yoki umra qilib kelgunicha uni shundayligicha chiqaraverdik. U Rasululloh ﷺning minbarlarida odamlarga xutba qilib, fitr zakotini zikr qildi va: «Men Shom bugʻdoyidan ikki mudd bir soʻ xurmoga teng deb bilaman», dedi. Odamlar ikki mudd haqida ilk bor shunda gapira boshladilar. Iyoz ibn Abdulloh ibn Saʼd Abu Saʼiddan shunga oʻxshash rivoyat qilib, «bir soʻ taom», dedi.Абу Саъид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, у шундай деди: Биз фитр куни фитр закотини бир сў таом, ёки бир сў хурмо, ёки бир сў арпа, ёки бир сў майиз, ёхуд бир сў ақит қилиб чиқарар эдик. Бизнинг олдимизга Муовия — ўша кунда халифа бўлган ҳолда — Шомдан ҳаж ёки умра қилиб келгунича уни шундайлигича чиқаравердик. У Расулуллоҳ ﷺнинг минбарларида одамларга хутба қилиб, фитр закотини зикр қилди ва: «Мен Шом буғдойидан икки мудд бир сў хурмога тенг деб биламан», деди. Одамлар икки мудд ҳақида илк бор шунда гапира бошладилар. Иёз ибн Абдуллоҳ ибн Саъд Абу Саъиддан шунга ўхшаш ривоят қилиб, «бир сў таом», деди.

حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ حَمَّادٍ ، ثنا الْعَبَّاسُ بْنُ يَزِيدَ , ثنا سُفْيَانُ بْنُ عُيَيْنَةَ , ثنا ابْنُ عَجْلانَ , عَنْ عِيَاضِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي سَرْحٍ , أَنَّهُ سَمِعَ أَبَا سَعِيدٍ الْخُدْرِيَّ , يَقُولُ : " مَا أَخْرَجْنَا عَلَى عَهْدِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِلا صَاعًا مِنْ دَقِيقٍ أَوْ صَاعًا مِنْ تَمْرٍ , أَوْ صَاعًا مِنْ سُلْتٍ أَوْ صَاعًا مِنْ زَبِيبٍ , أَوْ صَاعًا مِنْ شَعِيرٍ أَوْ صَاعًا مِنْ أَقِطٍ " . قَالَ أَبُو الْفَضْلِ : فَقَالَ لَهُ عَلِيُّ بْنُ الْمَدِينِيِّ : يَا أَبَا مُحَمَّدٍ , أَحَدٌ لا يَذْكُرُ فِي هَذَا الدَّقِيقَ , قَالَ : بَلَى , هُوَ فِيهِ

Iyoz ibn Abdulloh ibn Abu Sarh Abu Saʼid al-Xudriyning shunday deganini eshitdi: «Biz Rasululloh ﷺ davrlarida bir soʻ un, yoki bir soʻ xurmo, yoki bir soʻ sult, yoki bir soʻ mayiz, yoki bir soʻ arpa, yoxud bir soʻ aqitdan boshqasini chiqarmas edik». Abul-Fazl aytdi: Ali ibn Madiniy unga: «Ey Abu Muhammad, bunda hech kim unni zikr qilmaydi-ku», dedi. U: «Yoʻq, u bunda bor», dedi.Иёз ибн Абдуллоҳ ибн Абу Сарҳ Абу Саъид ал-Худрийнинг шундай деганини эшитди: «Биз Расулуллоҳ ﷺ даврларида бир сў ун, ёки бир сў хурмо, ёки бир сў султ, ёки бир сў майиз, ёки бир сў арпа, ёхуд бир сў ақитдан бошқасини чиқармас эдик». Абул-Фазл айтди: Али ибн Мадиний унга: «Эй Абу Муҳаммад, бунда ҳеч ким унни зикр қилмайди-ку», деди. У: «Йўқ, у бунда бор», деди.

حَدَّثَنَا عُثْمَانُ بْنُ أَحْمَدَ الدَّقَّاقُ , ثنا أَحْمَدُ بْنُ الْعَبَّاسِ بْنِ أَشْرَسُ , ثنا سَعِيدُ بْنُ الأَزْهَرِ الْوَاسِطِيُّ , ثنا ابْنُ عُيَيْنَةَ , عَنِ ابْنِ عَجْلانَ , عَنْ عِيَاضِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ , عَنْ أَبِي سَعِيدٍ , أَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ لَهُمْ : " فِي صَدَقَةِ الْفِطْرِ صَاعٌ مِنْ زَبِيبٍ , صَاعٌ مِنْ تَمْرٍ , صَاعٌ مِنْ أَقِطٍ , صَاعٌ مِنْ دَقِيقٍ "

Abu Saʼid (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Nabiy ﷺ ularga fitr sadaqasi haqida: «Bir soʻ mayiz, bir soʻ xurmo, bir soʻ aqit, bir soʻ un», dedilar.Абу Саъид (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Набий ﷺ уларга фитр садақаси ҳақида: «Бир сў майиз, бир сў хурмо, бир сў ақит, бир сў ун», дедилар.

حَدَّثَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ جَعْفَرِ بْنِ بَكْرٍ الْخُوَارِزْمِيُّ , ثنا مُحَمَّدُ بْنُ مَرْزُوقٍ , ثنا مُحَمَّدُ بْنُ بَكْرٍ , ثنا عُمَرُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ صُهْبَانَ , أَخْبَرَنِي ابْنُ شِهَابٍ الزُّهْرِيِّ , عَنْ مَالِكِ بْنِ أَوْسِ بْنِ الْحَدَثَانِ , عَنْ أَبِيهِ , قَالَ : قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " أَخْرِجُوا زَكَاةَ الْفِطْرِ صَاعًا مِنْ طَعَامٍ " , قَالَ : وَطَعَامُنَا يَوْمَئِذٍ الْبُرُّ , وَالتَّمْرُ , وَالزَّبِيبُ , وَالأَقِطُ . حَدَّثَنَا ابْنُ مُبَشِّرٍ ، ثنا أَبُو الأَشْعَثِ ، ثنا مُحَمَّدُ بْنُ بَكْرٍ , نَحْوَهُ بِإِسْنَادِهِ

Molik ibn Avs ibn Hadason otasidan rivoyat qiladiki, u shunday dedi: Rasululloh ﷺ: «Fitr zakotini bir soʻ taom qilib chiqaringlar», dedilar. U aytdi: Oʻsha kunlarda bizning taomimiz bugʻdoy, xurmo, mayiz va aqit edi. Muhammad ibn Bakr shu isnodi bilan shunga oʻxshash rivoyat qildi.Молик ибн Авс ибн Ҳадасон отасидан ривоят қиладики, у шундай деди: Расулуллоҳ ﷺ: «Фитр закотини бир сў таом қилиб чиқаринглар», дедилар. У айтди: Ўша кунларда бизнинг таомимиз буғдой, хурмо, майиз ва ақит эди. Муҳаммад ибн Бакр шу исноди билан шунга ўхшаш ривоят қилди.

حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَهَّابِ بْنُ عِيسَى بْنِ أَبِي حَيَّةَ , ثنا إِسْحَاقُ بْنُ أَبِي إِسْرَائِيلَ , ثنا حَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ , عَنِ النُّعْمَانِ بْنِ رَاشِدٍ , عَنِ الزُّهْرِيِّ , ذَكَرَ ثَعْلَبَةَ بْنَ صُعَيْرٍ ، عَنْ أَبِيهِ , أَوْ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ ثَعْلَبَةَ بْنِ صُعَيْرٍ , عَنْ أَبِيهِ ، قَالَ : قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " أَدُّوا صَدَقَةَ الْفِطْرِ صَاعًا مِنْ تَمْرٍ أَوْ صَاعًا مِنْ شَعِيرٍ , أَوْ نِصْفَ صَاعٍ مِنْ بُرٍّ , عَنْ كُلِّ صَغِيرٍ أَوْ كَبِيرٍ , ذَكَرٍ أَوْ أُنْثَى , حُرٍّ أَوْ عَبْدٍ "

Zuhriy Saʼlaba ibn Suʼayrni oʻz otasidan, yoki Abdulloh ibn Saʼlaba ibn Suʼayrni oʻz otasidan zikr qilib rivoyat qildiki, u shunday dedi: Rasululloh ﷺ: «Fitr sadaqasini ado etinglar: har bir kichik yo katta, erkak yo ayol, hur yo qul uchun bir soʻ xurmo, yoki bir soʻ arpa, yoxud bugʻdoydan yarim soʻ», dedilar.Зуҳрий Саълаба ибн Суъайрни ўз отасидан, ёки Абдуллоҳ ибн Саълаба ибн Суъайрни ўз отасидан зикр қилиб ривоят қилдики, у шундай деди: Расулуллоҳ ﷺ: «Фитр садақасини адо этинглар: ҳар бир кичик ё катта, эркак ё аёл, ҳур ё қул учун бир сў хурмо, ёки бир сў арпа, ёхуд буғдойдан ярим сў», дедилар.

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرٍ مُحَمَّدُ بْنُ مَحْمُودِ بْنِ الْمُنْذِرِ ، مِنْ كِتَابِهِ , ثنا زِيَادُ بْنُ أَيُّوبَ , ثنا يَزِيدُ بْنُ هَارُونَ , ثنا حَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ , عَنِ النُّعْمَانِ بْنِ رَاشِدٍ , عَنِ الزُّهْرِيِّ ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ ثَعْلَبَةَ بْنِ صُعَيْرٍ , أَوْ عَنْ ثَعْلَبَةَ , عَنْ أَبِيهِ ، أَنّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، قَالَ : " أَدُّوا عَنْ كُلِّ إِنْسَانٍ صَاعًا مِنْ بُرٍّ , عَنِ الصَّغِيرِ وَالْكَبِيرِ , وَالذَّكَرِ وَالأُنْثَى , وَالْغَنِيِّ وَالْفَقِيرِ . فَأَمَّا الْغَنِيُّ فَيُزَكِّيهِ اللَّهُ , وَأَمَّا الْفَقِيرُ فَيَرُدُّ اللَّهُ عَلَيْهِ أَكْثَرَ مِمَّا أَعْطَى " . قَالَ ابْنُ يَزِيدَ : فَذَكَرْتُهُ لِجَرِيرِ بْنِ حَازِمٍ , فَقَالَ : سَمِعْتُهُ مِنَ النُّعْمَانِ , يَذْكُرُ عَنِ الزُّهْرِيِّ

Abdulloh ibn Saʼlaba ibn Suʼayr — yoki Saʼlaba — oʻz otasidan rivoyat qiladiki, Rasululloh ﷺ: «Har bir inson uchun — kichik va katta, erkak va ayol, boy va kambagʻal uchun — bir soʻ bugʻdoy ado etinglar. Boyni Alloh poklaydi, kambagʻalga esa Alloh u bergan narsadan koʻproq qilib qaytaradi», dedilar. Ibn Yazid aytdi: Men buni Jarir ibn Hozimga zikr qildim, u: «Men buni Nuʼmondan, u Zuhriydan zikr qilib aytayotganida eshitganman», dedi.Абдуллоҳ ибн Саълаба ибн Суъайр — ёки Саълаба — ўз отасидан ривоят қиладики, Расулуллоҳ ﷺ: «Ҳар бир инсон учун — кичик ва катта, эркак ва аёл, бой ва камбағал учун — бир сў буғдой адо этинглар. Бойни Аллоҳ поклайди, камбағалга эса Аллоҳ у берган нарсадан кўпроқ қилиб қайтаради», дедилар. Ибн Язид айтди: Мен буни Жарир ибн Ҳозимга зикр қилдим, у: «Мен буни Нуъмондан, у Зуҳрийдан зикр қилиб айтаётганида эшитганман», деди.

حَدَّثَنَا الْعَبَّاسُ بْنُ الْعَبَّاسِ بْنِ الْمُغِيرَةِ ، ثنا أَحْمَدُ بْنُ مَنْصُورٍ الرَّمَادِيُّ , ثنا سُلَيْمَانُ بْنُ حَرْبٍ , ثنا حَمَّادُ بْنُ يَزِيدَ , عَنِ النُّعْمَانِ بْنِ رَاشِدٍ , عَنِ الزُّهْرِيِّ ، عَنْ ثَعْلَبَةَ بْنِ أَبِي صُعَيْرٍ , عَنْ أَبِيهِ ، أَنّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ , قَالَ : " أَدُّوا صَاعًا مِنْ قَمْحٍ " , أَوْ قَالَ : " مِنْ بُرٍّ عَنِ الصَّغِيرِ وَالْكَبِيرِ , وَالذَّكَرِ وَالأُنْثَى , وَالْحُرِّ وَالْمَمْلُوكِ , وَالْغَنِيِّ وَالْفَقِيرِ . أَمَّا غَنِيُّكُمْ فَيُزَكِّيهِ اللَّهُ , وَأَمَّا فَقِيرُكُمْ فَيَرُدُّ اللَّهُ عَلَيْهِ أَكْثَرَ مِمَّا أَعْطَاهُ " . حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرٍ الشَّافِعِيُّ ، ثنا مُحَمَّدُ بْنُ بِشْرِ بْنِ مَطَرٍ , ثنا خَالِدُ بْنُ خِدَاشٍ , ثنا حَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ , بِهَذَا الإِسْنَادِ مِثْلَهُ , وَقَالَ : " أَمَّا الْفَقِيرُ فَيُغْنِيهِ اللَّهُ "

Saʼlaba ibn Abu Suʼayr oʻz otasidan rivoyat qiladiki, Rasululloh ﷺ: «Bir soʻ bugʻdoy ado etinglar — kichik va katta, erkak va ayol, hur va qul, boy va kambagʻal uchun. Boyingizni Alloh poklaydi, kambagʻalingizga esa Alloh u bergan narsadan koʻproq qilib qaytaradi», dedilar. Shu isnod bilan shuning misli rivoyat qilinib, unda: «Kambagʻalni esa Alloh boy qiladi», deyilgan.Саълаба ибн Абу Суъайр ўз отасидан ривоят қиладики, Расулуллоҳ ﷺ: «Бир сў буғдой адо этинглар — кичик ва катта, эркак ва аёл, ҳур ва қул, бой ва камбағал учун. Бойингизни Аллоҳ поклайди, камбағалингизга эса Аллоҳ у берган нарсадан кўпроқ қилиб қайтаради», дедилар. Шу иснод билан шунинг мисли ривоят қилиниб, унда: «Камбағални эса Аллоҳ бой қилади», дейилган.

حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ الْمِصْرِيُّ , ثنا أَحْمَدُ بْنُ دَاوُدَ الْمَكِّيُّ , ثنا مُسَدَّدٌ , ثنا حَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ , عَنِ النُّعْمَانِ بْنِ رَاشِدٍ , عَنِ الزُّهْرِيِّ ، عَنِ ابْنِ أَبِي صُعَيْرٍ , عَنْ أَبِيهِ ، قَالَ : قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " أَدُّوا صَدَقَةَ الْفِطْرِ صَاعًا مِنْ بُرٍّ أَوْ قَمْحٍ , عَنْ كُلِّ رَأْسٍ صَغِيرٍ أَوْ كَبِيرٍ , حُرٍّ أَوْ عَبْدٍ , ذَكَرٍ أَوْ أُنْثَى . أَمَّا غَنِيُّكُمْ فَيُزَكِّيهِ اللَّهُ , وَأَمَّا فَقِيرُكُمْ فَيَرُدُّ اللَّهُ عَلَيْهِ أَكْثَرَ مِمَّا أَعْطَاهُ " . حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ مُحَمَّدٍ , ثنا مُحَمَّدُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ بْنِ جُنَادٍ , ثنا أَبُو سَلَمَةَ ، ثنا هَمَّامُ بْنُ يَحْيَى , عَنْ بَكْرٍ الْكُوفِيِّ , أَنَّ الزُّهْرِيَّ ، حَدَّثَهُمْ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ ثَعْلَبَةَ بْنِ أَبِي صُعَيْرٍ , عَنْ أَبِيهِ , عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ , نَحْوَهُ

Ibn Abu Suʼayr oʻz otasidan rivoyat qiladiki, u shunday dedi: Rasululloh ﷺ: «Fitr sadaqasini ado etinglar: har bir bosh — kichik yo katta, hur yo qul, erkak yo ayol uchun bir soʻ bugʻdoy yoki gʻalla. Boyingizni Alloh poklaydi, kambagʻalingizga esa Alloh u bergan narsadan koʻproq qilib qaytaradi», dedilar. Zuhriy ularga Abdulloh ibn Saʼlaba ibn Abu Suʼayrdan, u otasidan, u Nabiy ﷺdan shunga oʻxshash hadis aytdi.Ибн Абу Суъайр ўз отасидан ривоят қиладики, у шундай деди: Расулуллоҳ ﷺ: «Фитр садақасини адо этинглар: ҳар бир бош — кичик ё катта, ҳур ё қул, эркак ё аёл учун бир сў буғдой ёки ғалла. Бойингизни Аллоҳ поклайди, камбағалингизга эса Аллоҳ у берган нарсадан кўпроқ қилиб қайтаради», дедилар. Зуҳрий уларга Абдуллоҳ ибн Саълаба ибн Абу Суъайрдан, у отасидан, у Набий ﷺдан шунга ўхшаш ҳадис айтди.

حَدَّثَنَا الْحَسَنُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ بْنِ عَبْدِ الْمَجِيدِ الْمُقْرِئُ , ثنا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ الْمَلِكِ الدَّقِيقِيُّ , ثنا عَمْرُو بْنُ عَاصِمٍ , ثنا هَمَّامٌ , عَنْ بَكْرِ بْنِ وَائِلٍ , عَنِ الزُّهْرِيِّ ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ ثَعْلَبَةَ بْنِ صُعَيْرٍ , عَنْ أَبِيهِ ، " أَنّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَامَ خَطِيبًا فَأَمَرَ بِصَدَقَةِ الْفِطْرِ عَنِ الصَّغِيرِ وَالْكَبِيرِ , وَالْحُرِّ وَالْعَبْدِ صَاعًا مِنْ تَمْرٍ , أَوْ صَاعًا مِنْ شَعِيرٍ عَنْ كُلِّ وَاحِدٍ , أَوْ عَنْ كُلِّ رَأْسٍ , أَوْ صَاعَ قَمْحٍ "

Abdulloh ibn Saʼlaba ibn Suʼayr oʻz otasidan rivoyat qiladiki, Rasululloh ﷺ xutba qilib turib, kichik va katta, hur va qul uchun fitr sadaqasini — har bir kishi uchun, yoki har bir bosh uchun bir soʻ xurmo, yoki bir soʻ arpa, yoxud bir soʻ bugʻdoy qilib buyurdilar.Абдуллоҳ ибн Саълаба ибн Суъайр ўз отасидан ривоят қиладики, Расулуллоҳ ﷺ хутба қилиб туриб, кичик ва катта, ҳур ва қул учун фитр садақасини — ҳар бир киши учун, ёки ҳар бир бош учун бир сў хурмо, ёки бир сў арпа, ёхуд бир сў буғдой қилиб буюрдилар.

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ سُلَيْمَانَ , ثنا مُحَمَّدُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ , ثنا نُعَيْمٌ , ثنا سُفْيَانُ , عَنِ الزُّهْرِيِّ ، عَنِ ابْنِ أَبِي صُعَيْرٍ , عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ , رِوَايَةً أَنَّهُ قَالَ : " زَكَاةُ الْفِطْرِ عَلَى الْغَنِيِّ وَالْفَقِيرِ " . ثُمَّ قَالَ : أُخْبِرْتُ عَنِ الزُّهْرِيِّ

Ibn Abu Suʼayr Abu Hurayradan marfuʼ qilib rivoyat qiladiki, u: «Fitr zakoti boyga ham, kambagʻalga ham vojibdir», dedi. Soʻng u: «Menga Zuhriydan xabar berildi», dedi.Ибн Абу Суъайр Абу Ҳурайрадан марфуъ қилиб ривоят қиладики, у: «Фитр закоти бойга ҳам, камбағалга ҳам вожибдир», деди. Сўнг у: «Менга Зуҳрийдан хабар берилди», деди.

حَدَّثَنَا عُثْمَانُ بْنُ أَحْمَدَ الدَّقَّاقُ , ثنا إِبْرَاهِيمُ بْنُ الْهَيْثَمِ , ثنا إِبْرَاهِيمُ بْنُ مَهْدِيٍّ , قَالَ : أَنْبَأَنِي عَلِيُّ بْنُ صَالِحٍ , عَنْ يَحْيَى بْنِ جُرْجَةَ , عَنِ الزُّهْرِيِّ ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ ثَعْلَبَةَ بْنِ أَبِي صُعَيْرٍ , أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ خَطَبَ قَبْلَ الْعِيدِ بِيَوْمٍ أَوِ اثْنَيْنِ , فَقَالَ : " إِنَّ صَدَقَةَ الْفِطْرِ مُدَّانِ مِنْ بُرٍّ عَنْ كُلِّ إِنْسَانٍ , أَوْ صَاعٌ مِمَّا سِوَاهُ مِنَ الطَّعَامِ "

Abdulloh ibn Saʼlaba ibn Abu Suʼayrdan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ iyddan bir yoki ikki kun oldin xutba qilib: «Albatta, fitr sadaqasi har bir inson uchun bugʻdoydan ikki mudd, yoxud undan boshqa taomdan bir soʻdir», dedilar.Абдуллоҳ ибн Саълаба ибн Абу Суъайрдан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ ийддан бир ёки икки кун олдин хутба қилиб: «Албатта, фитр садақаси ҳар бир инсон учун буғдойдан икки мудд, ёхуд ундан бошқа таомдан бир сўдир», дедилар.

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرٍ النَّيْسَابُورِيُّ ، ثنا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ الْعَزِيزِ , حَدَّثَنِي سَلامَةُ بْنُ رَوْحٍ , عَنْ عُقَيْلِ بْنِ خَالِدٍ , عَنْ عُتْبَةَ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُتْبَةَ بْنِ مَسْعُودٍ , عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ الْهَمْدَانِيِّ ، عَنِ الْحَارِثِ الأَعْوَرِ الْهَمْدَانِيِّ , أنَّهُ سَمِعَ عَلِيَّ بْنَ أَبِي طَالِبٍ , يَأْمُرُ بِزَكَاةِ الْفِطْرِ , فَيَقُولُ : " هِيَ صَاعٌ مِنْ تَمْرٍ , أَوْ صَاعٌ مِنْ شَعِيرٍ , أَوْ صَاعٌ مِنْ حِنْطَةٍ , أَوْ سُلْتٍ أَوْ زَبِيبٍ "

Horis al-Aʼvar al-Hamdoniy Ali ibn Abu Tolibning fitr zakotiga buyurib, shunday deganini eshitdi: «U bir soʻ xurmo, yoki bir soʻ arpa, yoki bir soʻ bugʻdoy, yoki sult, yoxud mayizdir».Ҳорис ал-Аъвар ал-Ҳамдоний Али ибн Абу Толибнинг фитр закотига буюриб, шундай деганини эшитди: «У бир сў хурмо, ёки бир сў арпа, ёки бир сў буғдой, ёки султ, ёхуд майиздир».

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ غَيْلانَ ، ثنا الْحَسَنُ الْبَزَّازُ , ثنا أَبُو بَكْرِ بْنُ عَيَّاشٍ ، عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ ، عَنِ الْحَارِثِ , عَنْ عَلِيٍّ , عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ , أَنَّهُ قَالَ فِي صَدَقَةِ الْفِطْرِ : " عَنْ كُلِّ صَغِيرٍ وَكَبِيرٍ , حُرٍّ وَعَبْدٍ نِصْفَ صَاعٍ مِنْ بُرٍّ , أَوْ صَاعًا مِنْ تَمْرٍ " . كَذَا حَدَّثَنَا مَرْفُوعًا . وَحَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ أَحْمَدَ الْمَارِسْتَانِيُّ , ثنا الْحَسَنُ بْنُ الْبَزَّازِ , ثنا أَبُو بَكْرِ بْنُ عَيَّاشٍ . بِهَذَا مَوْقُوفًا ، قَالَ : وَهُوَ الصَّوَابُ

Horis Alidan, u Nabiy ﷺdan rivoyat qiladiki, u zot fitr sadaqasi haqida: «Har bir kichik va katta, hur va qul uchun bugʻdoydan yarim soʻ, yoxud xurmodan bir soʻ», dedilar. Bizga shu tariqa marfuʼ qilib rivoyat qildi. Abu Bakr ibn Ayyoshdan shu (rivoyat) mavquf qilib ham keltirildi; u: «Toʻgʻrisi shudir», dedi.Ҳорис Алидан, у Набий ﷺдан ривоят қиладики, у зот фитр садақаси ҳақида: «Ҳар бир кичик ва катта, ҳур ва қул учун буғдойдан ярим сў, ёхуд хурмодан бир сў», дедилар. Бизга шу тариқа марфуъ қилиб ривоят қилди. Абу Бакр ибн Айёшдан шу (ривоят) мавқуф қилиб ҳам келтирилди; у: «Тўғриси шудир», деди.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ أَحْمَدَ بْنِ عَمْرِو بْنِ عَبْدِ الْخَالِقِ , ثنا أَحْمَدُ بْنُ رِشْدِينَ , ثنا سَعِيدُ بْنُ عُفَيْرٍ , ثنا الْفَضْلُ بْنُ الْمُخْتَارِ , حَدَّثَنِي عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مَوْهَبٍ , عَنْ عِصْمَةَ بْنِ مَالِكٍ , عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ " فِي صَدَقَةِ الْفِطْرِ مُدَّانِ مِنْ قَمْحٍ , أَوْ صَاعٌ مِنْ شَعِيرٍ , أَوْ تَمْرٍ أَوْ زَبِيبٍ , فَمَنْ لَمْ يَكُنْ عِنْدَهُ أَقِطٌ وَعِنْدَهُ لَبَنٌ , فَصَاعَيْنِ مِنْ لَبَنٍ "

Isma ibn Molikdan, u Nabiy ﷺdan rivoyat qiladiki, fitr sadaqasi haqida: «Bugʻdoydan ikki mudd, yoki arpa, yoxud xurmo, yoxud mayizdan bir soʻ. Kimning huzurida aqit boʻlmay, sut boʻlsa, ikki soʻ sut beradi».Исма ибн Моликдан, у Набий ﷺдан ривоят қиладики, фитр садақаси ҳақида: «Буғдойдан икки мудд, ёки арпа, ёхуд хурмо, ёхуд майиздан бир сў. Кимнинг ҳузурида ақит бўлмай, сут бўлса, икки сў сут беради».

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْحَاقَ الْمَرْوَزِيُّ , ثنا الْحَسَنُ بْنُ أَبِي الرَّبِيعِ , ثنا عَبْدُ الرَّزَّاقِ , عَنْ مَعْمَرٍ , عَنِ الزُّهْرِيِّ ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ الأَعْرَجِ , عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ , قَالَ : " زَكَاةُ الْفِطْرِ عَلَى كُلِّ حُرٍّ وَعَبْدٍ , ذَكَرٍ وَأُنْثَى , صَغِيرٍ وَكَبِيرٍ , فَقِيرٍ وَغَنِيٍّ , صَاعٌ مِنْ تَمْرٍ أَوْ نِصْفُ صَاعٍ مِنْ قَمْحٍ " . قَالَ : وَبَلَغَنِي أَنَّ الزُّهْرِيَّ كَانَ يَرْفَعُهُ إِلَى النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ

Abu Hurayra (roziyallohu anhu) aytdi: «Fitr zakoti har bir hur va qul, erkak va ayol, kichik va katta, kambagʻal va boy uchun bir soʻ xurmo yoxud bugʻdoydan yarim soʻdir». Rovi aytdi: Menga yetishicha, Zuhriy uni Nabiy ﷺga marfuʼ qilar edi.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу) айтди: «Фитр закоти ҳар бир ҳур ва қул, эркак ва аёл, кичик ва катта, камбағал ва бой учун бир сў хурмо ёхуд буғдойдан ярим сўдир». Рови айтди: Менга етишича, Зуҳрий уни Набий ﷺга марфуъ қилар эди.

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ الْعَبَّاسِ الْبَغَوِيُّ , ثنا أَبُو بَدْرٍ عَبَّادُ بْنُ الْوَلِيدِ , ثنا عَبَّادُ بْنُ زَكَرِيَّا الصُّرَيْمِيُّ , ثنا ابْنُ أَرْقَمَ , عَنِ الزُّهْرِيِّ ، عَنْ قَبِيصَةَ بْنِ ذُؤَيْبٍ , عَنْ زَيْدِ بْنِ ثَابِتٍ , قَالَ : خَطَبَنَا رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ , فَقَالَ : " مَنْ كَانَ عِنْدَهُ فَلْيَتَصَدَّقْ بِنِصْفِ صَاعٍ مِنْ بُرٍّ أَوْ صَاعٍ مِنْ شَعِيرٍ , أَوْ صَاعٍ مِنْ تَمْرٍ أَوْ صَاعٍ مِنْ دَقِيقٍ , أَوْ صَاعٍ مِنْ زَبِيبٍ أَوْ صَاعٍ مِنْ سُلْتٍ " . لَمْ يَرْوِهِ بِهَذَا الإِسْنَادِ وَهَذِهِ الأَلْفَاظِ غَيْرُ سُلَيْمَانَ بْنِ أَرْقَمَ , وَهُوَ مَتْرُوكُ الْحَدِيثِ

Zayd ibn Sobit (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, u shunday dedi: Rasululloh ﷺ bizga xutba qilib: «Kimning imkoni boʻlsa, bugʻdoydan yarim soʻ, yoki arpadan bir soʻ, yoki xurmodan bir soʻ, yoki undan bir soʻ, yoki mayizdan bir soʻ, yoxud sultdan bir soʻ sadaqa qilsin», dedilar. Buni shu isnod va shu lafzlar bilan Sulaymon ibn Arqamdan boshqa hech kim rivoyat qilmagan, u esa matruk ul-hadisdir.Зайд ибн Собит (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, у шундай деди: Расулуллоҳ ﷺ бизга хутба қилиб: «Кимнинг имкони бўлса, буғдойдан ярим сў, ёки арпадан бир сў, ёки хурмодан бир сў, ёки ундан бир сў, ёки майиздан бир сў, ёхуд султдан бир сў садақа қилсин», дедилар. Буни шу иснод ва шу лафзлар билан Сулаймон ибн Арқамдан бошқа ҳеч ким ривоят қилмаган, у эса матрук ул-ҳадисдир.

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْحَاقَ , ثنا الْحَسَنُ بْنُ أَبِي الرَّبِيعِ , ثنا عَبْدُ الرَّزَّاقِ , عَنِ ابْنِ جُرَيْجٍ , عَنِ ابْنِ شِهَابٍ , عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ ثَعْلَبَةَ , قَالَ : خَطَبَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ النَّاسَ قَبْلَ الْفِطْرِ بِيَوْمٍ أَوْ يَوْمَيْنِ , فَقَالَ : " أَدُّوا صَاعًا مِنْ بُرٍّ أَوْ قَمْحٍ بَيْنَ اثْنَيْنِ , أَوْ صَاعًا مِنْ تَمْرٍ أَوْ صَاعًا مِنْ شَعِيرٍ , عَنْ كُلِّ حُرٍّ وَعَبْدٍ , وَصَغِيرٍ وَكَبِيرٍ "

Abdulloh ibn Saʼlabadan rivoyat qilinadiki, u shunday dedi: Rasululloh ﷺ fitrdan bir yoki ikki kun oldin odamlarga xutba qilib: «Har bir hur va qul, kichik va katta uchun ikki kishi orasida bir soʻ bugʻdoy yoki gʻalla, yoki bir soʻ xurmo, yoxud bir soʻ arpa ado etinglar», dedilar.Абдуллоҳ ибн Саълабадан ривоят қилинадики, у шундай деди: Расулуллоҳ ﷺ фитрдан бир ёки икки кун олдин одамларга хутба қилиб: «Ҳар бир ҳур ва қул, кичик ва катта учун икки киши орасида бир сў буғдой ёки ғалла, ёки бир сў хурмо, ёхуд бир сў арпа адо этинглар», дедилар.

حَدَّثَنَا أَبُو ذَرٍّ أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ سُلَيْمَانَ الْوَاسِطِيُّ , ثنا سَعْدَانُ بْنُ نَصْرٍ , ثنا أَبُو النَّضْرِ هَاشِمُ بْنُ الْقَاسِمِ , عَنْ سَلامٍ الطَّوِيلِ , عَنْ زَيْدٍ الْعَمِّيِّ , عَنْ عِكْرِمَةَ , عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ , قَالَ : قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " صَدَقَةُ الْفِطْرِ عَنْ كُلِّ صَغِيرٍ وَكَبِيرٍ , ذَكَرٍ وَأُنْثَى , يَهُودِيٍّ أَوْ نَصْرَانِيٍّ , حُرٍّ أَوْ مَمْلُوكٍ , نِصْفَ صَاعٍ مِنْ بُرٍّ أَوْ صَاعًا مِنْ تَمْرٍ , أَوْ صَاعًا مِنْ شَعِيرٍ " . سَلامٌ الطَّوِيلُ مَتْرُوكُ الْحَدِيثِ , وَلَمْ يُسْنِدْهُ غَيْرُهُ

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, u shunday dedi: Rasululloh ﷺ: «Fitr sadaqasi har bir kichik va katta, erkak va ayol, yahudiy yo nasroniy, hur yo qul uchun bugʻdoydan yarim soʻ, yoki xurmodan bir soʻ, yoxud arpadan bir soʻdir», dedilar. Salom at-Taviyl matruk ul-hadisdir, undan boshqa hech kim buni musnad qilmagan.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, у шундай деди: Расулуллоҳ ﷺ: «Фитр садақаси ҳар бир кичик ва катта, эркак ва аёл, яҳудий ё насроний, ҳур ё қул учун буғдойдан ярим сў, ёки хурмодан бир сў, ёхуд арпадан бир сўдир», дедилар. Салом ат-Тавийл матрук ул-ҳадисдир, ундан бошқа ҳеч ким буни муснад қилмаган.

حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ عَلِيٍّ الْحَطَبِيُّ , ثنا أَبُو قَبِيصَةَ مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ , حَدَّثَنِي عُمَرُ بْنُ عَبْدِ الْعَزِيزِ , ثنا عُثْمَانُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ , عَنْ نَافِعٍ , عَنِ ابْنِ عُمَرَ " أَنَّهُ كَانَ يُخْرِجُ صَدَقَةَ الْفِطْرِ عَنْ كُلِّ حُرٍّ وَعَبْدٍ , صَغِيرٍ وَكَبِيرٍ , ذَكَرٍ وَأُنْثَى , كَافِرٍ وَمُسْلِمٍ , حَتَّى إِنْ كَانَ لَيُخْرِجُ عَنْ مُكَاتَبِيهِ مِنْ غِلْمَانِهِ " . عُثْمَانُ هُوَ الْوَقَّاصِيُّ . مَتْرُوكٌ

Nofeʼdan rivoyat qilinadiki, Ibn Umar (roziyallohu anhumo) har bir hur va qul, kichik va katta, erkak va ayol, kofir va musulmon uchun fitr sadaqasini chiqarar edi, hatto gʻulomlaridan mukotab boʻlganlari uchun ham chiqarar edi. Usmon — u Vaqqosiydir. Matrukdir.Нофеъдан ривоят қилинадики, Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо) ҳар бир ҳур ва қул, кичик ва катта, эркак ва аёл, кофир ва мусулмон учун фитр садақасини чиқарар эди, ҳатто ғуломларидан мукотаб бўлганлари учун ҳам чиқарар эди. Усмон — у Ваққосийдир. Матрукдир.

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْحَاقَ , حَدَّثَنَا الْحَسَنُ بْنُ أَبِي الرَّبِيعِ , ثنا عَبْدُ الرَّزَّاقِ , ثنا الثَّوْرِيُّ ، عَنْ ثَوْرِ بْنِ يَزِيدَ , عَنْ سُلَيْمَانَ بْنِ مُوسَى , عَنْ عَطَاءِ بْنِ أَبِي رَبَاحٍ , قَالَ : " يُطْعِمُ الرَّجُلُ عَنْ عَبْدِهِ وَإِنْ كَانَ مَجُوسِيًّا "

Ato ibn Abu Raboh aytdi: «Kishi oʻz quli uchun — u majusiy boʻlsa ham — taom beradi».Ато ибн Абу Рабоҳ айтди: «Киши ўз қули учун — у мажусий бўлса ҳам — таом беради».

حَدَّثَنَا يَزْدَادُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ ، ثنا أَبُو سَعِيدٍ الأَشَجُّ ، ثنا يُونُسُ بْنُ بُكَيْرٍ , عَنْ أَبِي حَنِيفَةَ , قَالَ : " لَوْ أَنَّكَ أَعْطَيْتَ فِي صَدَقَةِ الْفِطْرِ هَلِيلِجٍ لأَجْزَأَ "

Abu Hanifa aytdi: «Agar sen fitr sadaqasida halila bersang ham, kifoya qilardi».Абу Ҳанифа айтди: «Агар сен фитр садақасида ҳалила берсанг ҳам, кифоя қиларди».

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ مَخْلَدٍ ، ثنا عُثْمَانُ بْنُ صَالِحٍ الْخَيَّاطُ , ثنا بِشْرُ بْنُ عُمَرَ , قَالَ : قُلْتُ لِمَالِكِ بْنِ أَنَسٍ : أَعْطِنِي مُدَّ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ , فَدَعَا بِهِ , فَجَاءَ بِهِ الْغُلامُ , فَأَعْطَانِيهِ فَأَرَيْتُهُ مَالِكًا , فَقُلْتُ : هَذَا هُوَ ؟ قَالَ : " نَعَمْ , هُوَ مُدُّ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ " , ثُمَّ قَالَ : " لَمْ أُدْرِكِ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ , وَهَذَا الَّذِي يَتَحَرَّى بِهِ مُدُّ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ " , قُلْتُ : بِهَذَا تُعْطَى زَكَاةُ الْعُشُورِ وَالصَّدَقَاتُ وَالْكَفَّارَاتُ ؟ قَالَ : " نَعَمْ , نَحْنُ نُعْطِي بِهِ " , قُلْتُ : فَأَرَادَ رَجُلٌ أَنْ يُعْطِيَ زَكَاةَ رَمَضَانَ وَكَفَّارَةَ الْيَمِينِ بِمُدٍّ هُوَ أَكْبَرُ مِنْ هَذَا , قَالَ : " لا , وَلَكِنْ لِيُعْطِ بِهَذَا الْمُدِّ , ثُمَّ لِيَزِدْ بَعْدُ مَا شَاءَ "

Bishr ibn Umar aytdi: Men Molik ibn Anasga: «Menga Nabiy ﷺning muddini bering», dedim. U uni chaqirtirdi, gʻulom uni keltirib menga berdi. Men uni Molikka koʻrsatib: «Shumi?» dedim. U: «Ha, u Nabiy ﷺning muddidir», dedi. Soʻng: «Men Nabiy ﷺga yetishmadim, Nabiy ﷺning muddi shu bilan aniqlanadi», dedi. Men: «Ushr zakoti, sadaqalar va kafforatlar shu bilan beriladimi?» dedim. U: «Ha, biz shu bilan beramiz», dedi. Men: «Agar bir kishi Ramazon zakoti va qasam kafforatini bundan kattaroq mudd bilan bermoqchi boʻlsa-chi?» dedim. U: «Yoʻq, balki shu mudd bilan bersin, soʻng keyin xohlaganicha ziyoda qilsin», dedi.Бишр ибн Умар айтди: Мен Молик ибн Анасга: «Менга Набий ﷺнинг муддини беринг», дедим. У уни чақиртирди, ғулом уни келтириб менга берди. Мен уни Моликка кўрсатиб: «Шуми?» дедим. У: «Ҳа, у Набий ﷺнинг муддидир», деди. Сўнг: «Мен Набий ﷺга етишмадим, Набий ﷺнинг мудди шу билан аниқланади», деди. Мен: «Ушр закоти, садақалар ва каффоратлар шу билан бериладими?» дедим. У: «Ҳа, биз шу билан берамиз», деди. Мен: «Агар бир киши Рамазон закоти ва қасам каффоратини бундан каттароқ мудд билан бермоқчи бўлса-чи?» дедим. У: «Йўқ, балки шу мудд билан берсин, сўнг кейин хоҳлаганича зиёда қилсин», деди.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ مَخْلَدٍ ، حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ نَصْرِ بْنِ الأَشْقَرِ أَبُو بَكْرٍ , ثنا عِمْرَانُ بْنُ مُوسَى الطَّائِيُّ , بِمَكَّةَ , ثنا إِسْمَاعِيلُ بْنُ سَعِيدٍ الْخُرَاسَانِيُّ , ثنا إِسْحَاقُ بْنُ سُلَيْمَانَ الرَّازِيُّ , قَالَ : قُلْتُ لِمَالِكِ بْنِ أَنَسٍ : يَا أَبَا عَبْدِ اللَّهِ , كَمْ وَزْنُ صَاعِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ؟ قَالَ : " خَمْسَةُ أَرْطَالٍ وَثُلُثٌ بِالْعِرَاقِيِّ , أَنَا حَزَرْتُهُ " , قُلْتُ : يَا أَبَا عَبْدِ اللَّهِ , خَالَفْتَ شَيْخَ الْقَوْمِ , قَالَ : " مَنْ هُوَ ؟ " ، قُلْتُ : أَبُو حَنِيفَةَ , يَقُولُ : ثَمَانِيَةُ أَرْطَالٍ , فَغَضِبَ غَضَبًا شَدِيدًا , وَقَالَ : " قَاتَلَهُ اللَّهُ , مَا أَجْرَأَهُ عَلَى اللَّهِ " , ثُمَّ قَالَ لِبَعْضِ جُلَسَائِهِ : " يَا فُلانُ , هَاتِ صَاعَ جَدِّكَ , وَيَا فُلانُ , هَاتِ صَاعَ عَمِّكَ , وَيَا فُلانُ , هَاتِ صَاعَ جَدَّتِكَ " , قَالَ إِسْحَاقُ : فَاجْتَمَعَتْ آصُعُ , فَقَالَ مَالِكٌ : " مَا تَحْفَظُونَ فِي هَذِهِ ؟ " ، فَقَالَ : هَذَا حَدَّثَنِي أَبِي , عَنْ أَبِيهِ أَنَّهُ كَانَ يُؤَدِّي بِهَذَا الصَّاعِ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ , وَقَالَ الآخَرُ : حَدَّثَنِي أَبِي , عَنْ أَخِيهِ أَنَّهُ كَانَ يُؤَدِّي بِهَذَا الصَّاعِ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ , وَقَالَ الآخَرُ : حَدَّثَنِي أَبِي , عَنْ أُمِّهِ أَنَّهَا أَدَّتْ بِهَذَا الصَّاعِ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ , قَالَ مَالِكٌ : " أَنَا حَزَرْتُ هَذِهِ فَوَجَدْتُهَا خَمْسَةَ أَرْطَالٍ وَثُلُثًا " , قُلْتُ : يَا أَبَا عَبْدِ اللَّهِ , أُحَدِّثُكَ بِأَعْجَبَ مِنْ هَذَا عَنْهُ إِنَّهُ يَزْعُمُ أَنَّ صَدَقَةَ الْفِطْرِ نِصْفُ صَاعٍ , وَالصَّاعُ ثَمَانِيَةُ أَرْطَالٍ , فَقَالَ : هَذِهِ أَعْجَبُ مِنَ الأُولَى يُخْطِئُ فِي الْحَزْرِ , وَيُنْقِصُ فِي الْعَطِيَّةِ , " لا بَلْ صَاعٌ تَامٌّ عَنْ كُلِّ إِنْسَانٍ , هَذَا أَدْرَكْنَا عُلَمَاءَنَا بِبَلَدِنَا هَذَا "

Ishoq ibn Sulaymon ar-Roziy aytdi: Men Molik ibn Anasga: «Ey Abu Abdulloh, Nabiy ﷺning soʻlari qancha ogʻirlikda?» dedim. U: «Iroq oʻlchovi bilan besh ratl va uchdan bir; men uni oʻzim oʻlchaganman», dedi. Men: «Ey Abu Abdulloh, siz qavmning shayxiga muxolif boʻldingiz», dedim. U: «U kim?» dedi. Men: «Abu Hanifa; u: sakkiz ratl, deydi», dedim. U qattiq gʻazablandi va: «Alloh uni halok qilsin, Allohga qarshi qanchalar jurʼat qilibdi!» dedi. Soʻng huzurida oʻtirganlarning baʼzilariga: «Ey falonchi, bobongning soʻsini keltir; ey falonchi, amakingning soʻsini keltir; ey falonchi, buvingning soʻsini keltir», dedi. Ishoq aytdi: Shunda soʻlar yigʻildi. Molik: «Bular haqida nimani yod olgansizlar?» dedi. Biri: «Menga otam bobosidan aytdiki, u shu soʻ bilan Rasululloh ﷺga ado etar edi», dedi. Boshqasi: «Menga otam akasidan aytdiki, u shu soʻ bilan Rasululloh ﷺga ado etar edi», dedi. Yana biri: «Menga otam onasidan aytdiki, u shu soʻ bilan Rasululloh ﷺga ado etgan», dedi. Molik: «Men bularni oʻlchab koʻrib, besh ratl va uchdan bir ekanini topdim», dedi. Men: «Ey Abu Abdulloh, sizga undan bundan ham ajablanarliroq narsani aytaymi? U fitr sadaqasi yarim soʻ, soʻ esa sakkiz ratl, deb daʼvo qiladi», dedim. U: «Bu birinchisidan ham ajablanarliroq: oʻlchashda xato qiladi, berishda esa kamaytiradi. Yoʻq, balki har bir inson uchun toʻliq bir soʻ. Biz bu yurtimizdagi ulamolarimizni shunday holda topganmiz», dedi.Ишоқ ибн Сулаймон ар-Розий айтди: Мен Молик ибн Анасга: «Эй Абу Абдуллоҳ, Набий ﷺнинг сўлари қанча оғирликда?» дедим. У: «Ироқ ўлчови билан беш ратл ва учдан бир; мен уни ўзим ўлчаганман», деди. Мен: «Эй Абу Абдуллоҳ, сиз қавмнинг шайхига мухолиф бўлдингиз», дедим. У: «У ким?» деди. Мен: «Абу Ҳанифа; у: саккиз ратл, дейди», дедим. У қаттиқ ғазабланди ва: «Аллоҳ уни ҳалок қилсин, Аллоҳга қарши қанчалар журъат қилибди!» деди. Сўнг ҳузурида ўтирганларнинг баъзиларига: «Эй фалончи, бобонгнинг сўсини келтир; эй фалончи, амакингнинг сўсини келтир; эй фалончи, бувингнинг сўсини келтир», деди. Ишоқ айтди: Шунда сўлар йиғилди. Молик: «Булар ҳақида нимани ёд олгансизлар?» деди. Бири: «Менга отам бобосидан айтдики, у шу сў билан Расулуллоҳ ﷺга адо этар эди», деди. Бошқаси: «Менга отам акасидан айтдики, у шу сў билан Расулуллоҳ ﷺга адо этар эди», деди. Яна бири: «Менга отам онасидан айтдики, у шу сў билан Расулуллоҳ ﷺга адо этган», деди. Молик: «Мен буларни ўлчаб кўриб, беш ратл ва учдан бир эканини топдим», деди. Мен: «Эй Абу Абдуллоҳ, сизга ундан бундан ҳам ажабланарлироқ нарсани айтайми? У фитр садақаси ярим сў, сў эса саккиз ратл, деб даъво қилади», дедим. У: «Бу биринчисидан ҳам ажабланарлироқ: ўлчашда хато қилади, беришда эса камайтиради. Йўқ, балки ҳар бир инсон учун тўлиқ бир сў. Биз бу юртимиздаги уламоларимизни шундай ҳолда топганмиз», деди.

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْحَاقَ الْمَرْوَزِيُّ , ثنا الْحَسَنُ بْنُ أَبِي الرَّبِيعِ , ثنا عَبْدُ الرَّزَّاقِ , أَنْبَأَ ابْنُ جُرَيْجٍ , أَخْبَرَنِي أَبُو الزُّبَيْرِ أَنَّهُ سَمِعَ جَابِرَ بْنَ عَبْدِ اللَّهِ , يَقُولُ : " صَدَقَةُ الْفِطْرِ عَلَى كُلِّ مُسْلِمٍ صَغِيرٍ وَكَبِيرٍ , عَبْدٍ أَوْ حُرٍّ , مُدَّانِ مِنْ قَمْحٍ , أَوْ صَاعٌ مِنْ تَمْرٍ أَوْ شَعِيرٍ "

Abuz-Zubayr Jobir ibn Abdullohning shunday deganini eshitdi: «Fitr sadaqasi har bir musulmon — kichik va katta, qul yo hur uchun bugʻdoydan ikki mudd, yoki xurmo yoxud arpadan bir soʻdir».Абуз-Зубайр Жобир ибн Абдуллоҳнинг шундай деганини эшитди: «Фитр садақаси ҳар бир мусулмон — кичик ва катта, қул ё ҳур учун буғдойдан икки мудд, ёки хурмо ёхуд арпадан бир сўдир».

وَعَنِ ابْنِ جُرَيْجٍ , أَخْبَرَنِي عَبْدُ الْكَرِيمِ أَبُو أُمَيَّةَ , عَنْ إِبْرَاهِيمَ , عَنْ عَلْقَمَةَ , وَالأَسْوَدِ , عَنِ ابْنِ مَسْعُودٍ , قَالَ : " مُدَّانِ مِنْ قَمْحٍ , أَوْ صَاعٌ مِنْ تَمْرٍ وَشَعِيرٍ "

Alqama va Asvad Ibn Masʼuddan rivoyat qiladilarki, u: «Bugʻdoydan ikki mudd, yoxud xurmo va arpadan bir soʻ», dedi.Алқама ва Асвад Ибн Масъуддан ривоят қиладиларки, у: «Буғдойдан икки мудд, ёхуд хурмо ва арпадан бир сў», деди.

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّه , ثنا الْحَسَنُ , ثنا عَبْدُ الرَّزَّاقِ , عَنِ الثَّوْرِيِّ ، عَنْ عَبْدِ الأَعْلَى , عَنْ أَبِي عَبْدِ الرَّحْمَنِ السُّلَمِيِّ ، عَنْ عَلِيٍّ , قَالَ : " عَلَى مَنْ جَرَتْ عَلَيْهِ نَفَقَتُكَ نِصْفُ صَاعِ بُرٍّ , أَوْ صَاعٌ مِنْ تَمْرٍ " . وَعَنِ الثَّوْرِيِّ , عَنْ عَاصِمٍ , عَنْ أَبِي قِلابَةَ ، قَالَ : أَنْبَأَنِي " مَنْ أَدَّى إِلَى أَبِي بَكْرٍ الصِّدِّيقِ نِصْفَ صَاعٍ مِنْ بُرٍّ "

Abu Abdurahmon as-Sulamiy Alidan rivoyat qiladiki, u: «Nafaqang oʻtadigan kishi uchun yarim soʻ bugʻdoy, yoxud bir soʻ xurmo», dedi. Savriydan, u Osimdan, u Abu Qilobadan rivoyat qilinadiki, u: «Menga Abu Bakr Siddiqqa yarim soʻ bugʻdoy ado etgan kishi xabar berdi», dedi.Абу Абдураҳмон ас-Суламий Алидан ривоят қиладики, у: «Нафақанг ўтадиган киши учун ярим сў буғдой, ёхуд бир сў хурмо», деди. Саврийдан, у Осимдан, у Абу Қилобадан ривоят қилинадики, у: «Менга Абу Бакр Сиддиққа ярим сў буғдой адо этган киши хабар берди», деди.

ثنا عَبْدُ اللَّهِ , ثنا الْحَسَنُ , ثنا عَبْدُ الرَّزَّاقِ , عَنْ مَعْمَرٍ , عَنْ عَاصِمٍ , عَنْ أَبِي قِلابَةَ ، قَالَ : أَنْبَأَنِي رَجُلُ , " أَنَّ أَبَا بَكْرٍ الصِّدِّيقَ أُدِّيَ إِلَيْهِ صَاعٌ مِنْ بُرٍّ بَيْنَ رَجُلَيْنِ "

Abu Qiloba aytdi: Menga bir kishi xabar berdiki, Abu Bakr Siddiqqa ikki kishi tomonidan bir soʻ bugʻdoy ado etilgan.Абу Қилоба айтди: Менга бир киши хабар бердики, Абу Бакр Сиддиққа икки киши томонидан бир сў буғдой адо этилган.

حَدَّثَنَا الْحُسَيْنُ بْنُ الْخَضِرِ ، ثنا أَحْمَدُ بْنُ شُعَيْبٍ , ثنا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى , ثنا خَالِدُ بْنُ الْحَارِثِ , ثنا حُمَيْدٌ , عَنِ الْحَسَنِ , قَالَ : قَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ وَهُوَ أَمِيرُ الْبَصْرَةِ فِي آخِرِ الشَّهْرِ : " أَخْرِجُوا زَكَاةَ صَوْمِكُمْ " , فَنَظَرَ النَّاسُ بَعْضُهُمْ إِلَى بَعْضٍ , فَقَالَ : " مَنْ هَاهُنَا مِنْ أَهْلِ الْمَدِينَةِ ؟ قُومُوا فَعَلِّمُوا إِخْوَانَكُمْ , فَإِنَّهُمْ لا يَعْلَمُونَ أَنَّ هَذِهِ الزَّكَاةَ فَرَضَهَا رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَلَى كُلِّ ذَكَرٍ وَأُنْثَى , حُرٍّ وَمَمْلُوكٍ , صَاعًا مِنْ شَعِيرٍ أَوْ تَمْرٍ , أَوْ نِصْفَ صَاعٍ مِنْ قَمْحٍ "

Hasan (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadi: Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) Basra amiri boʻlgan chogʻida oyning oxirida: «Roʻzangiz zakotini chiqaringlar», dedi. Odamlar bir-birlariga qaray boshladilar. Shunda u: «Bu yerda madinaliklardan kim bor? Turinglar-da, birodarlaringizga oʻrgatinglar, chunki ular bilmaydilar. Albatta bu zakotni Rasululloh ﷺ har bir erkak va ayolga, hur va qulga arpadan yo xurmodan bir soʻ yoki bugʻdoydan yarim soʻ qilib farz qilganlar», dedi.Ҳасан (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинади: Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) Басра амири бўлган чоғида ойнинг охирида: «Рўзангиз закотини чиқаринглар», деди. Одамлар бир-бирларига қарай бошладилар. Шунда у: «Бу ерда мадиналиклардан ким бор? Туринглар-да, биродарларингизга ўргатинглар, чунки улар билмайдилар. Албатта бу закотни Расулуллоҳ ﷺ ҳар бир эркак ва аёлга, ҳур ва қулга арпадан ё хурмодан бир сў ёки буғдойдан ярим сў қилиб фарз қилганлар», деди.

حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مُبَشِّرٍ ، ثنا أَحْمَدُ بْنُ سِنَانٍ , ثنا يَزِيدُ بْنُ هَارُونَ , ثنا حُمَيْدٌ الطَّوِيلُ , عَنِ الْحَسَنِ , قَالَ : خَطَبَ ابْنُ عَبَّاسٍ النَّاسَ فِي آخِرِ رَمَضَانَ , فَقَالَ : " يَا أَهْلَ الْبَصْرَةِ , أَدُّوا زَكَاةَ صَوْمِكُمْ " , قَالَ : فَجَعَلَ النَّاسُ يَنْظُرُ بَعْضُهُمْ إِلَى بَعْضٍ , فَقَالَ : " مَنْ هَاهُنَا مِنْ أَهْلِ الْمَدِينَةِ ؟ قُومُوا فَعَلِّمُوا إِخْوَانَكُمْ , فَإِنَّهُمْ لا يَعْلَمُونَ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَرَضَ صَدَقَةَ رَمَضَانَ نِصْفَ صَاعٍ مِنْ بُرٍّ , أَوْ صَاعًا مِنْ شَعِيرٍ , أَوْ صَاعًا مِنْ تَمْرٍ عَلَى الْحُرِّ وَالْعَبْدِ , وَالذَّكَرِ وَالأُنْثَى " . قَالَ الْحَسَنُ , وَقَالَ عَلِيٌّ : " إِذَا وَسَّعَ اللَّهُ عَلَيْكُمْ فَاجْعَلُوهُ صَاعًا مِنْ بُرٍّ وَغَيْرِهِ "

Hasan (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadi: Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) Ramazonning oxirida odamlarga xutba qilib: «Ey Basra ahli, roʻzangiz zakotini ado etinglar», dedi. Odamlar bir-birlariga qaray boshladilar. Shunda u: «Bu yerda madinaliklardan kim bor? Turinglar-da, birodarlaringizga oʻrgatinglar, chunki ular Rasululloh ﷺ Ramazon sadaqasini hur va qulga, erkak va ayolga bugʻdoydan yarim soʻ, yoki arpadan bir soʻ, yoxud xurmodan bir soʻ qilib farz qilganlarini bilmaydilar», dedi. Hasan aytdi: Ali (roziyallohu anhu): «Alloh sizlarga kengchilik bergan chogʻda, uni bugʻdoydan va boshqasidan bir soʻ qilinglar», dedi.Ҳасан (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинади: Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) Рамазоннинг охирида одамларга хутба қилиб: «Эй Басра аҳли, рўзангиз закотини адо этинглар», деди. Одамлар бир-бирларига қарай бошладилар. Шунда у: «Бу ерда мадиналиклардан ким бор? Туринглар-да, биродарларингизга ўргатинглар, чунки улар Расулуллоҳ ﷺ Рамазон садақасини ҳур ва қулга, эркак ва аёлга буғдойдан ярим сў, ёки арпадан бир сў, ёхуд хурмодан бир сў қилиб фарз қилганларини билмайдилар», деди. Ҳасан айтди: Али (розияллоҳу анҳу): «Аллоҳ сизларга кенгчилик берган чоғда, уни буғдойдан ва бошқасидан бир сў қилинглар», деди.

حَدَّثَنَا أَبُو مُحَمَّدِ بْنُ صَاعِدٍ ، ثنا الْحَسَنُ بْنُ دَاوُدَ الْمُنْكَدِرِيُّ , وَيَحْيَى بْنُ الْمُغِيرَةِ أَبُو سَلَمَةَ , وَأَحْمَدُ بْنُ الْفَرَجِ أَبُو عُتْبَةَ , قَالُوا : حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي فُدَيْكٍ , ثنا الضَّحَّاكُ بْنُ عُثْمَانَ , عَنْ نَافِعٍ , عَنِ ابْنِ عُمَرَ , " أَنّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَمَرَ بِإِخْرَاجِ زَكَاةِ الْفِطْرِ , أَنْ تُؤَدَّى قَبْلَ خُرُوجِ النَّاسِ إِلَى الصَّلاةِ " . وَأَنَّ عَبْدَ اللَّهِ كَانَ يُؤَدِّي قَبْلَ ذَلِكَ بِيَوْمٍ أَوْ يَوْمَيْنِ

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ fitr zakotini chiqarishga — odamlar namozga chiqishlaridan oldin ado etilishiga buyurdilar. Abdulloh esa uni bundan bir yoki ikki kun oldin ado etar edi.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ фитр закотини чиқаришга — одамлар намозга чиқишларидан олдин адо этилишига буюрдилар. Абдуллоҳ эса уни бундан бир ёки икки кун олдин адо этар эди.

حَدَّثَنَا الْحُسَيْنُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ ، وَإِسْحَاقُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ الْفَضْلِ ، قَالا : ثنا يُوسُفُ بْنُ مُوسَى , ثنا وَكِيعٌ . ح وَثنا مُحَمَّدُ بْنُ الْقَاسِمِ بْنِ زَكَرِيَّا , ثنا أَبُو سَعِيدٍ الأَشَجُّ ، ثنا وَكِيعٌ , عَنْ أَبِي مَعْشَرٍ ، عَنْ نَافِعٍ , عَنِ ابْنِ عُمَرَ , قَالَ : فَرَضَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ زَكَاةَ الْفِطْرِ , وَقَالَ : " أَغْنُوهُمْ فِي هَذَا الْيَوْمِ " . وَقَالَ يُوسُفُ : صَدَقَةُ الْفِطْرِ

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, u shunday dedi: Rasululloh ﷺ fitr zakotini farz qildilar va: «Shu kunda ularni boy qilinglar», dedilar. Yusuf: «fitr sadaqasi», dedi.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, у шундай деди: Расулуллоҳ ﷺ фитр закотини фарз қилдилар ва: «Шу кунда уларни бой қилинглар», дедилар. Юсуф: «фитр садақаси», деди.

حَدَّثَنَا أَبُو يُوسُفَ يَعْقُوبُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ , ثنا الْحَسَنُ بْنُ مُكْرَمٍ , ثنا الْفَيْضُ بْنُ وَثِيقٍ , ثنا مُحَمَّدُ بْنُ ثَابِتٍ الْعَصَرِيُّ , ثنا سَعِيدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ , عَنْ نَافِعٍ , عَنِ ابْنِ عُمَرَ , " أَنّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَمَرَ بِزَكَاةِ الْفِطْرِ قَبْلَ أَنْ يَخْرُجَ الرَّجُلُ إِلَى الصَّلاةِ "

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ fitr zakotini kishi namozga chiqishidan oldin ado etishga buyurdilar.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ фитр закотини киши намозга чиқишидан олдин адо этишга буюрдилар.

حَدَّثَنَا الْحُسَيْنُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ ، ثنا يَحْيَى بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ السَّكَنِ , ثنا مُحَمَّدُ بْنُ جَهْضَمٍ , ثنا إِسْمَاعِيلُ بْنُ جَعْفَرٍ , عَنْ عُمَرَ بْنِ نَافِعٍ , عَنْ أَبِيهِ , عَنِ ابْنِ عُمَرَ , " أَنّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَمَرَ بِهَا أَنْ تُؤَدَّى قَبْلَ خُرُوجِ النَّاسِ إِلَى الصَّلاةِ "

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ uni odamlar namozga chiqishlaridan oldin ado etilishiga buyurdilar.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ уни одамлар намозга чиқишларидан олдин адо этилишига буюрдилар.

حَدَّثَنَا يَعْقُوبُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ , ثنا إِسْمَاعِيلُ بْنُ أَبِي الْحَارِثِ , ثنا جَعْفَرُ بْنُ عَوْنٍ , ثنا الْحَجَّاجُ , عَنْ عَطَاءٍ , عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ , قَالَ : " مِنَ السُّنَّةِ أَنْ لا يَخْرُجَ حَتَّى يَطْعَمَ , وَيُخْرِجَ صَدَقَةَ الْفِطْرِ "

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) aytdi: «Sunnatdan shuki, kishi taom yemaguncha va fitr sadaqasini chiqarmaguncha chiqmaydi».Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) айтди: «Суннатдан шуки, киши таом емагунча ва фитр садақасини чиқармагунча чиқмайди».

ثنا مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ النَّقَّاشُ , ثنا أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ الْحَجَّاجِ بْنِ رِشْدِينَ , ثنا يَحْيَى بْنُ سُلَيْمَانَ الْجُعْفِيُّ , ثنا صَالِحُ بْنُ مُوسَى الطَّلْحِيُّ , ثنا مَنْصُورٌ , عَنْ إِبْرَاهِيمَ , عَنِ الأَسْوَدِ , عَنْ عَائِشَةَ , قَالَتْ : " جَرَتِ السُّنَّةُ مِنْ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي الْغُسْلِ مِنَ الْجَنَابَةِ صَاعٌ , وَالْوُضُوءُ رَطْلَيْنِ , وَالصَّاعُ ثَمَانِيَةُ أَرْطَالٍ " . لَمْ يَرْوِهِ عَنْ صَالِحِ , غَيْرُ مَنْصُورٍ وَهُوَ ضَعِيفُ الْحَدِيثِ

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadiki, u shunday dedi: «Rasululloh ﷺdan sunnat shu boʻldiki, janobatdan gʻusl bir soʻ bilan, tahorat esa ikki ratl bilan boʻladi; soʻ esa sakkiz ratldir». Buni Solihdan Mansurdan boshqa hech kim rivoyat qilmagan, u esa zaif ul-hadisdir.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинадики, у шундай деди: «Расулуллоҳ ﷺдан суннат шу бўлдики, жанобатдан ғусл бир сў билан, таҳорат эса икки ратл билан бўлади; сў эса саккиз ратлдир». Буни Солиҳдан Мансурдан бошқа ҳеч ким ривоят қилмаган, у эса заиф ул-ҳадисдир.

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ زِيَادٍ الْقَطَّانَ , وَعَلِيَّ بْنَ الْحُسَيْنِ السَّوَّاقُ , قَالا : حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ غَالِبٍ , ثنا أَبُو عَاصِمٍ مُوسَى بْنُ نَصْرٍ الْحَنَفِيُّ , ثنا عَبْدَةُ بْنُ سُلَيْمَانَ , عَنْ إِسْمَاعِيلَ بْنِ أَبِي خَالِدٍ , عَنْ جَرِيرِ بْنِ يَزِيدَ , عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ , " أَنّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ كَانَ يَتَوَضَّأُ بِرَطْلَيْنِ , وَيَغْتَسِلُ بِالصَّاعِ ثَمَانِيَةِ أَرْطَالٍ "

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Nabiy ﷺ ikki ratl bilan tahorat qilar, sakkiz ratl boʻlgan bir soʻ bilan gʻusl qilar edilar.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Набий ﷺ икки ратл билан таҳорат қилар, саккиз ратл бўлган бир сў билан ғусл қилар эдилар.

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ سَعِيدٍ ، ثنا الْحَسَنُ بْنُ عَلِيِّ بْنِ عَفَّانَ , ثنا جَعْفَرُ بْنُ عَوْنٍ , ثنا ابْنُ أَبِي لَيْلَى , ذَكَرَهُ عَنْ عَبْدِ الْكَرِيمِ , عَنْ أَنَسٍ , قَالَ : " كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَتَوَضَّأُ بِمُدٍّ رَطْلَيْنِ , وَيَغْتَسِلُ بِصَاعٍ ثَمَانِيَةِ أَرْطَالٍ "

Anas (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, u shunday dedi: Rasululloh ﷺ ikki ratl boʻlgan bir mudd bilan tahorat qilar, sakkiz ratl boʻlgan bir soʻ bilan gʻusl qilar edilar.Анас (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, у шундай деди: Расулуллоҳ ﷺ икки ратл бўлган бир мудд билан таҳорат қилар, саккиз ратл бўлган бир сў билан ғусл қилар эдилар.

حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ بْنُ إِدْرِيسَ بْنِ عَبْدِ الرَّحِيمِ الْمُبَارَكِيُّ بِالْمُبَارَكَةِ , ثنا إِسْحَاقُ بْنُ شَاهِينَ , حَدَّثَنَا خَالِدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ , عَنْ خَالِدٍ الْحَذَّاءِ , عَنْ عِكْرِمَةَ , عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ , أَنَّ زَوْجَ بَرِيرَةَ كَانَ عَبْدًا , يُقَالُ لَهُ : مُغِيثٌ , كَأَنِّي أَنْظُرُ إِلَيْهِ يَطُوفُ خَلْفَهَا وَيَبْكِي , وَدُمُوعُهُ تَسِيلُ عَلَى لِحْيَتِهِ , فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لِلْعَبَّاسِ : " يَا عَبَّاسُ , أَلا تَعْجَبُ مِنْ شِدَّةِ حُبِّ مُغِيثٍ بَرِيرَةَ , وَمِنْ شِدَّةِ بُغْضِ بَرِيرَةَ مُغِيثًا ؟ " ، فَقَالَ لَهَا النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " لَوْ أَرْجَعْتِيهِ فَإِنَّهُ أَبُو وَلَدِكِ " , فَقَالَتْ : يَا رَسُولَ اللَّهِ , تَأْمُرُنِي بِهِ ؟ قَالَ : " إِنَّمَا شَافِعٌ " , قَالَتْ : فَلا حَاجَةَ لِي فِيهِ

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Bariraning eri Mugʻis degan bir qul edi. Goʻyo men uni koʻrib turibman — uning orqasidan yigʻlab yurar, koʻz yoshlari soqoliga oqar edi. Shunda Rasululloh ﷺ Abbosga: «Ey Abbos, Mugʻisning Bariraga boʻlgan qattiq muhabbatidan va Bariraning Mugʻisga boʻlgan qattiq nafratidan ajablanmaysanmi?» dedilar. Soʻng Nabiy ﷺ u ayolga: «Agar unga qaytsang, axir u sening bolangning otasi-ku», dedilar. U: «Ey Allohning Rasuli, menga buni buyuryapsizmi?» dedi. U zot: «Men faqat shafoatchiman, xolos», dedilar. U: «Unda menga uning keragi yoʻq», dedi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Бариранинг эри Муғис деган бир қул эди. Гўё мен уни кўриб турибман — унинг орқасидан йиғлаб юрар, кўз ёшлари соқолига оқар эди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ Аббосга: «Эй Аббос, Муғиснинг Барирага бўлган қаттиқ муҳаббатидан ва Бариранинг Муғисга бўлган қаттиқ нафратидан ажабланмайсанми?» дедилар. Сўнг Набий ﷺ у аёлга: «Агар унга қайтсанг, ахир у сенинг болангнинг отаси-ку», дедилар. У: «Эй Аллоҳнинг Расули, менга буни буюряпсизми?» деди. У зот: «Мен фақат шафоатчиман, холос», дедилар. У: «Унда менга унинг кераги йўқ», деди.

حَدَّثَنَا الْحُسَيْنُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ ، ثنا يُوسُفُ بْنُ مُوسَى , ثنا سُفْيَانُ بْنُ عُيَيْنَةَ , عَنْ عَمْرِو بْنِ دِينَارٍ , سَمِعَ بَجَالَةَ , يَقُولُ : كُنْتُ كَاتِبًا لِجَزْءِ بْنِ مُعَاوِيَةَ عَمِّ الأَحْنَفِ بْنِ قَيْسٍ فَأَتَانَا كِتَابُ عُمَرَ بْنِ الْخَطَّابِ قَبْلَ مَوْتِهِ بِسَنَةٍ : اقْتُلْ كُلَّ سَاحِرٍ , وَفَرِّقُوا بَيْنَ كُلِّ ذِي مُحْرِمٍ مِنَ الْمَجُوسِ , وَانْهَوْهُمْ عَنِ الزَّمْزَمَةِ . فَقَتَلْنَا ثَلاثَ سَوَاحِرَ , وَجَعَلْنَا نُفَرِّقُ بَيْنَ الرَّجُلِ وَبَيْنَ حَرِيمِهِ فِي كِتَابِ اللَّهِ , وَصَنَعَ طَعَامًا كَثِيرًا , وَدَعَا الْمَجُوسَ وَعَرَضَ السَّيْفَ عَلَى فَخِذِهِ , فَأَلْقَوْا وَقْرَ بَغْلٍ أَوْ بَغْلَيْنِ مِنْ وَرِقٍ , يَعْنِي مِنْ فِضَّةٍ , وَأَكَلُوا بِغَيْرِ زَمْزَمَةٍ , وَلَمْ يَكُنْ عُمَرُ أَخَذَ الْجِزْيَةَ مِنَ الْمَجُوسِ حَتَّى شَهِدَ عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ عَوْفٍ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَخَذَهَا مِنْ مَجُوسِ أَهْلِ هَجَرَ "

Bajola aytdi: Men Ahnaf ibn Qaysning amakisi Jazʼ ibn Muoviyaning kotibi edim. Bizga Umar ibn Xattobdan, uning vafotidan bir yil oldin, maktub keldi: «Har bir sehrgarni oʻldiring; majusiylardan mahram boʻlgan har bir kishini bir-biridan ajratinglar va ularni zamzamadan qaytaringlar». Shunda biz uchta sehrgar ayolni oʻldirdik va Allohning Kitobiga koʻra kishi bilan unga harom boʻlgan ayoli oʻrtasini ajrata boshladik. U koʻp taom tayyorlab, majusiylarni chaqirdi va qilichni soni ustiga qoʻydi. Shunda ular bir yoki ikki xachirning yuki kumushni tashladilar va zamzamasiz yedilar. Umar majusiylardan jizya olmas edi, toki Abdurahmon ibn Avf Rasululloh ﷺ uni Hajar majusiylaridan olganlariga guvohlik bergunicha.Бажола айтди: Мен Аҳнаф ибн Қайснинг амакиси Жазъ ибн Муовиянинг котиби эдим. Бизга Умар ибн Хаттобдан, унинг вафотидан бир йил олдин, мактуб келди: «Ҳар бир сеҳргарни ўлдиринг; мажусийлардан маҳрам бўлган ҳар бир кишини бир-биридан ажратинглар ва уларни замзамадан қайтаринглар». Шунда биз учта сеҳргар аёлни ўлдирдик ва Аллоҳнинг Китобига кўра киши билан унга ҳаром бўлган аёли ўртасини ажрата бошладик. У кўп таом тайёрлаб, мажусийларни чақирди ва қилични сони устига қўйди. Шунда улар бир ёки икки хачирнинг юки кумушни ташладилар ва замзамасиз едилар. Умар мажусийлардан жизя олмас эди, токи Абдураҳмон ибн Авф Расулуллоҳ ﷺ уни Ҳажар мажусийларидан олганларига гувоҳлик бергунича.

حَدَّثَنَا الْحُسَيْنُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ ، ثنا يُوسُفُ بْنُ مُوسَى , ثنا أَبُو مُعَاوِيَةَ ، ثنا الْحَجَّاجُ بْنُ أَرْطَاةَ , عَنْ عَمْرِو بْنِ دِينَارٍ , عَنْ بَجَالَةَ بْنِ عَبْدَةَ , كَذَا قَالَ أَبُو مُعَاوِيَةَ ، قَالَ : كُنْتُ كَاتِبًا لِجَزْءِ بْنِ مُعَاوِيَةَ عَلَى الْمَنَاذِرِ , فَقَدِمَ عَلَيْنَا كِتَابُ عُمَرَ بْنِ الْخَطَّابِ , أَنَّ عَبْدَ الرَّحْمَنِ بْنَ عَوْفٍ أَخْبَرَنِي , " أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَخَذَ مِنَ الْمَجُوسِ أَهْلِ هَجَرَ الْجِزْيَةَ " . فَخُذْ مِنْ مَجُوسِ مَنْ قِبَلَكَ الْجِزْيَةَ . حَجَّاجٌ لا يُحْتَجُّ بِهِ

Bajola ibn Abda — Abu Muoviya shunday dedi — aytdi: Men Manozirda Jazʼ ibn Muoviyaning kotibi edim. Bizga Umar ibn Xattobning maktubi keldi: «Menga Abdurahmon ibn Avf xabar berdiki, Rasululloh ﷺ Hajar majusiylaridan jizya olganlar. Bas, sen ham atrofingdagi majusiylardan jizya ol». Hajjoj bilan hujjat keltirilmaydi.Бажола ибн Абда — Абу Муовия шундай деди — айтди: Мен Манозирда Жазъ ибн Муовиянинг котиби эдим. Бизга Умар ибн Хаттобнинг мактуби келди: «Менга Абдураҳмон ибн Авф хабар бердики, Расулуллоҳ ﷺ Ҳажар мажусийларидан жизя олганлар. Бас, сен ҳам атрофингдаги мажусийлардан жизя ол». Ҳажжож билан ҳужжат келтирилмайди.

حَدَّثَنَا الْحُسَيْنُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ ، وَآخَرُونَ ، قَالُوا : نا مُحَمَّدُ بْنُ مُسْلِمِ بْنِ وَارَهٍ , نا الْخَضِرُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ شُجَاعٍ , أنا هُشَيْمٌ , نا دَاوُدُ بْنُ أَبِي هِنْدَ , عَنْ قُشَيْرِ بْنِ عَمْرٍو , عَنْ بَجَالَةَ , قَالَ : " لَمْ يَأْخُذْ عُمَرُ الْجِزْيَةَ مِنَ الْمَجُوسِ , حَتَّى شَهِدَ عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ عَوْفٍ , أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَخَذَ مِنْهُمْ " . قَالَ : وَقَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ : كُنْتُ جَالِسًا بِبَابِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَدَخَلَ عَلَيْهِ رَجُلانِ مِنْهُمْ , ثُمَّ خَرَجَا , فَقُلْتُ : مَاذَا قَضَى رَسُولُ اللَّهِ ؟ فَقَالا : " الإِسْلامُ أَوِ الْقَتْلُ " , قَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ : فَأَخَذَ النَّاسُ بِقَوْلِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ , وَتَرَكُوا قُولِي

Bajola aytdi: Umar majusiylardan jizya olmadi, toki Abdurahmon ibn Avf Rasululloh ﷺ ulardan olganlariga guvohlik bergunicha. U aytdi: Ibn Abbos: «Men Nabiy ﷺning eshiklari oldida oʻtirgan edim; huzurlariga ulardan ikki kishi kirdi, soʻng chiqdilar. Men: ‹Rasululloh nima deb hukm qildilar?› dedim. Ular: ‹Islom yoki oʻlim›, dedilar», dedi. Ibn Abbos aytdi: Odamlar Abdurahmonning soʻzini olib, mening soʻzimni tark qildilar.Бажола айтди: Умар мажусийлардан жизя олмади, токи Абдураҳмон ибн Авф Расулуллоҳ ﷺ улардан олганларига гувоҳлик бергунича. У айтди: Ибн Аббос: «Мен Набий ﷺнинг эшиклари олдида ўтирган эдим; ҳузурларига улардан икки киши кирди, сўнг чиқдилар. Мен: ‹Расулуллоҳ нима деб ҳукм қилдилар?› дедим. Улар: ‹Ислом ёки ўлим›, дедилар», деди. Ибн Аббос айтди: Одамлар Абдураҳмоннинг сўзини олиб, менинг сўзимни тарк қилдилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ الْفَارِسِيُّ , ثنا إِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ , ثنا عَبْدُ الرَّزَّاقِ , أنا مَعْمَرٌ , وَابْنُ عُيَيْنَةَ ، وَابْنُ جُرَيْجٍ , عَنْ عَمْرِو بْنِ دِينَارٍ , قَالَ : سَمِعْتُ بَجَالَةَ التَّمِيمِيَّ , قَالَ : " وَلَمْ يَكُنْ عُمَرُ يُرِيدُ أَنْ يَأْخُذَ الْجِزْيَةَ مِنَ الْمَجُوسِ , حَتَّى شَهِدَ عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ عَوْفٍ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَخَذَهَا مِنْ مَجُوسِ هَجَرَ "

Amr ibn Dinor aytdi: Men Bajola at-Tamimiyning shunday deganini eshitdim: «Umar majusiylardan jizya olishni istamas edi, toki Abdurahmon ibn Avf Rasululloh ﷺ uni Hajar majusiylaridan olganlariga guvohlik bergunicha».Амр ибн Динор айтди: Мен Бажола ат-Тамимийнинг шундай деганини эшитдим: «Умар мажусийлардан жизя олишни истамас эди, токи Абдураҳмон ибн Авф Расулуллоҳ ﷺ уни Ҳажар мажусийларидан олганларига гувоҳлик бергунича».

حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مُبَشِّرٍ ، نا أَحْمَدُ بْنُ سِنَانٍ , وَالْحَسَنُ بْنُ صَالِحٍ الْبَزَّازُ , سَمِعْتُ أَبَا عَاصِمٍ , عَنْ سُفْيَانَ , عَنْ مَنْصُورٍ , عَنْ أَبِي رَزِينٍ ، عَنْ أَبِي مُوسَى ، عَنْ حُذَيْفَةَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ , قَالَ : " لَوْلا أَنِّي رَأَيْتُ أَصْحَابِي أَخَذُوا الْجِزْيَةَ مِنَ الْمَجُوسِ مَا أَخَذْتُهَا مِنْهُمْ , وَتَلا : ‏ قَاتِلُوا الَّذِينَ لا يُؤْمِنُونَ بِاللَّهِ وَلا بِالْيَوْمِ الآخِرِ وَلا يُحَرِّمُونَ مَا حَرَّمَ اللَّهُ وَرَسُولُهُ , إِلَى آخِرِ الآيَةِ ‏ حَتَّى يُعْطُوا الْجِزْيَةَ عَنْ يَدٍ وَهُمْ صَاغِرُونَ "

Huzayfa (roziyallohu anhu) aytdi: «Agar sahobalarimning majusiylardan jizya olganlarini koʻrmaganimda, men ulardan uni olmas edim». Soʻng u: «Allohga ham, oxirat kuniga ham iymon keltirmaydigan, Alloh va Uning Rasuli harom qilgan narsani harom bilmaydigan kishilarga qarshi jang qilinglar», degan oyatni oxirigacha — «toki ular xor boʻlgan holda oʻz qoʻllari bilan jizya berguncha», degan joyigacha tilovat qildi.Ҳузайфа (розияллоҳу анҳу) айтди: «Агар саҳобаларимнинг мажусийлардан жизя олганларини кўрмаганимда, мен улардан уни олмас эдим». Сўнг у: «Аллоҳга ҳам, охират кунига ҳам иймон келтирмайдиган, Аллоҳ ва Унинг Расули ҳаром қилган нарсани ҳаром билмайдиган кишиларга қарши жанг қилинглар», деган оятни охиригача — «токи улар хор бўлган ҳолда ўз қўллари билан жизя бергунча», деган жойигача тиловат қилди.