حَدَّثَنَا أَبُو مُحَمَّدٍ يَحْيَى بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ صَاعِدٍ ، ثنا إِبْرَاهِيمُ بْنُ عَتِيقٍ الْعَنْسِيُّ , بِدِمَشْقَ , ثنا مَرْوَانُ بْنُ مُحَمَّدٍ الدِّمَشْقِيُّ , ثنا ابْنُ وَهْبٍ , ثنا يَحْيَى بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ سَالِمٍ , عَنْ أَبِي بَكْرِ بْنِ نَافِعٍ ، عَنْ أَبِيهِ , عَنِ ابْنِ عُمَرَ , قَالَ : " تَرَاءَى النَّاسُ الْهِلالَ , فَأَخْبَرْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَنِّي رَأَيْتُهُ , فَصَامَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَأَمَرَ النَّاسَ بِالصِّيَامِ " . تَفَرَّدَ بِهِ مَرْوَانُ بْنُ مُحَمَّدٍ , عَنِ ابْنِ وَهْبٍ وَهُوَ ثِقَةٌ . حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى بْنِ مِرْدَاسٍ ، ثنا أَبُو دَاوُدَ ، ثنا مَحْمُودُ بْنُ خَالِدٍ , وَعَبْدُ اللَّهِ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ السَّمَرْقَنْدِيُّ , قَالا : نا مَرْوَانُ بْنُ مُحَمَّدٍ , بِهَذَا

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, u shunday dedi: Odamlar hilolni koʻzlab qaradilar, men esa Rasululloh ﷺga uni koʻrganimni xabar berdim. Shunda Rasululloh ﷺ roʻza tutdilar va odamlarga ham roʻza tutishni buyurdilar. Buni Ibn Vahbdan Marvon ibn Muhammad yolgʻiz rivoyat qilgan, u esa siqadir. Mahmud ibn Xolid va Abdulloh ibn Abdurahmon as-Samarqandiy ham Marvon ibn Muhammaddan shuni rivoyat qildilar.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, у шундай деди: Одамлар ҳилолни кўзлаб қарадилар, мен эса Расулуллоҳ ﷺга уни кўрганимни хабар бердим. Шунда Расулуллоҳ ﷺ рўза тутдилар ва одамларга ҳам рўза тутишни буюрдилар. Буни Ибн Ваҳбдан Марвон ибн Муҳаммад ёлғиз ривоят қилган, у эса сиқадир. Маҳмуд ибн Холид ва Абдуллоҳ ибн Абдураҳмон ас-Самарқандий ҳам Марвон ибн Муҳаммаддан шуни ривоят қилдилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ مَخْلَدٍ , ثنا يَحْيَى بْنُ عَيَّاشٍ الْقَطَّانُ , حَدَّثَنَا حَفْصُ بْنُ عُمَرَ الأُبُلِّيُّ , ثنا مِسْعَرُ بْنُ كِدَامٍ , وَأَبُو عَوَانَةَ , عَنْ عَبْدِ الْمَلِكِ بْنِ مَيْسَرَةَ , عَنْ طَاوُسٍ , قَالَ : شَهِدْتُ الْمَدِينَةَ وَبِهَا ابْنُ عُمَرَ , وَابْنُ عَبَّاسٍ , فَجَاءَ رَجُلٌ إِلَى وَالِيهَا فَشَهِدَ عِنْدَهُ عَلَى رُؤْيَةِ الْهِلالِ هِلالِ رَمَضَانَ , فَسَأَلَ ابْنَ عُمَرَ , وَابْنَ عَبَّاسٍ عَنْ شَهَادَتِهِ فَأَمَرَهُ أَنْ يُجِيزَهُ , وَقَالا : " إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَجَازَ شَهَادَةَ رَجُلٍ وَاحِدٍ عَلَى رُؤْيَةِ الْهِلالِ هِلالِ رَمَضَانَ " , قَالا : " وَكَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لا يُجِيزُ شَهَادَةَ الإِفْطَارِ إِلا بِشَهَادَةِ رَجُلَيْنِ " . تَفَرَّدَ بِهِ حَفْصُ بْنُ عُمَرَ الأُبُلِّيُّ أَبُو إِسْمَاعِيلَ , وَهُوَ ضَعِيفُ الْحَدِيثِ

Tovusdan rivoyat qilinadiki, u shunday dedi: Men Madinada boʻldim, u yerda Ibn Umar va Ibn Abbos bor edi. Bir kishi uning volisi huzuriga kelib, Ramazon hilolini koʻrganiga guvohlik berdi. U esa uning guvohligi haqida Ibn Umar va Ibn Abbosdan soʻradi. Ular unga uni qabul qilishni buyurdilar va: «Albatta, Rasululloh ﷺ Ramazon hilolini koʻrishda bir kishining guvohligini qabul qilganlar», dedilar. Yana ular: «Rasululloh ﷺ iftor guvohligini ikki kishining guvohligisiz qabul qilmas edilar», dedilar. Buni Hafs ibn Umar al-Ubulliy Abu Ismoil yolgʻiz rivoyat qilgan, u esa zaif ul-hadisdir.Товусдан ривоят қилинадики, у шундай деди: Мен Мадинада бўлдим, у ерда Ибн Умар ва Ибн Аббос бор эди. Бир киши унинг волиси ҳузурига келиб, Рамазон ҳилолини кўрганига гувоҳлик берди. У эса унинг гувоҳлиги ҳақида Ибн Умар ва Ибн Аббосдан сўради. Улар унга уни қабул қилишни буюрдилар ва: «Албатта, Расулуллоҳ ﷺ Рамазон ҳилолини кўришда бир кишининг гувоҳлигини қабул қилганлар», дедилар. Яна улар: «Расулуллоҳ ﷺ ифтор гувоҳлигини икки кишининг гувоҳлигисиз қабул қилмас эдилар», дедилар. Буни Ҳафс ибн Умар ал-Убуллий Абу Исмоил ёлғиз ривоят қилган, у эса заиф ул-ҳадисдир.

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ زِيَادٍ ، ثنا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ بِشْرِ بْنِ الْحَكَمِ , ثنا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ مَهْدِيٍّ , عَنْ مُعَاوِيَةَ بْنِ صَالِحٍ , عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي قَيْسٍ , عَنْ عَائِشَةَ , قَالَتْ : " كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَتَحَفَّظُ مِنْ هِلالِ شَعْبَانَ مَا لا يَتَحَفَّظُ مِنْ غَيْرِهِ , ثُمَّ يَصُومُ رَمَضَانَ لِرُؤْيَتِهِ , فَإِنْ غُمَّ عَلَيْهِ عَدَّ ثَلاثِينَ يَوْمًا ثُمَّ صَامَ " . هَذَا إِسْنَادٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadiki, u shunday dedi: Rasululloh ﷺ Shaʼbon hilolini boshqa hech bir oyni kuzatmagan darajada kuzatar edilar, soʻng Ramazonni uni koʻrishlari bilan roʻza tutar edilar. Agar bulut toʻsib qolsa, oʻttiz kun sanab, soʻng roʻza tutar edilar. Bu isnod hasan sahihdir.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинадики, у шундай деди: Расулуллоҳ ﷺ Шаъбон ҳилолини бошқа ҳеч бир ойни кузатмаган даражада кузатар эдилар, сўнг Рамазонни уни кўришлари билан рўза тутар эдилар. Агар булут тўсиб қолса, ўттиз кун санаб, сўнг рўза тутар эдилар. Бу иснод ҳасан саҳиҳдир.

أَخْبَرَنَا أَحْمَدُ بْنُ إِسْحَاقَ بْنِ بُهْلُولٍ ، ثنا أَبُو سَعِيدٍ الأَشَجُّ ، ثنا أَبُو خَالِدٍ الأَحْمَرُ سُلَيْمَانُ بْنُ حَيَّانَ ، عَنْ عَمْرِو بْنِ قَيْسٍ , عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ ، عَنْ صِلَةَ , قَالَ : كُنَّا عِنْدَ عَمَّارٍ فَأُتِيَ بِشَاةٍ مَصْلِيَّةٍ , فَقَالَ " كُلُوا " , فَتَنَحَّى بَعْضُ الْقَوْمِ , فَقَالَ : إِنِّي صَائِمٌ , فَقَالَ عَمَّارٌ : " مَنْ صَامَ الْيَوْمَ الَّذِي شَكَّ فِيهِ فَقَدْ عَصَى أَبَا الْقَاسِمِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ " . هَذَا إِسْنَادٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ , وَرُوَاتُهُ كُلُّهُمْ ثِقَاتٌ

Silladan rivoyat qilinadiki, u shunday dedi: Biz Ammorning huzurida edik. Unga qovurilgan qoʻy goʻshti keltirildi. U: «Yenglar», dedi. Shunda qavmdan biri chetga surilib: «Men roʻzadorman», dedi. Ammor esa: «Kim shubhali kunda roʻza tutsa, Abul-Qosim ﷺga osiylik qilibdi», dedi. Bu isnod hasan sahihdir, uning rovilari hammasi siqadirlar.Силладан ривоят қилинадики, у шундай деди: Биз Амморнинг ҳузурида эдик. Унга қовурилган қўй гўшти келтирилди. У: «Енглар», деди. Шунда қавмдан бири четга сурилиб: «Мен рўзадорман», деди. Аммор эса: «Ким шубҳали кунда рўза тутса, Абул-Қосим ﷺга осийлик қилибди», деди. Бу иснод ҳасан саҳиҳдир, унинг ровилари ҳаммаси сиқадирлар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَمْرِو بْنِ الْبَخْتَرِيِّ ، ثنا أَحْمَدُ بْنُ الْخَلِيلِ , ثنا الْوَاقِدِيُّ ، ثنا دَاوُدُ بْنُ خَالِدِ بْنِ دِينَارٍ , وَمُحَمَّدُ بْنُ مُسْلِمٍ , عَنِ الْمَقْبُرِيِّ ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ , قَالَ : " نَهَى رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَنْ صَوْمِ سِتَّةٍ : الْيَوْمُ الَّذِي يُشَكُّ فِيهِ مِنْ رَمَضَانَ , وَيَوْمُ الْفِطْرِ , وَيَوْمُ الأَضْحَى , وَأَيَّامُ التَّشْرِيقِ " . الْوَاقِدِيُّ غَيْرُهُ أَثْبَتُ مِنْهُ

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, u shunday dedi: Rasululloh ﷺ olti kunni roʻza tutishdan qaytardilar: Ramazondan shubhali boʻlgan kun, fitr kuni, azha kuni va tashriq kunlari. Voqidiydan boshqalar undan mustahkamroqdir.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, у шундай деди: Расулуллоҳ ﷺ олти кунни рўза тутишдан қайтардилар: Рамазондан шубҳали бўлган кун, фитр куни, азҳа куни ва ташриқ кунлари. Воқидийдан бошқалар ундан мустаҳкамроқдир.

حَدَّثَنَا أَبُو حَامِدٍ مُحَمَّدُ بْنُ هَارُونَ الْحَضْرَمِيُّ , ثنا أَبُو الْعَالِيَةِ إِسْمَاعِيلُ بْنُ الْهَيْثَمِ بْنِ عُثْمَانَ الْعَبْدِيُّ , ثنا أَبُو قُتَيْبَةَ ، ثنا حَازِمُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ , عَنْ سِمَاكٍ , عَنْ عِكْرِمَةَ , عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ , قَالَ : تَمَارَى النَّاسُ فِي هِلالِ رَمَضَانَ , فَقَالَ بَعْضُهُمُ : الْيَوْمَ , وَقَالَ بَعْضُهُمْ : غَدًا , فَجَاءَ أَعْرَابِيُّ إِلَى النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَزَعَمَ أَنَّهُ قَدْ رَآهُ , فَقَالَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " أَتَشْهَدُ أَنْ لا إِلَهَ إِلا اللَّهُ وَأَنَّ مُحَمَّدًا رَسُولُ اللَّهِ ؟ " ، قَالَ : نَعَمْ , فَأَمَرَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بِلالا فَنَادَى النَّاسَ : صُومُوا , ثُمَّ قَالَ : " صُومُوا لِرُؤْيَتِهِ وَأَفْطِرُوا لِرُؤْيَتِهِ , فَإِنْ غُمَّ عَلَيْكُمْ فَعُدُّوا ثَلاثِينَ ثُمَّ أَفْطِرُوا , وَلا تَصُومُوا قَبْلَهُ يَوْمًا " . تَابَعَهُ الْوَلِيدُ بْنُ أَبِي ثَوْرٍ , وَزَائِدَةُ , وَالثَّوْرِيُّ , مِنْ رِوَايَةَ الْفَضْلِ بْنِ مُوسَى عَنْهُ , وَقِيلَ عَنْ أَبِي عَاصِمٍ . وَأَرْسَلَهُ إِسْرَائِيلُ , وَحَمَّادُ بْنُ سَلَمَةَ , وَابْنُ مَهْدِيٍّ , وَأَبُو نُعَيْمٍ , وَعَبْدُ الرَّزَّاقِ . وأَرْسَلَهُ إِسْرَائِيلُ , وَحَمَّادُ بْنُ سَلَمَةَ , وَابْنُ مَهْدِيٍّ , وَأَبُو نُعَيْمٍ , وَعَبْدُ الرَّزَّاقِ ، عَنِ الثَّوْرِيِّ

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, u shunday dedi: Odamlar Ramazon hiloli haqida bahslashdilar: baʼzilari «bugun», baʼzilari «ertaga», dedilar. Shunda bir aʼrobiy Nabiy ﷺ huzurlariga kelib, uni koʻrganini aytdi. Nabiy ﷺ: «Allohdan oʻzga iloh yoʻqligiga va Muhammad Allohning Rasuli ekaniga guvohlik berasanmi?» dedilar. U: «Ha», dedi. Shunda Nabiy ﷺ Bilolga buyurdilar, u odamlarga: «Roʻza tutinglar», deb nido qildi. Soʻng u zot: «Uni koʻrib roʻza tutinglar va uni koʻrib iftor qilinglar. Agar sizlarga bulut toʻsib qolsa, oʻttizni sanab, soʻng iftor qilinglar; undan oldin bir kun roʻza tutmanglar», dedilar. Uni Valid ibn Abu Savr, Zoida va Savriy — Fazl ibn Musoning undan qilgan rivoyatida — mutobaat qildilar; Abu Osimdan ham, deyildi. Isroil, Hammod ibn Salama, Ibn Mahdiy, Abu Nuaym va Abdurazzoq esa uni Savriydan mursal qilib rivoyat qildilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, у шундай деди: Одамлар Рамазон ҳилоли ҳақида баҳслашдилар: баъзилари «бугун», баъзилари «эртага», дедилар. Шунда бир аъробий Набий ﷺ ҳузурларига келиб, уни кўрганини айтди. Набий ﷺ: «Аллоҳдан ўзга илоҳ йўқлигига ва Муҳаммад Аллоҳнинг Расули эканига гувоҳлик берасанми?» дедилар. У: «Ҳа», деди. Шунда Набий ﷺ Билолга буюрдилар, у одамларга: «Рўза тутинглар», деб нидо қилди. Сўнг у зот: «Уни кўриб рўза тутинглар ва уни кўриб ифтор қилинглар. Агар сизларга булут тўсиб қолса, ўттизни санаб, сўнг ифтор қилинглар; ундан олдин бир кун рўза тутманглар», дедилар. Уни Валид ибн Абу Савр, Зоида ва Саврий — Фазл ибн Мусонинг ундан қилган ривоятида — мутобаат қилдилар; Абу Осимдан ҳам, дейилди. Исроил, Ҳаммод ибн Салама, Ибн Маҳдий, Абу Нуайм ва Абдураззоқ эса уни Саврийдан мурсал қилиб ривоят қилдилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْقَاسِمِ بْنِ زَكَرِيَّا , ثنا عَبَّادُ بْنُ يَعْقُوبَ , ثنا الْوَلِيدُ بْنُ أَبِي ثَوْرٍ , عَنْ سِمَاكٍ , عَنْ عِكْرِمَةَ , عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ , قَالَ : جَاءَ رَجُلٌ إِلَى النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ , فَقَالَ : رَأَيْتُ الْهِلالَ , فَقَالَ : " أَتَشْهَدُ أَنْ لا إِلَهَ إِلا اللَّهُ ؟ " ، قَالَ : نَعَمْ , قَالَ : " أَتَشْهَدُ أَنَّ مُحَمَّدًا رَسُولُ اللَّهِ ؟ " ، قَالَ : نَعَمْ , قَالَ : " يَا بِلالُ , نَادِ فِي النَّاسِ فَلْيَصُومُوا غَدًا "

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, u shunday dedi: Bir kishi Nabiy ﷺ huzurlariga kelib: «Men hilolni koʻrdim», dedi. U zot: «Allohdan oʻzga iloh yoʻqligiga guvohlik berasanmi?» dedilar. U: «Ha», dedi. U zot: «Muhammad Allohning Rasuli ekaniga guvohlik berasanmi?» dedilar. U: «Ha», dedi. U zot: «Ey Bilol, odamlar ichida nido qil, ertaga roʻza tutsinlar», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, у шундай деди: Бир киши Набий ﷺ ҳузурларига келиб: «Мен ҳилолни кўрдим», деди. У зот: «Аллоҳдан ўзга илоҳ йўқлигига гувоҳлик берасанми?» дедилар. У: «Ҳа», деди. У зот: «Муҳаммад Аллоҳнинг Расули эканига гувоҳлик берасанми?» дедилар. У: «Ҳа», деди. У зот: «Эй Билол, одамлар ичида нидо қил, эртага рўза тутсинлар», дедилар.

حَدَّثَنَا عُمَرُ بْنُ الْحُسَيْنِ بْنِ سُورِينَ ، ثنا شُعَيْبُ بْنُ أَيُّوبَ , ثنا أَبُو أُسَامَةَ ، وَحُسَيْنُ بْنُ عَلِيٍّ الْجُعْفِيُّ ، عَنْ زَائِدَةَ , عَنْ سِمَاكٍ , عَنْ عِكْرِمَةَ , عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ , قَالَ : جَاءَ أَعْرَابِيٌّ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ , قَالَ : إِنِّي رَأَيْتُ الْهِلالَ , فَقَالَ : " أَتَشْهَدُ أَنْ لا إِلَهَ إِلا اللَّهُ وَأَنِّي رَسُولُ اللَّهِ ؟ " ، قَالَ : نَعَمْ , قَالَ : " يَا بِلالُ , نَادِ فِي النَّاسِ أَنْ يَصُومُوا غَدًا " . الْمَعْنَى مُتَقَارِبٌ . حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرٍ النَّيْسَابُورِيُّ ، ثنا مُحَمَّدُ بْنُ عَلِيِّ بْنِ مُحْرِزٍ , ثنا أَبُو أُسَامَةَ ، عَنْ زَائِدَةَ , عَنْ سِمَاكٍ , عَنْ عِكْرِمَةَ , عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ , عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ , نَحْوَهُ

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, u shunday dedi: Bir aʼrobiy Rasululloh ﷺ huzurlariga kelib: «Men hilolni koʻrdim», dedi. U zot: «Allohdan oʻzga iloh yoʻqligiga va men Allohning Rasuli ekanimga guvohlik berasanmi?» dedilar. U: «Ha», dedi. U zot: «Ey Bilol, odamlar ichida ertaga roʻza tutishlarini nido qil», dedilar. Maʼnosi bir-biriga yaqindir. Ibn Abbosdan, u Nabiy ﷺdan shunga oʻxshash ham rivoyat qilingan.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, у шундай деди: Бир аъробий Расулуллоҳ ﷺ ҳузурларига келиб: «Мен ҳилолни кўрдим», деди. У зот: «Аллоҳдан ўзга илоҳ йўқлигига ва мен Аллоҳнинг Расули эканимга гувоҳлик берасанми?» дедилар. У: «Ҳа», деди. У зот: «Эй Билол, одамлар ичида эртага рўза тутишларини нидо қил», дедилар. Маъноси бир-бирига яқиндир. Ибн Аббосдан, у Набий ﷺдан шунга ўхшаш ҳам ривоят қилинган.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ هَارُونَ أَبُو حَامِدٍ ، ثنا أَبُو عَمَّارٍ الْحُسَيْنُ بْنُ حُرَيْثٍ , نا الْفَضْلُ بْنُ مُوسَى , ثنا سُفْيَانُ , عَنْ سِمَاكٍ , عَنْ عِكْرِمَةَ , عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ , أَنَّ أَعْرَابِيًّا جَاءَ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ , فَقَالَ : إِنِّي رَأَيْتُ الْهِلالَ , فَقَالَ : " أَتَشْهَدُ أَنْ لا إِلَهَ إِلا اللَّهُ وَأَنِّي رَسُولُ اللَّهِ ؟ " ، قَالَ : نَعَمْ , فَنَادَى أَنْ صُومُوا

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, bir aʼrobiy Rasululloh ﷺ huzurlariga kelib: «Men hilolni koʻrdim», dedi. U zot: «Allohdan oʻzga iloh yoʻqligiga va men Allohning Rasuli ekanimga guvohlik berasanmi?» dedilar. U: «Ha», dedi. Shunda u zot: «Roʻza tutinglar», deb nido qildirdilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, бир аъробий Расулуллоҳ ﷺ ҳузурларига келиб: «Мен ҳилолни кўрдим», деди. У зот: «Аллоҳдан ўзга илоҳ йўқлигига ва мен Аллоҳнинг Расули эканимга гувоҳлик берасанми?» дедилар. У: «Ҳа», деди. Шунда у зот: «Рўза тутинглар», деб нидо қилдирдилар.

حَدَّثَنَا عَبْدُ الْبَاقِي بْنُ قَانِعٍ ، ثنا الْحَسَنُ بْنُ عَلِيٍّ الْمَعْمَرِيُّ , ثنا مُحَمَّدُ بْنُ بَكَّارٍ الْعَيْشِيُّ , ثنا أَبُو عَاصِمٍ ، عَنْ سُفْيَانَ , عَنْ سِمَاكٍ , عَنْ عِكْرِمَةَ , عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ , قَالَ : جَاءَ أَعْرَابِيٌّ لَيْلَةَ هِلالِ رَمَضَانَ , فَقَالَ : يَا رَسُولَ اللَّهِ , إِنِّي قَدْ رَأَيْتُ الْهِلالَ , فَقَالَ : " تَشْهَدُ أَنْ لا إِلَهَ إِلا اللَّهُ وَأَنَّ مُحَمَّدًا رَسُولُ اللَّهِ ؟ " ، قَالَ : نَعَمْ , فَنَادَى فِي النَّاسِ أَنْ صُومُوا . وَرَوَاهُ شُعْبَةُ , عَنِ الثَّوْرِيِّ ، مُرْسَلا

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, u shunday dedi: Ramazon hiloli kechasida bir aʼrobiy kelib: «Ey Allohning Rasuli, men hilolni koʻrdim», dedi. U zot: «Allohdan oʻzga iloh yoʻqligiga va Muhammad Allohning Rasuli ekaniga guvohlik berasanmi?» dedilar. U: «Ha», dedi. Shunda u zot odamlar ichida: «Roʻza tutinglar», deb nido qildirdilar. Buni Shuʼba Savriydan mursal qilib rivoyat qilgan.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, у шундай деди: Рамазон ҳилоли кечасида бир аъробий келиб: «Эй Аллоҳнинг Расули, мен ҳилолни кўрдим», деди. У зот: «Аллоҳдан ўзга илоҳ йўқлигига ва Муҳаммад Аллоҳнинг Расули эканига гувоҳлик берасанми?» дедилар. У: «Ҳа», деди. Шунда у зот одамлар ичида: «Рўза тутинглар», деб нидо қилдирдилар. Буни Шуъба Саврийдан мурсал қилиб ривоят қилган.

حَدَّثَنَا عُثْمَانُ بْنُ أَحْمَدَ الدَّقَّاقُ , ثنا الْحَسَنُ بْنُ سَلامٍ , ثنا عَمْرِو بْنِ حَكَّامٍ , ثنا شُعْبَةُ , عَنْ سُفْيَانَ الثَّوْرِيِّ , عَنْ سِمَاكٍ , عَنْ عِكْرِمَةَ , أَنَّ أَعْرَابِيًّا شَهِدَ عِنْدَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَنَّهُ رَأَى الْهِلالَ , فَقَالَ : " أَتَشْهَدُ أَنْ لا إِلَهَ إِلا اللَّهُ وَأَنَّ مُحَمَّدًا رَسُولُ اللَّهِ ؟ " ، قَالَ : نَعَمْ , فَأَمَرَ النَّاسَ أَنْ يَصُومُوا

Ikrimadan rivoyat qilinadiki, bir aʼrobiy Rasululloh ﷺ huzurlarida hilolni koʻrganiga guvohlik berdi. U zot: «Allohdan oʻzga iloh yoʻqligiga va Muhammad Allohning Rasuli ekaniga guvohlik berasanmi?» dedilar. U: «Ha», dedi. Shunda u zot odamlarga roʻza tutishni buyurdilar.Икримадан ривоят қилинадики, бир аъробий Расулуллоҳ ﷺ ҳузурларида ҳилолни кўрганига гувоҳлик берди. У зот: «Аллоҳдан ўзга илоҳ йўқлигига ва Муҳаммад Аллоҳнинг Расули эканига гувоҳлик берасанми?» дедилар. У: «Ҳа», деди. Шунда у зот одамларга рўза тутишни буюрдилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى بْنِ مِرْدَاسٍ ، ثنا أَبُو دَاوُدَ ، ثنا مُوسَى بْنُ إِسْمَاعِيلَ , ثنا حَمَّادٌ , عَنْ سِمَاكٍ , عَنْ عِكْرِمَةَ , أَنَّهُمْ شَكُّوا فِي هِلالِ رَمَضَانَ مَرَّةً , فَأَرَادُوا أَنْ لا يَصُومُوا وَلا يَقُومُوا , فَجَاءَ أَعْرَابِيٌّ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ مِنَ الْحَرَّةِ فَشَهِدَ أَنَّهُ رَأَى الْهِلالَ , فَأُتِيَ بِهِ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ , فَقَالَ : " أَتَشْهَدُ أَنْ لا إِلَهَ إِلا اللَّهُ وَأَنِّي رَسُولُ اللَّهِ ؟ " ، قَالَ : نَعَمْ , وَشَهِدَ أَنَّهُ رَأَى الْهِلالَ , فَأَمَرَ بِلالا , فَنَادَى فِي النَّاسِ أَنْ يَقُومُوا وَأَنْ يَصُومُوا , لَمْ يَقُلْ فِيهِ : حَمَّادٌ

Ikrima (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadi: Bir safar odamlar Ramazon hilolida shubhalanib qoldilar va (tarovehga) turmaslikni hamda roʻza tutmaslikni ixtiyor qildilar. Shunda Harra tomonidan bir aʼrobiy Allohning Rasuli huzuriga kelib, hilolni koʻrganiga guvohlik berdi. U Nabiy ﷺ huzurlariga keltirildi. U zot: «Allohdan oʻzga iloh yoʻq va men Allohning Rasuli ekanligimga guvohlik berasanmi?» dedilar. U: «Ha», dedi va hilolni koʻrganiga guvohlik berdi. Shunda u zot Bilolga buyurdilar, u esa odamlar orasida (tarovehga) turishlari va roʻza tutishlari haqida nido qildi. Hammod bunda buni aytmagan.Икрима (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинади: Бир сафар одамлар Рамазон ҳилолида шубҳаланиб қолдилар ва (таровеҳга) турмасликни ҳамда рўза тутмасликни ихтиёр қилдилар. Шунда Ҳарра томонидан бир аъробий Аллоҳнинг Расули ҳузурига келиб, ҳилолни кўрганига гувоҳлик берди. У Набий ﷺ ҳузурларига келтирилди. У зот: «Аллоҳдан ўзга илоҳ йўқ ва мен Аллоҳнинг Расули эканлигимга гувоҳлик берасанми?» дедилар. У: «Ҳа», деди ва ҳилолни кўрганига гувоҳлик берди. Шунда у зот Билолга буюрдилар, у эса одамлар орасида (таровеҳга) туришлари ва рўза тутишлари ҳақида нидо қилди. Ҳаммод бунда буни айтмаган.

قُرِئَ عَلَى أَبِي مُحَمَّدِ بْنِ صَاعِدٍ , وَأَنَا أَسْمَعُ : حَدَّثَكُمْ مُحَمَّدُ بْنُ زُنْبُورٍ الْمَكِّيُّ , ثنا إِسْمَاعِيلُ بْنُ جَعْفَرٍ , ثنا مُحَمَّدُ بْنُ عَمْرٍو , عَنْ أَبِي سَلَمَةَ ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ , أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ , قَالَ : " لا تَقَدَّمُوا هِلالَ رَمَضَانَ بِيَوْمٍ وَلا بِيَوْمَيْنِ , إِلا أَنْ يُوَافِقَ ذَلِكَ صَوْمًا كَانَ يَصُومُهُ أَحَدُكُمْ , صُومُوا لِرُؤْيَتِهِ وَأَفْطِرُوا لِرُؤْيَتِهِ , فَإِنْ غُمَّ عَلَيْكُمْ فَعُدُّوا ثَلاثِينَ ثُمَّ أَفْطِرُوا " . كُلُّهُمْ ثِقَاتٌ

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Allohning Rasuli ﷺ: «Ramazon hilolining oldidan bir kun ham, ikki kun ham oʻtib ketmanglar, magar bu biringiz tutib yuradigan roʻzasiga toʻgʻri kelib qolsa (boshqa gap). Uni koʻrib roʻza tutinglar va uni koʻrib iftor qilinglar. Agar sizlarga bulut toʻsib qolsa, oʻttizni sanang, soʻng iftor qilinglar», dedilar. Ularning hammasi ishonchlidir.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Аллоҳнинг Расули ﷺ: «Рамазон ҳилолининг олдидан бир кун ҳам, икки кун ҳам ўтиб кетманглар, магар бу бирингиз тутиб юрадиган рўзасига тўғри келиб қолса (бошқа гап). Уни кўриб рўза тутинглар ва уни кўриб ифтор қилинглар. Агар сизларга булут тўсиб қолса, ўттизни сананг, сўнг ифтор қилинглар», дедилар. Уларнинг ҳаммаси ишончлидир.

حَدَّثَنَا ابْنُ صَاعِدٍ , وَابْنُ غَيْلانَ قَالا : نا أَبُو هِشَامٍ الرِّفَاعِيُّ ، ثنا أَبُو بَكْرِ بْنُ عَيَّاشٍ ، ثنا مُحَمَّدُ بْنُ عَمْرٍو , عَنْ أَبِي سَلَمَةَ ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ , قَالَ : قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " لا تَعْجَلُوا شَهْرَ رَمَضَانَ بِيَوْمٍ وَلا بِيَوْمَيْنِ , مِثْلَهُ . عُدُّوا ثَلاثِينَ ثُمَّ أَفْطِرُوا " وَهَذَا مِثْلُهُ . حَدَّثَنَا ابْنُ صَاعِدٍ , ثنا يُوسُفُ بْنُ مُوسَى , نا أَسْبَاطُ , عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَمْرٍو بِهَذَا , ثُمَّ أَفْطِرُوا وَهَذَا أَيْضًا . حَدَّثَنَا ابْنُ صَاعِدٍ , وَأَبُو بَكْرٍ النَّيْسَابُورِيُّ , قَالا : نا الرَّبِيعُ , ثنا ابْنُ وَهْبٍ , عَنْ أُسَامَةَ بْنِ زَيْدٍ , عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَمْرٍو , عَنْ أَبِي سَلَمَةَ ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ , عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ , مِثْلَهُ . هَذِهِ أَسَانِيدُ صِحَاحٌ

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Allohning Rasuli ﷺ: «Ramazon oyini bir kun ham, ikki kun ham shoshib qarshilamanglar», deb shunga oʻxshashini (aytdilar) va: «Oʻttizni sanang, soʻng iftor qilinglar», dedilar. Bu ham shunga oʻxshashdir. Ibn Soid bizga aytib berdi, Yusuf ibn Muso bizga aytib berdi, Asbot bizga Muhammad ibn Amrdan shuni (rivoyat qildi): soʻng iftor qilinglar. Bu ham shunday. Ibn Soid va Abu Bakr an-Naysoburiy bizga aytib berdilar: ar-Rabiʼ bizga aytib berdi, Ibn Vahb bizga Usoma ibn Zayddan, u Muhammad ibn Amrdan, u Abu Salamadan, u Abu Hurayradan, u Nabiy ﷺdan shunga oʻxshashini (rivoyat qildi). Bular sahih isnodlardir.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Аллоҳнинг Расули ﷺ: «Рамазон ойини бир кун ҳам, икки кун ҳам шошиб қаршиламанглар», деб шунга ўхшашини (айтдилар) ва: «Ўттизни сананг, сўнг ифтор қилинглар», дедилар. Бу ҳам шунга ўхшашдир. Ибн Соид бизга айтиб берди, Юсуф ибн Мусо бизга айтиб берди, Асбот бизга Муҳаммад ибн Амрдан шуни (ривоят қилди): сўнг ифтор қилинглар. Бу ҳам шундай. Ибн Соид ва Абу Бакр ан-Найсобурий бизга айтиб бердилар: ар-Рабиъ бизга айтиб берди, Ибн Ваҳб бизга Усома ибн Зайддан, у Муҳаммад ибн Амрдан, у Абу Саламадан, у Абу Ҳурайрадан, у Набий ﷺдан шунга ўхшашини (ривоят қилди). Булар саҳиҳ иснодлардир.

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرٍ النَّيْسَابُورِيُّ ، ثنا مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى , ثنا عَبْدُ الرَّزَّاقِ , ثنا مَعْمَرٌ , عَنِ الزُّهْرِيِّ ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ الْمُسَيِّبِ , وَأَبِي سَلَمَةَ أَوْ أَحَدِهِمَا , عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ , قَالَ : قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " إِذَا رَأَيْتُمُ الْهِلالَ فَصُومُوا , وَإِذَا رَأَيْتُمُوهُ فَأَفْطِرُوا , فَإِنْ غُمَّ عَلَيْكُمْ فَصُومُوا ثَلاثِينَ يَوْمًا "

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Allohning Rasuli ﷺ: «Hilolni koʻrsangiz roʻza tuting, uni koʻrsangiz roʻzani oching. Agar bulut toʻsib qolsa, oʻttiz kun roʻza tuting», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Аллоҳнинг Расули ﷺ: «Ҳилолни кўрсангиз рўза тутинг, уни кўрсангиз рўзани очинг. Агар булут тўсиб қолса, ўттиз кун рўза тутинг», дедилар.

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرٍ يَعْقُوبُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ الْبَزَّازُ , ثنا عُمَرُ بْنُ شَبَّةَ , ثنا عُمَرُ بْنُ عَلِيٍّ الْمُقَدَّمِيُّ , أَخْبَرَنِي الْحَجَّاجُ , عَنْ مَنْصُورٍ , عَنْ رِبْعِيِّ بْنِ حِرَاشٍ , أَنّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ , قَالَ : " صُومُوا لِرُؤْيَتِهِ وَأَفْطِرُوا لِرُؤْيَتِهِ , فَإِنْ غُمَّ عَلَيْكُمْ فَعُدُّوا شَعْبَانَ ثَلاثِينَ يَوْمًا ثُمَّ صُومُوا , فَإِنْ غُمَّ عَلَيْكُمْ فَعُدُّوا رَمَضَانَ ثَلاثِينَ يَوْمًا ثُمَّ أَفْطِرُوا , إِلا أَنْ تَرَوْهُ قَبْلَ ذَلِكَ " . رَوَاهُ جَرِيرٌ , عَنْ مَنْصُورٍ , عَنْ رِبْعِيٍّ , عَنْ حُذَيْفَةَ مُسْنَدًا . وَرَوَاهُ الثَّوْرِيُّ , وَعُبَيْدَةُ بْنُ حُمَيْدٍ , وَغَيْرُهُمَا , عَنْ مَنْصُورٍ , عَنْ رِبْعِيٍّ , عَنْ رَجُلٍ مِنْ أَصْحَابِ رَسُولِ اللَهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " لا تَقَدَّمُوا الشَّهْرَ حَتَّى تَرَوُا الْهِلالَ أَوْ تُكْمِلُوا الْعِدَّةَ قَبْلَهُ , ثُمَّ صُومُوا حَتَّى تَرَوُا الْهِلالَ أَوْ تُكْمِلُوا الْعِدَّةَ "

Ribʼiy ibn Hirosh (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadiki, Nabiy ﷺ: «Uni koʻrib roʻza tutinglar va uni koʻrib iftor qilinglar. Agar sizlarga bulut toʻsib qolsa, Shaʼbonni oʻttiz kun sanang, soʻng roʻza tutinglar. Agar sizlarga bulut toʻsib qolsa, Ramazonni oʻttiz kun sanang, soʻng iftor qilinglar, magar undan oldin uni koʻrsangiz (boshqa gap)», dedilar. Buni Jarir Mansurdan, u Ribʼiydan, u Huzayfadan musnad qilib rivoyat qilgan. Savriy, Ubayda ibn Humayd va boshqalar esa uni Mansurdan, u Ribʼiydan, u Allohning Rasuli ﷺning ashoblaridan bir kishidan: «Hilolni koʻrmaguningizcha yoki undan oldin sanoqni toʻldirmaguningizcha oydan oldinga oʻtmanglar, soʻng roʻza tutinglar; hilolni koʻrmaguningizcha yoki sanoqni toʻldirmaguningizcha (iftor qilmanglar)», deb rivoyat qilganlar.Рибъий ибн Ҳирош (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинадики, Набий ﷺ: «Уни кўриб рўза тутинглар ва уни кўриб ифтор қилинглар. Агар сизларга булут тўсиб қолса, Шаъбонни ўттиз кун сананг, сўнг рўза тутинглар. Агар сизларга булут тўсиб қолса, Рамазонни ўттиз кун сананг, сўнг ифтор қилинглар, магар ундан олдин уни кўрсангиз (бошқа гап)», дедилар. Буни Жарир Мансурдан, у Рибъийдан, у Ҳузайфадан муснад қилиб ривоят қилган. Саврий, Убайда ибн Ҳумайд ва бошқалар эса уни Мансурдан, у Рибъийдан, у Аллоҳнинг Расули ﷺнинг ашобларидан бир кишидан: «Ҳилолни кўрмагунингизча ёки ундан олдин саноқни тўлдирмагунингизча ойдан олдинга ўтманглар, сўнг рўза тутинглар; ҳилолни кўрмагунингизча ёки саноқни тўлдирмагунингизча (ифтор қилманглар)», деб ривоят қилганлар.

حَدَّثَنَا أَبُو عَبْدِ اللَّهِ مُحَمَّدُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ الْفَارِسِيُّ مِنْ أَصْلِهِ ، ثنا أَبُو زُرْعَةَ الدِّمَشْقِيُّ عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ عَمْرٍو ، ثنا أَبُو مُسْهِرٍ ، ثنا مَالِكٌ , عَنْ نَافِعٍ , عَنِ ابْنِ عُمَرَ , قَالَ : قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " لا تَصُومُوا حَتَّى تَرَوُا الْهِلالَ , وَلا تُفْطِرُوا حَتَّى تَرَوُا الْهِلالَ , فَإِنْ غُمَّ عَلَيْكُمْ فَصُومُوا ثَلاثِينَ " . هُوَ فِي الْمُوَطَّأِ عَنْ نَافِعٍ , وَابْنِ دِينَارٍ , عَنِ ابْنِ عُمَرَ : فَاقْدُرُوا لَهُ

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Allohning Rasuli ﷺ: «Hilolni koʻrmaguningizcha roʻza tutmanglar va hilolni koʻrmaguningizcha iftor qilmanglar. Agar sizlarga bulut toʻsib qolsa, oʻttiz (kun) roʻza tutinglar», dedilar. Bu (hadis) Muvattada Nofeʼdan va Ibn Dinordan, ular Ibn Umardan keltirilgan boʻlib, unda: uni hisoblab chiqinglar, deyilgan.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Аллоҳнинг Расули ﷺ: «Ҳилолни кўрмагунингизча рўза тутманглар ва ҳилолни кўрмагунингизча ифтор қилманглар. Агар сизларга булут тўсиб қолса, ўттиз (кун) рўза тутинглар», дедилар. Бу (ҳадис) Муваттада Нофеъдан ва Ибн Динордан, улар Ибн Умардан келтирилган бўлиб, унда: уни ҳисоблаб чиқинглар, дейилган.

حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ حَمَّادٍ ، وَجَعْفَرُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ مُرْشِدٍ ، ثنا الْحَسَنُ بْنُ عَرَفَةَ , ثنا إِسْمَاعِيلُ بْنُ عُلَيَّةَ , عَنْ أَيُّوبَ , عَنْ نَافِعٍ , عَنِ ابْنِ عُمَرَ , قَالَ : قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " إِنَّمَا الشَّهْرُ تِسْعٌ وَعِشْرُونَ , فَلا تَصُومُوا حَتَّى تَرَوْهُ , وَلا تُفْطِرُوا حَتَّى تَرَوْهُ , فَإِنْ غُمَّ عَلَيْكُمْ فَاقْدُرُوا لَهُ " . زَادَ ابْنُ مُرْشِدٍ : وَكَانَ ابْنُ عُمَرَ إِذَا مَضَى شَعْبَانُ تِسْعًا وَعِشْرِينَ يَبْعَثُ مِنْ يَنْظُرُ , فَإِنْ رَأَى فَذَاكَ , وَإِنْ لَمْ يَرَ وَلَمْ يَحُلْ دُونَ مَنْظَرِهِ سَحَابٌ , وَلا قَتَرٌ أَصْبَحَ مُفْطِرًا , وَإِنْ حَالَ دُونَ مَنْظَرِهِ سَحَابٌ أَوْ قَتَرٌ أَصْبَحَ صَائِمًا , قَالَ : وَكَانَ لا يُفْطِرُ إِلا مَعَ النَّاسِ

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Allohning Rasuli ﷺ: «Oy yigirma toʻqqiz (kun)dir. Uni koʻrmaguningizcha roʻza tutmanglar va uni koʻrmaguningizcha iftor qilmanglar. Agar sizlarga bulut toʻsib qolsa, uni hisoblab chiqinglar», dedilar. Ibn Murshid (rivoyatida) shuni ziyoda qildi: Shaʼbon yigirma toʻqqiz (kun) oʻtganida Ibn Umar hilolga qaraydigan kishini yuborar edi. Agar u koʻrsa, oʻsha (roʻza boʻlar edi); agar koʻrmasa va uni koʻrishga bulut ham, chang ham toʻsiq boʻlmasa, iftor qilgan holida tongni qarshilar edi; agar uni koʻrishga bulut yoki chang toʻsiq boʻlsa, roʻzador holida tongni qarshilar edi. (Roviy) dedi: U faqat odamlar bilan birga iftor qilar edi.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Аллоҳнинг Расули ﷺ: «Ой йигирма тўққиз (кун)дир. Уни кўрмагунингизча рўза тутманглар ва уни кўрмагунингизча ифтор қилманглар. Агар сизларга булут тўсиб қолса, уни ҳисоблаб чиқинглар», дедилар. Ибн Муршид (ривоятида) шуни зиёда қилди: Шаъбон йигирма тўққиз (кун) ўтганида Ибн Умар ҳилолга қарайдиган кишини юборар эди. Агар у кўрса, ўша (рўза бўлар эди); агар кўрмаса ва уни кўришга булут ҳам, чанг ҳам тўсиқ бўлмаса, ифтор қилган ҳолида тонгни қаршилар эди; агар уни кўришга булут ёки чанг тўсиқ бўлса, рўзадор ҳолида тонгни қаршилар эди. (Ровий) деди: У фақат одамлар билан бирга ифтор қилар эди.

حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ حَمَّادٍ ، ثنا الْحَسَنُ بْنُ عَرَفَةَ , ثنا عَبِيدَةُ بْنُ حُمَيْدٍ التَّيْمِيُّ , عَنْ مَنْصُورٍ , عَنْ رِبْعِيِّ بْنِ حِرَاشٍ , عَنْ رَجُلٍ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ , قَالَ : قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " أَلا لا تَقَدَّمُوا الشَّهْرَ حَتَّى تَرَوُا الْهِلالَ أَوْ تُكْمِلُوا الْعِدَّةَ , وَلا تُفْطِرُوا حَتَّى تَرَوُا الْهِلالَ أَوْ تُكْمِلُوا الْعِدَّةَ " . كُلُّهُمْ ثِقَاتٌ

Nabiy ﷺning ashoblaridan bir kishidan rivoyat qilinadi: U aytdi: Allohning Rasuli ﷺ: «Ogoh boʻlinglar! Hilolni koʻrmaguningizcha yoki sanoqni toʻldirmaguningizcha oydan oldinga oʻtmanglar; hilolni koʻrmaguningizcha yoki sanoqni toʻldirmaguningizcha iftor ham qilmanglar», dedilar. Ularning hammasi ishonchlidir.Набий ﷺнинг ашобларидан бир кишидан ривоят қилинади: У айтди: Аллоҳнинг Расули ﷺ: «Огоҳ бўлинглар! Ҳилолни кўрмагунингизча ёки саноқни тўлдирмагунингизча ойдан олдинга ўтманглар; ҳилолни кўрмагунингизча ёки саноқни тўлдирмагунингизча ифтор ҳам қилманглар», дедилар. Уларнинг ҳаммаси ишончлидир.

حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ مُبَشِّرٍ ، ثنا مُحَمَّدُ بْنُ حَرْبٍ , ثنا إِسْحَاقُ الأَزْرَقُ , عَنْ سُفْيَانَ , عَنْ مَنْصُورٍ , عَنْ رِبْعِيِّ بْنِ حِرَاشٍ , عَنْ بَعْضِ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ , قَالَ : قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " لا تَقَدَّمُوا الشَّهْرَ ، لا تَصُومُوا حَتَّى تَرَوُا الْهِلالَ أَوْ تُكْمِلُوا الْعِدَّةَ ثَلاثِينَ , ثُمَّ تَصُومُوا وَلا تُفْطِرُوا حَتَّى تَرَوُا الْهِلالَ أَوْ تُتِمُّوا أَوْ تُكْمِلُوا الْعِدَّةَ ثَلاثِينَ " . وَهَذَا مِثْلُهُ . حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ الْعَبَّاسِ الْبَغَوِيُّ , ثنا الْحَسَنُ بْنُ عَرَفَةَ , ثنا ابْنُ عُلَيَّةَ , عَنْ سُفْيَانَ الثَّوْرِيِّ بِإِسْنَادِهِ نَحْوَهُ , وَهَذَا مِثْلُهُ

Nabiy ﷺning ashoblaridan baʼzilaridan rivoyat qilinadi: U aytdi: Allohning Rasuli ﷺ: «Oydan oldinga oʻtmanglar. Hilolni koʻrmaguningizcha yoki sanoqni oʻttizga toʻldirmaguningizcha roʻza tutmanglar, soʻng roʻza tutinglar. Hilolni koʻrmaguningizcha yoki sanoqni oʻttizga toʻldirmaguningizcha iftor ham qilmanglar», dedilar. Bu ham shunga oʻxshashdir. Ahmad ibn al-Abbos al-Bagʻaviy bizga aytib berdi, al-Hasan ibn Arafa bizga aytib berdi, Ibn Ulayya bizga Sufyon as-Savriydan uning isnodi bilan shunga oʻxshashini (rivoyat qildi); bu ham shunga oʻxshashdir.Набий ﷺнинг ашобларидан баъзиларидан ривоят қилинади: У айтди: Аллоҳнинг Расули ﷺ: «Ойдан олдинга ўтманглар. Ҳилолни кўрмагунингизча ёки саноқни ўттизга тўлдирмагунингизча рўза тутманглар, сўнг рўза тутинглар. Ҳилолни кўрмагунингизча ёки саноқни ўттизга тўлдирмагунингизча ифтор ҳам қилманглар», дедилар. Бу ҳам шунга ўхшашдир. Аҳмад ибн ал-Аббос ал-Бағавий бизга айтиб берди, ал-Ҳасан ибн Арафа бизга айтиб берди, Ибн Улайя бизга Суфён ас-Саврийдан унинг исноди билан шунга ўхшашини (ривоят қилди); бу ҳам шунга ўхшашдир.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ مَخْلَدٍ , ثنا عَلِيُّ بْنُ دَاوُدَ , ثنا آدَمُ بْنُ أَبِي إِيَاسَ , ثنا شُعْبَةُ , حَدَّثَنِي عَمْرُو بْنُ مُرَّةَ , قَالَ : سَمِعْتُ أَبَا الْبَخْتَرِيِّ الطَّائِيَّ , يَقُولُ : أَهْلَلْنَا هِلالَ رَمَضَانَ وَنَحْنُ بِذَاتِ الشُّقُوقِ , فَشَكَكْنَا فِي الْهِلالِ , فَبَعَثْنَا رَجُلا إِلَى ابْنِ عَبَّاسٍ فَسَأَلَهُ , فَقَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ ، عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " إِنَّ اللَّهَ أَمَدَّهُ لِرُؤْيَتِهِ , وَإِنْ أُغْمِيَ عَلَيْكُمْ فَأَكْمِلُوا عِدَّةَ شَعْبَانَ ثَلاثِينَ " . صَحِيحٌ عَنْ شُعْبَةَ . وَرَوَاهُ حُصَيْنٌ , وَأَبُو خَالِدٍ الدَّالانِيُّ , عَنْ عَمْرِو بْنِ مُرَّةَ , وَلَمْ يَقُلْ فِيهِ : عِدَّةَ شَعْبَانَ غَيْرُ آدَمَ وَهُوَ ثِقَةٌ

Abu al-Baxtariy at-Toiy aytadi: Biz Zotush-Shuquqda ekanimizda Ramazon hilolini koʻrdik va hilolda shubhalanib qoldik. Shunda Ibn Abbos huzuriga bir kishini yuborib, undan soʻradik. Ibn Abbos Nabiy ﷺdan (rivoyat qilib): «Albatta, Alloh uni koʻrilishigacha uzaytirdi. Agar sizlarga berkitilib qolsa, Shaʼbon sanogʻini oʻttizga toʻldiringlar», dedi. Shuʼbadan (kelgan bu rivoyat) sahihdir. Buni Husayn va Abu Xolid ad-Dalaniy ham Amr ibn Murradan rivoyat qilganlar, biroq unda: Shaʼbon sanogʻini, degan soʻzni Odamdan boshqa hech kim aytmagan, u esa ishonchlidir.Абу ал-Бахтарий ат-Тоий айтади: Биз Зотуш-Шуқуқда эканимизда Рамазон ҳилолини кўрдик ва ҳилолда шубҳаланиб қолдик. Шунда Ибн Аббос ҳузурига бир кишини юбориб, ундан сўрадик. Ибн Аббос Набий ﷺдан (ривоят қилиб): «Албатта, Аллоҳ уни кўрилишигача узайтирди. Агар сизларга беркитилиб қолса, Шаъбон саноғини ўттизга тўлдиринглар», деди. Шуъбадан (келган бу ривоят) саҳиҳдир. Буни Ҳусайн ва Абу Холид ад-Даланий ҳам Амр ибн Муррадан ривоят қилганлар, бироқ унда: Шаъбон саноғини, деган сўзни Одамдан бошқа ҳеч ким айтмаган, у эса ишончлидир.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ مَخْلَدٍ ، ثنا عَلِيُّ بْنُ دَاوُدَ , ثنا آدَمُ , ثنا شُعْبَةُ , ثنا مُحَمَّدُ بْنُ زِيَادٍ , قَالَ : سَمِعْتُ أَبَا هُرَيْرَةَ , قَالَ : قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ , أَوْ قَالَ أَبُو الْقَاسِمِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " صُومُوا لِرُؤْيَتِهِ وَأَفْطِرُوا لِرُؤْيَتِهِ , فَإِنْ غُمَّ عَلَيْكُمُ الشَّهْرُ فَعُدُّوا ثَلاثِينَ " ، يَعْنِي عُدُّوا شَعْبَانَ ثَلاثِينَ . صَحِيحٌ عَنْ شُعْبَةَ , كَذَا رَوَاهُ آدَمُ , عَنْ شُعْبَةَ . وَأَخْرَجَهُ الْبُخَارِيُّ , عَنْ آدَمَ , عَنْ شُعْبَةَ , وَقَالَ فِيهِ : فَعُدُّوا شَعْبَانَ ثَلاثِينَ , وَلَمْ يَقُلْ : يَعْنِي

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ — yoki: Abul-Qosim ﷺ — : «Uni koʻrgach roʻza tuting va uni koʻrgach iftor qiling; agar oy sizga bulut boʻlib (koʻrinmay) qolsa, oʻttizni sanang», dedilar, yaʼni Shaʼbonni oʻttiz (kun) sanang. Shuʼbadan (kelgan bu rivoyat) sahihdir; Odam uni Shuʼbadan shunday rivoyat qilgan. Buxoriy uni Odamdan, u Shuʼbadan chiqargan va unda: Shaʼbonni oʻttiz (kun) sanang, degan, «yaʼni» soʻzini aytmagan.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ — ёки: Абул-Қосим ﷺ — : «Уни кўргач рўза тутинг ва уни кўргач ифтор қилинг; агар ой сизга булут бўлиб (кўринмай) қолса, ўттизни сананг», дедилар, яъни Шаъбонни ўттиз (кун) сананг. Шуъбадан (келган бу ривоят) саҳиҳдир; Одам уни Шуъбадан шундай ривоят қилган. Бухорий уни Одамдан, у Шуъбадан чиқарган ва унда: Шаъбонни ўттиз (кун) сананг, деган, «яъни» сўзини айтмаган.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ مَخْلَدٍ , ثنا مُسْلِمُ بْنُ الْحَجَّاجِ أَبُو الْحَسَنِ , ثنا يَحْيَى بْنُ يَحْيَى , ثنا أَبُو مُعَاوِيَةَ ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَمْرٍو , عَنْ أَبِي سَلَمَةَ ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ , قَالَ : قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " أَحْصُوا هِلالَ شَعْبَانَ لِرَمَضَانَ , وَلا تَخْلِطُوا بِرَمَضَانَ إِلا أَنْ يُوَافِقَ ذَلِكَ صِيَامًا كَانَ يَصُومُهُ أَحَدُكُمْ , وَصُومُوا لِرُؤْيَتِهِ وَأَفْطِرُوا لِرُؤْيَتِهِ , فَإِنْ غُمَّ عَلَيْكُمْ فَإِنَّهَا لَيْسَتْ تُغْمَى عَلَيْكُمُ الْعِدَّةُ "

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Allohning Rasuli ﷺ: «Ramazon uchun Shaʼbon hilolini sanab boringlar va uni Ramazonga aralashtirmanglar, magar bu biringiz tutib yuradigan roʻzasiga toʻgʻri kelib qolsa (boshqa gap). Uni koʻrib roʻza tutinglar va uni koʻrib iftor qilinglar. Agar sizlarga bulut toʻsib qolsa, (bilinglarki) sanoq sizlardan berkitilmaydi», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Аллоҳнинг Расули ﷺ: «Рамазон учун Шаъбон ҳилолини санаб боринглар ва уни Рамазонга аралаштирманглар, магар бу бирингиз тутиб юрадиган рўзасига тўғри келиб қолса (бошқа гап). Уни кўриб рўза тутинглар ва уни кўриб ифтор қилинглар. Агар сизларга булут тўсиб қолса, (билингларки) саноқ сизлардан беркитилмайди», дедилар.

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ الْعَزِيزِ ، ثنا لُوَيْنٌ , ثنا مُحَمَّدُ بْنُ جَابِرٍ , عَنْ قَيْسِ بْنِ طَلْقٍ , عَنْ أَبِيهِ , قَالَ : قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " جَعَلَ اللَّهُ الأَهِلَّةَ مَوَاقِيتَ لِلنَّاسِ , فَإِذَا رَأَيْتُمُوهُ فَصُومُوا , وَإِذَا رَأَيْتُمُوهُ فَأَفْطِرُوا , فَإِنْ غُمَّ عَلَيْكُمْ فَأَتِمُّوا الْعِدَّةَ ثَلاثِينَ " . قَالَ مُحَمَّدُ بْنُ جَابِرٍ : سَمِعْتُ هَذَا مِنْهُ وَحَدِيثَيْنِ آخَرَيْنِ , مُحَمَّدُ بْنُ جَابِرٍ لَيْسَ بِالْقَوِيِّ ضَعِيفٌ

Qays ibn Talq otasidan rivoyat qiladi: U aytdi: Allohning Rasuli ﷺ: «Alloh hilollarni odamlar uchun vaqt oʻlchovi qilib qoʻydi. Uni koʻrsangiz roʻza tutinglar, uni koʻrsangiz iftor qilinglar. Agar sizlarga bulut toʻsib qolsa, sanoqni oʻttizga toʻldiringlar», dedilar. Muhammad ibn Jobir aytdi: Men undan bu (hadis)ni va yana ikki hadisni eshitganman. Muhammad ibn Jobir kuchli emas, zaifdir.Қайс ибн Талқ отасидан ривоят қилади: У айтди: Аллоҳнинг Расули ﷺ: «Аллоҳ ҳилолларни одамлар учун вақт ўлчови қилиб қўйди. Уни кўрсангиз рўза тутинглар, уни кўрсангиз ифтор қилинглар. Агар сизларга булут тўсиб қолса, саноқни ўттизга тўлдиринглар», дедилар. Муҳаммад ибн Жобир айтди: Мен ундан бу (ҳадис)ни ва яна икки ҳадисни эшитганман. Муҳаммад ибн Жобир кучли эмас, заифдир.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَمْرِو بْنِ الْبَخْتَرِيِّ ، ثنا أَحْمَدُ بْنُ الْخَلِيلِ , ثنا الْوَاقِدِيُّ ، ثنا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مُسْلِمٍ , عَنِ الزُّهْرِيِّ ، عَنْ حَنْظَلَةَ بْنِ عَلِيٍّ الأَسْلَمِيِّ , عَنْ رَافِعِ بْنِ خَدِيجٍ , قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " أَحْصُوا عِدَّةَ شَعْبَانَ لِرَمَضَانَ وَلا تَقَدَّمُوا الشَّهْرَ بِصَوْمٍ , فَإِذَا رَأَيْتُمُوهُ فَصُومُوا وَإِذَا رَأَيْتُمُوهُ فَأَفْطِرُوا , فَإِنْ غُمَّ عَلَيْكُمْ فَأَكْمِلُوا الْعِدَّةَ ثَلاثِينَ يَوْمًا ثُمَّ أَفْطِرُوا , فَإِنَّ الشَّهْرَ هَكَذَا وَهَكَذَا وَهَكَذَا " , وَخَنَسَ إِبْهَامَهُ فِي الثَّالِثَةِ

Rofiʼ ibn Xadij (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Allohning Rasuli ﷺ: «Ramazon uchun Shaʼbon sanogʻini sanab boringlar va oyni roʻza bilan qarshilab, oldinga oʻtmanglar. Uni koʻrsangiz roʻza tutinglar, uni koʻrsangiz iftor qilinglar. Agar sizlarga bulut toʻsib qolsa, sanoqni oʻttiz kunga toʻldiringlar, soʻng iftor qilinglar. Zero oy mana bunday, mana bunday va mana bundaydir», dedilar va uchinchisida bosh barmoqlarini bukdilar.Рофиъ ибн Хадиж (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Аллоҳнинг Расули ﷺ: «Рамазон учун Шаъбон саноғини санаб боринглар ва ойни рўза билан қаршилаб, олдинга ўтманглар. Уни кўрсангиз рўза тутинглар, уни кўрсангиз ифтор қилинглар. Агар сизларга булут тўсиб қолса, саноқни ўттиз кунга тўлдиринглар, сўнг ифтор қилинглар. Зеро ой мана бундай, мана бундай ва мана бундайдир», дедилар ва учинчисида бош бармоқларини букдилар.

حَدَّثَنَا يَعْقُوبُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ الْبَزَّازُ , ثنا الْحَسَنُ بْنُ عَرَفَةَ , ثنا إِسْمَاعِيلُ بْنُ عُلَيَّةَ , عَنْ أَيُّوبَ , عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْمُنْكَدِرِ , عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ، وَثنا أَبُو عُبَيْدٍ الْقَاسِمُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ ، نا مُحَمَّدُ بْنُ الْوَلِيدِ الْبُسْرِيُّ , نا عَبْدُ الْوَهَّابِ , نا أَيُّوبُ , عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْمُنْكَدِرِ , عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ , قَالَ : " إِنَّمَا الشَّهْرُ تِسْعٌ وَعِشْرُونَ , فَلا تَصُومُوا حَتَّى تَرَوْهُ , وَلا تُفْطِرُوا حَتَّى تَرَوْهُ , فَإِنْ غُمَّ عَلَيْكُمْ فَأَتِمُّوا الْعِدَّةَ ثَلاثِينَ , فِطْرُكُمْ يَوْمَ تُفْطِرُونَ , وَأُضْحِيَتُكُمْ يَوْمَ تُضَحُّونَ , وَكُلُّ عَرَفَةَ مَوْقِفٌ , وَكُلُّ مِنًى مَنْحَرٌ , وَكُلُّ فِجَاجِ مَكَّةَ مَنْحَرٌ " . رَوَاهُ حَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ , عَنْ أَيُّوبَ وَرَفَعَهُ إِلَى النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ . حَدَّثَنَا ابْنُ مِرْدَاسٍ ، ثنا أَبُو دَاوُدَ ، ثنا مُحَمَّدُ بْنُ عُبَيْدٍ , نا حَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ , عَنْ أَيُّوبَ , عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْمُنْكَدِرِ , عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ : ذَكَرَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ نَحْوَهُ . وَتَابَعَهُ رَوْحُ بْنُ الْقَاسِمِ , عَنِ ابْنِ الْمُنْكَدِرِ . حَدَّثَنَا ابْنُ صَاعِدٍ , ثنا أَزْهَرُ بْنُ جَمِيلٍ , ثنا ابْنُ سَوَاءٍ , ثنا رَوْحُ بْنُ الْقَاسِمِ , عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْمُنْكَدِرِ , عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ , عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " صُومُوا لِرُؤْيَتِهِ " , ثُمَّ ذَكَرِ مِثْلَهُ إِلَى آخِرِهِ , وَلَمْ يَذْكُرِ : الشَّهْرُ تِسْعٌ وَعِشْرُونَ . رَوْحُ بْنُ الْقَاسِمِ مِنَ الثِّقَاتِ

Abu Hurayra (roziyallohu anhu) aytdi: «Oy yigirma toʻqqiz (kun)dir. Uni koʻrmaguningizcha roʻza tutmanglar va uni koʻrmaguningizcha iftor qilmanglar. Agar sizlarga bulut toʻsib qolsa, sanoqni oʻttizga toʻldiringlar. Iftoringiz — siz iftor qiladigan kuningiz, qurbonligingiz — siz qurbonlik qiladigan kuningizdir. Butun Arafa — turadigan joy, butun Mino — qurbonlik joyi va Makkaning butun yoʻllari — qurbonlik joyidir». Buni Hammod ibn Zayd Ayyubdan rivoyat qilib, uni Nabiy ﷺga koʻtargan. Ibn Mirdos bizga aytib berdi, Abu Dovud bizga aytib berdi, Muhammad ibn Ubayd bizga aytib berdi, Hammod ibn Zayd bizga Ayyubdan, u Muhammad ibn al-Munkadirdan, u Abu Hurayradan (rivoyat qildi): u Nabiy ﷺni zikr qilib, shunga oʻxshashini (aytdi). Unga Ravh ibn al-Qosim Ibn al-Munkadirdan (rivoyat qilib) mutobaat qilgan. Ibn Soid bizga aytib berdi, Azhar ibn Jamil bizga aytib berdi, Ibn Savoʼ bizga aytib berdi, Ravh ibn al-Qosim bizga Muhammad ibn al-Munkadirdan, u Abu Hurayradan, u Nabiy ﷺdan: «Uni koʻrib roʻza tutinglar», deb (rivoyat qildi), soʻng oxirigacha shunga oʻxshashini zikr qildi va: Oy yigirma toʻqqiz (kun)dir, deganini zikr qilmadi. Ravh ibn al-Qosim ishonchlilardandir.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу) айтди: «Ой йигирма тўққиз (кун)дир. Уни кўрмагунингизча рўза тутманглар ва уни кўрмагунингизча ифтор қилманглар. Агар сизларга булут тўсиб қолса, саноқни ўттизга тўлдиринглар. Ифторингиз — сиз ифтор қиладиган кунингиз, қурбонлигингиз — сиз қурбонлик қиладиган кунингиздир. Бутун Арафа — турадиган жой, бутун Мино — қурбонлик жойи ва Макканинг бутун йўллари — қурбонлик жойидир». Буни Ҳаммод ибн Зайд Айюбдан ривоят қилиб, уни Набий ﷺга кўтарган. Ибн Мирдос бизга айтиб берди, Абу Довуд бизга айтиб берди, Муҳаммад ибн Убайд бизга айтиб берди, Ҳаммод ибн Зайд бизга Айюбдан, у Муҳаммад ибн ал-Мункадирдан, у Абу Ҳурайрадан (ривоят қилди): у Набий ﷺни зикр қилиб, шунга ўхшашини (айтди). Унга Равҳ ибн ал-Қосим Ибн ал-Мункадирдан (ривоят қилиб) мутобаат қилган. Ибн Соид бизга айтиб берди, Азҳар ибн Жамил бизга айтиб берди, Ибн Савў бизга айтиб берди, Равҳ ибн ал-Қосим бизга Муҳаммад ибн ал-Мункадирдан, у Абу Ҳурайрадан, у Набий ﷺдан: «Уни кўриб рўза тутинглар», деб (ривоят қилди), сўнг охиригача шунга ўхшашини зикр қилди ва: Ой йигирма тўққиз (кун)дир, деганини зикр қилмади. Равҳ ибн ал-Қосим ишончлилардандир.

ثنا أَبُو عُبَيْدٍ الْقَاسِمُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ ، ثنا مُحَمَّدُ بْنُ إِسْحَاقَ الصَّنْعَانِيُّ , ثنا مُحَمَّدُ بْنُ عُمَرَ , ثنا دَاوُدُ بْنُ خَالِدٍ , وَثَابِتُ بْنُ قَيْسٍ , وَمُحَمَّدُ بْنُ مُسْلِمٍ , جَمِيعًا عَنِ الْمَقْبُرِيِّ ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ , عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ , قَالَ : " صَوْمُكُمْ يَوْمَ تَصُومُونَ , وَفِطْرُكُمْ يَوْمَ تُفْطِرُونَ "

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan, u Nabiy ﷺdan rivoyat qiladi: U zot: «Roʻzangiz — sizlar roʻza tutadigan kuningiz, iftoringiz — sizlar iftor qiladigan kuningizdir», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан, у Набий ﷺдан ривоят қилади: У зот: «Рўзангиз — сизлар рўза тутадиган кунингиз, ифторингиз — сизлар ифтор қиладиган кунингиздир», дедилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَمْرِو بْنِ الْبَخْتَرِيِّ ، ثنا أَحْمَدُ بْنُ الْخَلِيلِ , ثنا الْوَاقِدِيُّ ، ثنا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ جَعْفَرٍ الزُّهْرِيُّ , عَنْ عُثْمَانَ بْنِ مُحَمَّدٍ , عَنِ الْمَقْبُرِيِّ ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ , عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " الصَّوْمُ يَوْمَ تَصُومُونَ , وَالْفِطْرُ يَوْمَ تُفْطِرُونَ , وَالأَضْحَى يَوْمَ تُضَحُّونَ " . الْوَاقِدِيُّ ضَعِيفٌ

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan, u Nabiy ﷺdan rivoyat qiladi: «Roʻza — sizlar roʻza tutadigan kun, iftor — sizlar iftor qiladigan kun, qurbonlik — sizlar qurbonlik qiladigan kundir». al-Voqidiy zaifdir.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан, у Набий ﷺдан ривоят қилади: «Рўза — сизлар рўза тутадиган кун, ифтор — сизлар ифтор қиладиган кун, қурбонлик — сизлар қурбонлик қиладиган кундир». ал-Воқидий заифдир.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى بْنِ مِرْدَاسٍ ، ثنا أَبُو دَاوُدَ ، ثنا عَبْدُ الأَعْلَى , ثنا حَمَّادٌ , عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَمْرِو , عَنْ أَبِي سَلَمَةَ , عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ , قَالَ : قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " إِذَا سَمِعَ أَحَدُكُمُ النِّدَاءَ وَالإِنَاءُ عَلَى يَدِهِ فَلا يَضَعْهُ حَتَّى يَقْضِيَ حَاجَتَهُ مِنْهُ " . قَالَ أَبُو دَاوُدَ : أَسْنَدَهُ رَوْحُ بْنُ عُبَادَةَ , كَمَا قَالَ عَبْدُ الأَعْلَى

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Biringiz qoʻlida idishi turgan holda azon (nidosi)ni eshitib qolsa, undan hojatini (yaʼni yeb-ichish ishini) bitirib boʻlmaguncha uni qoʻyib yubormasin!» dedilar. Abu Dovud aytdi: Uni Ravh ibn Uboda ham Abdulaʼlo aytganidek musnad qilgan.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Бирингиз қўлида идиши турган ҳолда азон (нидоси)ни эшитиб қолса, ундан ҳожатини (яъни еб-ичиш ишини) битириб бўлмагунча уни қўйиб юбормасин!» дедилар. Абу Довуд айтди: Уни Равҳ ибн Убода ҳам Абдулаъло айтганидек муснад қилган.

حَدَّثَنَا أَبُو الْقَاسِمِ بْنُ مَنِيعٍ ، ثنا دَاوُدُ بْنُ رُشَيْدٍ أَبُو الْفَضْلِ الْخُوَارِزْمِيُّ , ثنا الْوَلِيدُ بْنُ مُسْلِمٍ , عَنِ الْوَلِيدِ بْنِ سُلَيْمَانَ , قَالَ : سَمِعْتُ رَبِيعَةَ بْنَ يَزِيدَ , قَالَ : سَمِعْتُ عَبْدَ الرَّحْمَنِ بْنَ عَائِشٍ صَاحِبَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ , يَقُولُ : " الْفَجْرُ فَجْرَانِ , فَأَمَّا الْمُسْتَطِيلُ فِي السَّمَاءِ فَلا يَمْنَعَنَّ السَّحُورَ وَلا تَحِلُّ فِيهِ الصَّلاةُ , وَإِذَا اعْتَرَضَ فَقَدْ حَرُمَ الطَّعَامُ , فَصَلِّ صَلاةَ الْغَدَاةِ " . إِسْنَادٌ صَحِيحٌ

Rabiʼa ibn Yazid aytdi: Men Allohning Rasuli ﷺning sahobalari Abdurrahmon ibn Oishning shunday deganini eshitdim: «Fajr ikkitadir: osmonda tik choʻzilganiga kelsak, u sahurlikdan toʻsmasin va unda namoz halol boʻlmaydi; (ufq boʻylab) koʻndalang tortganida esa taom harom boʻldi, bas, bomdod namozini oʻqi». Isnodi sahihdir.Рабиъа ибн Язид айтди: Мен Аллоҳнинг Расули ﷺнинг саҳобалари Абдурраҳмон ибн Оишнинг шундай деганини эшитдим: «Фажр иккитадир: осмонда тик чўзилганига келсак, у саҳурликдан тўсмасин ва унда намоз ҳалол бўлмайди; (уфқ бўйлаб) кўндаланг тортганида эса таом ҳаром бўлди, бас, бомдод намозини ўқи». Исноди саҳиҳдир.

حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ صَاعِدٍ ، ثنا يَحْيَى بْنُ الْمُغِيرَةِ أَبُو سَلَمَةَ الْمَخْزُومِيُّ , ثنا ابْنُ أَبِي فُدَيْكٍ , عَنِ ابْنِ أَبِي ذِئْبٍ , عَنِ الْحَارِثِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ , عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ ثَوْبَانَ , أَنَّهُ بَلَغَهُ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ , قَالَ : " هُمَا فَجْرَانِ , فَأَمَّا الَّذِي كَأَنَّهُ ذَنَبُ السَّرْحَانِ فَإِنَّهُ لا يُحِلُّ شَيْئًا وَلا يُحَرِّمُهُ , وَأَمَّا الْمُسْتَطِيلُ الَّذِي عَارَضَ الأُفُقَ فَفِيهِ تَحِلُّ الصَّلاةُ وَيَحْرُمُ الطَّعَامُ " . هَذَا مُرْسَلٌ

Muhammad ibn Abdurrahmon ibn Savbon (rahimahulloh)ga Allohning Rasuli ﷺning shunday deganlari yetib kelgan: «Ular ikki fajrdir: boʻri dumiga oʻxshaganiga kelsak, u hech narsani halol ham qilmaydi, harom ham qilmaydi; ufq boʻylab koʻndalang choʻzilganiga kelsak, unda namoz halol boʻladi va taom harom boʻladi». Bu — mursaldir.Муҳаммад ибн Абдурраҳмон ибн Савбон (раҳимаҳуллоҳ)га Аллоҳнинг Расули ﷺнинг шундай деганлари етиб келган: «Улар икки фажрдир: бўри думига ўхшаганига келсак, у ҳеч нарсани ҳалол ҳам қилмайди, ҳаром ҳам қилмайди; уфқ бўйлаб кўндаланг чўзилганига келсак, унда намоз ҳалол бўлади ва таом ҳаром бўлади». Бу — мурсалдир.

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرٍ النَّيْسَابُورِيُّ ، ثنا مُحَمَّدُ بْنُ عَلِيِّ بْنِ مُحْرِزٍ الْكُوفِيُّ , ثنا أَبُو أَحْمَدَ الزُّبَيْرِيُّ ، ثنا سُفْيَانُ , عَنِ ابْنِ جُرَيْجٍ , عَنْ عَطَاءٍ , عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ , قَالَ : قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " الْفَجْرُ فَجْرَانِ : فَجْرٌ تَحْرُمُ فِيهِ الصَّلاةُ وَيَحِلُّ فِيهِ الطَّعَامُ , وَفَجْرٌ يَحْرُمُ فِيهِ الطَّعَامُ وَتَحِلُّ فِيهِ الصَّلاةُ " . لَمْ يَرْفَعْهُ غَيْرُ أَبِي أَحْمَدَ الزُّبَيْرِيِّ , عَنِ الثَّوْرِيِّ , وَوَقَفَهُ الْفِرْيَابِيُّ , وَغَيْرُهُ عَنِ الثَّوْرِيِّ , وَوَقَفَهُ أَصْحَابُ ابْنِ جُرَيْجٍ عَنْهُ أَيْضًا

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Allohning Rasuli ﷺ: «Fajr ikkitadir: bir fajrda namoz harom, taom halol boʻladi; yana bir fajrda taom harom, namoz halol boʻladi», dedilar. Uni Abu Ahmad az-Zubayriydan boshqa hech kim Savriydan marfuʼ qilmagan; al-Firyobiy va boshqalar uni Savriydan mavquf qilganlar; Ibn Jurayjning ashoblari ham undan uni mavquf qilganlar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Аллоҳнинг Расули ﷺ: «Фажр иккитадир: бир фажрда намоз ҳаром, таом ҳалол бўлади; яна бир фажрда таом ҳаром, намоз ҳалол бўлади», дедилар. Уни Абу Аҳмад аз-Зубайрийдан бошқа ҳеч ким Саврийдан марфуъ қилмаган; ал-Фирёбий ва бошқалар уни Саврийдан мавқуф қилганлар; Ибн Журайжнинг ашоблари ҳам ундан уни мавқуф қилганлар.

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ الْعَزِيزِ ، ثنا دَاوُدُ بْنُ رُشَيْدٍ , ثنا أَبُو حَفْصٍ الأَبَّارُ ، عَنْ مَنْصُورٍ , عَنْ هِلالِ بْنِ يَسَافٍ , عَنْ سَالِمِ بْنِ عُبَيْدٍ , قَالَ : كُنْتُ فِي حِجْرِ أَبِي بَكْرٍ الصِّدِّيقِ , فَصَلَّى ذَاتَ لَيْلَةٍ مَا شَاءَ اللَّهُ , ثُمَّ قَالَ : " اخْرُجْ فَانْظُرْ هَلْ طَلَعَ الْفَجْرُ ؟ " ، قَالَ : فَخَرَجْتُ ثُمَّ رَجَعْتُ , فَقُلْتُ : قَدِ ارْتَفَعَ فِي السَّمَاءِ أَبْيَضُ , فَصَلَّى مَا شَاءَ اللَّهُ , ثُمَّ قَالَ : " اخْرُجْ فَانْظُرْ هَلْ طَلَعَ الْفَجْرُ ؟ " ، فَخَرَجْتُ ثُمَّ رَجَعْتُ , فَقُلْتُ : لَقَدِ اعْتَرَضَ فِي السَّمَاءِ أَحْمَرُ , فَقَالَ : " هَيْتَ الآنَ , فَأَبْلِغْنِي سُحُورِي " . حَدَّثَنَا أَبُو مُحَمَّدِ بْنُ صَاعِدٍ ، ثنا مُحَمَّدُ بْنُ زُنْبُورٍ , ثنا فُضَيْلُ بْنُ عِيَاضٍ , عَنْ مَنْصُورٍ , بِإِسْنَادِهِ نَحْوَهُ , وَقَالَ : فَقُلْتُ : قَدِ اعْتَرَضَ فِي السَّمَاءِ وَاحْمَرَّ , فَقَالَ " ائْتِ الآنَ بِشَرَابِي " , قَالَ : وَقَالَ يَوْمًا , آخَرَ : " قُمْ عَلَى الْبَابِ بَيْنِي وَبَيْنَ الْفَجْرِ " . وَهَذَا إِسْنَادٌ صَحِيحٌ

Salim ibn Ubayd (roziyallohu anhu) aytdi: Men Abu Bakr as-Siddiqning tarbiyasida edim. U bir kecha Alloh xohlagancha namoz oʻqidi, soʻng: «Chiqib qara, fajr chiqdimi?» dedi. (Salim) dedi: Men chiqdim, soʻng qaytib: «Osmonda oq (yorugʻlik) koʻtarilibdi», dedim. U yana Alloh xohlagancha namoz oʻqidi, soʻng: «Chiqib qara, fajr chiqdimi?» dedi. Men chiqdim, soʻng qaytib: «Osmonda qizillik koʻndalang tortdi», dedim. U: «Mana, endi (boʻldi); sahurligimni keltir», dedi. Abu Muhammad ibn Soid bizga aytib berdi, Muhammad ibn Zunbur bizga aytib berdi, Fuzayl ibn Iyoz bizga Mansurdan uning isnodi bilan shunga oʻxshashini (rivoyat qildi) va: Men: «Osmonda koʻndalang tortdi va qizardi», dedim, dedi. Shunda u: «Endi ichimligimni keltir», dedi. (Roviy) dedi: U boshqa bir kuni: «Men bilan fajr orasida eshik oldida turib tur», dedi. Bu — sahih isnoddir.Салим ибн Убайд (розияллоҳу анҳу) айтди: Мен Абу Бакр ас-Сиддиқнинг тарбиясида эдим. У бир кеча Аллоҳ хоҳлаганча намоз ўқиди, сўнг: «Чиқиб қара, фажр чиқдими?» деди. (Салим) деди: Мен чиқдим, сўнг қайтиб: «Осмонда оқ (ёруғлик) кўтарилибди», дедим. У яна Аллоҳ хоҳлаганча намоз ўқиди, сўнг: «Чиқиб қара, фажр чиқдими?» деди. Мен чиқдим, сўнг қайтиб: «Осмонда қизиллик кўндаланг тортди», дедим. У: «Мана, энди (бўлди); саҳурлигимни келтир», деди. Абу Муҳаммад ибн Соид бизга айтиб берди, Муҳаммад ибн Зунбур бизга айтиб берди, Фузайл ибн Иёз бизга Мансурдан унинг исноди билан шунга ўхшашини (ривоят қилди) ва: Мен: «Осмонда кўндаланг тортди ва қизарди», дедим, деди. Шунда у: «Энди ичимлигимни келтир», деди. (Ровий) деди: У бошқа бир куни: «Мен билан фажр орасида эшик олдида туриб тур», деди. Бу — саҳиҳ исноддир.

حَدَّثَنَا الْقَاضِي الْمَحَامِلِيُّ , وَأَخُوهُ أَبُو عُبَيْدٍ , قَالا : نا أَحْمَدُ بْنُ الْمِقْدَامِ , ثنا مُلازِمُ بْنُ عَمْرٍو , ثنا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ النُّعْمَانِ السَّخِيمِيُّ , قَالَ : أَتَانِي قَيْسُ بْنُ طَلْقٍ فِي رَمَضَانَ فِي آخِرِ اللَّيْلِ بَعْدَمَا رَفَعْتُ يَدِي مِنَ السَّحُورِ لِخَوْفِ الصُّبْحِ فَطَلَبَ مِنِّي بَعْضَ الإِدَامِ , فَقُلْتُ : أَيَا عَمَّاهُ لَوْ كَانَ بَقِيَ عَلَيْكَ مِنَ اللَّيْلِ شَيْءٌ لأُدْخِلَنَّكَ إِلَى طَعَامٍ عِنْدِي وَشَرَابٍ , قَالَ : عِنْدَكَ , فَدَخَلَ فَقَرَّبَتْ إِلَيْهِ ثَرِيدًا وَلَحْمًا وَنَبِيذًا , فَأَكَلَ وَشَرِبَ وَأَكْرَهَنِي , فَأَكَلْتُ وَشَرِبْتُ وَإِنِّي لَوَجِلٌ مِنَ الصُّبْحِ , ثُمَّ قَالَ : حَدَّثَنِي طَلْقُ بْنُ عَلِيٍّ , أَنَّ نَبِيَّ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ , قَالَ : " كُلُوا وَاشْرَبُوا وَلا يَغُرَّنَّكُمُ السَّاطِعُ الْمُصْعِدُ , وَكُلُوا وَاشْرَبُوا حَتَّى يَعْرِضَ لَكُمُ الأَحْمَرُ " , وَأَشَارَ بِيَدِهِ . قَيْسُ بْنُ طَلْقٍ لَيْسَ بِالْقَوِيِّ

Abdulloh ibn an-Nuʼmon as-Saximiy aytdi: Ramazonda, tong otishidan qoʻrqib sahurlikdan qoʻlimni tortganimdan keyin, kechaning oxirida Qays ibn Talq huzurimga keldi va mendan nonga qoʻshib yeydigan biror narsa soʻradi. Men: «Ey amaki, agar kechadan biror narsa qolgan boʻlganida, sizni albatta huzurimdagi taom va ichimlik oldiga kiritgan boʻlardim», dedim. U: «Huzuringda (bormi)?» dedi va kirdi. Men unga tarid, goʻsht va nabiz tortdim. U yedi, ichdi va meni ham majbur qildi; men ham yedim va ichdim, holbuki tongdan qoʻrqib turardim. Soʻng u dedi: Menga Talq ibn Ali aytib berdi: Allohning Nabiysi ﷺ: «Yenglar va ichinglar, tikka koʻtarilayotgan (yorugʻlik) sizlarni aldab qoʻymasin. Sizlarga qizillik koʻndalang boʻlgunicha yeb-ichaveringlar», dedilar va qoʻllari bilan ishora qildilar. Qays ibn Talq kuchli (roviy) emas.Абдуллоҳ ибн ан-Нуъмон ас-Сахимий айтди: Рамазонда, тонг отишидан қўрқиб саҳурликдан қўлимни тортганимдан кейин, кечанинг охирида Қайс ибн Талқ ҳузуримга келди ва мендан нонга қўшиб ейдиган бирор нарса сўради. Мен: «Эй амаки, агар кечадан бирор нарса қолган бўлганида, сизни албатта ҳузуримдаги таом ва ичимлик олдига киритган бўлардим», дедим. У: «Ҳузурингда (борми)?» деди ва кирди. Мен унга тарид, гўшт ва набиз тортдим. У еди, ичди ва мени ҳам мажбур қилди; мен ҳам едим ва ичдим, ҳолбуки тонгдан қўрқиб турардим. Сўнг у деди: Менга Талқ ибн Али айтиб берди: Аллоҳнинг Набийси ﷺ: «Енглар ва ичинглар, тикка кўтарилаётган (ёруғлик) сизларни алдаб қўймасин. Сизларга қизиллик кўндаланг бўлгунича еб-ичаверинглар», дедилар ва қўллари билан ишора қилдилар. Қайс ибн Талқ кучли (ровий) эмас.

حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَهَّابِ بْنُ عِيسَى بْنِ أَبِي حَيَّةَ ، ثنا إِسْحَاقُ بْنُ أَبِي إِسْرَائِيلَ , ثنا حَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ . ح وَثنا مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى بْنِ مِرْدَاسٍ , ثنا أَبُو دَاوُدَ ، ثنا مُسَدَّدٌ , ثنا حَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ , عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ سَوَادَةَ الْقُشَيْرِيِّ , عَنْ أَبِيهِ , قَالَ : سَمِعْتُ سَمُرَةَ بْنَ جُنْدُبٍ , يَخْطُبُ وَهُوَ يَقُولُ : قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " لا يَمْنَعَنَّ مِنْ سُحُورِكُمْ أَذَانُ بِلالٍ , وَلا بَيَاضُ الأُفُقِ الَّذِي هَكَذَا , حَتَّى يَسْتَطِيرَ " . إِسْنَادُهُ صَحِيحٌ

Abdulloh ibn Savoda al-Qushayriy otasidan rivoyat qiladi: Men Samura ibn Jundub (roziyallohu anhu)ning xutba qilib turib shunday deganini eshitdim: Rasululloh ﷺ: «Bilolning azoni va ufqning mana shu (koʻtarilib turgan) oqligi toraqayib (ufq boʻylab) yoyilmaguncha sizlarni sahurlik yeyishdan toʻsmasin!» dedilar. Isnodi sahihdir.Абдуллоҳ ибн Савода ал-Қушайрий отасидан ривоят қилади: Мен Самура ибн Жундуб (розияллоҳу анҳу)нинг хутба қилиб туриб шундай деганини эшитдим: Расулуллоҳ ﷺ: «Билолнинг азони ва уфқнинг мана шу (кўтарилиб турган) оқлиги торақайиб (уфқ бўйлаб) ёйилмагунча сизларни саҳурлик ейишдан тўсмасин!» дедилар. Исноди саҳиҳдир.

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ جَعْفَرِ بْنِ خُشَيْشٍ ، ثنا يُوسُفُ بْنُ مُوسَى , ثنا إِسْمَاعِيلُ بْنُ عُلَيَّةَ , حَدَّثَنِي عَبْدُ اللَّهِ بْنُ سَوَادَةَ , عَنْ أَبِيهِ , عَنْ سَمُرَةَ , قَالَ : قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " لا يَغُرَّنَّكُمْ أَذَانُ بِلالٍ , وَلا هَذَا الْبَيَاضُ لِعَمُودِ الصُّبْحِ , حَتَّى يَسْتَطِيرَ "

Samura (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Bilolning azoni ham, tong ustunining ana shu oqligi ham sizlarni aldab qoʻymasin, toki u (ufq boʻylab) yoyilguncha», dedilar.Самура (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Билолнинг азони ҳам, тонг устунининг ана шу оқлиги ҳам сизларни алдаб қўймасин, токи у (уфқ бўйлаб) ёйилгунча», дедилар.

حَدَّثَنَا الْحُسَيْنُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ ، ثنا يُوسُفُ بْنُ مُوسَى , ثنا سَعِيدُ بْنُ سُلَيْمَانَ , ثنا عَبَّادُ بْنُ الْعَوَّامِ , ثنا أَبُو مَالِكٍ الأَشْجَعِيُّ ، ثنا حُسَيْنُ بْنُ الْحَارِثِ الْجَدَلِيُّ جَدِيلَةَ قَيْسٍ , أَنَّ أَمِيرَ مَكَّةَ خَطَبَنَا فَنَشَدَ النَّاسَ , فَقَالَ : مَنْ رَأَى الْهِلالَ لِيَوْمِ كَذَا وَكَذَا , ثُمَّ قَالَ : " عَهِدَ إِلَيْنَا رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَنْ نَنْسُكَ , فَإِنْ لَمْ نَرَهُ وَشَهِدَ شَاهِدَا عَدْلٍ نَسَكْنَا بِشَهَادَتِهِمَا " . قَالَ : فَسَأَلْتُ الْحُسَيْنَ بْنَ الْحَارِثِ : مَنْ أَمِيرُ مَكَّةَ ؟ قَالَ : لا أَدْرِي , ثُمَّ لَقِيَنِي بَعْدُ , فَقَالَ : هُوَ الْحَارِثُ بْنُ حَاطِبٍ أَخُو مُحَمَّدِ بْنِ حَاطِبٍ . هَذَا إِسْنَادٌ مُتَّصِلٌ صَحِيحٌ

Husayn ibn al-Horis al-Jadaliy — Jadiyla Qaysdan — rivoyat qiladiki, Makka amiri bizga xutba qilib, odamlarni qasamga chorladi va: «Kim falon-falon kuni hilolni koʻrdi?» dedi. Soʻng: «Allohning Rasuli ﷺ bizga (hilolni) koʻrish bilan ibodat qilishimizni, agar uni koʻrmasak va ikki adolatli guvoh guvohlik bersa, ularning guvohligiga koʻra ibodat qilishimizni topshirganlar», dedi. (Roviy) dedi: Men Husayn ibn al-Horisdan: «Makka amiri kim edi?» deb soʻradim. U: «Bilmayman», dedi. Soʻng u keyinroq men bilan uchrashib: «U Muhammad ibn Hotibning akasi Horis ibn Hotib edi», dedi. Bu — muttasil, sahih isnoddir.Ҳусайн ибн ал-Ҳорис ал-Жадалий — Жадийла Қайсдан — ривоят қиладики, Макка амири бизга хутба қилиб, одамларни қасамга чорлади ва: «Ким фалон-фалон куни ҳилолни кўрди?» деди. Сўнг: «Аллоҳнинг Расули ﷺ бизга (ҳилолни) кўриш билан ибодат қилишимизни, агар уни кўрмасак ва икки адолатли гувоҳ гувоҳлик берса, уларнинг гувоҳлигига кўра ибодат қилишимизни топширганлар», деди. (Ровий) деди: Мен Ҳусайн ибн ал-Ҳорисдан: «Макка амири ким эди?» деб сўрадим. У: «Билмайман», деди. Сўнг у кейинроқ мен билан учрашиб: «У Муҳаммад ибн Ҳотибнинг акаси Ҳорис ибн Ҳотиб эди», деди. Бу — муттасил, саҳиҳ исноддир.

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرٍ النَّيْسَابُورِيُّ ، ثنا إبْرَاهِيمُ بْنُ هَانِئٍ , ثنا سَعِيدُ بْنُ سُلَيْمَانَ , ثنا عَبَّادٌ , عَنْ أَبِي مَالِكٍ الأَشْجَعِيِّ ، عَنِ الْحُسَيْنِ بْنِ الْحَارِثِ الْجَدَلِيِّ جَدِيلَةَ قَيْسٍ , أَنَّ أَمِيرَ مَكَّةَ قَالَ : " عَهِدَ إِلَيْنَا رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَنْ نَنْسُكَ لِلرُّؤْيَةِ فَإِنْ لَمْ نَرَهُ , وَشَهِدَ شَاهِدَا عَدْلٍ نَسَكْنَا بِشَهَادَتِهِمَا " . فَسَأَلْتُ الْحُسَيْنَ : مَنْ هُوَ ؟ قَالَ : الْحَارِثُ بْنُ حَاطِبٍ أَخُو مُحَمَّدِ بْنِ حَاطِبٍ , وَقَالَ : مَنْ هُوَ أَعْلَمُ بِاللَّهِ وَرَسُولِهِ , وَأَشَارَ إِلَى رَجُلٍ خَلْفَهُ , قُلْتُ : مَنْ هُوَ ؟ قَالَ : ابْنُ عُمَرَ , فَقَالَ ابْنُ عُمَرَ : بِذَلِكَ أَمَرَنَا رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ . قَالَ لَنَا أَبُو بَكْرٍ النَّيْسَابُورِيُّ : سَأَلْتُ إِبْرَاهِيمَ الْحَرْبِيَّ عَنْ هَذَا الْحَدِيثِ , فَقَالَ : حَدَّثَنَا بِهِ سَعِيدُ بْنُ سُلَيْمَانَ , ثُمَّ قَالَ : إِبْرَاهِيمُ هُوَ الْحَارِثُ بْنُ حَاطِبِ بْنِ الْحَارِثِ بْنِ مَعْمَرِ بْنِ خُبَيْبِ بْنِ وَهْبِ بْنِ حُذَيْفَةَ بْنِ جُمَحٍ , كَانَ مِنْ مُهَاجِرَةِ الْحَبَشَةِ

Husayn ibn al-Horis al-Jadaliy — Jadiyla Qaysdan — rivoyat qiladiki, Makka amiri: «Allohning Rasuli ﷺ bizga (hilolni) koʻrish bilan ibodat qilishimizni, agar uni koʻrmasak va ikki adolatli guvoh guvohlik bersa, ularning guvohligiga koʻra ibodat qilishimizni topshirganlar», dedi. Men Husayndan: «U kim edi?» deb soʻradim. U: «Muhammad ibn Hotibning akasi Horis ibn Hotib», dedi. (Amir) esa: «Alloh va Uning Rasulini (mendan) yaxshiroq biladigan kishi bor», dedi va ortidagi bir kishiga ishora qildi. Men: «U kim?» dedim. U: «Ibn Umar», dedi. Shunda Ibn Umar: «Bizni Allohning Rasuli ﷺ ana shunga buyurganlar», dedi. Abu Bakr an-Naysoburiy bizga aytdi: Men Ibrohim al-Harbiydan ushbu hadis haqida soʻradim. U: «Buni bizga Saʼid ibn Sulaymon aytib bergan», dedi. Soʻng Ibrohim aytdi: U — Horis ibn Hotib ibn al-Horis ibn Maʼmar ibn Xubayb ibn Vahb ibn Huzayfa ibn Jumahdir; u Habashaga hijrat qilganlardan edi.Ҳусайн ибн ал-Ҳорис ал-Жадалий — Жадийла Қайсдан — ривоят қиладики, Макка амири: «Аллоҳнинг Расули ﷺ бизга (ҳилолни) кўриш билан ибодат қилишимизни, агар уни кўрмасак ва икки адолатли гувоҳ гувоҳлик берса, уларнинг гувоҳлигига кўра ибодат қилишимизни топширганлар», деди. Мен Ҳусайндан: «У ким эди?» деб сўрадим. У: «Муҳаммад ибн Ҳотибнинг акаси Ҳорис ибн Ҳотиб», деди. (Амир) эса: «Аллоҳ ва Унинг Расулини (мендан) яхшироқ биладиган киши бор», деди ва ортидаги бир кишига ишора қилди. Мен: «У ким?» дедим. У: «Ибн Умар», деди. Шунда Ибн Умар: «Бизни Аллоҳнинг Расули ﷺ ана шунга буюрганлар», деди. Абу Бакр ан-Найсобурий бизга айтди: Мен Иброҳим ал-Ҳарбийдан ушбу ҳадис ҳақида сўрадим. У: «Буни бизга Саъид ибн Сулаймон айтиб берган», деди. Сўнг Иброҳим айтди: У — Ҳорис ибн Ҳотиб ибн ал-Ҳорис ибн Маъмар ибн Хубайб ибн Ваҳб ибн Ҳузайфа ибн Жумаҳдир; у Ҳабашага ҳижрат қилганлардан эди.

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرٍ ، ثنا أَبُو الأَزْهَرِ ، ثنا يَزِيدُ بْنُ هَارُونَ , ثنا الْحَجَّاجُ , عَنِ الْحُسَيْنِ بْنِ الْحَارِثِ , قَالَ : سَمِعْتُ عَبْدَ الرَّحْمَنِ بْنَ زَيْدِ بْنِ الْخَطَّابِ , يَقُولُ : إِنَّا صَحِبْنَا أَصْحَابَ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ , وَتَعَلَّمْنَا مِنْهُمْ , وَإِنَّهُمْ حَدَّثُونَا أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ , قَالَ : " صُومُوا لِرُؤْيَتِهِ , وَأَفْطِرُوا لِرُؤْيَتِهِ , فَإِنْ أُغْمِيَ عَلَيْكُمْ فَعُدُّوا ثَلاثِينَ , فَإِنْ شَهِدَ ذَوَا عَدْلٍ فَصُومُوا وَأَفْطِرُوا وَأَنْسِكُوا "

Husayn ibn al-Horis aytdi: Men Abdurrahmon ibn Zayd ibn al-Xattobning shunday deganini eshitdim: Biz Nabiy ﷺning ashoblari bilan suhbatdosh boʻldik va ulardan (ilm) oʻrgandik. Ular bizga Allohning Rasuli ﷺning shunday deganlarini aytib berdilar: «Uni koʻrib roʻza tutinglar va uni koʻrib iftor qilinglar. Agar sizlarga berkitilib qolsa, oʻttizni sanang. Agar ikki adolatli (kishi) guvohlik bersa, roʻza tutinglar, iftor qilinglar va ibodat qilinglar».Ҳусайн ибн ал-Ҳорис айтди: Мен Абдурраҳмон ибн Зайд ибн ал-Хаттобнинг шундай деганини эшитдим: Биз Набий ﷺнинг ашоблари билан суҳбатдош бўлдик ва улардан (илм) ўргандик. Улар бизга Аллоҳнинг Расули ﷺнинг шундай деганларини айтиб бердилар: «Уни кўриб рўза тутинглар ва уни кўриб ифтор қилинглар. Агар сизларга беркитилиб қолса, ўттизни сананг. Агар икки адолатли (киши) гувоҳлик берса, рўза тутинглар, ифтор қилинглар ва ибодат қилинглар».

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرٍ النَّيْسَابُورِيُّ ، ثنا الْحَسَنُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ الصَّبَّاحِ , ثنا عَبِيدَةُ بْنُ حُمَيْدٍ , عَنْ مَنْصُورٍ , عَنْ رِبْعِيٍّ , عَنْ رَجُلٍ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ , " أَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَصْبَحَ صَائِمًا لِتَمَامِ الثَّلاثِينَ مِنْ رَمَضَانَ , فَجَاءَ أَعْرَابِيَّانِ فَشَهِدَا أَنْ لا إِلَهَ إِلا اللَّهُ , وَإِنَّهُمَا أَهَلاهُ بِالأَمْسِ , فَأَمَرَهُمْ فَأَفْطَرُوا " . هَذَا صَحِيحٌ

Nabiy ﷺning ashoblaridan bir kishidan rivoyat qilinadiki, Nabiy ﷺ Ramazonning oʻttizi toʻlishi uchun roʻzador holda tongni qarshiladilar. Shunda ikki aʼrobiy kelib, Allohdan oʻzga iloh yoʻqligiga va oʻzlari kecha uni koʻrganlariga guvohlik berdilar. Bas, u zot (odamlarga) buyurdilar va ular iftor qildilar. Bu sahihdir.Набий ﷺнинг ашобларидан бир кишидан ривоят қилинадики, Набий ﷺ Рамазоннинг ўттизи тўлиши учун рўзадор ҳолда тонгни қаршиладилар. Шунда икки аъробий келиб, Аллоҳдан ўзга илоҳ йўқлигига ва ўзлари кеча уни кўрганларига гувоҳлик бердилар. Бас, у зот (одамларга) буюрдилар ва улар ифтор қилдилар. Бу саҳиҳдир.

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرٍ النَّيْسَابُورِيُّ ، ثنا مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى , ثنا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ مَهْدِيٍّ , نا سُفْيَانُ , عَنْ عَبْدِ الأَعْلَى , عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِي لَيْلَى , " أَنَّ عُمَرَ أَجَازَ شَهَادَةَ رَجُلٍ وَاحِدٍ فِي رُؤْيَةِ الْهِلالِ فِي فِطْرٍ أَوْ أَضْحًى " . كَذَا رَوَاهُ عَبْدُ الأَعْلَى ، عَنِ ابْنِ أَبِي لَيْلَى ، وَعَبْدُ الأَعْلَى ضَعِيفٌ , وَابْنُ أَبِي لَيْلَى لَمْ يُدْرِكْ عُمَرَ , وَخَالَفَهُ أَبُو وَائِلٍ شَقِيقُ بْنُ سَلَمَةَ , فَرَوَاهُ عَنْ عُمَرَ , أنَّهُ قَالَ : " لا تُفْطِرُوا حَتَّى يَشْهَدَ شَاهِدَانِ " , حَدَّثَ بِهِ الأَعْمَشُ , وَمَنْصُورٌ عَنْهُ

Abdurrahmon ibn Abu Layloadan rivoyat qilinadiki, Umar hilolni koʻrishda — Fitrda yoki Azhoda — bir kishining guvohligini joiz sanadi. Buni Abdulaʼlo Ibn Abu Layloadan shunday rivoyat qilgan; Abdulaʼlo esa zaifdir, Ibn Abu Laylo esa Umarga yetishmagan. Unga Abu Voil Shaqiq ibn Salama muxolif boʻlib, uni Umardan: «Ikki guvoh guvohlik bermaguncha iftor qilmanglar», degan (shaklda) rivoyat qilgan. Buni Aʼmash va Mansur undan aytib berganlar.Абдурраҳмон ибн Абу Лайлоадан ривоят қилинадики, Умар ҳилолни кўришда — Фитрда ёки Азҳода — бир кишининг гувоҳлигини жоиз санади. Буни Абдулаъло Ибн Абу Лайлоадан шундай ривоят қилган; Абдулаъло эса заифдир, Ибн Абу Лайло эса Умарга етишмаган. Унга Абу Воил Шақиқ ибн Салама мухолиф бўлиб, уни Умардан: «Икки гувоҳ гувоҳлик бермагунча ифтор қилманглар», деган (шаклда) ривоят қилган. Буни Аъмаш ва Мансур ундан айтиб берганлар.

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرٍ النَّيْسَابُورِيُّ ، ثنا عَلِيُّ بْنُ حَرْبٍ , وَسَعْدَانُ بْنُ نَصْرٍ , قَالا : نا أَبُو مُعَاوِيَةَ ، ثنا الأَعْمَشُ ، عَنْ شَقِيقٍ , قَالَ : جَاءَنَا كِتَابُ عُمَرَ وَنَحْنُ بِخَانِقِينَ , قَالَ فِي كِتَابِهِ : " إِنَّ الأَهِلَّةَ بَعْضُهَا أَكْبَرُ مِنْ بَعْضٍ , فَإِذَا رَأَيْتُمُ الْهِلالَ نَهَارًا فَلا تُفْطِرُوا حَتَّى يَشْهَدَ شَاهِدَانِ " . رَوَاهُ شُعْبَةُ , عَنِ الأَعْمَشِ , فَقَالَ " إِذَا رَأَيْتُمُ الْهِلالَ مِنْ أَوَّلِ النَّهَارِ فَلا تُفْطِرُوا حَتَّى يَشْهَدَ شَاهِدَانِ أَنَّهُمَا رَأَيَاهُ بِالأَمْسِ " . هَذَا أَصَحُّ مِنْ حَدِيثِ ابْنِ أَبِي لَيْلَى . وَقَدْ تَابَعَ الأَعْمَشُ , عَنْ مَنْصُورٍ

Shaqiq aytdi: Biz Xoniqinda ekanimizda bizga Umarning maktubi keldi. U maktubida: «Hilollarning baʼzisi baʼzisidan kattaroqdir. Agar hilolni kunduzi koʻrsangiz, ikki guvoh guvohlik bermaguncha iftor qilmanglar», dedi. Buni Shuʼba Aʼmashdan rivoyat qilib: «Agar hilolni kunduzning avvalida koʻrsangiz, ikki guvoh uni kecha koʻrganliklariga guvohlik bermaguncha iftor qilmanglar», degan. Bu — Ibn Abu Layloning hadisidan sahihroqdir. Aʼmashga Mansur mutobaat qilgan.Шақиқ айтди: Биз Хониқинда эканимизда бизга Умарнинг мактуби келди. У мактубида: «Ҳилолларнинг баъзиси баъзисидан каттароқдир. Агар ҳилолни кундузи кўрсангиз, икки гувоҳ гувоҳлик бермагунча ифтор қилманглар», деди. Буни Шуъба Аъмашдан ривоят қилиб: «Агар ҳилолни кундузнинг аввалида кўрсангиз, икки гувоҳ уни кеча кўрганликларига гувоҳлик бермагунча ифтор қилманглар», деган. Бу — Ибн Абу Лайлонинг ҳадисидан саҳиҳроқдир. Аъмашга Мансур мутобаат қилган.

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرٍ النَّيْسَابُورِيُّ ، ثنا يُوسُفُ بْنُ سَعِيدِ بْنِ مُسْلِمٍ , ثنا حَجَّاجُ بْنُ مُحَمَّدٍ , قَالَ : وَحَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ سَعِيدِ بْنِ صَخْرٍ , قَالا : ثنا النَّضْرُ بْنُ شُمَيْلٍ . ح وَحَدَّثَنَا أَبُو بَكْرٍ , ثنا مُحَمَّدُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ أَبُو أُمَيَّةَ , وَالْعَبَّاسُ بْنُ مُحَمَّدٍ , وَمُحَمَّدُ بْنُ أَحْمَدَ بْنِ الْجُنَيْدِ , قَالُوا : ثنا رَوْحٌ , قَالا : نا شُعْبَةُ , عَنْ سُلَيْمَانَ , عَنْ أَبِي وَائِلٍ ، قَالَ : أَتَانَا كِتَابُ عُمَرَ بِخَانِقِينَ : " إِنَّ الأَهِلَّةَ بَعْضُهَا أَعْظَمُ مِنْ بَعْضٍ , فَإِذَا رَأَيْتُمُ الْهِلالَ مِنْ أَوَّلِ النَّهَارِ فَلا تُفْطِرُوا حَتَّى يَشْهَدَ شَاهِدَانِ أَنَّهُمَا رَأَيَاهُ بِالأَمْسِ "

Abu Voil aytdi: Bizga Xoniqinda Umarning maktubi keldi: «Hilollarning baʼzisi baʼzisidan ulugʻroqdir. Agar hilolni kunduzning avvalida koʻrsangiz, ikki guvoh uni kecha koʻrganliklariga guvohlik bermaguncha iftor qilmanglar».Абу Воил айтди: Бизга Хониқинда Умарнинг мактуби келди: «Ҳилолларнинг баъзиси баъзисидан улуғроқдир. Агар ҳилолни кундузнинг аввалида кўрсангиз, икки гувоҳ уни кеча кўрганликларига гувоҳлик бермагунча ифтор қилманглар».

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرٍ النَّيْسَابُورِيُّ ، ثنا مُحَمَّدُ بْنُ عَلِيٍّ الْوَرَّاقُ , ثنا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ مُوسَى , ثنا إِسْرَائِيلُ , عَنْ عَبْدِ الأَعْلَى , عَنِ ابْنِ أَبِي لَيْلَى , قَالَ : " كُنْتُ عِنْدَ عُمَرَ فَأَتَاهُ رَاكِبٌ فَزَعَمَ أَنَّهُ رَأَى الْهِلالَ , فَأَمَرَ النَّاسَ أَنْ يُفْطِرُوا " . قَالَ مُحَمَّدُ بْنُ عَلِيٍّ : قُلْتُ لأَبِي نُعَيْمٍ : سَمِعَ ابْنُ أَبِي لَيْلَى مِنْ عُمَرَ ؟ قَالَ : لا أَدْرِي , قَالَ مُحَمَّدُ بْنُ عَلِيٍّ : قُلْتُ لِيَحْيَى بْنِ مَعِينٍ : سَمِعَ ابْنُ أَبِي لَيْلَى مِنْ عُمَرَ ؟ فَلَمْ يُثْبِتْ ذَلِكَ , عَبْدُ الأَعْلَى هُوَ ابْنُ عَامِرٍ الثَّعْلَبِيُّ غَيْرُهُ أَثْبَتُ مِنْهُ , وَحَدِيثُ أَبِي وَائِلٍ أَصَحُّ إِسْنَادًا عَنْ عُمَرَ مِنْهُ , رَوَاهُ الأَعْمَشُ ، وَمَنْصُورٌ ، عَنْ أَبِي وَائِلٍ

Ibn Abu Laylo aytdi: Men Umarning huzurida edim. Shunda uning oldiga bir otliq kelib, hilolni koʻrganini aytdi. Bas, u odamlarga iftor qilishni buyurdi. Muhammad ibn Ali aytdi: Men Abu Nuʼaymga: «Ibn Abu Laylo Umardan eshitganmi?» dedim. U: «Bilmayman», dedi. Muhammad ibn Ali aytdi: Men Yahyo ibn Maʼinga: «Ibn Abu Laylo Umardan eshitganmi?» dedim, u buni tasdiqlamadi. Abdulaʼlo — u Ibn Omir as-Saʼlabiydir, undan boshqalar unga qaraganda ishonchliroqdir. Abu Voilning hadisi Umardan (kelgan) isnod jihatidan undan sahihroqdir; uni Aʼmash va Mansur Abu Voildan rivoyat qilganlar.Ибн Абу Лайло айтди: Мен Умарнинг ҳузурида эдим. Шунда унинг олдига бир отлиқ келиб, ҳилолни кўрганини айтди. Бас, у одамларга ифтор қилишни буюрди. Муҳаммад ибн Али айтди: Мен Абу Нуъаймга: «Ибн Абу Лайло Умардан эшитганми?» дедим. У: «Билмайман», деди. Муҳаммад ибн Али айтди: Мен Яҳё ибн Маъинга: «Ибн Абу Лайло Умардан эшитганми?» дедим, у буни тасдиқламади. Абдулаъло — у Ибн Омир ас-Саълабийдир, ундан бошқалар унга қараганда ишончлироқдир. Абу Воилнинг ҳадиси Умардан (келган) иснод жиҳатидан ундан саҳиҳроқдир; уни Аъмаш ва Мансур Абу Воилдан ривоят қилганлар.

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرٍ النَّيْسَابُورِيُّ ، ثنا حَاجِبُ بْنُ سُلَيْمَانَ , ثنا مُؤَمَّلُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ , حَدَّثَنَا سُفْيَانُ , حَدَّثَنِي مَنْصُورٌ , عَنْ أَبِي وَائِلٍ ، قَالَ : " جَاءَنَا كِتَابُ عُمَرَ وَنَحْنُ بِخَانِقِينَ : إِنَّ الأَهِلَّةَ بَعْضُهَا أَعْظَمُ مِنْ بَعْضٍ , فَإِذَا رَأَيْتُمُ الْهِلالَ لأَوَّلِ النَّهَارِ فَلا تُفْطِرُوا حَتَّى يَشْهَدَ رَجُلانِ ذَوَا عَدْلٍ أَنَّهُمَا أَهَلاهُ بِالأَمْسِ عَشِيَّةً " . قَالَ لَنَا أَبُو بَكْرٍ : إِنْ كَانَ مُؤَمَّلٌ حَفِظَهُ فَهُوَ غَرِيبٌ , وَخَالَفَهُ الإِمَامُ عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ مَهْدِيٍّ

Abu Voil aytdi: Biz Xoniqinda ekanimizda bizga Umarning maktubi keldi: «Hilollarning baʼzisi baʼzisidan ulugʻroqdir. Agar hilolni kunduzning avvalida koʻrsangiz, ikki adolatli kishi uni kecha oqshomda koʻrganliklariga guvohlik bermaguncha iftor qilmanglar». Abu Bakr bizga aytdi: Agar Muʼammal uni yod olgan boʻlsa, bu — gʻaribdir; unga imom Abdurrahmon ibn Mahdiy muxolif boʻlgan.Абу Воил айтди: Биз Хониқинда эканимизда бизга Умарнинг мактуби келди: «Ҳилолларнинг баъзиси баъзисидан улуғроқдир. Агар ҳилолни кундузнинг аввалида кўрсангиз, икки адолатли киши уни кеча оқшомда кўрганликларига гувоҳлик бермагунча ифтор қилманглар». Абу Бакр бизга айтди: Агар Муъаммал уни ёд олган бўлса, бу — ғарибдир; унга имом Абдурраҳмон ибн Маҳдий мухолиф бўлган.

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرٍ النَّيْسَابُورِيُّ ، نا مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى , ثنا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ مَهْدِيٍّ , ثنا سُفْيَانُ , عَنْ مَنْصُورٍ , عَنْ أَبِي وَائِلٍ ، قَالَ : " جَاءَنَا كِتَابُ عُمَرَ وَنَحْنُ بِخَانِقِينَ : إِنَّ الأَهِلَّةَ بَعْضُهَا أَكْبَرُ مِنْ بَعْضٍ , فَإِذَا رَأَيْتُمُ الْهِلالَ نَهَارًا فَلا تُفْطِرُوا حَتَّى تُمْسُوا , إِلا أَنْ يَشْهَدَ رَجُلانِ مُسْلِمَانِ أَنَّهُمَا أَهَلاهُ بِالأَمْسِ عَشِيَّةً " . حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرٍ ، ثنا أَحْمَدُ بْنُ يُوسُفَ السُّلَمِيُّ , ثنا مُحَمَّدُ بْنُ يُوسُفَ , ثنا سُفْيَانُ , بِإِسْنَادِهِ مثل حَدِيثِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ

Abu Voil aytdi: Biz Xoniqinda ekanimizda bizga Umarning maktubi keldi: «Hilollarning baʼzisi baʼzisidan kattaroqdir. Agar hilolni kunduzi koʻrsangiz, oqshom kirmaguncha iftor qilmanglar, magar ikki musulmon kishi uni kecha oqshomda koʻrganliklariga guvohlik bersa (boshqa gap)». Abu Bakr bizga aytib berdi, Ahmad ibn Yusuf as-Sulamiy bizga aytib berdi, Muhammad ibn Yusuf bizga aytib berdi, Sufyon uning isnodi bilan Abdurrahmonning hadisi kabi (rivoyat qildi).Абу Воил айтди: Биз Хониқинда эканимизда бизга Умарнинг мактуби келди: «Ҳилолларнинг баъзиси баъзисидан каттароқдир. Агар ҳилолни кундузи кўрсангиз, оқшом кирмагунча ифтор қилманглар, магар икки мусулмон киши уни кеча оқшомда кўрганликларига гувоҳлик берса (бошқа гап)». Абу Бакр бизга айтиб берди, Аҳмад ибн Юсуф ас-Суламий бизга айтиб берди, Муҳаммад ибн Юсуф бизга айтиб берди, Суфён унинг исноди билан Абдурраҳмоннинг ҳадиси каби (ривоят қилди).

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى بْنِ مِرْدَاسٍ , ثنا أَبُو دَاوُدَ ، ثنا مُسَدَّدٌ , وَخَلَفُ بْنُ هِشَامٍ الْمُقْرِئُ , قَالا : نا أَبُو عَوَانَةَ ، عَنْ مَنْصُورٍ , عَنْ رِبْعِيِّ بْنِ حِرَاشٍ , عَنْ رَجُلٍ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ , قَالَ : " اخْتَلَفَ النَّاسُ فِي آخِرِ يَوْمٍ مِنْ رَمَضَانَ , فَقَدِمَ أَعْرَابِيَّانِ فَشَهِدَا عِنْدَ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بِاللَّهِ لأَهَلا الْهِلالَ أَمْسِ عَشِيَّةً , فَأَمَرَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ النَّاسَ أَنْ يُفْطِرُوا " . زَادَ خَلْفٌ : وَأَنْ يَغْدُوا إِلَى مُصَلاهُمْ . هَذَا إِسْنَادٌ حَسَنٌ ثَابِتٌ

Ribiy ibn Hirosh (rahimahulloh) Nabiy ﷺning sahobalaridan bir kishidan rivoyat qiladi: U aytdi: Odamlar Ramazonning oxirgi kunida ixtilof qildilar. Shunda ikki badaviy arab kelib, Rasululloh ﷺ huzurida Alloh nomi bilan: «Biz kecha shom payti oyni koʻrdik», deb guvohlik berdilar. Bas, Rasululloh ﷺ odamlarga iftor qilishni buyurdilar. Xalaf oʻz hadisida: «Va musallolariga chiqishlarini (ham buyurdilar)», deb (qoʻshimcha) qildi. Bu — hasan, sobit isnoddir.Рибий ибн Ҳирош (раҳимаҳуллоҳ) Набий ﷺнинг саҳобаларидан бир кишидан ривоят қилади: У айтди: Одамлар Рамазоннинг охирги кунида ихтилоф қилдилар. Шунда икки бадавий араб келиб, Расулуллоҳ ﷺ ҳузурида Аллоҳ номи билан: «Биз кеча шом пайти ойни кўрдик», деб гувоҳлик бердилар. Бас, Расулуллоҳ ﷺ одамларга ифтор қилишни буюрдилар. Халаф ўз ҳадисида: «Ва мусаллоларига чиқишларини (ҳам буюрдилар)», деб (қўшимча) қилди. Бу — ҳасан, собит исноддир.

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرٍ النَّيْسَابُورِيُّ ، ثنا مُحَمَّدُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ الصَّانِعُ , ثنا حُسَيْنُ بْنُ حَفْصٍ , ثنا سُفْيَانُ , عَنْ شُعْبَةَ , عَنْ جَعْفَرِ بْنِ إِيَاسَ , عَنْ أَبِي عُمَيْرِ بْنِ أَنَسٍ ، عَنْ عُمُومَتِهِ , قَالُوا : " قَامَتِ الْبَيِّنَةُ عِنْدَ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَنَّهُمْ رَأَوُا الْهِلالَ , فَأَمَرَ النَّاسَ أَنْ يُفْطِرُوا , وَأَنْ يَغْدُوا مِنَ الْغَدِ إِلَى عِيدِهِمْ " . هَذَا إِسْنَادٌ حَسَنٌ , وَمَا بَعْدَهُ أَيْضًا

Abu Umayr ibn Anas amakilaridan rivoyat qiladi: Ular aytdilar: Nabiy ﷺ huzurlarida (odamlarning) hilolni koʻrganliklari haqida bayyina qoim boʻldi. Shunda u zot odamlarga iftor qilishni va ertasiga iydlariga chiqishni buyurdilar. Bu — hasan isnoddir, undan keyingisi ham shunday.Абу Умайр ибн Анас амакиларидан ривоят қилади: Улар айтдилар: Набий ﷺ ҳузурларида (одамларнинг) ҳилолни кўрганликлари ҳақида баййина қоим бўлди. Шунда у зот одамларга ифтор қилишни ва эртасига ийдларига чиқишни буюрдилар. Бу — ҳасан исноддир, ундан кейингиси ҳам шундай.

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرٍ النَّيْسَابُورِيُّ ، ثنا أَحْمَدُ بْنُ سَعِيدِ بْنِ صَخْرٍ , ثنا النَّضْرُ بْنُ شُمَيْلٍ . ح وَثنا أَبُو بَكْرٍ , ثنا إِبْرَاهِيمُ بْنُ مَرْزُوقٍ , نا وَهْبُ بْنُ جَرِيرٍ , وَرَوْحُ بْنُ عُبَادَةَ . ح وَحَدَّثَنَا أَبُو بَكْرٍ , ثنا مُحَمَّدُ بْنُ إِسْحَاقَ , ثنا أَبُو النَّضْرِ ، قَالُوا : ثنا شُعْبَةُ , عَنْ أَبِي بِشْرٍ ، قَالَ : سَمِعْتُ أَبَا عُمَيْرِ بْنَ أَنَسٍ , يُحَدِّثُ عَنْ عُمُومَتِهِ مِنَ الأَنْصَارِ , وَقَالَ النَّضْرُ عَنْ عُمُومَةٍ لَهُ مِنَ الأَنْصَارِ " أَنَّهُمْ كَانُوا عِنْدَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مِنْ آخِرِ النَّهَارِ , فَجَاءَ رَكْبٌ , فَشَهِدُوا أَنَّهُمْ رَأَوُا الْهِلالَ بِالأَمْسِ , فَأَمَرَهُمُ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَنْ يُفْطِرُوا , وَإِذَا أَصْبَحُوا أَنْ يَغْدُوا إِلَى مُصَلاهُمْ "

Abu Bishr aytdi: Men Abu Umayr ibn Anasning ansorlardan boʻlgan amakilaridan hadis aytib berayotganini eshitdim — an-Nazr esa: ansorlardan boʻlgan amakilaridan, dedi — ular kunning oxirida Allohning Rasuli ﷺ huzurlarida edilar. Shunda bir otliq (jamoa) kelib, kecha hilolni koʻrganliklariga guvohlik berdilar. Bas, Nabiy ﷺ ularga iftor qilishni va tong otganda musallolariga chiqishni buyurdilar.Абу Бишр айтди: Мен Абу Умайр ибн Анаснинг ансорлардан бўлган амакиларидан ҳадис айтиб бераётганини эшитдим — ан-Назр эса: ансорлардан бўлган амакиларидан, деди — улар куннинг охирида Аллоҳнинг Расули ﷺ ҳузурларида эдилар. Шунда бир отлиқ (жамоа) келиб, кеча ҳилолни кўрганликларига гувоҳлик бердилар. Бас, Набий ﷺ уларга ифтор қилишни ва тонг отганда мусаллоларига чиқишни буюрдилар.

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرٍ النَّيْسَابُورِيُّ ، ثنا الرَّبِيعُ بْنُ سُلَيْمَانَ , ثنا الشَّافِعِيُّ , ثنا عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ مُحَمَّدٍ , عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرِو بْنِ عُثْمَانَ , عَنْ أُخْتِهِ فَاطِمَةَ بِنْتِ الْحُسَيْنِ , أَنَّ رَجُلا شَهِدَ عِنْدَ عَلِيِّ بْنِ أَبِي طَالِبٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ , عَلَى رُؤْيَةِ هِلالِ رَمَضَانَ فَصَامَ , أَحْسَبُهُ قَالَ : وَأَمَرَ النَّاسَ أَنْ يَصُومُوا , وَقَالَ : " أَصُومُ يَوْمًا مِنْ شَعْبَانَ أَحَبُّ إِلَيَّ مِنْ أَنْ أُفْطِرَ يَوْمًا مِنْ رَمَضَانَ " . قَالَ الشَّافِعِيُّ : فَإِنْ لَمْ تَرَ الْعَامَّةُ هِلالَ رَمَضَانَ وَرَآهُ رَجُلٌ عَدْلٌ , رَأَيْتُ أَنْ أَقْبَلَهُ لِلأَثَرِ وَالاحْتِيَاطِ . وَقَالَ الشَّافِعِيُّ بَعْدُ : لا يَجُوزُ عَلَى رَمَضَانَ إِلا شَاهِدَانِ . قَالَ الشَّافِعِيُّ : وَقَالَ بَعْضُ أَصْحَابِنَا : لا أَقْبَلُ عَلَيْهِ إِلا شَاهِدَيْنِ , وَهُوَ الْقِيَاسُ عَلَى كُلِّ مَغِيبٍ

Muhammad ibn Abdulloh ibn Amr ibn Usmon oʻz singlisi Fotima bint al-Husayndan rivoyat qiladiki, bir kishi Ali ibn Abu Tolib (roziyallohu anhu) huzurida Ramazon hilolini koʻrganiga guvohlik berdi, u esa roʻza tutdi — oʻylashimcha, u: va odamlarga roʻza tutishni buyurdi, dedi — hamda: «Shaʼbondan bir kun roʻza tutishim, Ramazondan bir kunni iftor qilishimdan menga suyukliroqdir», dedi. Shofiʼiy aytdi: Agar omma Ramazon hilolini koʻrmasa-yu, uni bir adolatli kishi koʻrsa, asarga (ergashib) va ehtiyot yuzasidan uni qabul qilishni maʼqul koʻraman. Shofiʼiy keyinroq aytdi: Ramazonda ikki guvohdan boshqasi joiz emas. Shofiʼiy aytdi: Ashoblarimizdan baʼzilari: «Men unda faqat ikki guvohni qabul qilaman», dedilar; bu — har bir gʻoyib narsaga qilingan qiyosdir.Муҳаммад ибн Абдуллоҳ ибн Амр ибн Усмон ўз синглиси Фотима бинт ал-Ҳусайндан ривоят қиладики, бир киши Али ибн Абу Толиб (розияллоҳу анҳу) ҳузурида Рамазон ҳилолини кўрганига гувоҳлик берди, у эса рўза тутди — ўйлашимча, у: ва одамларга рўза тутишни буюрди, деди — ҳамда: «Шаъбондан бир кун рўза тутишим, Рамазондан бир кунни ифтор қилишимдан менга суюклироқдир», деди. Шофиъий айтди: Агар омма Рамазон ҳилолини кўрмаса-ю, уни бир адолатли киши кўрса, асарга (эргашиб) ва эҳтиёт юзасидан уни қабул қилишни маъқул кўраман. Шофиъий кейинроқ айтди: Рамазонда икки гувоҳдан бошқаси жоиз эмас. Шофиъий айтди: Ашобларимиздан баъзилари: «Мен унда фақат икки гувоҳни қабул қиламан», дедилар; бу — ҳар бир ғойиб нарсага қилинган қиёсдир.

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرٍ ، نا الرَّبِيعُ , قَالَ قَالَ الشَّافِعِيُّ : " مَنْ رَأَى هِلالَ رَمَضَانَ وَحْدَهُ فَلْيَصُمْهُ , وَمَنْ رَأَى هِلالَ شَوَّالٍ وَحْدَهُ فَلْيُفْطِرْ , وَلْيُخْفِ ذَلِكَ "

ash-Shofiʼiy aytdi: «Kim Ramazon hilolini yolgʻiz oʻzi koʻrsa, uni roʻza tutsin; kim Shavvol hilolini yolgʻiz oʻzi koʻrsa, iftor qilsin va buni yashirsin».аш-Шофиъий айтди: «Ким Рамазон ҳилолини ёлғиз ўзи кўрса, уни рўза тутсин; ким Шаввол ҳилолини ёлғиз ўзи кўрса, ифтор қилсин ва буни яширсин».

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرٍ ، ثنا يُونُسُ بْنُ عَبْدِ الأَعْلَى , ثنا ابْنُ وَهْبٍ , قَالَ : قَالَ مَالِكٌ فِي الَّذِي يَرَى هِلالَ رَمَضَانَ وَحْدَهُ : " أَنَّهُ يَصُومُ لأَنَّهُ لا يَنْبَغِي لَهُ أَنْ يُفْطِرَ , وَهُوَ يَعْلَمُ أَنَّ ذَلِكَ الْيَوْمَ مِنْ شَهْرِ رَمَضَانَ , وَمَنْ رَأَى هِلالَ شَوَّالٍ وَحْدَهُ فَلا يُفْطِرُ , لأَنَّ النَّاسَ يَتَّهِمُونَ عَلَى أَنْ يُفْطِرَ مِنْهُمْ مَنْ لَيْسَ مَأْمُونًا , ثُمَّ يَقُولُ أُولَئِكَ إِذَا ظَهَرَ عَلَيْهِمْ : قَدْ رَأَيْنَا الْهِلالَ "

Ibn Vahb aytdi: Ramazon hilolini yolgʻiz oʻzi koʻrgan kishi haqida Molik shunday dedi: «U roʻza tutadi, chunki oʻsha kun Ramazon oyidan ekanini bilib turib, (roʻzani) ochishi unga durust emas. Kim Shavvol hilolini yolgʻiz oʻzi koʻrsa, iftor qilmaydi; chunki odamlar (bunda) gumon qilinadilar — ular orasidan ishonchsiz kishi iftor qilib qoʻyishi mumkin, soʻngra ular ustidan (haqiqat) oshkor boʻlganda, oʻshalar: biz hilolni koʻrgan edik, deydilar».Ибн Ваҳб айтди: Рамазон ҳилолини ёлғиз ўзи кўрган киши ҳақида Молик шундай деди: «У рўза тутади, чунки ўша кун Рамазон ойидан эканини билиб туриб, (рўзани) очиши унга дуруст эмас. Ким Шаввол ҳилолини ёлғиз ўзи кўрса, ифтор қилмайди; чунки одамлар (бунда) гумон қилинадилар — улар орасидан ишончсиз киши ифтор қилиб қўйиши мумкин, сўнгра улар устидан (ҳақиқат) ошкор бўлганда, ўшалар: биз ҳилолни кўрган эдик, дейдилар».

حَدَّثَنَا أَبُو مُحَمَّدِ بْنُ صَاعِدٍ ، ثنا إِبْرَاهِيمُ بْنُ يُوسُفَ الْكِنْدِيُّ الصَّيْرَفِيُّ بِالْكُوفَةِ , ثنا عَبْدُ السَّلامِ بْنُ حَرْبٍ , عَنْ يَزِيدَ بْنِ أَبِي خَالِدٍ وَهُوَ الدَّالانِيُّ , عَنْ عَمْرِو بْنِ مُرَّةَ , عَنْ أَبِي الْبَخْتَرِيِّ , قَالَ : أَهْلَلْنَا هِلالَ ذِي الْحِجَّةِ قَمَرًا ضَخْمًا , الْمُقِلُّ يَقُولُ لِلَيْلَتَيْنِ , وَالْمُكْثِرُ يَقُولُ لِثَلاثٍ , فَلَمَّا قَدِمْنَا مَكَّةَ لَقِينَا ابْنَ عَبَّاسٍ , فَسَأَلَهُ عَنْ يَوْمِ التَّرْوِيَةِ فَعَدّ لِي مِنْ ذَلِكَ الْيَوْمِ , فَقُلْتُ لَهُ : إِنَّا أَهْلَلْنَا قَمَرًا ضَخْمًا , فَقَالَ : " إِنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَمَدَّهُ إِلَى رُؤْيَتِهِ " . هَذَا صَحِيحٌ وَمَا بَعْدَهُ

Abu al-Baxtariy aytdi: Biz Zul-hijja hilolini katta oy holida koʻrdik; ozroq deydigani: ikki kechalik, koʻproq deydigani: uch kechalik, der edi. Makkaga kelganimizda Ibn Abbos bilan uchrashdik va undan Tarviya kuni haqida soʻraldi; u menga oʻsha kundan (boshlab) sanab berdi. Men unga: «Biz uni katta oy holida koʻrgan edik», dedim. U: «Albatta, Nabiy ﷺ uni koʻrilishigacha uzaytirganlar», dedi. Bu sahihdir, undan keyingisi ham.Абу ал-Бахтарий айтди: Биз Зул-ҳижжа ҳилолини катта ой ҳолида кўрдик; озроқ дейдигани: икки кечалик, кўпроқ дейдигани: уч кечалик, дер эди. Маккага келганимизда Ибн Аббос билан учрашдик ва ундан Тарвия куни ҳақида сўралди; у менга ўша кундан (бошлаб) санаб берди. Мен унга: «Биз уни катта ой ҳолида кўрган эдик», дедим. У: «Албатта, Набий ﷺ уни кўрилишигача узайтирганлар», деди. Бу саҳиҳдир, ундан кейингиси ҳам.

حَدَّثَنَا أَبُو مُحَمَّدِ بْنُ صَاعِدٍ ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ يَزِيدَ بْنِ رِفَاعَةَ أَبُو هِشَامٍ , ثنا مُحَمَّدُ بْنُ فُضَيْلٍ , ثنا حُصَيْنٌ , عَنْ عَمْرِو بْنِ مُرَّةَ , عَنْ أَبِي الْبَخْتَرِيِّ , قَالَ : خَرَجْنَا لِلْعُمْرَةِ فَلَمَّا نَزَلْنَا بَطْنَ نَخْلَةَ رَأَيْنَا الْهِلالَ , فَقَالَ بَعْضُهُمْ : هُوَ لِثَلاثٍ , وَقَالَ بَعْضُهُمْ : لِلَيْلَتَيْنِ , فَلَقِيَنَا ابْنَ عَبَّاسٍ , فَقُلْنَا لَهُ : إِنَّا رَأَيْنَا الْهِلالَ , وَقَالَ بَعْضُهُمْ : هُوَ لِلَيْلَتَيْنِ , وَقَالَ بَعْضُهُمْ : لِثَلاثٍ , قَالَ : " أَيَّ لَيْلَةٍ رَأَيْتُمُوهُ ؟ " ، قُلْنَا : لَيْلَةَ كَذَا وَكَذَا , فَقَالَ : " هُوَ لِلَّيْلَةِ الَّتِي رَأَيْتُمُوهُ إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مَدَّهُ إِلَى الرُّؤْيَةِ " . وَهَذَا صَحِيحٌ

Abu al-Baxtariy aytdi: Biz umraga chiqdik. Batni Naxlaga tushganimizda hilolni koʻrdik. Baʼzilar: «U uch kechalik», dedi, baʼzilar: «Ikki kechalik», dedi. Soʻng Ibn Abbos bilan uchrashdik va unga: «Biz hilolni koʻrdik; baʼzilarimiz: u ikki kechalik, dedi, baʼzilarimiz: uch kechalik, dedi», dedik. U: «Uni qaysi kechada koʻrdinglar?» dedi. Biz: «Falon-falon kechada», dedik. U: «U — sizlar uni koʻrgan kechanikidir. Albatta, Allohning Rasuli ﷺ uni koʻrilishigacha uzaytirganlar», dedi. Bu sahihdir.Абу ал-Бахтарий айтди: Биз умрага чиқдик. Батни Нахлага тушганимизда ҳилолни кўрдик. Баъзилар: «У уч кечалик», деди, баъзилар: «Икки кечалик», деди. Сўнг Ибн Аббос билан учрашдик ва унга: «Биз ҳилолни кўрдик; баъзиларимиз: у икки кечалик, деди, баъзиларимиз: уч кечалик, деди», дедик. У: «Уни қайси кечада кўрдинглар?» деди. Биз: «Фалон-фалон кечада», дедик. У: «У — сизлар уни кўрган кечаникидир. Албатта, Аллоҳнинг Расули ﷺ уни кўрилишигача узайтирганлар», деди. Бу саҳиҳдир.

حَدَّثَنَا ابْنُ صَاعِدٍ , ثنا بُنْدَارٌ مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ , ثنا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ , ثنا شُعْبَةُ , عَنْ عَمْرِو بْنِ مُرَّةَ , قَالَ : سَمِعْتُ أَبَا الْبَخْتَرِيِّ , قَالَ : أَهْلَلْنَا هِلالَ رَمَضَانَ وَنَحْنُ بِذَاتِ عِرْقٍ , فَأَرْسَلْنَا رَجُلا إِلَى ابْنِ عَبَّاسٍ فَسَأَلَهُ , فَقَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ : إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ , قَالَ : " إِنَّ اللَّهَ عَزَّ وَجَلَّ قَدْ أَمَدَّهُ لَكُمْ لِرُؤْيَتِهِ , فَإِنْ أُغْمِيَ عَلَيْكُمْ فَأَكْمِلُوا الْعِدَّةَ " . وَهَذَا صَحِيحٌ

Abu al-Baxtariy aytdi: Biz Zoti Irqda ekanimizda Ramazon hilolini koʻrdik. Shunda Ibn Abbos huzuriga bir kishini yuborib, undan soʻradik. Ibn Abbos: Albatta, Allohning Rasuli ﷺ: «Alloh azza va jalla uni sizlar uchun koʻrilishigacha uzaytirdi. Agar sizlarga berkitilib qolsa, sanoqni toʻldiringlar», deganlar, dedi. Bu sahihdir.Абу ал-Бахтарий айтди: Биз Зоти Ирқда эканимизда Рамазон ҳилолини кўрдик. Шунда Ибн Аббос ҳузурига бир кишини юбориб, ундан сўрадик. Ибн Аббос: Албатта, Аллоҳнинг Расули ﷺ: «Аллоҳ азза ва жалла уни сизлар учун кўрилишигача узайтирди. Агар сизларга беркитилиб қолса, саноқни тўлдиринглар», деганлар, деди. Бу саҳиҳдир.

حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مُبَشِّرٍ ، حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ سِنَانٍ , حَدَّثَنَا شُرَيْحُ بْنُ النُّعْمَانِ , حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ جَعْفَرٍ , عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِي حَرْمَلَةَ , أَخْبَرَنِي كُرَيْبٌ , أَنَّ أُمَّ الْفَضْلِ بِنْتَ الْحَارِثِ , بَعَثَتْهُ إِلَى مُعَاوِيَةَ بِالشَّامِ , قَالَ : فَقَدِمْتُ الشَّامَ , فَقَضَيْتُ حَاجَتَهَا وَاسْتَهَلَّ عَلَيَّ رَمَضَانُ وَأَنَا بِالشَّامِ , فَرَأَيْتُ الْهِلالَ لَيْلَةَ الْجُمُعَةِ , ثُمَّ قَدِمْتُ الْمَدِينَةَ فِي آخِرِ الشَّهْرِ , فَسَأَلَنِي عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عَبَّاسٍ ثُمَّ ذَكَرَ الْهِلالَ , فَقَالَ : " مَتَى رَأَيْتُمُ الْهِلالَ ؟ " ، فَقُلْتُ : رَأَيْنَاهُ لَيْلَةَ الْجُمُعَةِ , فَقَالَ : " أَنْتَ رَأَيْتَهُ ؟ " ، قُلْتُ : نَعَمْ , وَرَآهُ النَّاسُ وَصَامُوا وَصَامَ مُعَاوِيَةُ , فَقَالَ : " لَكِنَّا رَأَيْنَاهُ لَيْلَةَ السَّبْتِ فَلا نَزَالُ نَصُومُ حَتَّى نُكْمِلَ ثَلاثِينَ أَوْ نَرَاهُ " , فَقُلْتُ : أَوَلا تَكْتَفِي بِرُؤْيَةِ مُعَاوِيَةَ وَصِيَامِهِ ؟ قَالَ : " لا , هَكَذَا أَمَرَنَا رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ " . هَذَا إِسْنَادٌ صَحِيحٌ

Abdulloh ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Umm Fazl bint Horis uni (Kuraybni) Shomga Muoviyaning oldiga yuborgan edi. (Kurayb) dedi: men Shomga bordim va uning hojatini bajardim. Men Shomda boʻlganimda Ramazon kirdi. Hilolni juma kechasi koʻrdim. Soʻng oy oxirida Madinaga keldim. Abdulloh ibn Abbos mendan (holimni) soʻradi, soʻng hilolni zikr etib: «Hilolni qachon koʻrdingiz?» dedi. Men: «Uni juma kechasi koʻrdik», dedim. U: «Sen oʻzing koʻrdingmi?» dedi. Men: «Ha, odamlar ham koʻrdi va roʻza tutishdi, Muoviya ham roʻza tutdi», dedim. U: «Lekin biz uni shanba kechasi koʻrdik. Toki oʻttiz (kun)ni toʻldirmaguncha yoki uni koʻrmaguncha roʻza tutaveramiz», dedi. Men: «Muoviyaning koʻrgani va roʻza tutgani senga kifoya qilmaydimi?» dedim. U: «Yoʻq, Rasululloh ﷺ bizni mana shunday buyurganlar», dedi. Bu — sahih isnoddir.Абдуллоҳ ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Умм Фазл бинт Ҳорис уни (Курайбни) Шомга Муовиянинг олдига юборган эди. (Курайб) деди: мен Шомга бордим ва унинг ҳожатини бажардим. Мен Шомда бўлганимда Рамазон кирди. Ҳилолни жума кечаси кўрдим. Сўнг ой охирида Мадинага келдим. Абдуллоҳ ибн Аббос мендан (ҳолимни) сўради, сўнг ҳилолни зикр этиб: «Ҳилолни қачон кўрдингиз?» деди. Мен: «Уни жума кечаси кўрдик», дедим. У: «Сен ўзинг кўрдингми?» деди. Мен: «Ҳа, одамлар ҳам кўрди ва рўза тутишди, Муовия ҳам рўза тутди», дедим. У: «Лекин биз уни шанба кечаси кўрдик. Токи ўттиз (кун)ни тўлдирмагунча ёки уни кўрмагунча рўза тутаверамиз», деди. Мен: «Муовиянинг кўргани ва рўза тутгани сенга кифоя қилмайдими?» дедим. У: «Йўқ, Расулуллоҳ ﷺ бизни мана шундай буюрганлар», деди. Бу — саҳиҳ исноддир.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ الْفَارِسِيُّ , ثنا عُثْمَانُ بْنُ خَرَّزَاذَ , ثنا إِبْرَاهِيمُ بْنُ بَشَّارٍ , ثنا سُفْيَانُ بْنُ عُيَيْنَةَ , عَنْ مَنْصُورٍ , عَنْ رِبْعِيِّ بْنِ حِرَاشٍ , عَنْ أَبِي مَسْعُودٍ الأَنْصَارِيِّ , قَالَ : " أَصْبَحْنَا صَبِيحَةَ ثَلاثِينَ , فَجَاءَ أَعْرَابِيَّانِ رَجُلانِ يَشْهَدَانِ عِنْدَ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَنَّهُمَا أَهَلاهُ بِالأَمْسِ , فَأَمَرَ النَّاسَ , فَأَفْطَرُوا "

Abu Masʼud al-Ansoriy (roziyallohu anhu) aytdi: Biz oʻttizinchi kun tongida turdik. Shunda ikki aʼrobiy — ikki kishi kelib, Nabiy ﷺ huzurida kecha uni koʻrganliklariga guvohlik berdilar. Bas, u zot odamlarga buyurdilar va ular iftor qildilar.Абу Масъуд ал-Ансорий (розияллоҳу анҳу) айтди: Биз ўттизинчи кун тонгида турдик. Шунда икки аъробий — икки киши келиб, Набий ﷺ ҳузурида кеча уни кўрганликларига гувоҳлик бердилар. Бас, у зот одамларга буюрдилар ва улар ифтор қилдилар.

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرٍ أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ مُوسَى بْنِ أَبِي حَامِدٍ ، ثنا رَوْحُ بْنُ الْفَرَجِ أَبُو الزِّنْبَاعِ الْمِصْرِيُّ بِمَكَّةَ , ثنا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عَبَّادٍ أَبُو عَبَّادٍ , ثنا الْمُفَضَّلُ بْنُ فَضَالَةَ , حَدَّثَنِي يَحْيَى بْنُ أَيُّوبَ , عَنْ يَحْيَى بْنِ سَعِيدٍ , عَنْ عَمْرَةَ , عَنْ عَائِشَةَ , عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ , قَالَ : " مَنْ لَمْ يُبَيِّتِ الصِّيَامَ قَبْلَ طُلُوعِ الْفَجْرِ فَلا صِيَامَ لَهُ " . تَفَرَّدَ بِهِ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عَبَّادٍ , عَنِ الْمُفَضَّلِ بِهَذَا الإِسْنَادِ , وَكُلُّهُمْ ثِقَاتٌ

Oisha (roziyallohu anho)dan, u Nabiy ﷺdan rivoyat qiladi: U zot: «Kim tong otishidan avval roʻzani kechadan niyat qilib olmasa, uning roʻzasi yoʻqdir», dedilar. Buni ushbu isnod bilan Abdulloh ibn Abbod al-Mufazzaldan yakka oʻzi rivoyat qilgan; ularning hammasi ishonchlidir.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан, у Набий ﷺдан ривоят қилади: У зот: «Ким тонг отишидан аввал рўзани кечадан ният қилиб олмаса, унинг рўзаси йўқдир», дедилар. Буни ушбу иснод билан Абдуллоҳ ибн Аббод ал-Муфаззалдан якка ўзи ривоят қилган; уларнинг ҳаммаси ишончлидир.

حَدَّثَنَا أَبُو الْقَاسِمِ بْنُ مَنِيعٍ إِمْلاءً , حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ ، حَدَّثَنَا خَالِدُ بْنُ مَخْلَدٍ , ثنا إِسْحَاقُ بْنُ حَازِمٍ , عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي بَكْرٍ , عَنْ سَالِمٍ , عَنِ ابْنِ عُمَرَ , عَنْ حَفْصَةَ , قَالَتْ : قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " لا صِيَامَ لِمَنْ لَمْ يَفْرِضْهُ قَبْلَ الْفَجْرِ " . وَحَدَّثَنَا الْحُسَيْنُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ الْقَاضِي , ثنا زُهَيْرُ بْنُ مُحَمَّدٍ , ثنا خَالِدُ بْنُ مَخْلَدٍ بِهَذَا الإِسْنَادِ , وَقَالَ : " لِمَنْ لَمْ يَفْرِضْهُ مِنَ اللَّيْلِ " . وَقَالَ أَيْضًا : حَدَّثَنِي عَبْدُ اللَّهِ بْنُ أَبِي بَكْرٍ , خَالَفَهُ يَحْيَى بْنُ أَيُّوبَ , وَابْنُ لَهِيعَةَ , رَوَيَاهُ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي بَكْرٍ , عَنِ الزُّهْرِيِّ , عَنْ سَالِمٍ

Hafsa (roziyallohu anho) aytdi: Allohning Rasuli ﷺ: «Roʻzani fajrdan oldin (oʻziga) lozim qilib olmagan kishining roʻzasi yoʻqdir», dedilar. Al-Husayn ibn Ismoil al-Qozi bizga aytib berdi, Zuhayr ibn Muhammad bizga aytib berdi, Xolid ibn Maxlad bizga ushbu isnod bilan aytib berdi va: «uni kechadan lozim qilib olmagan kishining», dedi. U yana: menga Abdulloh ibn Abu Bakr aytib berdi, dedi. Unga Yahyo ibn Ayyub va Ibn Lahiʼa muxolif boʻlib, ikkovi uni Abdulloh ibn Abu Bakrdan, u Zuhriydan, u Solimdan rivoyat qilganlar.Ҳафса (розияллоҳу анҳо) айтди: Аллоҳнинг Расули ﷺ: «Рўзани фажрдан олдин (ўзига) лозим қилиб олмаган кишининг рўзаси йўқдир», дедилар. Ал-Ҳусайн ибн Исмоил ал-Қози бизга айтиб берди, Зуҳайр ибн Муҳаммад бизга айтиб берди, Холид ибн Махлад бизга ушбу иснод билан айтиб берди ва: «уни кечадан лозим қилиб олмаган кишининг», деди. У яна: менга Абдуллоҳ ибн Абу Бакр айтиб берди, деди. Унга Яҳё ибн Айюб ва Ибн Лаҳиъа мухолиф бўлиб, иккови уни Абдуллоҳ ибн Абу Бакрдан, у Зуҳрийдан, у Солимдан ривоят қилганлар.

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرٍ النَّيْسَابُورِيُّ ، ثنا يُونُسُ بْنُ عَبْدِ الأَعْلَى , ثنا ابْنُ وَهْبٍ , أَخْبَرَنِي ابْنُ لَهِيعَةَ , وَيَحْيَى بْنُ أَيُّوبَ , عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي بَكْرٍ , عَنِ ابْنِ شِهَابٍ , عَنْ سَالِمٍ , عَنْ أَبِيهِ , عَنْ حَفْصَةَ , أَنّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ , قَالَ : " مَنْ لَمْ يَجْمَعِ الصِّيَامَ قَبْلَ الْفَجْرِ فَلا صِيَامَ لَهُ " . رَفَعَهُ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ أَبِي بَكْرٍ , عَنِ الزُّهْرِيِّ وَهُوَ مِنَ الثِّقَاتِ الرُّفَعَاءِ ، وَاخْتُلِفَ عَلَى الزُّهْرِيِّ فِي إِسْنَادِهِ . فَرَوَاهُ عَبْدُ الرَّزَّاقِ , عَنْ مَعْمَرٍ , عَنِ الزُّهْرِيِّ , عَنْ سَالِمٍ , عَنْ أَبِيهِ , عَنْ حَفْصَةَ مِنْ قَوْلِهَا . وَتَابَعَهُ الزُّبَيْدِيُّ ,وَعَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ إِسْحَاقَ , عَنِ الزُّهْرِيِّ . وَقَالَ ابْنُ الْمُبَارَكِ , عَنْ مَعْمَرٍ , وَابْنِ عُيَيْنَةَ , عَنِ الزُّهْرِيِّ , عَنْ حَمْزَةَ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ , عَنْ أَبِيهِ , عَنْ حَفْصَةَ . وَكَذَلِكَ قَالَ بِشْرُ بْنُ الْمُفَضَّلِ , عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ إِسْحَاقَ . وَكَذَلِكَ قَالَ إِسْحَاقُ بْنُ رَاشِدٍ , وَعَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ خَالِدٍ , عَنِ الزُّهْرِيِّ . وَغَيْرُ ابْنِ الْمُبَارَكِ يَرْوِيهِ عَنِ ابْنِ عُيَيْنَةَ , عَنِ الزُّهْرِيِّ , عَنْ حَمْزَةَ . وَاخْتُلِفَ عَنِ ابْنِ عُيَيْنَةَ فِي إِسْنَادِهِ . وَكَذَلِكَ قَالَ ابْنُ وَهْبٍ , عَنْ يُونُسَ , عَنِ الزُّهْرِيِّ . وَقَالَ ابْنُ وَهْبٍ أَيْضًا , عَنْ يُونُسَ , عَنِ الزُّهْرِيِّ , عَنْ سَالِمٍ , عَنِ ابْنِ عُمَرَ قَوْلَهُ . وَتَابَعَهُ عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ نَمِرٍ , عَنِ الزُّهْرِيِّ . وَقَالَ اللَّيْثُ , عَنْ عَقِيلٍ , عَنِ الزُّهْرِيِّ , عَنْ سَالِمٍ : أَنَّ عَبْدَ اللَّهِ , وَحَفْصَةَ قَالا ذَلِكَ . وَرَوَاهُ عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ عُمَرَ , عَنِ الزُّهْرِيِّ وَاخْتُلِفَ عَنْهُ

Hafsa (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadiki, Nabiy ﷺ: «Kim fajrdan oldin roʻzaga qatʼiy azm qilmasa, uning roʻzasi yoʻqdir», dedilar. Uni Abdulloh ibn Abu Bakr Zuhriydan (rivoyat qilib) marfuʼ qilgan, u esa ishonchli, martabasi yuqori (roviy)lardandir. Zuhriydan (kelgan) isnodda ixtilof qilingan: uni Abdurrazzoq Maʼmardan, u Zuhriydan, u Solimdan, u otasidan, u Hafsadan — uning oʻz soʻzi sifatida rivoyat qilgan. Unga az-Zubaydiy va Abdurrahmon ibn Ishoq Zuhriydan (rivoyat qilib) mutobaat qilganlar. Ibn al-Muborak esa Maʼmardan va Ibn Uyaynadan, ular Zuhriydan, u Hamza ibn Abdullohdan, u otasidan, u Hafsadan, deb aytgan. Bishr ibn al-Mufazzal ham Abdurrahmon ibn Ishoqdan shunday aytgan. Ishoq ibn Roshid va Abdurrahmon ibn Xolid ham Zuhriydan shunday aytganlar. Ibn al-Muborakdan boshqalar uni Ibn Uyaynadan, u Zuhriydan, u Hamzadan (deb) rivoyat qiladilar. Ibn Uyaynadan (kelgan) isnodda ham ixtilof qilingan. Ibn Vahb ham Yunusdan, u Zuhriydan shunday aytgan. Ibn Vahb yana Yunusdan, u Zuhriydan, u Solimdan, u Ibn Umardan — uning oʻz soʻzi sifatida, deb aytgan. Unga Abdurrahmon ibn Namir Zuhriydan (rivoyat qilib) mutobaat qilgan. Lays esa Uqayldan, u Zuhriydan, u Solimdan: Abdulloh va Hafsa buni aytganlar, deb rivoyat qilgan. Uni Ubaydulloh ibn Umar ham Zuhriydan rivoyat qilgan va undan (kelgan rivoyatda) ixtilof qilingan.Ҳафса (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинадики, Набий ﷺ: «Ким фажрдан олдин рўзага қатъий азм қилмаса, унинг рўзаси йўқдир», дедилар. Уни Абдуллоҳ ибн Абу Бакр Зуҳрийдан (ривоят қилиб) марфуъ қилган, у эса ишончли, мартабаси юқори (ровий)лардандир. Зуҳрийдан (келган) иснодда ихтилоф қилинган: уни Абдурраззоқ Маъмардан, у Зуҳрийдан, у Солимдан, у отасидан, у Ҳафсадан — унинг ўз сўзи сифатида ривоят қилган. Унга аз-Зубайдий ва Абдурраҳмон ибн Ишоқ Зуҳрийдан (ривоят қилиб) мутобаат қилганлар. Ибн ал-Муборак эса Маъмардан ва Ибн Уяйнадан, улар Зуҳрийдан, у Ҳамза ибн Абдуллоҳдан, у отасидан, у Ҳафсадан, деб айтган. Бишр ибн ал-Муфаззал ҳам Абдурраҳмон ибн Ишоқдан шундай айтган. Ишоқ ибн Рошид ва Абдурраҳмон ибн Холид ҳам Зуҳрийдан шундай айтганлар. Ибн ал-Муборакдан бошқалар уни Ибн Уяйнадан, у Зуҳрийдан, у Ҳамзадан (деб) ривоят қиладилар. Ибн Уяйнадан (келган) иснодда ҳам ихтилоф қилинган. Ибн Ваҳб ҳам Юнусдан, у Зуҳрийдан шундай айтган. Ибн Ваҳб яна Юнусдан, у Зуҳрийдан, у Солимдан, у Ибн Умардан — унинг ўз сўзи сифатида, деб айтган. Унга Абдурраҳмон ибн Намир Зуҳрийдан (ривоят қилиб) мутобаат қилган. Лайс эса Уқайлдан, у Зуҳрийдан, у Солимдан: Абдуллоҳ ва Ҳафса буни айтганлар, деб ривоят қилган. Уни Убайдуллоҳ ибн Умар ҳам Зуҳрийдан ривоят қилган ва ундан (келган ривоятда) ихтилоф қилинган.

حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ حَمَّادٍ ، ثنا الْحَسَنُ بْنُ عَرَفَةَ , ثنا سُفْيَانُ بْنُ عُيَيْنَةَ , عَنِ الزُّهْرِيِّ ، عَنْ حَمْزَةَ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ , عَنْ أَبِيهِ , عَنْ حَفْصَةَ , قَالَتْ : " لا صِيَامَ لِمَنْ لَمْ يَجْمَعِ الصِّيَامَ قَبْلَ الْفَجْرِ "

Hafsa (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: U: «Tong otishidan oldin roʻzani qatʼiy niyat qilmagan kishi uchun roʻza yoʻqdir», dedi.Ҳафса (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: У: «Тонг отишидан олдин рўзани қатъий ният қилмаган киши учун рўза йўқдир», деди.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ مَخْلَدٍ ، ثنا إِسْحَاقُ الصَّفَّارُ , ثنا الْوَاقِدِيُّ ، ثنا مُحَمَّدُ بْنُ هِلالٍ , عَنْ أَبِيهِ , أَنَّهُ سَمِعَ مَيْمُونَةَ بِنْتَ سَعْدٍ , تَقُولُ : سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ , يَقُولُ : " مَنْ أَجْمَعَ الصَّوْمَ مِنَ اللَّيْلِ فَلْيَصُمْ , وَمَنْ أَصْبَحَ وَلَمْ يُجْمِعْهُ فَلا يَصُمْ "

Maymuna bint Saʼd (roziyallohu anho) aytdi: Men Allohning Rasuli ﷺning shunday deganlarini eshitdim: «Kim kechadan roʻzaga qatʼiy azm qilsa, roʻza tutsin; kim unga azm qilmagan holda tongni qarshilasa, roʻza tutmasin».Маймуна бинт Саъд (розияллоҳу анҳо) айтди: Мен Аллоҳнинг Расули ﷺнинг шундай деганларини эшитдим: «Ким кечадан рўзага қатъий азм қилса, рўза тутсин; ким унга азм қилмаган ҳолда тонгни қаршиласа, рўза тутмасин».

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَمْرِو بْنِ الْبَخْتَرِيِّ ، ثنا أَحْمَدُ بْنُ الْخَلِيلِ , ثنا الْوَاقِدِيُّ ، ثنا مُعَاوِيَةُ بْنُ صَالِحٍ , عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ قَيْسٍ اللَّخْمِيِّ , قَالَ : سَمِعْتُ عَائِشَةَ زَوْجَ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ , تَقُولُ : " أَصْبَحَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ صَائِمًا صُبْحَ ثَلاثِينَ يَوْمًا , فَرَأَى هِلالَ شَوَّالٍ نَهَارًا فَلَمْ يُفْطِرْ حَتَّى أَمْسَى "

Abdulloh ibn Qays al-Laxmiy aytdi: Men Nabiy ﷺning zavjalari Oisha (roziyallohu anho)ning shunday deganlarini eshitdim: Allohning Rasuli ﷺ oʻttizinchi kun tongida roʻzador holda turdilar, soʻng Shavvol hilolini kunduzi koʻrdilar-u, oqshom kirmaguncha iftor qilmadilar.Абдуллоҳ ибн Қайс ал-Лахмий айтди: Мен Набий ﷺнинг завжалари Оиша (розияллоҳу анҳо)нинг шундай деганларини эшитдим: Аллоҳнинг Расули ﷺ ўттизинчи кун тонгида рўзадор ҳолда турдилар, сўнг Шаввол ҳилолини кундузи кўрдилар-у, оқшом кирмагунча ифтор қилмадилар.

قَالَ : وَحَدَّثَنَا الْوَاقِدِيُّ , ثنا مَعْمَرٌ , وَمُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ , وَعَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ عَبْدِ الْعَزِيزِ , عَنِ الزُّهْرِيِّ ، عَنْ سَالِمٍ , عَنْ أَبِيهِ , قَالَ : رَأَى هِلالَ شَوَّالٍ نَهَارًا , فَقَالَ ابْنُ عُمَرَ : " لا يَحِلُّ لَكُمْ أَنْ تُفْطِرُوا حَتَّى تَرَوُا الْهِلالَ مِنْ حَيْثُ يُرَى "

Solim otasidan rivoyat qiladi: U aytdi: Shavvol hiloli kunduzi koʻrildi. Shunda Ibn Umar: «Hilolni u koʻriladigan (payt)da koʻrmaguningizcha iftor qilishingiz sizlarga halol emas», dedi.Солим отасидан ривоят қилади: У айтди: Шаввол ҳилоли кундузи кўрилди. Шунда Ибн Умар: «Ҳилолни у кўриладиган (пайт)да кўрмагунингизча ифтор қилишингиз сизларга ҳалол эмас», деди.

قَالَ : وَثنا الْوَاقِدِيُّ , ثنا مُعَاذُ بْنُ مُحَمَّدٍ الأَنْصَارِيُّ , قَالَ : سَأَلْتُ الزُّهْرِيَّ , عَنْ هِلالِ شَوَّالٍ إِذَا رُؤِيَ بَاكِرًا , قَالَ : سَمِعْتُ سَعِيدَ بْنَ الْمُسَيِّبِ , يَقُولُ : " إِنْ رُؤِيَ هِلالُ شَوَّالٍ بَعْدَ أَنْ طَلَعَ الْفَجْرُ إِلَى الْعَصْرِ , أَوْ إِلَى أَنْ تَغْرُبَ الشَّمْسُ فَهُوَ مِنَ اللَّيْلَةِ الَّتِي تَجِيءُ " . قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ : وَهَذَا مُجْمَعٌ عَلَيْهِ

Muoz ibn Muhammad al-Ansoriy aytdi: Men Zuhriydan Shavvol hiloli erta (kunduzi) koʻrilsa (nima boʻlishi) haqida soʻradim. U: Men Saʼid ibn al-Musayyabning shunday deganini eshitdim, dedi: «Agar Shavvol hiloli fajr chiqqandan keyin — asrga qadar yoki quyosh botguncha koʻrilsa, u — keladigan kechanikidir». Abu Abdulloh aytdi: Bu — ijmoʼ qilingan (masala)dir.Муоз ибн Муҳаммад ал-Ансорий айтди: Мен Зуҳрийдан Шаввол ҳилоли эрта (кундузи) кўрилса (нима бўлиши) ҳақида сўрадим. У: Мен Саъид ибн ал-Мусайябнинг шундай деганини эшитдим, деди: «Агар Шаввол ҳилоли фажр чиққандан кейин — асрга қадар ёки қуёш ботгунча кўрилса, у — келадиган кечаникидир». Абу Абдуллоҳ айтди: Бу — ижмў қилинган (масала)дир.

حَدَّثَنَا ابْنُ صَاعِدٍ , ثنا بُنْدَارٌ , ثنا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ , ثنا شُعْبَةُ , عَنْ جَعْدَةَ , عَنْ أُمِّ هَانِئٍ وَهِيَ جَدَّتُهُ , أَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ دَخَلَ عَلَيْهَا فَأُتِيَ بِإِنَاءٍ فَشَرِبَهُ ثُمَّ نَاوَلَنِي , فَقُلْتُ : إِنِّي صَائِمَةٌ , فَقَالَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " إِنَّ الصَّائِمَ الْمُتَطَوِّعَ أَمِيرٌ أَوْ أَمِينُ نَفْسِهِ , فَإِنْ شِئْتِ فَصُومِي وَإِنْ شِئْتِ فَأَفْطِرِي "

Umm Honiʼ (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadiki, Nabiy ﷺ uning huzuriga kirdilar. U zotga bir idish keltirildi, u zot undan ichdilar, soʻng menga uzatdilar. Men: «Men roʻzadorman», dedim. Shunda Nabiy ﷺ: «Nafl roʻza tutuvchi oʻz nafsining amiri — yoki amini — dir. Xohlasang roʻza tut, xohlasang iftor qil», dedilar.Умм Ҳониъ (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинадики, Набий ﷺ унинг ҳузурига кирдилар. У зотга бир идиш келтирилди, у зот ундан ичдилар, сўнг менга узатдилар. Мен: «Мен рўзадорман», дедим. Шунда Набий ﷺ: «Нафл рўза тутувчи ўз нафсининг амири — ёки амини — дир. Хоҳласанг рўза тут, хоҳласанг ифтор қил», дедилар.

حَدَّثَنَا أَبُو حَامِدٍ مُحَمَّدُ بْنُ هَارُونَ ، إِمْلاءً , ثنا خَالِدُ بْنُ يُوسُفَ السَّمْتِيُّ , ثنا أَبُو عَوَانَةَ ، ثنا سِمَاكُ بْنُ حَرْبٍ , عَنِ ابْنُ أُمِّ هَانِئٍ أَنَّهُ سَمِعَهُ مِنْهَا , أَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أُتِيَ بِشَرَابٍ يَوْمَ فَتْحِ مَكَّةَ , فَشَرِبَ ثُمَّ نَاوَلَنِي فَشَرِبْتُ , ثُمَّ قُلْتُ : يَا نَبِيَّ اللَّهِ , إِنِّي كُنْتُ صَائِمَةً , فَقَالَ لَهَا : " أَكُنْتِ تَقْضِينَ عَنْكِ شَيْئًا ؟ " ، قَالَتْ : لا , قَالَ : " فَلا يَضُرُّكِ " . اخْتُلِفَ عَنْ سِمَاكٍ

Umm Honiʼ (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadiki, Makka fathi kuni Nabiy ﷺga ichimlik keltirildi. U zot ichdilar, soʻng menga uzatdilar, men ham ichdim. Soʻng men: «Ey Allohning Nabiysi, men roʻzador edim», dedim. U zot unga: «Zimmangdagi biror (roʻzani) qazo qilayotgan edingmi?» dedilar. U: «Yoʻq», dedi. U zot: «Unda senga zarari yoʻq», dedilar. Simokdan (kelgan rivoyatda) ixtilof qilingan.Умм Ҳониъ (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинадики, Макка фатҳи куни Набий ﷺга ичимлик келтирилди. У зот ичдилар, сўнг менга узатдилар, мен ҳам ичдим. Сўнг мен: «Эй Аллоҳнинг Набийси, мен рўзадор эдим», дедим. У зот унга: «Зиммангдаги бирор (рўзани) қазо қилаётган эдингми?» дедилар. У: «Йўқ», деди. У зот: «Унда сенга зарари йўқ», дедилар. Симокдан (келган ривоятда) ихтилоф қилинган.

حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ صَاعِدٍ ، ثنا بُنْدَارٌ , ثنا أَبُو دَاوُدَ ، ثنا شُعْبَةُ , عنْ جَعْدَةَ , عَنْ أُمِّ هَانِئٍ , أَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أُتِيَ بِشَرَابٍ فَشَرِبَ ثُمَّ سَقَانِي فَشَرِبْتُ , فَقُلْتُ : يَا رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ , أَمَا إِنِّي كُنْتُ صَائِمَةً , فَقَالَ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " الْمُتَطَوِّعُ أَمِينُ أَوْ أَمِيرُ نَفْسِهِ , فَإِنْ شَاءَ صَامَ وَإِنْ شَاءَ أَفْطَرَ " . قَالَ شُعْبَةُ : فَقُلْتُ : سَمِعْتَهُ مِنْ أُمِّ هَانِئٍ ؟ قَالَ : لا حَدَّثَنَاهُ أَهْلُنَا , وَأَبُو صَالِحٍ . قَالَ شُعْبَةُ : وَكُنْتُ أَسْمَعُ سِمَاكًا , يَقُولُ : حَدَّثَنِي ابْنَا جَعْدَةَ , فَلَقِيتُ أَفْضَلَهُمَا , فَحَدَّثَنِي بِهَذَا الْحَدِيثِ . حَدَّثَنَا أَبُو شَيْبَةَ ، ثنا أَبُو مُوسَى ، ثنا أَبُو دَاوُدَ ، ثنا شُعْبَةُ , بِهَذَا وَقَالَ فِيهِ حَدَّثَنَا أَهْلُنَا ، وأَبُو صَالِحٍ ، عَنْ أُمِّ هَانِئٍ . قَالَ شُعْبَةُ : وَكَانَ سِمَاكٌ يَقُولُ : حَدَّثَنَا ابْنَا أُمِّ هَانِئٍ , فَرَوَيْتُهُ أَنَا عَنْ أَفْضَلِهِمَا , وَصَلَ إِسْنَادَهُ أَبُو دَاوُدَ , عَنْ شُعْبَةَ

Umm Honiʼ (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadiki, Nabiy ﷺga ichimlik keltirildi. U zot ichdilar, soʻng menga ichirdilar, men ham ichdim. Men: «Ey Allohning Rasuli, men roʻzador edim-ku», dedim. Shunda u zot ﷺ: «Nafl (roʻza) tutuvchi oʻz nafsining amini — yoki amiri — dir: xohlasa roʻza tutadi, xohlasa iftor qiladi», dedilar. Shuʼba aytdi: Men: «Buni Umm Honiʼdan eshitganmisan?» dedim. U: «Yoʻq, buni bizga oilamiz va Abu Solih aytib bergan», dedi. Shuʼba aytdi: Men Simokning: menga Jaʼdaning ikki oʻgʻli aytib berdi, deganini eshitar edim; men ularning afzalrogʻi bilan uchrashdim, u menga ushbu hadisni aytib berdi. Abu Shayba bizga aytib berdi, Abu Muso bizga aytib berdi, Abu Dovud bizga aytib berdi, Shuʼba bizga shuni (rivoyat qildi) va unda: bizga oilamiz hamda Abu Solih Umm Honiʼdan aytib berdi, dedi. Shuʼba aytdi: Simok: bizga Umm Honiʼning ikki oʻgʻli aytib berdi, der edi; men esa uni ularning afzalrogʻidan rivoyat qildim. Uning isnodini Abu Dovud Shuʼbadan (rivoyat qilib) ulagan.Умм Ҳониъ (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинадики, Набий ﷺга ичимлик келтирилди. У зот ичдилар, сўнг менга ичирдилар, мен ҳам ичдим. Мен: «Эй Аллоҳнинг Расули, мен рўзадор эдим-ку», дедим. Шунда у зот ﷺ: «Нафл (рўза) тутувчи ўз нафсининг амини — ёки амири — дир: хоҳласа рўза тутади, хоҳласа ифтор қилади», дедилар. Шуъба айтди: Мен: «Буни Умм Ҳониъдан эшитганмисан?» дедим. У: «Йўқ, буни бизга оиламиз ва Абу Солиҳ айтиб берган», деди. Шуъба айтди: Мен Симокнинг: менга Жаъданинг икки ўғли айтиб берди, деганини эшитар эдим; мен уларнинг афзалроғи билан учрашдим, у менга ушбу ҳадисни айтиб берди. Абу Шайба бизга айтиб берди, Абу Мусо бизга айтиб берди, Абу Довуд бизга айтиб берди, Шуъба бизга шуни (ривоят қилди) ва унда: бизга оиламиз ҳамда Абу Солиҳ Умм Ҳониъдан айтиб берди, деди. Шуъба айтди: Симок: бизга Умм Ҳониънинг икки ўғли айтиб берди, дер эди; мен эса уни уларнинг афзалроғидан ривоят қилдим. Унинг иснодини Абу Довуд Шуъбадан (ривоят қилиб) улаган.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْقَاسِمِ بْنِ زَكَرِيَّا , ثنا عَبَّادُ بْنُ يَعْقُوبَ , ثنا الْوَلِيدُ بْنُ أَبِي ثَوْرٍ , عَنْ سِمَاكٍ , عَنْ يَحْيَى بْنِ جَعْدَةَ , عَنْ جَدَّتِهِ أُمِّ هَانِئٍ , " أَنّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ شَرِبَ شَرَابًا فَأَعْطَاهَا فَضْلَهُ فَشَرِبَتْهُ , فَقَالَتِ : اسْتَغْفِرْ لِي , إِنِّي كُنْتُ صَائِمَةً " . مثل قَوْلِ أَبِي عَوَانَةَ , قَوْلُهُ : يَحْيَى بْنُ جَعْدَةَ , وَهْمٌ مِنَ الْوَلِيدِ وَهُوَ ضَعِيفٌ

Yahyo ibn Jaʼda buvisi Umm Honiʼdan rivoyat qiladiki, Allohning Rasuli ﷺ bir ichimlik ichdilar va uning qolganini unga berdilar, u esa uni ichdi. Soʻng u: «Menga magʻfirat soʻrang, men roʻzador edim», dedi. Bu — Abu Avonaning soʻzi kabidir. Validning: Yahyo ibn Jaʼda, degani — uning vahmidir, u esa zaifdir.Яҳё ибн Жаъда бувиси Умм Ҳониъдан ривоят қиладики, Аллоҳнинг Расули ﷺ бир ичимлик ичдилар ва унинг қолганини унга бердилар, у эса уни ичди. Сўнг у: «Менга мағфират сўранг, мен рўзадор эдим», деди. Бу — Абу Авонанинг сўзи кабидир. Валиднинг: Яҳё ибн Жаъда, дегани — унинг ваҳмидир, у эса заифдир.

حَدَّثَنَا أَبُو شَيْبَةَ عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ جَعْفَرٍ ، ثنا أَبُو مُوسَى ، ثنا الْوَلِيدُ , ثنا حَمَّادُ بْنُ سَلَمَةَ , عَنْ سِمَاكٍ , عَنْ هَارُونَ , عَنْ جَدَّتِهِ , أَنَّهَا قَالَتْ : دَخَلْتُ عَلَى النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ , وَأَنَا صَائِمَةٌ فَنَاوَلَنِي فَضْلَ شَرَابٍ فَشَرِبْتُهُ , فَقُلْتُ : يَا رَسُولَ اللَّهِ , إِنِّي كُنْتُ صَائِمَةً , وَإِنِّي كَرِهْتُ أَنْ أَرُدَّ سُؤْرَكَ , قَالَ : " إِنْ كَانَ قَضَاءً مِنْ رَمَضَانَ فَصُومِي يَوْمًا مَكَانَهُ , وَإِنْ كَانَ تَطَوُّعًا فَإِنْ شِئْتِ فَاقْضِيهِ , وَإِنْ شِئْتِ فَلا تَقْضِهِ " . رَوَاهُ حَاتِمُ بْنُ أَبِي صَغِيرَةَ , عَنْ سِمَاكٍ , عَنْ أَبِي صَالِحٍ ، عَنْ أُمِّ هَانِئٍ

Horun buvisidan rivoyat qiladiki, u aytdi: Men roʻzador holimda Nabiy ﷺ huzurlariga kirdim. U zot menga ichimlikning qolganini uzatdilar, men uni ichdim. Soʻng: «Ey Allohning Rasuli, men roʻzador edim, lekin sizning qoldigʻingizni qaytarishni yoqtirmadim», dedim. U zot: «Agar Ramazon qazosi boʻlsa, uning oʻrniga bir kun roʻza tut; agar nafl boʻlsa, xohlasang qazo qil, xohlasang qazo qilma», dedilar. Buni Hotim ibn Abu Sagʻira Simokdan, u Abu Solihdan, u Umm Honiʼdan rivoyat qilgan.Ҳорун бувисидан ривоят қиладики, у айтди: Мен рўзадор ҳолимда Набий ﷺ ҳузурларига кирдим. У зот менга ичимликнинг қолганини узатдилар, мен уни ичдим. Сўнг: «Эй Аллоҳнинг Расули, мен рўзадор эдим, лекин сизнинг қолдиғингизни қайтаришни ёқтирмадим», дедим. У зот: «Агар Рамазон қазоси бўлса, унинг ўрнига бир кун рўза тут; агар нафл бўлса, хоҳласанг қазо қил, хоҳласанг қазо қилма», дедилар. Буни Ҳотим ибн Абу Сағира Симокдан, у Абу Солиҳдан, у Умм Ҳониъдан ривоят қилган.

حَدَّثَنَا الْقَاضِي الْمَحَامِلِيُّ , ثنا مُحَمَّدُ بْنُ حَسَّانَ الأَزْرَقُ , حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ أَبِي الْحَجَّاجِ الْخَاقَانِيُّ , ثنا أَبُو يُونُسَ يَعْنِي حَاتِمَ بْنَ أَبِي صَغِيرَةَ , حَدَّثَنِي سِمَاكُ بْنُ حَرْبٍ , عَنْ أَبِي صَالِحٍ ، عَنْ أُمِّ هَانِئٍ , قَالَتْ : قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " الْمُتَطَوِّعُ بِالْخِيَارِ إِنْ شَاءَ صَامَ وَإِنْ شَاءَ أَفْطَرَ "

Umm Honiʼ (roziyallohu anho) aytdi: Allohning Rasuli ﷺ: «Nafl (roʻza) tutuvchi ixtiyorlidir: xohlasa roʻza tutadi, xohlasa iftor qiladi», dedilar.Умм Ҳониъ (розияллоҳу анҳо) айтди: Аллоҳнинг Расули ﷺ: «Нафл (рўза) тутувчи ихтиёрлидир: хоҳласа рўза тутади, хоҳласа ифтор қилади», дедилар.

حَدَّثَنَا أَبُو مُحَمَّدِ بْنُ صَاعِدٍ ، ثنا بُنْدَارٌ , ثنا صَفْوَانُ بْنُ عِيسَى , ثنا أَبُو يُونُسَ الْقُشَيْرِيُّ ، عَنْ سِمَاكٍ , عَنْ أَبِي صَالِحٍ ، عَنْ أُمِّ هَانِئٍ , أَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ كَانَ يَقُولُ : " الصَّائِمُ الْمُتَطَوِّعُ أَمِينُ أَوْ أَمِيرُ نَفْسِهِ , إِنْ شَاءَ صَامَ وَإِنْ شَاءَ أَفْطَرَ " . اخْتُلِفَ عَنْ سِمَاكٍ فِيهِ , وَإِنَّمَا سَمِعَهُ سِمَاكٌ مِنِ ابْنِ أُمِّ هَانِئٍ , عَنْ أَبِي صَالِحٍ , عَنْ أُمِّ هَانِئٍ . وَاللَّهُ أَعْلَمُ

Umm Honiʼ (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadiki, Nabiy ﷺ: «Nafl roʻza tutuvchi oʻz nafsining amini — yoki amiri — dir: xohlasa roʻza tutadi, xohlasa iftor qiladi», der edilar. Simokdan (kelgan rivoyatda) bunda ixtilof qilingan; Simok uni faqat Umm Honiʼning oʻgʻlidan, u Abu Solihdan, u Umm Honiʼdan (rivoyat qilgan holda) eshitgan. Vallohu aʼlam.Умм Ҳониъ (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинадики, Набий ﷺ: «Нафл рўза тутувчи ўз нафсининг амини — ёки амири — дир: хоҳласа рўза тутади, хоҳласа ифтор қилади», дер эдилар. Симокдан (келган ривоятда) бунда ихтилоф қилинган; Симок уни фақат Умм Ҳониънинг ўғлидан, у Абу Солиҳдан, у Умм Ҳониъдан (ривоят қилган ҳолда) эшитган. Валлоҳу аълам.

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرٍ النَّيْسَابُورِيُّ ، ثنا يُوسُفُ بْنُ سَعِيدٍ , ثنا حَجَّاجٌ , عَنِ ابْنِ جُرَيْجٍ , أَخْبَرَنِي أَبُو الزُّبَيْرِ ، عَنْ جَابِرٍ " أَنَّهُ لَمْ يَكُنْ يَرَى بِإِفْطَارِ الْمُتَطَوِّعِ بَأْسًا "

Abu Zubayr Jobirdan rivoyat qiladiki, u nafl (roʻza) tutuvchining iftor qilishida zarar koʻrmas edi.Абу Зубайр Жобирдан ривоят қиладики, у нафл (рўза) тутувчининг ифтор қилишида зарар кўрмас эди.

حَدَّثَنَا يَعْقُوبُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ الْبَزَّازُ , حَدَّثَنَا الْحَسَنُ بْنُ عَرَفَةَ , ثنا عَلِيُّ بْنُ ثَابِتٍ , عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عُبَيْدِ اللَّهِ , عَنْ عَطَاءٍ , عَنْ أُمِّ سَلَمَةَ , أَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ كَانَ يُصْبِحُ مِنَ اللَّيْلِ وَهُوَ يُرِيدُ الصَّوْمَ , فَيَقُولُ لَنَا : " أَعِنْدَكُمْ شَيْءٌ أَتَاكُمْ شَيْءٌ ؟ " ، قَالَتْ : فَنَقُولُ : أَوَلَمْ تُصْبِحْ صَائِمًا , فَيَقُولُ : " بَلَى , وَلَكِنْ لا بَأْسَ أَنْ أُفْطِرَ مَا لَمْ يَكُنْ نَذْرًا أَوْ قَضَاءَ رَمَضَانَ " . مُحَمَّدُ بْنُ عُبَيْدِ اللَّهِ هُوَ الْعَرْزَمِيُّ , ضَعِيفُ الْحَدِيثِ

Umm Salama (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadiki, Nabiy ﷺ kechadan roʻza tutmoqchi boʻlgan holda tongni qarshilar va bizga: «Sizlarda biror narsa bormi, sizlarga biror narsa keldimi?» der edilar. U (Umm Salama) aytdi: Biz: «Roʻzador holda tongni qarshilagan emasmidingiz?» der edik. U zot: «Ha, lekin nazr yoki Ramazon qazosi boʻlmasa, iftor qilishimda zarar yoʻq», der edilar. Muhammad ibn Ubaydulloh — u al-Arzamiydir, hadisi zaifdir.Умм Салама (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинадики, Набий ﷺ кечадан рўза тутмоқчи бўлган ҳолда тонгни қаршилар ва бизга: «Сизларда бирор нарса борми, сизларга бирор нарса келдими?» дер эдилар. У (Умм Салама) айтди: Биз: «Рўзадор ҳолда тонгни қаршилаган эмасмидингиз?» дер эдик. У зот: «Ҳа, лекин назр ёки Рамазон қазоси бўлмаса, ифтор қилишимда зарар йўқ», дер эдилар. Муҳаммад ибн Убайдуллоҳ — у ал-Арзамийдир, ҳадиси заифдир.

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ زِيَادٍ النَّيْسَابُورِيُّ , ثنا الْعَبَّاسُ بْنُ مُحَمَّدٍ ، وأَبُو أُمَيَّةَ ، قَالا : نا رَوْحُ بْنُ عُبَادَةَ , حَدَّثَنَا شُعْبَةُ , عَنْ طَلْحَةَ بْنِ يَحْيَى , عَنْ عَائِشَةَ بِنْتِ طَلْحَةَ , عَنْ عَائِشَةَ أُمِّ الْمُؤْمِنِينَ , قَالَتْ : كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يُحِبُّ طَعَامًا فَجَاءَ يَوْمًا , فَقَالَ : " هَلْ عِنْدَكُمْ مِنْ ذَلِكَ الطَّعَامِ " , قُلْتُ : لا , قَالَ : " إِنِّي صَائِمٌ "

Muʼminlarning onasi Oisha (roziyallohu anho) aytdi: Allohning Rasuli ﷺ bir taomni yaxshi koʻrar edilar. Bir kuni kelib: «Sizlarda oʻsha taomdan bormi?» dedilar. Men: «Yoʻq», dedim. U zot: «Men roʻzadorman», dedilar.Муъминларнинг онаси Оиша (розияллоҳу анҳо) айтди: Аллоҳнинг Расули ﷺ бир таомни яхши кўрар эдилар. Бир куни келиб: «Сизларда ўша таомдан борми?» дедилар. Мен: «Йўқ», дедим. У зот: «Мен рўзадорман», дедилар.

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرٍ النَّيْسَابُورِيُّ ، وَإِبْرَاهِيمُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ بَطْحَاءَ ، وَآخَرُونَ قَالُوا : نا حَمَّادُ بْنُ الْحَسَنِ بْنِ عَنْبَسَةَ , ثنا أَبُو دَاوُدَ ، ثنا سُلَيْمَانُ بْنُ مُعَاذٍ الضَّبِّيُّ , عَنْ سِمَاكِ بْنِ حَرْبٍ , عَنْ عِكْرِمَةَ , قَالَ : قَالَتْ عَائِشَةُ : دَخَلَ عَلَيَّ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ , فَقَالَ : " عِنْدَكِ شَيْءٌ ؟ " ، قُلْتُ : لا , قَالَ : " إِذًا أَصُومُ " , وَدَخَلَ عَلَيَّ يَوْمًا آخَرَ , فَقَالَ : " أَعِنْدَكِ شَيْءٌ ؟ " ، قُلْتُ : نَعَمْ , قَالَ : " إِذًا أُطْعِمُ , وَإِنْ كُنْتُ قَدْ فَرَضْتُ الصَّوْمَ " . هَذَا إِسْنَادٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ

Ikrima aytdi: Oisha (roziyallohu anho) dedi: Nabiy ﷺ huzurimga kirib: «Senda biror narsa bormi?» dedilar. Men: «Yoʻq», dedim. U zot: «Unday boʻlsa, roʻza tutaman», dedilar. Boshqa bir kuni huzurimga kirib: «Senda biror narsa bormi?» dedilar. Men: «Ha», dedim. U zot: «Unday boʻlsa, yeyman, garchi roʻzani (oʻzimga) lozim qilgan boʻlsam ham», dedilar. Bu — hasan sahih isnoddir.Икрима айтди: Оиша (розияллоҳу анҳо) деди: Набий ﷺ ҳузуримга кириб: «Сенда бирор нарса борми?» дедилар. Мен: «Йўқ», дедим. У зот: «Ундай бўлса, рўза тутаман», дедилар. Бошқа бир куни ҳузуримга кириб: «Сенда бирор нарса борми?» дедилар. Мен: «Ҳа», дедим. У зот: «Ундай бўлса, ейман, гарчи рўзани (ўзимга) лозим қилган бўлсам ҳам», дедилар. Бу — ҳасан саҳиҳ исноддир.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْقَاسِمِ بْنِ زَكَرِيَّا ، ثنا عَبَّادٌ , ثنا الْوَلِيدُ بْنُ أَبِي ثَوْرٍ , عَنْ سِمَاكٍ , عَنْ عِكْرِمَةَ , عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ , قَالَ : " إِذَا صَامَ الرَّجُلُ تَطَوُّعًا فَلْيُفْطِرْ مَتَى شَاءَ "

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) aytdi: «Kishi nafl roʻza tutsa, xohlagan paytida iftor qilaversin».Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) айтди: «Киши нафл рўза тутса, хоҳлаган пайтида ифтор қилаверсин».

حَدَّثَنَا أَبُو طَالِبٍ الْكَاتِبُ عَلِيُّ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ الْجَهْمِ ، ثنا عَلِيُّ بْنُ مُسْلِمٍ الطُّوسِيُّ . ح وَحَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْحَاقَ , ثنا أَحْمَدُ بْنُ مَنْصُورٍ الرَّمَادِيُّ , ثنا جَعْفَرُ بْنُ عَوْنٍ , نا أَبُو الْعُمَيْسِ ، عَنْ عَوْنِ بْنِ أَبِي جُحَيْفَةَ , عَنْ أَبِيهِ أَنّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ آخَى بَيْنَ سَلْمَانَ وَبَيْنَ أَبِي الدَّرْدَاءِ , قَالَ : فَجَاءَ سَلْمَانُ يَزُورُ أَبَا الدَّرْدَاءِ , فَإِذَا أُمُّ الدَّرْدَاءِ مُتَبَذِّلَةً , قَالَ : مَا شَأْنُكِ ؟ قَالَتْ : إِنَّ أَخَاكَ يَقُومُ اللَّيْلَ وَيَصُومُ النَّهَارَ , وَلَيْسَ لَهُ حَاجَةٌ فِي نِسَاءِ الدُّنْيَا , فَجَاءَ أَبُو الدَّرْدَاءِ فَرَحَّبَ بِهِ سَلْمَانُ وَقَرَّبَ إِلَيْهِ طَعَامًا , فَقَالَ لَهُ سَلْمَانُ : أَطْعِمْ , فَقَالَ : إِنِّي صَائِمٌ , فَقَالَ : أَقْسَمْتُ عَلَيْكَ لَتُفْطِرَنَّهُ , قَالَ : مَا أَنَا بِآكِلٍ حَتَّى تَأْكُلَ فَأَكَلَ مَعَهُ , ثُمَّ بَاتَ عِنْدَهُ حَتَّى إِذَا كَانَ اللَّيْلُ أَرَادَ أَبُو الدَّرْدَاءِ أَنْ يَقُومَ فَمَنَعَهُ سَلْمَانُ , وَقَالَ لَهُ : " إِنَّ لِجَسَدِكَ عَلَيْكَ حَقًّا , وَلِرَبِّكَ عَلَيْكَ حَقًّا , وَلأَهْلِكَ عَلَيْكَ حَقًّا , صُمْ وَأَفْطِرْ , وَصَلِّ وَنَمْ , وَائْتِ أَهْلَكَ وَأَعْطِ كُلَّ ذِي حَقِّ حَقَّهُ " , فَلَمَّا كَانَ فِي وَجْهِ الصُّبْحِ , قَالَ : قُمِ الآنَ إِنْ شِئْتَ , فَقَامَا فَتَوَضَّيَا ثُمَّ رَكَعَا ثُمَّ خَرَجَا إِلَى الصَّلاةِ , فَدَنَا أَبُو الدَّرْدَاءِ لِيُخْبِرَ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بِالَّذِي أَمَرَهُ سَلْمَانُ , فَقَالَ لَهُ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " يَا أَبَا الدَّرْدَاءِ , إِنَّ لِجَسَدِكَ عَلَيْكَ حَقًّا " , مثل مَا قَالَ سَلْمَانُ . لَفْظُ أَبِي طَالِبٍ

Avn ibn Abu Juhayfa otasidan rivoyat qiladiki, Allohning Rasuli ﷺ Salmon bilan Abu Dardo oʻrtasida birodarlik oʻrnatdilar. (Roviy) dedi: Salmon Abu Dardoni ziyorat qilgani keldi va Ummu Dardoni eskirgan kiyimda koʻrdi. U: «Senga nima boʻldi?» dedi. U ayol: «Birodaring kechasi (namozga) turadi, kunduzi roʻza tutadi, dunyo ayollariga esa uning hojati yoʻq», dedi. Soʻng Abu Dardo keldi, Salmon uni yaxshi kutib olib, oldiga taom qoʻydi va unga: «Ye», dedi. U: «Men roʻzadorman», dedi. Salmon: «Buni albatta yeyishing uchun senga qasam ichdim», dedi. U: «Sen yemaguningcha men yemayman», dedi va u bilan birga yedi. Soʻng u (Salmon) uning huzurida tunab qoldi. Kecha boʻlganda Abu Dardo (namozga) turmoqchi boʻldi, Salmon uni toʻsdi va unga: «Albatta, tanangning senda haqqi bor, Robbingning senda haqqi bor, ahlingning ham senda haqqi bor. Roʻza tut va iftor qil, namoz oʻqi va uxla, ahlingning oldiga bor va har bir haq egasiga haqqini ber», dedi. Tong yaqinlashganda esa: «Endi xohlasang tur», dedi. Ikkovi turib tahorat oldilar, soʻng (nafl) namoz oʻqidilar, keyin namozga chiqdilar. Abu Dardo Salmon oʻziga buyurgan narsani Allohning Rasuli ﷺga aytish uchun yaqinlashdi. Shunda Allohning Rasuli ﷺ unga: «Ey Abu Dardo, albatta tanangning senda haqqi bor», deb Salmon aytgan narsaning oʻzini aytdilar. Lafz Abu Tolibnikidir.Авн ибн Абу Жуҳайфа отасидан ривоят қиладики, Аллоҳнинг Расули ﷺ Салмон билан Абу Дардо ўртасида биродарлик ўрнатдилар. (Ровий) деди: Салмон Абу Дардони зиёрат қилгани келди ва Умму Дардони эскирган кийимда кўрди. У: «Сенга нима бўлди?» деди. У аёл: «Биродаринг кечаси (намозга) туради, кундузи рўза тутади, дунё аёлларига эса унинг ҳожати йўқ», деди. Сўнг Абу Дардо келди, Салмон уни яхши кутиб олиб, олдига таом қўйди ва унга: «Е», деди. У: «Мен рўзадорман», деди. Салмон: «Буни албатта ейишинг учун сенга қасам ичдим», деди. У: «Сен емагунингча мен емайман», деди ва у билан бирга еди. Сўнг у (Салмон) унинг ҳузурида тунаб қолди. Кеча бўлганда Абу Дардо (намозга) турмоқчи бўлди, Салмон уни тўсди ва унга: «Албатта, танангнинг сенда ҳаққи бор, Роббингнинг сенда ҳаққи бор, аҳлингнинг ҳам сенда ҳаққи бор. Рўза тут ва ифтор қил, намоз ўқи ва ухла, аҳлингнинг олдига бор ва ҳар бир ҳақ эгасига ҳаққини бер», деди. Тонг яқинлашганда эса: «Энди хоҳласанг тур», деди. Иккови туриб таҳорат олдилар, сўнг (нафл) намоз ўқидилар, кейин намозга чиқдилар. Абу Дардо Салмон ўзига буюрган нарсани Аллоҳнинг Расули ﷺга айтиш учун яқинлашди. Шунда Аллоҳнинг Расули ﷺ унга: «Эй Абу Дардо, албатта танангнинг сенда ҳаққи бор», деб Салмон айтган нарсанинг ўзини айтдилар. Лафз Абу Толибникидир.

حَدَّثَنَا الْحُسَيْنُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ ، ثنا مُحَمَّدُ بْنُ حَسَّانَ الأَزْرَقُ , ثنا يَحْيَى بْنُ أَبِي الْحَجَّاجِ الْمِنْقَرِيُّ , ثنا سُفْيَانُ , عَنْ طَلْحَةَ بْنِ يَحْيَى , عَنْ عَائِشَةَ بِنْتِ طَلْحَةَ , عَنْ عَائِشَةَ أُمِّ الْمُؤْمِنِينَ , قَالَتْ : كَانَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَأْتِينَا , فَيَقُولُ : " هَلْ عِنْدَكُمْ مِنْ غَدَاءٍ ؟ " ، فَإِنْ قُلْنَا : نَعَمْ , تَغَدَّى , وَإِنْ قُلْنَا : لا , قَالَ : " إِنِّي صَائِمٌ " , وَإِنَّهُ أَتَانَا ذَاتَ يَوْمٍ وَقَدْ أُهْدِيَ لَنَا حَيْسٌ , فَقُلْتُ : يَا رَسُولَ اللَّهِ , قَدْ أُهْدِيَ لَنَا حَيْسٌ وَقَدْ خَبَّأْنَا لَكَ , فَقَالَ : " أَمَا إِنِّي أَصْبَحْتُ صَائِمًا فَأَكَلَ " . وَهَذَا إِسْنَادٌ صَحِيحٌ

Muʼminlarning onasi Oisha (roziyallohu anho) aytdi: Nabiy ﷺ huzurimizga kelib: «Sizlarda tushlik bormi?» der edilar. Agar biz: «Ha», desak, tushlik qilar edilar; agar: «Yoʻq», desak: «Men roʻzadorman», der edilar. Bir kuni u zot huzurimizga keldilar, bizga esa hays hadya qilingan edi. Men: «Ey Allohning Rasuli, bizga hays hadya qilindi va biz uni siz uchun saqlab qoʻydik», dedim. U zot: «Bilingki, men roʻzador holda tongni qarshilagan edim», dedilar-da, yedilar. Bu — sahih isnoddir.Муъминларнинг онаси Оиша (розияллоҳу анҳо) айтди: Набий ﷺ ҳузуримизга келиб: «Сизларда тушлик борми?» дер эдилар. Агар биз: «Ҳа», десак, тушлик қилар эдилар; агар: «Йўқ», десак: «Мен рўзадорман», дер эдилар. Бир куни у зот ҳузуримизга келдилар, бизга эса ҳайс ҳадя қилинган эди. Мен: «Эй Аллоҳнинг Расули, бизга ҳайс ҳадя қилинди ва биз уни сиз учун сақлаб қўйдик», дедим. У зот: «Билингки, мен рўзадор ҳолда тонгни қаршилаган эдим», дедилар-да, едилар. Бу — саҳиҳ исноддир.

حَدَّثَنَا الْحُسَيْنُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ ، ثنا مُحَمَّدُ بْنُ عَمْرِو بْنِ الْعَبَّاسِ الْبَاهِلِيُّ , ثنا سُفْيَانُ بْنُ عُيَيْنَةَ , حَدَّثَنِيهِ طَلْحَةُ بْنُ يَحْيَى , عَنْ عَمَّتِهِ عَائِشَةَ , عَنْ عَائِشَةَ أُمِّ الْمُؤْمِنِينَ , قَالَتْ : دَخَلَ عَلَيَّ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ , فَقَالَ : " إِنِّي أُرِيدُ الصَّوْمَ " , وَأُهْدِيَ لَهُ حَيْسٌ , فَقَالَ : " إِنِّي آكُلُ وَأَصُومُ يَوْمًا مَكَانَهُ " . لَمْ يَرْوِهِ بِهَذَا اللَّفْظِ عَنِ ابْنِ عُنَيْنَةَ غَيْرُ الْبَاهِلِيِّ , وَلَمْ يُتَابَعْ عَلَى قَوْلِهِ : " وَأَصُومُ يَوْمًا مَكَانَهُ " , وَلَعَلَّهُ شُبِّهَ عَلَيْهِ . وَاللَّهُ أَعْلَمُ , لِكَثْرَةِ مَنْ خَالَفَهُ عَنِ ابْنِ عُيَيْنَةَ

Muʼminlarning onasi Oisha (roziyallohu anho) aytdi: Allohning Rasuli ﷺ huzurimga kirib: «Men roʻza tutmoqchiman», dedilar. Soʻng u zotga hays hadya qilindi. Shunda u zot: «Men yeyman va uning oʻrniga bir kun roʻza tutaman», dedilar. Buni ushbu lafz bilan Ibn Uyaynadan al-Bohiliydan boshqa hech kim rivoyat qilmagan va uning: uning oʻrniga bir kun roʻza tutaman, degan soʻzida unga mutobaat qilinmagan. Ehtimol, bu unga shubhali koʻringandir — Ibn Uyaynadan (rivoyat qilishda) unga muxolif boʻlganlarning koʻpligi sababli. Vallohu aʼlam.Муъминларнинг онаси Оиша (розияллоҳу анҳо) айтди: Аллоҳнинг Расули ﷺ ҳузуримга кириб: «Мен рўза тутмоқчиман», дедилар. Сўнг у зотга ҳайс ҳадя қилинди. Шунда у зот: «Мен ейман ва унинг ўрнига бир кун рўза тутаман», дедилар. Буни ушбу лафз билан Ибн Уяйнадан ал-Боҳилийдан бошқа ҳеч ким ривоят қилмаган ва унинг: унинг ўрнига бир кун рўза тутаман, деган сўзида унга мутобаат қилинмаган. Эҳтимол, бу унга шубҳали кўрингандир — Ибн Уяйнадан (ривоят қилишда) унга мухолиф бўлганларнинг кўплиги сабабли. Валлоҳу аълам.

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ الْعَزِيزِ ، ثنا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ ، ثنا مُحَمَّدُ بْنُ فُضَيْلٍ , عَنْ لَيْثٍ ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ , عَنْ مُجَاهِدٍ , عَنْ عَائِشَةَ , قَالَتْ : " رُبَّمَا دَعَا رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بِغَدَائِهِ , فَلا يَجِدُهُ فَيُفْرَضُ عَلَيْهِ صَوْمُ ذَلِكَ الْيَوْمِ " . عَبْدُ اللَّهِ هَذَا لَيْسَ بِالْمَعْرُوفِ

Oisha (roziyallohu anho) aytdi: Baʼzan Allohning Rasuli ﷺ tushliklarini soʻrar, uni topmasalar, oʻsha kunning roʻzasi u zotga lozim boʻlar edi. Bu Abdulloh maʼruf (roviy) emas.Оиша (розияллоҳу анҳо) айтди: Баъзан Аллоҳнинг Расули ﷺ тушликларини сўрар, уни топмасалар, ўша куннинг рўзаси у зотга лозим бўлар эди. Бу Абдуллоҳ маъруф (ровий) эмас.

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ يَزِيدَ الزَّعْفَرَانِيُّ , ثنا أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ سَوَادَةَ , ثنا حَمَّادُ بْنُ خَالِدٍ , عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِي حُمَيْدٍ , عَنْ إِبْرَاهِيمَ بْنِ عُبَيْدٍ , قَالَ : صَنَعَ أَبُو سَعِيدٍ الْخُدْرِيُّ طَعَامًا فَدَعَا النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَأَصْحَابَهُ , فَقَالَ رَجُلٌ مِنَ الْقَوْمِ : إِنِّي صَائِمٌ , فَقَالَ لَهُ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " صَنَعَ لَكَ أَخُوكَ وَتَكَلَّفَ لَكَ أَخُوكَ , أَفْطِرْ وَصُمْ يَوْمًا مَكَانَهُ " . هَذَا مُرْسَلٌ

Ibrohim ibn Ubayd aytdi: Abu Saʼid al-Xudriy taom tayyorlab, Nabiy ﷺni va u zotning ashoblarini chaqirdi. Qavmdan bir kishi: «Men roʻzadorman», dedi. Shunda Allohning Rasuli ﷺ unga: «Birodaring sen uchun (taom) tayyorladi va sen uchun mashaqqat chekdi; iftor qil va uning oʻrniga bir kun roʻza tut», dedilar. Bu — mursaldir.Иброҳим ибн Убайд айтди: Абу Саъид ал-Худрий таом тайёрлаб, Набий ﷺни ва у зотнинг ашобларини чақирди. Қавмдан бир киши: «Мен рўзадорман», деди. Шунда Аллоҳнинг Расули ﷺ унга: «Биродаринг сен учун (таом) тайёрлади ва сен учун машаққат чекди; ифтор қил ва унинг ўрнига бир кун рўза тут», дедилар. Бу — мурсалдир.

حَدَّثَنِي أَبِي ، ثنا مُحَمَّدُ بْنُ أَبِي بَكْرٍ , ثنا هَاشِمُ بْنُ الْقَاسِمِ الْحَرَّانِيُّ , ثنا مُحَمَّدُ بْنُ سَلَمَةَ , عَنِ الْفَزَارِيِّ ، عَنْ عَطِيَّةَ , عَنْ أَبِي سَعِيدٍ , قَالَ : قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " مَنْ أَكَلَ فِي شَهْرِ رَمَضَانَ نَاسِيًا فَلا قَضَاءَ عَلَيْهِ إِنَّ اللَّهَ أَطْعَمَهُ وَسَقَاهُ " . الْفَزَارِيُّ هُوَ مُحَمَّدُ بْنُ عُبَيْدِ اللَّهِ الْعَرْزَمِيُّ

Abu Saʼid (roziyallohu anhu) aytdi: Allohning Rasuli ﷺ: «Kim Ramazon oyida unutib yesa, unga qazo yoʻqdir; albatta, Alloh unga yedirdi va ichirdi», dedilar. al-Fazariy — u Muhammad ibn Ubaydulloh al-Arzamiydir.Абу Саъид (розияллоҳу анҳу) айтди: Аллоҳнинг Расули ﷺ: «Ким Рамазон ойида унутиб еса, унга қазо йўқдир; албатта, Аллоҳ унга едирди ва ичирди», дедилар. ал-Фазарий — у Муҳаммад ибн Убайдуллоҳ ал-Арзамийдир.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ أَحْمَدَ بْنِ عَمْرِو بْنِ عَبْدِ الْخَالِقِ ، ثنا عَلِيُّ بْنُ سَعِيدٍ الرَّازِيُّ , ثنا عَمْرُو بْنُ خَلَفِ بْنِ إِسْحَاقَ بْنِ مِرْسَالٍ الْخَثْعَمِيُّ , ثنا أبِي , ثنا عَمِّي إِسْمَاعِيلُ بْنُ مِرْسَالٍ , ثنا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُنْكَدِرِ , عَنْ جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ , قَالَ : صَنَعَ رَجُلٌ مِنْ أَصْحَابِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ طَعَامًا , فَدَعَا النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَأَصْحَابًا لَهُ , فَلَمَّا أَتَى بِالطَّعَامِ تَنَحَّى أَحَدُهُمْ , فَقَالَ لَهُ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " مَا لَكَ ؟ " ، قَالَ : إِنِّي صَائِمٌ , فَقَالَ لَهُ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " تَكَلَّفَ لَكَ أَخُوكَ وَصَنَعَ , ثُمَّ تَقُولُ : إِنِّي صَائِمٌ , كُلْ وَصُمْ يَوْمًا مَكَانَهُ "

Jobir ibn Abdulloh (roziyallohu anhumo) aytdi: Allohning Rasuli ﷺning ashoblaridan bir kishi taom tayyorlab, Nabiy ﷺni va u zotning ashoblarini chaqirdi. Taom keltirilganda ulardan biri chetga surildi. Nabiy ﷺ unga: «Senga nima boʻldi?» dedilar. U: «Men roʻzadorman», dedi. Shunda Nabiy ﷺ unga: «Birodaring sen uchun mashaqqat chekib, (taom) tayyorladi, soʻng sen: men roʻzadorman, deysanmi? Ye va uning oʻrniga bir kun roʻza tut», dedilar.Жобир ибн Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳумо) айтди: Аллоҳнинг Расули ﷺнинг ашобларидан бир киши таом тайёрлаб, Набий ﷺни ва у зотнинг ашобларини чақирди. Таом келтирилганда улардан бири четга сурилди. Набий ﷺ унга: «Сенга нима бўлди?» дедилар. У: «Мен рўзадорман», деди. Шунда Набий ﷺ унга: «Биродаринг сен учун машаққат чекиб, (таом) тайёрлади, сўнг сен: мен рўзадорман, дейсанми? Е ва унинг ўрнига бир кун рўза тут», дедилар.

حَدَّثَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ عَبْدِ الصَّمَدِ بْنِ الْمُهْتَدِي بِاللَّهِ ، ثنا أَحْمَدُ بْنُ خُلَيْدٍ الْكِنْدِيُّ , ثنا مُحَمَّدُ بْنُ عِيسَى بْنِ الطَّبَّاعِ , ثنا ابْنُ عُلَيَّةَ , عَنْ هِشَامٍ , عَنِ ابْنِ سِيرِينَ , عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ , قَالَ : قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " إِذَا أَكَلَ الصَّائِمُ نَاسِيًا أَوْ شَرِبَ نَاسِيًا فَإِنَّمَا هُوَ رِزْقٌ سَاقَهُ اللَّهُ إِلَيْهِ وَلا قَضَاءَ عَلَيْهِ " . إِسْنَادٌ صَحِيحٌ وَكُلُّهُمْ ثِقَاتٌ

Abu Hurayra (roziyallohu anhu) aytdi: Allohning Rasuli ﷺ: «Roʻzador unutib yesa yoki unutib ichsa, bu — Alloh unga yetkazgan rizqdir va unga qazo yoʻqdir», dedilar. Isnodi sahihdir va ularning hammasi ishonchlidir.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу) айтди: Аллоҳнинг Расули ﷺ: «Рўзадор унутиб еса ёки унутиб ичса, бу — Аллоҳ унга етказган ризқдир ва унга қазо йўқдир», дедилар. Исноди саҳиҳдир ва уларнинг ҳаммаси ишончлидир.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ مَحْمُودٍ أَبُو بَكْرٍ السَّرَّاجُ ، ثنا مُحَمَّدُ بْنُ مَرْزُوقٍ الْبَصْرِيُّ , ثنا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ الأَنْصَارِيُّ , ثنا مُحَمَّدُ بْنُ عَمْرٍو , عَنْ أَبِي سَلَمَةَ ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ , عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ , قَالَ : " مَنْ أَفْطَرَ فِي شَهْرِ رَمَضَانَ نَاسِيًا فَلا قَضَاءَ عَلَيْهِ وَلا كَفَّارَةَ " . تَفَرَّدَ بِهِ مُحَمَّدُ بْنُ مَرْزُوقٍ وَهُوَ ثِقَةٌ , عَنِ الأَنْصَارِيِّ

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan, u Nabiy ﷺdan rivoyat qiladi: U zot: «Kim Ramazon oyida unutib iftor qilsa, unga na qazo, na kafforat (lozim) boʻladi», dedilar. Buni al-Ansoriydan yakka oʻzi Muhammad ibn Marzuq rivoyat qilgan, u esa ishonchlidir.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан, у Набий ﷺдан ривоят қилади: У зот: «Ким Рамазон ойида унутиб ифтор қилса, унга на қазо, на каффорат (лозим) бўлади», дедилар. Буни ал-Ансорийдан якка ўзи Муҳаммад ибн Марзуқ ривоят қилган, у эса ишончлидир.

حَدَّثَنَا أَبُو مُحَمَّدٍ الْحَسَنُ بْنُ أَحْمَدَ بْنِ سَعِيدٍ الرَّهَاوِيُّ , ثنا الْعَبَّاسُ بْنُ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ يَحْيَى الرَّهَاوِيُّ , ثنا عَمَّارُ بْنُ مَطَرٍ , ثنا مُبَارَكُ بْنُ فَضَالَةَ , عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سِيرِينَ , عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ , قَالَ : قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " مَنْ أَكَلَ فِي رَمَضَانَ نَاسِيًا أَوْ شَرِبَ نَاسِيًا فَلا قَضَاءَ عَلَيْهِ , وَلْيُتِمَّ صَوْمَهُ فَإِنَّ اللَّهَ أَطْعَمَهُ وَسَقَاهُ " . قَالَ : وَنا عَمَّارُ بْنُ مَطَرٍ , ثنا سَعِيدُ بْنُ بَشِيرِ , عَنْ قَتَادَةَ , عَنْ أَبِي رَافِعٍ , عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ , عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مِثْلَهُ . عَمَّارٌ ضَعِيفٌ

Abu Hurayra (roziyallohu anhu) aytdi: Allohning Rasuli ﷺ: «Kim Ramazonda unutib yesa yoki unutib ichsa, unga qazo yoʻqdir; roʻzasini toʻldirsin, chunki Alloh unga yedirdi va ichirdi», dedilar. (Roviy) dedi: Bizga Ammor ibn Matar aytib berdi, bizga Saʼid ibn Bashir Qatodadan, u Abu Rofiʼdan, u Abu Hurayradan, u Nabiy ﷺdan shunga oʻxshashini aytib berdi. Ammor zaifdir.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу) айтди: Аллоҳнинг Расули ﷺ: «Ким Рамазонда унутиб еса ёки унутиб ичса, унга қазо йўқдир; рўзасини тўлдирсин, чунки Аллоҳ унга едирди ва ичирди», дедилар. (Ровий) деди: Бизга Аммор ибн Матар айтиб берди, бизга Саъид ибн Башир Қатодадан, у Абу Рофиъдан, у Абу Ҳурайрадан, у Набий ﷺдан шунга ўхшашини айтиб берди. Аммор заифдир.

ثنا أَبُو الْحَسَنِ مُحَمَّدُ بْنُ نُوحٍ الْجُنْدِيسَابُورِيُّ , ثنا عَلِيُّ بْنُ حَرْبٍ الْجُنْدِيسَابُورِيُّ , ثنا سُلَيْمَانُ بْنُ أَبِي هَوْذَةَ , ثنا نَصْرُ بْنُ طَرِيفٍ , عَنْ قَتَادَةَ , عَنْ أَبِي رَافِعٍ ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ , أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ , قَالَ : " مَنْ أَكَلَ أَوْ شَرِبَ نَاسِيًا فَلْيَمْضِ فِي صَوْمِهِ وَلا قَضَاءَ عَلَيْهِ " . نَصْرُ بْنُ طَرِيفٍ أَبُو جُزْءٍ ضَعِيفٌ

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Allohning Rasuli ﷺ: «Kim unutib yesa yoki ichsa, roʻzasida davom etsin, unga qazo yoʻqdir», dedilar. Nasr ibn Torif Abu Juzʼ zaifdir.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Аллоҳнинг Расули ﷺ: «Ким унутиб еса ёки ичса, рўзасида давом этсин, унга қазо йўқдир», дедилар. Наср ибн Ториф Абу Жузъ заифдир.

حَدَّثَنَا أَبُو جَعْفَرٍ مُحَمَّدُ بْنُ سُلَيْمَانَ بْنِ مُحَمَّدٍ النُّعْمَانِيُّ , ثنا أَحْمَدُ بْنُ مَنْصُورٍ الرَّمَادِيُّ , ثنا يَزِيدُ بْنُ أَبِي حَكِيمٍ الْعَدَنِيُّ , ثنا يَاسِينُ بْنُ مُعَاذٍ الْكُوفِيُّ , عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ سَعِيدِ بْنِ أَبِي سَعِيدٍ الْمَقْبُرِيِّ , عَنْ جَدِّهِ , عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ , عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ , قَالَ : " مَنْ أَكَلَ أَوْ شَرِبَ فِي رَمَضَانَ نَاسِيًا فَلْيُتِمَّ صَوْمَهُ وَلا قَضَاءَ عَلَيْهِ " . وَذَكَرَ هُوَ أَوْ غَيْرُهُ , قَالَ : إِنَّ اللَّهَ أَطْعَمَكَ وَسَقَاكَ . يَاسِينُ ضَعِيفُ الْحَدِيثِ , وَعَبْدُ اللَّهِ بْنُ سَعِيدٍ , مِثْلُهُ

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan, u Nabiy ﷺdan rivoyat qiladi: U zot: «Kim Ramazonda unutib yesa yoki ichsa, roʻzasini toʻldirsin, unga qazo yoʻqdir», dedilar. U yoki boshqasi: Albatta, Alloh senga yedirdi va ichirdi, deb zikr qildi. Yosin hadisi zaif (roviy)dir, Abdulloh ibn Saʼid ham shunday.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан, у Набий ﷺдан ривоят қилади: У зот: «Ким Рамазонда унутиб еса ёки ичса, рўзасини тўлдирсин, унга қазо йўқдир», дедилар. У ёки бошқаси: Албатта, Аллоҳ сенга едирди ва ичирди, деб зикр қилди. Ёсин ҳадиси заиф (ровий)дир, Абдуллоҳ ибн Саъид ҳам шундай.

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ الْوَكِيلُ , ثنا عِيسَى بْنُ دَلُّوَيْهِ الْبَزَّازُ , ثنا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ صَالِحٍ , عَنْ مَنْدَلٍ , عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ سَعِيدٍ , عَنْ جَدِّهِ , عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ , قَالَ : قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " مَنْ أَكَلَ أَوْ شَرِبَ نَاسِيًا فَإِنَّمَا هُوَ رِزْقٌ رَزَقَهُ اللَّهُ إِيَّاهُ فَلْيُتِمَّ عَلَى صَوْمِهِ وَلا قَضَاءَ عَلَيْهِ " . مِنْدَلٌ , وَعَبْدُ اللَّهِ بْنُ سَعِيدٍ ضَعِيفَانِ

Abu Hurayra (roziyallohu anhu) aytdi: Allohning Rasuli ﷺ: «Kim unutib yesa yoki ichsa, bu — Alloh unga rizq qilib bergan narsadir; roʻzasini toʻldiraversin va unga qazo yoʻqdir», dedilar. Mindal va Abdulloh ibn Saʼid — ikkovi zaifdir.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу) айтди: Аллоҳнинг Расули ﷺ: «Ким унутиб еса ёки ичса, бу — Аллоҳ унга ризқ қилиб берган нарсадир; рўзасини тўлдираверсин ва унга қазо йўқдир», дедилар. Миндал ва Абдуллоҳ ибн Саъид — иккови заифдир.

حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ إِبْرَاهِيمَ بْنِ عِيسَى ، ثنا مُحَمَّدُ بْنُ إِسْحَاقَ بْنِ خُزَيْمَةَ , نا عَلِيُّ بْنُ حُجْرٍ , ثنا يَحْيَى بْنُ حَمْزَةَ , عَنِ الْحَكَمِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ , قَالَ ابْنُ خُزَيْمَةَ : وَأَنَا أَبْرَأُ مِنْ عُهْدَتِهِ , عَنِ الْوَلِيدِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ مَوْلَى أَبِي هُرَيْرَةَ , أَنَّهُ سَمِعَ أَبَا هُرَيْرَةَ , يَذْكُرُ أَنَّهُ نَسِيَ صِيَامَ أَوَّلِ يَوْمٍ مِنْ رَمَضَانَ , أَصَابَ طَعَامًا , قَالَ : فَذَكَرْتُ ذَلِكَ لِلنَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ , فَقَالَ : " أَتِمَّ صِيَامَكَ فَإِنَّ اللَّهَ أَطْعَمَكَ وَسَقَاكَ وَلا قَضَاءَ عَلَيْكَ " . قَالَ : وَحَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ حَمْزَةَ , عَنِ الْحَكَمِ , عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْمُنْكَدِرِ , وَالْقَعْقَاعِ بْنِ حَكِيمٍ , عَنْ عَطَاءِ بْنِ يَسَارٍ , عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ مثل ذَلِكَ . وَالْحَكَمُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ هُوَ ابْنُ سَعْدٍ الأَيْلِيُّ , ضَعِيفُ الْحَدِيثِ

Ibn Xuzayma aytdi: Men uning uhdasidan voz kechaman — al-Hakam ibn Abdullohdan (rivoyat qilinishicha), u Abu Hurayraning ozod qilgan quli Valid ibn Abdurrahmondan (rivoyat qiladi): u Abu Hurayraning shunday zikr qilganini eshitibdi: U Ramazonning birinchi kuni roʻzadorligini unutib, taomga duch keldi (va yedi). U dedi: Men buni Nabiy ﷺga aytdim. U zot: «Roʻzangni toʻldir, albatta Alloh senga yedirdi va ichirdi, senga qazo yoʻqdir», dedilar. (Roviy) dedi: Bizga Yahyo ibn Hamza al-Hakamdan, u Muhammad ibn al-Munkadir va Qaʼqoʼ ibn Hakimdan, ular Atoʼ ibn Yasordan, u Abu Hurayradan shunga oʻxshashini aytib berdi. al-Hakam ibn Abdulloh — u Ibn Saʼd al-Ayliydir, hadisi zaifdir.Ибн Хузайма айтди: Мен унинг уҳдасидан воз кечаман — ал-Ҳакам ибн Абдуллоҳдан (ривоят қилинишича), у Абу Ҳурайранинг озод қилган қули Валид ибн Абдурраҳмондан (ривоят қилади): у Абу Ҳурайранинг шундай зикр қилганини эшитибди: У Рамазоннинг биринчи куни рўзадорлигини унутиб, таомга дуч келди (ва еди). У деди: Мен буни Набий ﷺга айтдим. У зот: «Рўзангни тўлдир, албатта Аллоҳ сенга едирди ва ичирди, сенга қазо йўқдир», дедилар. (Ровий) деди: Бизга Яҳё ибн Ҳамза ал-Ҳакамдан, у Муҳаммад ибн ал-Мункадир ва Қаъқў ибн Ҳакимдан, улар Атў ибн Ясордан, у Абу Ҳурайрадан шунга ўхшашини айтиб берди. ал-Ҳакам ибн Абдуллоҳ — у Ибн Саъд ал-Айлийдир, ҳадиси заифдир.

حَدَّثَنَا عُثْمَانُ بْنُ أَحْمَدَ الدَّقَّاقُ , ثنا عُبَيْدُ بْنُ شَرِيكٍ , ثنا أَبُو الْجَمَاهِرِ ، ثنا سَعِيدُ بْنُ بَشِيرٍ , عَنْ قَتَادَةَ , عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سِيرِينَ , عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ , عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي رَجُلٍ نَسِيَ فَأَكَلَ وَهُوَ صَائِمٌ , فَقَالَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " أَتِمَّ صَوْمَكَ فَإِنَّ اللَّهَ أَطْعَمَكَ وَسَقَاكَ "

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan, u Nabiy ﷺdan — unutib, roʻzador holida yeb qoʻygan kishi haqida — rivoyat qiladi. Nabiy ﷺ: «Roʻzangni toʻldir, albatta Alloh senga yedirdi va ichirdi», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан, у Набий ﷺдан — унутиб, рўзадор ҳолида еб қўйган киши ҳақида — ривоят қилади. Набий ﷺ: «Рўзангни тўлдир, албатта Аллоҳ сенга едирди ва ичирди», дедилар.

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ إِسْحَاقَ بْنِ بُهْلُولٍ ، وَمُحَمَّدُ بْنُ الْقَاسِمِ بْنِ زَكَرِيَّا ، قَالا : نا أَبُو سَعِيدٍ الأَشَجُّ ، ثنا أَبُو خَالِدٍ الأَحْمَرُ ، عَنْ حَجَّاجٍ , عَنْ قَتَادَةَ , عَنِ ابْنِ سِيرِينَ , عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ , قَالَ : قَالَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " مَنْ أَكَلَ نَاسِيًا أَوْ شَرِبَ نَاسِيًا فَلا يُفْطِرْ , فَإِنَّمَا هُوَ رِزْقٌ رَزَقَهُ اللَّهُ " . حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ إِسْحَاقَ بْنِ بُهْلُولٍ ، ثنا أَبُو سَعِيدٍ الأَشَجُّ ، ثنا أَبُو أُسَامَةَ ، عَنْ عَوْفٍ , عَنِ ابْنِ سِيرِينَ , وَخِلاسٍ , عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ , أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ , مِثْلَهُ أَوْ نَحْوَهُ . هَذَا إِسْنَادٌ صَحِيحٌ , وَالَّذِي قَبْلَهُ عَنْ حَجَّاجٍ , عَنْ قَتَادَةَ فَهُوَ ضَعِيفٌ

Abu Hurayra (roziyallohu anhu) aytdi: Nabiy ﷺ: «Kim unutib yesa yoki unutib ichsa, iftor qilmasin; albatta, bu — Alloh unga bergan rizqdir», dedilar. Ahmad ibn Ishoq ibn Buhlul bizga aytib berdi, Abu Saʼid al-Ashajj bizga aytib berdi, Abu Usoma bizga Avfdan, u Ibn Sirin va Xilosdan, ular Abu Hurayradan (rivoyat qilib), Allohning Rasuli ﷺdan shuning oʻzini yoki shunga oʻxshashini (aytib berdi). Bu — sahih isnoddir; undan oldingisi — Hajjojdan, u Qatodadan (kelgani) esa zaifdir.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу) айтди: Набий ﷺ: «Ким унутиб еса ёки унутиб ичса, ифтор қилмасин; албатта, бу — Аллоҳ унга берган ризқдир», дедилар. Аҳмад ибн Ишоқ ибн Буҳлул бизга айтиб берди, Абу Саъид ал-Ашажж бизга айтиб берди, Абу Усома бизга Авфдан, у Ибн Сирин ва Хилосдан, улар Абу Ҳурайрадан (ривоят қилиб), Аллоҳнинг Расули ﷺдан шунинг ўзини ёки шунга ўхшашини (айтиб берди). Бу — саҳиҳ исноддир; ундан олдингиси — Ҳажжождан, у Қатодадан (келгани) эса заифдир.

ثنا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ الْعَزِيزِ ، ثنا عُثْمَانُ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ , ثنا أَبُو الأَحْوَصِ ، عَنْ زِيَادِ بْنِ عِلاقَةَ , عَنْ عَمْرِو بْنِ مَيْمُونٍ , عَنْ عَائِشَةَ , قَالَتْ : " كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يُقَبِّلُ فِي شَهْرِ رَمَضَانَ " . هَذَا إِسْنَادٌ صَحِيحٌ . وَتَابَعَهُ أَبُو بَكْرٍ النَّهْشَلِيُّ , عَنْ زِيَادِ بْنِ عِلاقَةَ , مثل لَفْظِهِ وَهُوَ مِنَ الثِّقَاتِ

Amr ibn Maymun Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qiladi: U kishi aytdilar: Rasululloh ﷺ roʻza oyida (meni) oʻpar edilar. Bu — sahih isnoddir. Unga Abu Bakr an-Nahshaliy Ziyod ibn Iloqadan xuddi shu lafz bilan mutobaat qilgan, u esa ishonchlilardandir.Амр ибн Маймун Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилади: У киши айтдилар: Расулуллоҳ ﷺ рўза ойида (мени) ўпар эдилар. Бу — саҳиҳ исноддир. Унга Абу Бакр ан-Наҳшалий Зиёд ибн Илоқадан худди шу лафз билан мутобаат қилган, у эса ишончлилардандир.

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ يَزِيدَ الزَّعْفَرَانِيُّ , نا مُحَمَّدُ بْنُ إِشْكَابَ , نا أَبُو عَاصِمٍ ، نا أَبُو بَكْرٍ النَّهْشَلِيُّ ، عَنْ زِيَادِ بْنِ عِلاقَةَ , عَنْ عَمْرِو بْنِ مَيْمُونٍ , عَنْ عَائِشَةَ , " أَنّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ كَانَ يُقَبِّلُ فِي رَمَضَانَ " . قَالَ أَبُو عَاصِمٍ : وَلَمْ يَقُلْ : يُقَبِّلُهَا

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadiki, Allohning Rasuli ﷺ Ramazonda oʻpar edilar. Abu Osim aytdi: U: uni oʻpar edilar, demadi.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинадики, Аллоҳнинг Расули ﷺ Рамазонда ўпар эдилар. Абу Осим айтди: У: уни ўпар эдилар, демади.

حَدَّثَنَا الْحُسَيْنُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ ، حَدَّثَنَا سَعِيدُ بْنُ يَحْيَى الأُمَوِيُّ , حَدَّثَنِي أَبِي , حَدَّثَنِي سُلَيْمَانُ , عَنْ إِبْرَاهِيمَ , عَنْ عَلْقَمَةَ , عَنْ عَائِشَةَ , قَالَتْ : " كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يُقَبِّلُ وَهُوَ صَائِمٌ فِي رَمَضَانَ , وَكَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَمْلَكَكُمْ لأَرَبِهِ "

Oisha (roziyallohu anho) aytdilar: Allohning Rasuli ﷺ Ramazonda roʻzador holda oʻpar edilar; va Allohning Rasuli ﷺ sizlarning oranglizda oʻz nafsiga eng koʻp egalik qila oladigan zot edilar.Оиша (розияллоҳу анҳо) айтдилар: Аллоҳнинг Расули ﷺ Рамазонда рўзадор ҳолда ўпар эдилар; ва Аллоҳнинг Расули ﷺ сизларнинг оранглизда ўз нафсига энг кўп эгалик қила оладиган зот эдилар.

حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ الْفَضْلِ الزَّيَّاتُ , ثنا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ الْمُخَرِّمِيُّ , ثنا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ , عَنْ سَيْفِ بْنِ سُلَيْمَانَ , قَالَ : سَمِعْتُ قَيْسَ بْنَ سَعْدٍ , حَدَّثَنِي دَاوُدُ بْنُ أَبِي عَاصِمٍ , سَمِعَ سَعِيدَ بْنَ الْمُسَيِّبِ , أَنَّ عُمَرَ خَرَجَ عَلَى أَصْحَابِهِ , فَقَالَ : مَا تَرَوْنَ فِي شَيْءٍ صَنَعْتُ الْيَوْمَ ؟ أَصْبَحْتُ صَائِمًا , فَمَرَّتْ بِي جَارِيَةٌ فَأَعْجَبَتْنِي , فَأَصَبْتُ مِنْهَا , فَعَظَّمَ الْقَوْمُ عَلَيْهِ مَا صَنَعَ , وَعَلِيُّ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ سَاكِتٌ , فَقَالَ : مَا تَقُولُ ؟ قَالَ : " أَتَيْتَ حَلالا , وَيَوْمٌ مَكَانَ يَوْمٍ " , قَالَ : أَنْتَ خَيْرُهُمْ فُتْيَا

Saʼid ibn al-Musayyabdan rivoyat qilinadiki, Umar ashoblari huzuriga chiqib: «Bugun qilgan bir ishim haqida nima deysizlar? Roʻzador holda tongni qarshiladim, soʻng yonimdan bir joriya oʻtib qoldi va menga yoqib qoldi, men undan (nasibamni) oldim», dedi. Qavm uning qilgan ishini ogʻir sanadi, Ali (roziyallohu anhu) esa jim edi. U (Umar): «Sen nima deysan?» dedi. U: «Sen halolga yoʻliqding; bir kun oʻrniga bir kun (roʻza tutasan)», dedi. U: «Sen ularning eng yaxshi fatvo beruvchisisan», dedi.Саъид ибн ал-Мусайябдан ривоят қилинадики, Умар ашоблари ҳузурига чиқиб: «Бугун қилган бир ишим ҳақида нима дейсизлар? Рўзадор ҳолда тонгни қаршиладим, сўнг ёнимдан бир жория ўтиб қолди ва менга ёқиб қолди, мен ундан (насибамни) олдим», деди. Қавм унинг қилган ишини оғир санади, Али (розияллоҳу анҳу) эса жим эди. У (Умар): «Сен нима дейсан?» деди. У: «Сен ҳалолга йўлиқдинг; бир кун ўрнига бир кун (рўза тутасан)», деди. У: «Сен уларнинг энг яхши фатво берувчисисан», деди.

حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ مُحَمَّدٍ الْمِصْرِيُّ , ثنا مُحَمَّدُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ بْنِ جُنَادٍ , نا أَبُو مَعْمَرٍ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عَمْرٍو , نا عَبْدُ الْوَارِثِ , نا حُسَيْنٌ الْمُعَلِّمُ , عَنْ يَحْيَى بْنِ أَبِي كَثِيرٍ , حَدَّثَنِي عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ عَمْرٍو الأَوْزَاعِيُّ , عَنْ يَعِيشَ بْنِ الْوَلِيدِ بْنِ هِشَامٍ , حَدَّثَهُ أَنَّ أَبَاهُ ، حَدَّثَهُ , حَدَّثَنِي مَعْدَانُ بْنُ أَبِي طَلْحَةَ , أَنَّ أَبَا الدَّرْدَاءِ أَخْبَرَهُ , أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ " قَاءَ فَأَفْطَرَ " , قَالَ : فَلَقِيتُ ثَوْبَانَ مَوْلَى رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي مَسْجِدِ دِمَشْقَ , فَقُلْتُ لَهُ : إِنَّ أَبَا الدَّرْدَاءِ أَخْبَرَنِي أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَاءَ فَأَفْطَرَ , قَالَ : " صَدَقَ , أَنَا صَبَبْتُ عَلَيْهِ وُضُوءَهُ " . قِيلَ : مَعْدَانُ بْنُ أَبِي طَلْحَةَ , وَقِيلَ : مَعْدَانُ بْنُ طَلْحَةَ

Maʼdon ibn Abu Talha (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadiki, Abu Dardo (roziyallohu anhu) unga xabar berdi: Allohning Rasuli ﷺ qusdilar va roʻzalarini ochdilar. (Maʼdon) aytdi: Soʻng men Damashq masjidida Allohning Rasuli ﷺning ozod qilingan quli Savbonni uchratdim va unga: «Abu Dardo menga Allohning Rasuli ﷺ qusib, roʻzalarini ochganlarini xabar berdi», dedim. U: «Rost aytibdi, men u zotga tahorat suvini quygan edim», dedi. Maʼdon ibn Abu Talha ham deyildi, Maʼdon ibn Talha ham deyildi.Маъдон ибн Абу Талҳа (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинадики, Абу Дардо (розияллоҳу анҳу) унга хабар берди: Аллоҳнинг Расули ﷺ қусдилар ва рўзаларини очдилар. (Маъдон) айтди: Сўнг мен Дамашқ масжидида Аллоҳнинг Расули ﷺнинг озод қилинган қули Савбонни учратдим ва унга: «Абу Дардо менга Аллоҳнинг Расули ﷺ қусиб, рўзаларини очганларини хабар берди», дедим. У: «Рост айтибди, мен у зотга таҳорат сувини қуйган эдим», деди. Маъдон ибн Абу Талҳа ҳам дейилди, Маъдон ибн Талҳа ҳам дейилди.

حَدَّثَنَا عَلِيٌّ , نا يَحْيَى بْنُ عُثْمَانَ بْنِ صَالِحٍ , ثنا أبِي , ثنا الْمُفَضَّلُ بْنُ فَضَالَةَ , وَآخَرُ عَنْ يَزِيدَ بْنِ أَبِي حَبِيبٍ , عَنْ أَبِي مَرْزُوقٍ ، عَنْ حَنَشٍ , عَنْ فَضَالَةَ بْنِ عُبَيْدٍ , قَالَ : أَصْبَحَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ صَائِمًا فَقَاءَ فَأَفْطَرَ , فَسُئِلَ عَنْ ذَلِكَ , فَقَالَ : " إِنِّي قِئْتُ "

Fazola ibn Ubayd (roziyallohu anhu) aytdi: Allohning Rasuli ﷺ roʻzador holda tongni qarshiladilar, soʻng qusdilar va iftor qildilar. Bu haqda soʻralganda, u zot: «Men qusdim», dedilar.Фазола ибн Убайд (розияллоҳу анҳу) айтди: Аллоҳнинг Расули ﷺ рўзадор ҳолда тонгни қаршиладилар, сўнг қусдилар ва ифтор қилдилар. Бу ҳақда сўралганда, у зот: «Мен қусдим», дедилар.

حَدَّثَنَا أَبُو الْقَاسِمِ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ الْعَزِيزِ ، ثنا عُثْمَانُ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ , ثنا خَالِدُ بْنُ مَخْلَدٍ , نا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ الْمُثَنَّى , عَنْ الْبُنَانِيُّ , عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ , قَالَ : أَوَّلُ مَا كُرِهَتِ الْحِجَامَةُ لِلصَّائِمِ أَنَّ جَعْفَرَ بْنَ أَبِي طَالِبٍ احْتَجَمَ وَهُوَ صَائِمٌ , فَمَرَّ بِهِ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ , فَقَالَ : " أَفْطَرَ هَذَانِ " , ثُمَّ رَخَّصَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بَعْدُ فِي الْحِجَامَةِ لِلصَّائِمِ , وَكَانَ أَنَسٌ يَحْتَجِمُ وَهُوَ صَائِمٌ . كُلُّهُمْ ثِقَاتٌ , وَلا أَعْلَمُ لَهُ عِلَّةً

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Roʻzador uchun hijoma (qon oldirish) makruh sanalishining boshlanishi shu boʻldiki, Jaʼfar ibn Abu Tolib roʻzador holda hijoma qildirdi va uning yonidan Nabiy ﷺ oʻtib qolib: «Bu ikkovi roʻzasini ochdi», dedilar. Soʻngra Nabiy ﷺ keyinroq roʻzador uchun hijomaga ruxsat berdilar. Anas esa roʻzador holda hijoma qildirar edi. Ularning hammasi ishonchlidir va men unda birorta illat bilmayman.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Рўзадор учун ҳижома (қон олдириш) макруҳ саналишининг бошланиши шу бўлдики, Жаъфар ибн Абу Толиб рўзадор ҳолда ҳижома қилдирди ва унинг ёнидан Набий ﷺ ўтиб қолиб: «Бу иккови рўзасини очди», дедилар. Сўнгра Набий ﷺ кейинроқ рўзадор учун ҳижомага рухсат бердилар. Анас эса рўзадор ҳолда ҳижома қилдирар эди. Уларнинг ҳаммаси ишончлидир ва мен унда бирорта иллат билмайман.

حَدَّثَنَا الْمَحَامِلِيُّ ، ثنا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ يَزِيدَ مَوْلَى بَنِي هَاشِمٍ , ثنا عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ أَبَانَ , ثنا سُفْيَانُ الثَّوْرِيُّ , عَنِ الأَعْمَشِ ، عَنْ أَبِي ظَبْيَانَ ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ , قَالَ : " رُخِّصَ لِلصَّائِمِ فِي الْحِجَامَةِ " . عَبْدُ الْعَزِيزِ ضَعِيفٌ

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) aytdi: «Roʻzadorga hijomada ruxsat berildi». Abdulaziz zaifdir.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) айтди: «Рўзадорга ҳижомада рухсат берилди». Абдулазиз заифдир.

حَدَّثَنَا أَبُو مُحَمَّدِ بْنُ صَاعِدٍ ، ثنا إِبْرَاهِيمُ بْنُ سَعِيدٍ الْجَوْهَرِيُّ . ح وَثنا أَبُو عُبَيْدِ اللَّهِ الْمُعَدَّلُ أَحْمَدُ بْنُ عَمْرِو بْنِ عُثْمَانَ بِوَاسِطَ , ثنا الْحُسَيْنُ بْنُ خَلَفٍ الْبَزَّازُ , ثنا إِسْحَاقُ الأَزْرَقُ , ثنا سُفْيَانُ , عَنْ خَالِدٍ الْحَذَّاءِ , عَنْ أَبِي الْمُتَوَكِّلِ ، عَنْ أَبِي سَعِيدٍ , قَالَ : " رَخَّصَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ الْحِجَامَةَ لِلصَّائِمِ " . كُلُّهُمْ ثِقَاتٌ , وَرَوَاهُ الأَشْجَعِيُّ أَيْضًا , وَهُوَ مِنَ الثِّقَاتِ

Abu Saʼid (roziyallohu anhu) aytdi: Allohning Rasuli ﷺ roʻzadorga hijomani ruxsat qildilar. Ularning hammasi ishonchlidir; buni al-Ashjaʼiy ham rivoyat qilgan, u ham ishonchlilardandir.Абу Саъид (розияллоҳу анҳу) айтди: Аллоҳнинг Расули ﷺ рўзадорга ҳижомани рухсат қилдилар. Уларнинг ҳаммаси ишончлидир; буни ал-Ашжаъий ҳам ривоят қилган, у ҳам ишончлилардандир.

حَدَّثَنَا أَبُو عُبَيْدٍ الْقَاسِمُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ ، ثنا عَلِيُّ بْنُ شُعَيْبٍ , ثنا هَاشِمُ بْنُ الْقَاسِمِ , ثنا الأَشْجَعِيُّ ، عَنْ سُفْيَانَ , عَنْ خَالِدٍ الْحَذَّاءِ , عَنْ أَبِي الْمُتَوَكِّلِ ، عَنْ أَبِي سَعِيدٍ , قَالَ : " رُخِّصَ لِلصَّائِمِ فِي الْحِجَامَةِ وَالْقُبْلَةِ "

Abu Saʼid (roziyallohu anhu) aytdi: «Roʻzadorga hijoma va oʻpishda ruxsat berildi».Абу Саъид (розияллоҳу анҳу) айтди: «Рўзадорга ҳижома ва ўпишда рухсат берилди».

حَدَّثَنَا الْقَاضِي أَحْمَدُ بْنُ كَامِلٍ ، ثنا مُحَمَّدُ بْنُ سَعْدِ بْنِ مُحَمَّدٍ الْعَوْفِيُّ , ثنا أبِي , ثنا يَحْيَى بْنُ الْعَلاءِ الرَّازِيُّ , عَنْ يَاسِينَ بْنِ مُعَاذٍ الزَّيَّاتِ , عَنْ أَيُّوبَ بْنِ مُحَمَّدٍ الْعِجْلِيِّ , عَنِ ابْنٍ لأَنَسِ بْنِ مَالِكٍ , عَنْ أَبِيهِ , قَالَ : احْتَجَمَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لِسَبْعَ عَشْرَةَ مَضَتْ مِنْ شَهْرِ رَمَضَانَ , بَعْدَمَا قَالَ : " أَفْطَرَ الْحَاجِمُ وَالْمَحْجُومُ " . هَذَا إِسْنَادٌ ضَعِيفٌ , وَاخْتُلِفَ عَنْ يَاسِينَ الزَّيَّاتِ , وَهُوَ ضَعِيفٌ

Anas ibn Molikning bir oʻgʻli otasidan rivoyat qiladi: U aytdi: Allohning Rasuli ﷺ: «Hijoma qiluvchi ham, hijoma qildiruvchi ham iftor qildi», deganlaridan keyin, Ramazon oyining oʻn yettisi oʻtganida hijoma qildirdilar. Bu — zaif isnoddir; Yosin az-Zayyotdan (kelgan rivoyatda) ixtilof qilingan, u esa zaifdir.Анас ибн Моликнинг бир ўғли отасидан ривоят қилади: У айтди: Аллоҳнинг Расули ﷺ: «Ҳижома қилувчи ҳам, ҳижома қилдирувчи ҳам ифтор қилди», деганларидан кейин, Рамазон ойининг ўн еттиси ўтганида ҳижома қилдирдилар. Бу — заиф исноддир; Ёсин аз-Зайётдан (келган ривоятда) ихтилоф қилинган, у эса заифдир.

نا عُمَرُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ الْقَاسِمِ النَّيْسَابُورِيُّ , ثنا مُحَمَّدُ بْنُ خَالِدِ بْنِ يَزِيدَ الرَّاسِبِيُّ , ثنا مَسْعُودُ بْنُ جُوَيْرِيَةَ , ثنا الْمُعَافَى بْنُ عِمْرَانَ , عَنْ يَاسِينَ الزَّيَّاتِ , عَنْ يَزِيدَ الرَّقَاشِيِّ , عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ , أَنّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ احْتَجَمَ وَهُوَ صَائِمٌ , بَعْدَمَا قَالَ : " أَفْطَرَ الْحَاجِمُ وَالْمَحْجُومُ "

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Allohning Rasuli ﷺ: «Hijoma qiluvchi ham, hijoma qildiruvchi ham iftor qildi», deganlaridan keyin, roʻzador holda hijoma qildirdilar.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Аллоҳнинг Расули ﷺ: «Ҳижома қилувчи ҳам, ҳижома қилдирувчи ҳам ифтор қилди», деганларидан кейин, рўзадор ҳолда ҳижома қилдирдилар.

حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ ثَابِتِ بْنِ أَحْمَدَ النُّعْمَانِيُّ , ثنا أَبُو بَكْرٍ سُلَيْمَانُ بْنُ مُحَمَّدٍ النُّعْمَانِيُّ , ثنا مَسْعُودُ بْنُ جُوَيْرِيَةَ , نا الْمُعَافَى بْنُ عِمْرَانَ , عَنْ يَاسِينَ بْنِ مُعَاذٍ , عَنِ الرَّبِيعِ بْنِ أَنَسٍ , عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ , قَالَ : احْتَجَمَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لِسَبْعَ عَشْرَةَ خَلَتْ مِنْ رَمَضَانَ , بَعْدَ قَوْلِهِ : " أَفْطَرَ الْحَاجِمُ وَالْمَحْجُومُ "

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu) aytdi: Nabiy ﷺ: «Hijoma qiluvchi ham, hijoma qildiruvchi ham iftor qildi», degan soʻzlaridan keyin, Ramazonning oʻn yettisi oʻtganida hijoma qildirdilar.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу) айтди: Набий ﷺ: «Ҳижома қилувчи ҳам, ҳижома қилдирувчи ҳам ифтор қилди», деган сўзларидан кейин, Рамазоннинг ўн еттиси ўтганида ҳижома қилдирдилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ أَبِي الْقَاسِمِ الْمُحَارِبِيُّ , ثنا أَبُو سَعِيدٍ الأَشَجُّ ، ثنا وَكِيعٌ , ثنا يَاسِينُ أَبُو خَلَفٍ , عَنْ رَجُلٍ , عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ , أَنّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ احْتَجَمَ وَهُوَ صَائِمٌ , بَعْدَمَا قَالَ : " أَفْطَرَ الْحَاجِمُ وَالْمَحْجُومُ "

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Nabiy ﷺ: «Hijoma qiluvchi ham, hijoma qildiruvchi ham iftor qildi», deganlaridan keyin, roʻzador holda hijoma qildirdilar.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Набий ﷺ: «Ҳижома қилувчи ҳам, ҳижома қилдирувчи ҳам ифтор қилди», деганларидан кейин, рўзадор ҳолда ҳижома қилдирдилар.

حَدَّثَنَا عَبْدُ الْمَلِكِ بْنُ أَحْمَدَ الدَّقَّاقُ , وَأَبُو عُبَيْدِ بْنُ الْمَحَامِلِيِّ , قَالا : نا يَعْقُوبُ الدَّوْرَقِيُّ , ثنا الْمُعْتَمِرُ بْنُ سُلَيْمَانَ , عَنْ حُمَيْدٍ , عَنْ أَبِي الْمُتَوَكِّلِ ، عَنْ أَبِي سَعِيدٍ , قَالَ : " رَخَّصَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي الْقُبْلَةِ لِلصَّائِمِ وَالْحِجَامَةِ " . كُلُّهُمْ ثِقَاتٌ , وَغَيْرُ مُعْتَمِرٌ يَرْوِيهِ مَوْقُوفًا

Abu Saʼid (roziyallohu anhu) aytdi: Allohning Rasuli ﷺ roʻzadorga oʻpish va hijomani ruxsat qildilar. Ularning hammasi ishonchlidir; Muʼtamirdan boshqalar uni mavquf qilib rivoyat qiladilar.Абу Саъид (розияллоҳу анҳу) айтди: Аллоҳнинг Расули ﷺ рўзадорга ўпиш ва ҳижомани рухсат қилдилар. Уларнинг ҳаммаси ишончлидир; Муътамирдан бошқалар уни мавқуф қилиб ривоят қиладилар.

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ يَزِيدَ الزَّعْفَرَانِيُّ , ثنا مُحَمَّدُ بْنُ مَاهَانَ , ثنا شُعَيْبُ بْنُ حَرْبٍ , ثنا هِشَامُ بْنُ سَعْدٍ , عَنْ زَيْدِ بْنِ أَسْلَمَ , عَنْ عَطَاءِ بْنِ يَسَارٍ , عنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ , قَالَ : قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " ثَلاثَةٌ لا يُفْطِرْنَ الصَّائِمَ : الْقَيْءُ وَالْحِجَامَةُ وَالاحْتِلامُ "

Abu Saʼid al-Xudriy (roziyallohu anhu) aytdi: Allohning Rasuli ﷺ: «Uch narsa roʻzadorning roʻzasini ochmaydi: qusish, hijoma va ehtilom», dedilar.Абу Саъид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу) айтди: Аллоҳнинг Расули ﷺ: «Уч нарса рўзадорнинг рўзасини очмайди: қусиш, ҳижома ва эҳтилом», дедилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ سُلَيْمَانَ النُّعْمَانِيُّ , ثنا أَحْمَدُ بْنُ بُدَيْلٍ , ثنا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ مُوسَى , ثنا إِسْرَائِيلُ , عَنْ زَيْدِ بْنِ جُبَيْرٍ , عَنْ أَبِي يَزِيدَ الضَّبِّيِّ ، عَنْ مَيْمُونَةَ بِنْتِ سَعْدٍ , قَالَتْ : سُئِلَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَنْ رَجُلٍ قَبَّلَ امْرَأَتَهُ وَهُمَا صَائِمَانِ , فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " أَفْطَرَا جَمِيعًا مَعًا " . حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ عَلِيٍّ ، حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ عَلِيٍّ الْبَرْبَهَارِيُّ , ثنا عَبَّادُ بْنُ مُوسَى , ثنا إِسْمَاعِيلُ بْنُ جَعْفَرٍ , عَنْ إِسْرَائِيلَ , بِإِسْنَادِهِ مِثْلَهُ . لا يُثْبَتُ هَذَا , وَأَبُو يَزِيدَ الضَّبِّيُّ لَيْسَ بِمَعْرُوفٍ

Maymuna bint Saʼd (roziyallohu anho) aytdi: Allohning Rasuli ﷺdan xotinini oʻpgan — ikkovi ham roʻzador boʻlgan — kishi haqida soʻralganda, Allohning Rasuli ﷺ: «Ikkovi ham birga iftor qildi», dedilar. Ismoil ibn Ali bizga aytib berdi, Ahmad ibn Ali al-Barbahoriy bizga aytib berdi, Abbod ibn Muso bizga aytib berdi, Ismoil ibn Jaʼfar bizga Isroildan uning isnodi bilan shuning oʻzini (rivoyat qildi). Bu sobit emas; Abu Yazid az-Zabbiy maʼruf emas.Маймуна бинт Саъд (розияллоҳу анҳо) айтди: Аллоҳнинг Расули ﷺдан хотинини ўпган — иккови ҳам рўзадор бўлган — киши ҳақида сўралганда, Аллоҳнинг Расули ﷺ: «Иккови ҳам бирга ифтор қилди», дедилар. Исмоил ибн Али бизга айтиб берди, Аҳмад ибн Али ал-Барбаҳорий бизга айтиб берди, Аббод ибн Мусо бизга айтиб берди, Исмоил ибн Жаъфар бизга Исроилдан унинг исноди билан шунинг ўзини (ривоят қилди). Бу собит эмас; Абу Язид аз-Заббий маъруф эмас.

حَدَّثَنَا الْقَاسِمُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ أَبُو عُبَيْدٍ , ثنا الْقَاسِمُ بْنُ هَاشِمٍ السِّمْسَارُ , ثنا عُتْبَةُ بْنُ السَّكَنِ الْحِمْصِيُّ , ثنا الأَوْزَاعِيُّ ، ثنا عُبَادَةُ بْنُ نَسِيٍّ , وَهُبَيْرَةُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ , قَالا : نا أَبُو أَسْمَاءَ الرَّحَبِيُّ ، ثنا ثَوْبَانُ , قَالَ : كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ صَائِمًا رَمَضَانَ , فَأَصَابَهُ غَمٌّ آذَاهُ فَتَقَيَّأَ فَقَاءَ , فَدَعَا بِوَضُوءٍ , فَتَوَضَّأَ ثُمَّ أَفْطَرَ , فَقُلْتُ : يَا رَسُولَ اللَّهِ , أَفَرِيضَةٌ الْوُضُوءُ مِنَ الْقَيْءِ ؟ قَالَ : " لَوْ كَانَ فَرِيضَةً لَوَجَدْتَهُ فِي الْقُرْآنِ " , قَالَ : صَامَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ الْغَدَ فَسَمِعْتُهُ , يَقُولُ : " هَذَا مَكَانُ إِفْطَارِي أَمْسِ " . عُتْبَةُ بْنُ السَّكَنِ , مَتْرُوكُ الْحَدِيثِ

Savbon (roziyallohu anhu) aytdi: Allohning Rasuli ﷺ Ramazon roʻzasini tutayotgan edilar. U zotga ozor beradigan bir koʻngil aynishi yetdi va qusishga urinib, qusdilar. Soʻng tahorat suvini soʻrab, tahorat oldilar, keyin iftor qildilar. Men: «Ey Allohning Rasuli, qusishdan tahorat olish farzmi?» dedim. U zot: «Agar farz boʻlganida, uni Qurʼonda topgan boʻlarding», dedilar. (Savbon) dedi: Allohning Rasuli ﷺ ertasi kuni roʻza tutdilar va men u zotning: «Bu — kecha iftor qilganimning oʻrnidir», deganlarini eshitdim. Utba ibn as-Sakan — hadisi tark qilingan (roviy)dir.Савбон (розияллоҳу анҳу) айтди: Аллоҳнинг Расули ﷺ Рамазон рўзасини тутаётган эдилар. У зотга озор берадиган бир кўнгил айниши етди ва қусишга уриниб, қусдилар. Сўнг таҳорат сувини сўраб, таҳорат олдилар, кейин ифтор қилдилар. Мен: «Эй Аллоҳнинг Расули, қусишдан таҳорат олиш фарзми?» дедим. У зот: «Агар фарз бўлганида, уни Қуръонда топган бўлардинг», дедилар. (Савбон) деди: Аллоҳнинг Расули ﷺ эртаси куни рўза тутдилар ва мен у зотнинг: «Бу — кеча ифтор қилганимнинг ўрнидир», деганларини эшитдим. Утба ибн ас-Сакан — ҳадиси тарк қилинган (ровий)дир.

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرٍ النَّيْسَابُورِيُّ ، ثنا أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ شُقَيْرٍ , ثنا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُبَارَكِ الصُّورِيُّ , ثنا عِيسَى بْنُ يُونُسَ . ح وَثنا أَبُو بَكْرٍ النَّيْسَابُورِيُّ , ثنا الرَّبِيعُ بْنُ سُلَيْمَانَ , نا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ وَهْبٍ , نا عِيسَى بْنُ يُونُسَ , عَنْ هِشَامِ بْنِ حَسَّانَ , عَنِ ابْنِ سِيرِينَ , عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ , أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ , قَالَ : " مَنِ اسْتَقَاءَ عَامِدًا فَعَلَيْهِ الْقَضَاءُ , وَمَنْ ذَرَعَهُ الْقَيْءُ فَلا قَضَاءَ عَلَيْهِ " . رُوَاتُهُ ثِقَاتٌ كُلُّهُمْ ثنا ابْنُ مِرْدَاسٍ ، ثنا أَبُو دَاوُدَ ، ثنا مُسَدَّدٌ , عَنْ عِيسَى بْنِ يُونُسَ بِهَذَا

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ: «Kim atayin qussa, unga qazo lozim; kimni qusish yengib ketsa, unga qazo yoʻq», dedilar. Uning roviylari — barchasi ishonchli kishilardir. Musaddad ham Iso ibn Yunusdan shuni rivoyat qilgan.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ: «Ким атайин қусса, унга қазо лозим; кимни қусиш енгиб кетса, унга қазо йўқ», дедилар. Унинг ровийлари — барчаси ишончли кишилардир. Мусаддад ҳам Исо ибн Юнусдан шуни ривоят қилган.

حَدَّثَنَا جَعْفَرُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ مُرْشِدٍ , ثنا الْحَسَنُ بْنُ عَرَفَةَ , ثنا مُحَمَّدُ بْنُ فُضَيْلٍ , عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ سَعِيدِ بْنِ أَبِي سَعِيدٍ , عَنْ جَدِّهِ , عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ , عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " إِذَا ذَرَعَ الصَّائِمَ الْقَيْءُ فَلا فِطْرَ عَلَيْهِ وَلا قَضَاءَ عَلَيْهِ , وَإِذَا تَقَيَّأَ فَعَلَيْهِ الْقَضَاءُ " . عَبْدُ اللَّهِ بْنُ سَعِيدٍ لَيْسَ بِقَوِيٍّ

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan, Nabiy ﷺ dan rivoyat qilinadi: «Roʻzadorni qusish yengib ketsa, unga na roʻzasini ochish, na qazo lozim boʻladi; agar atayin qussa, unga qazo lozim boʻladi». Abdulloh ibn Saʼid kuchli emas.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан, Набий ﷺ дан ривоят қилинади: «Рўзадорни қусиш енгиб кетса, унга на рўзасини очиш, на қазо лозим бўлади; агар атайин қусса, унга қазо лозим бўлади». Абдуллоҳ ибн Саъид кучли эмас.

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ وَكِيلُ أَبِي صَخْرَةَ ، حَدَّثَنَا عِيسَى بْنُ دَلُّوَيْهِ , حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ صَالِحٍ , عَنْ مَنْدَلٍ , عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ سَعِيدٍ , عَنْ جَدِّهِ , عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ , قَالَ : قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " مَنْ ذَرَعَهُ الْقَيْءُ فَلْيُتِمَّ عَلَى صَوْمِهِ وَلا قَضَاءَ عَلَيْهِ , وَمَنْ قَاءَ مُتَعَمِّدًا فَلْيَقْضِ "

Abu Hurayra (roziyallohu anhu) aytdi: Rasululloh ﷺ: «Kimni qusish yengib ketsa, roʻzasini davom ettirsin, unga qazo yoʻq; kim atayin qussa, qazo qilsin», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу) айтди: Расулуллоҳ ﷺ: «Кимни қусиш енгиб кетса, рўзасини давом эттирсин, унга қазо йўқ; ким атайин қусса, қазо қилсин», дедилар.

حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ مُحَمَّدِ بْنُ صَاعِدٍ ، ثنا مُهَنَّى بْنُ يَحْيَى أَبُو عَبْدِ اللَّهِ الشَّامِيُّ , ثنا عَبْدُ الرَّزَّاقِ , عَنْ جَعْفَرِ بْنِ سُلَيْمَانَ , عَنْ ثَابِتٍ , عَنْ أَنَسٍ , قَالَ : " كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِذَا أَفْطَرَ أَفْطَرَ عَلَى تَمَرَاتٍ أَوْ رُطَبَاتٍ , فَإِنْ لَمْ يَكُنْ حَسَا حَسَوَاتٍ مِنْ مَاءٍ "

Anas (roziyallohu anhu) aytadi: Rasululloh ﷺ iftor qilganlarida bir necha quruq xurmo yoki yangi xurmo bilan iftor qilar edilar; agar boʻlmasa, bir necha hoʻplam suv ichar edilar.Анас (розияллоҳу анҳу) айтади: Расулуллоҳ ﷺ ифтор қилганларида бир неча қуруқ хурмо ёки янги хурмо билан ифтор қилар эдилар; агар бўлмаса, бир неча ҳўплам сув ичар эдилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى بْنِ مِرْدَاسٍ ، ثنا أَبُو دَاوُدَ ، نا أَحْمَدُ بْنُ حَنْبَلٍ , ثنا عَبْدُ الرَّزَّاقِ , أنا جَعْفَرُ بْنُ سُلَيْمَانَ , أَخْبَرَنِي ثَابِتٌ الْبُنَانِيُّ , أَنَّهُ سَمِعَ أَنَسَ بْنَ مَالِكٍ , يَقُولُ : " كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يُفْطِرُ عَلَى رُطَبَاتٍ قَبْلَ أَنْ يُصَلِّيَ , فَإِنْ لَمْ يَكُنْ فَعَلَى تَمَرَاتٍ , فَإِنْ لَمْ يَكُنْ حَسَا حَسَوَاتٍ مِنْ مَاءٍ " . هَذَا إِسْنَادٌ صَحِيحٌ

Sobit al-Bunoniy Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)ning shunday deganini eshitdi: Rasululloh ﷺ namoz oʻqishdan oldin bir necha yangi xurmo bilan iftor qilar edilar. Agar yangi xurmo boʻlmasa, bir necha quruq xurmo bilan, quruq xurmo ham boʻlmasa, bir necha hoʻplam suv bilan iftor qilar edilar. Bu isnod sahihdir.Собит ал-Буноний Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)нинг шундай деганини эшитди: Расулуллоҳ ﷺ намоз ўқишдан олдин бир неча янги хурмо билан ифтор қилар эдилар. Агар янги хурмо бўлмаса, бир неча қуруқ хурмо билан, қуруқ хурмо ҳам бўлмаса, бир неча ҳўплам сув билан ифтор қилар эдилар. Бу иснод саҳиҳдир.

حَدَّثَنَا الْحُسَيْنُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ ، ثنا عَلِيُّ بْنُ مُسْلِمٍ , ثنا عَلِيُّ بْنُ الْحَسَنِ بْنِ شَقِيقٍ , ثنا الْحُسَيْنُ بْنُ وَاقِدٍ , ثنا مَرْوَانُ الْمُقَفَّعِ , قَالَ : رَأَيْتُ ابْنَ عُمَرَ يَقْبِضُ عَلَى لِحْيَتِهِ وَيَقْطَعُ مَا زَادَ عَلَى الْكَفِّ , قَالَ : وَكَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ إِذَا أَفْطَرَ : " ذَهَبَ الظَّمَأُ وَابْتَلَّتِ الْعُرُوقُ وَثَبَتَ الأَجْرُ إِنْ شَاءَ اللَّهُ " . تَفَرَّدَ بِهِ الْحُسَيْنُ بْنُ وَاقِدٍ , وَإِسْنَادُهُ حَسَنٌ

Marvon al-Muqaffaʼ aytdi: Men Ibn Umarning soqolini hovuchlab, kaftidan ortiq qismini qirqayotganini koʻrdim. U aytdi: Rasululloh ﷺ iftor qilganlarida: «Chanqoq ketdi, tomirlar namlandi va Alloh xohlasa, ajr sobit boʻldi», der edilar. Buni Husayn ibn Voqid yolgʻiz rivoyat qilgan va isnodi hasandir.Марвон ал-Муқаффаъ айтди: Мен Ибн Умарнинг соқолини ҳовучлаб, кафтидан ортиқ қисмини қирқаётганини кўрдим. У айтди: Расулуллоҳ ﷺ ифтор қилганларида: «Чанқоқ кетди, томирлар намланди ва Аллоҳ хоҳласа, ажр собит бўлди», дер эдилар. Буни Ҳусайн ибн Воқид ёлғиз ривоят қилган ва исноди ҳасандир.

حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ الْفَضْلِ الزَّيَّاتُ , ثنا يُوسُفُ بْنُ مُوسَى , ثنا عَبْدُ الْمَلِكِ بْنُ هَارُونَ بْنِ عَنْتَرَةَ , عَنْ أَبِيهِ , عَنْ جَدِّهِ , عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ , قَالَ : كَانَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِذَا أَفْطَرَ قَالَ : " اللَّهُمَّ لَكَ صُمْنَا وَعَلَى رِزْقِكَ أَفْطَرْنَا فَتَقَبَّلْ مِنَّا إِنَّكَ أَنْتَ السَّمِيعُ الْعَلِيمُ "

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) aytdi: Nabiy ﷺ iftor qilganlarida: «Allohim, Sen uchun roʻza tutdik va Sening rizqing bilan iftor qildik, bizdan qabul qil; albatta, Sen Eshituvchi va Biluvchisan», der edilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) айтди: Набий ﷺ ифтор қилганларида: «Аллоҳим, Сен учун рўза тутдик ва Сенинг ризқинг билан ифтор қилдик, биздан қабул қил; албатта, Сен Эшитувчи ва Билувчисан», дер эдилар.

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرٍ النَّيْسَابُورِيُّ ، وَالْحُسَيْنُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ ، قَالا : نا أَحْمَدُ بْنُ مَنْصُورٍ , ثنا النَّضْرُ , حَدَّثَنَا شُعْبَةُ , عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عِيسَى , قَالَ : سَمِعْتُ الزُّهْرِيَّ , يُحَدِّثُ عَنْ عُرْوَةَ , عَنْ عَائِشَةَ . وَعَنْ سَالِمٍ , عَنِ ابْنِ عُمَرَ , أَنَّهُمَا قَالا : " لَمْ يُرَخَّصْ فِي صَوْمِ هَذِهِ الأَيَّامِ إِلا لِمَنْ لَمْ يَجِدِ الْهَدْيَ " . زَادَ النَّيْسَابُورِيُّ : أَيَّامِ التَّشْرِيقِ . حَدَّثَنَا النَّيْسَابُورِيُّ ، ثنا يُوسُفُ بْنُ سَعِيدٍ , ثنا حَجَّاجٌ , حَدَّثَنِي شُعْبَةُ , نَحْوَهُ . هَذَا إِسْنَادٌ صَحِيحٌ

Oisha va Ibn Umar (roziyallohu anhum) ikkovlari aytdilar: «Bu kunlarda roʻza tutishga faqat hadyni topa olmagan kishigagina ruxsat berildi». Naysoburiy: tashriq kunlari, deb qoʻshimcha qildi. Bu isnod sahihdir.Оиша ва Ибн Умар (розияллоҳу анҳум) икковлари айтдилар: «Бу кунларда рўза тутишга фақат ҳадйни топа олмаган кишигагина рухсат берилди». Найсобурий: ташриқ кунлари, деб қўшимча қилди. Бу иснод саҳиҳдир.

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ زِيَادٍ , ثنا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ الْحَكَمِ , ثنا يَحْيَى بْنُ سَلامٍ , ثنا شُعْبَةُ , عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عِيسَى بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِي لَيْلَى , عَنِ الزُّهْرِيِّ ، عَنْ سَالِمٍ , عَنِ ابْنِ عُمَرَ , قَالَ : " رَخَّصَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لِلْمُتَمَتِّعِ إِذَا لَمْ يَجِدِ الْهَدْيَ أَنْ يَصُومَ أَيَّامَ التَّشْرِيقِ " . يَحْيَى بْنُ سَلامٍ لَيْسَ بِالْقَوِيِّ

Ibn Umar (roziyallohu anhumo) aytdi: «Rasululloh ﷺ hadyni topa olmagan mutamattiʼga tashriq kunlarida roʻza tutishga ruxsat berdilar». Yahyo ibn Salom kuchli emas.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо) айтди: «Расулуллоҳ ﷺ ҳадйни топа олмаган мутаматтиъга ташриқ кунларида рўза тутишга рухсат бердилар». Яҳё ибн Салом кучли эмас.

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرٍ النَّيْسَابُورِيُّ ، ثنا حَاجِبُ بْنُ سُلَيْمَانَ , ثنا مُؤَمَّلٌ , ثنا سُفْيَانُ , عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عِيسَى , عَنِ الزُّهْرِيِّ ، عَنْ عُرْوَةَ , عَنْ عَائِشَةَ , قَالَتْ : " لَمْ يُرَخَّصْ فِي صَوْمِ أَيَّامِ التَّشْرِيقِ إِلا لِمُتَمَتِّعٍ لَمْ يَجِدِ الْهَدْيَ " . إِسْنَادٌ صَحِيحٌ

Oisha (roziyallohu anho) aytdi: «Tashriq kunlarida roʻza tutishga faqat hadyni topa olmagan mutamattiʼgagina ruxsat berildi». Isnodi sahihdir.Оиша (розияллоҳу анҳо) айтди: «Ташриқ кунларида рўза тутишга фақат ҳадйни топа олмаган мутаматтиъгагина рухсат берилди». Исноди саҳиҳдир.

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرٍ النَّيْسَابُورِيُّ ، ثنا هِلالُ بْنُ الْعَلاءِ , ثنا أَبُو سُلَيْمٍ عُبَيْدُ بْنُ يَحْيَى الْكُوفِيُّ , ثنا عَبْدُ الْغَفَّارِ بْنُ الْقَاسِمِ , عَنِ الزُّهْرِيِّ ، حَدَّثَنِي عُرْوَةُ بْنُ الزُّبَيْرِ , قَالَ : قَالَتْ عَائِشَةُ , وَعَبْدُ اللَّهِ بْنُ عُمَرَ , قَالا : " لَمْ يُرَخِّصْ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لأَحَدٍ فِي صِيَامِ التَّشْرِيقِ إِلا لِمُتَمَتِّعٍ أَوْ مُحْصَرٍ " . أَخْطَأَ فِي إِسْنَادِهِ عَبْدُ الْغَفَّارِ , وَهُوَ أَبُو مَرْيَمَ الْكُوفِيُّ ضَعِيفٌ

Urva ibn az-Zubayr aytdi: Oisha va Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhum) ikkovlari aytdilar: «Rasululloh ﷺ tashriq kunlarida roʻza tutishga hech kimga ruxsat bermadilar, faqat mutamattiʼ yoki hajdan toʻsilib qolgan kishi bundan mustasno». Abdulgʻaffor uning isnodida xato qilgan; u Abu Maryam al-Kufiy boʻlib, zaifdir.Урва ибн аз-Зубайр айтди: Оиша ва Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳум) икковлари айтдилар: «Расулуллоҳ ﷺ ташриқ кунларида рўза тутишга ҳеч кимга рухсат бермадилар, фақат мутаматтиъ ёки ҳаждан тўсилиб қолган киши бундан мустасно». Абдулғаффор унинг иснодида хато қилган; у Абу Марям ал-Куфий бўлиб, заифдир.

حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ أَحْمَدَ بْنِ الأَزْرَقِ الْمُعَدَّلُ بِمِصْرَ , ثنا إِبْرَاهِيمُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ الضَّحَّاكِ , ثنا مُحَمَّدُ بْنُ سَنْجَرٍ , ثنا يُونُسُ بْنُ بُكَيْرٍ , عَنْ يَحْيَى بْنِ أَبِي أُنَيْسَةَ , عَنِ الزُّهْرِيِّ ، عَنْ عُرْوَةَ , عَنْ عَائِشَةَ , قَالَتْ : سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ , يَقُولُ : " مَنْ لَمْ يَكُنْ مَعَهُ هَدْيٌ فَلْيَصُمْ ثَلاثَةَ أَيَّامٍ قَبْلَ يَوْمِ النَّحْرِ , وَمَنْ لَمْ يَكُنْ صَامَ تِلْكَ الثَّلاثَةَ الأَيَّامَ فَلْيَصُمْ أَيَّامَ التَّشْرِيقِ , أَيَّامَ مِنًى " . يَحْيَى بْنُ أَبِي أُنَيْسَةَ ضَعِيفٌ

Oisha (roziyallohu anho) aytdi: Rasululloh ﷺ ning shunday deganlarini eshitdim: «Kimning yonida hadyi boʻlmasa, nahr kunidan oldin uch kun roʻza tutsin; kim oʻsha uch kunni tutmagan boʻlsa, tashriq kunlarida — Mino kunlarida tutsin». Yahyo ibn Abu Unaysa zaifdir.Оиша (розияллоҳу анҳо) айтди: Расулуллоҳ ﷺ нинг шундай деганларини эшитдим: «Кимнинг ёнида ҳадйи бўлмаса, наҳр кунидан олдин уч кун рўза тутсин; ким ўша уч кунни тутмаган бўлса, ташриқ кунларида — Мино кунларида тутсин». Яҳё ибн Абу Унайса заифдир.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ مَخْلَدٍ ، إِمْلاءً , قَالَ : أَمْلَى عَلَيْنَا يَعْقُوبُ الدَّوْرَقِيُّ , حَدَّثَنَا رَوْحُ بْنُ عُبَادَةَ . ح , وَحَدَّثَنَا يَعْقُوبُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ الْبَزَّازُ , ثنا أَحْمَدُ بْنُ يَحْيَى بْنِ عَطَاءٍ الْجَلابُ , ثنا رَوْحُ بْنُ عُبَادَةَ , ثنا صَالِحُ بْنُ أَبِي الأَخْضَرِ , ثنا ابْنُ شِهَابِ , عَنْ سَعِيدِ بْنِ الْمُسَيِّبِ , عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ , أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بَعَثَ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ حُذَافَةَ يَطُوفُ فِي مِنًى , " أَنْ لا تَصُومُوا هَذِهِ الأَيَّامَ فَإِنَّهَا أَيَّامُ أَكْلٍ وَشُرْبٍ , وَذِكْرِ اللَّهِ عَزَّ وَجَلَّ " . حَدَّثَنَا حَبْشُونُ بْنُ مُوسَى الْخَلالُ , ثنا حَنْبَلُ بْنُ إِسْحَاقَ , ثنا إِبْرَاهِيمُ بْنُ حُمَيْدٍ , ثنا صَالِحٌ , عَنِ الزُّهْرِيِّ ، عَنْ سَعِيدٍ , وَأَبِي سَلَمَةَ , عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ , عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ , نَحْوَهُ

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ Abdulloh ibn Huzofani Minoda aylanib: «Bu kunlarda roʻza tutmanglar, chunki ular yeb-ichish va Alloh azza va jallani zikr qilish kunlaridir», deb eʼlon qilish uchun yubordilar. Saʼid va Abu Salama ham Abu Hurayradan, Nabiy ﷺ dan shunga oʻxshash rivoyat qilganlar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ Абдуллоҳ ибн Ҳузофани Минода айланиб: «Бу кунларда рўза тутманглар, чунки улар еб-ичиш ва Аллоҳ азза ва жаллани зикр қилиш кунларидир», деб эълон қилиш учун юбордилар. Саъид ва Абу Салама ҳам Абу Ҳурайрадан, Набий ﷺ дан шунга ўхшаш ривоят қилганлар.

حَدَّثَنَا حَبِيبُ بْنُ الْحَسَنِ الْقَزَّازُ , ثنا الْحُسَيْنُ بْنُ الْكُمَيْتِ , ثنا أَحْمَدُ بْنُ أَبِي نَافِعٍ , ثنا الْعَبَّاسُ بْنُ الْفَضْلِ , عَنْ سُلَيْمَانَ أَبِي مُعَاذٍ , عَنِ الزُّهْرِيِّ ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ الْمُسَيِّبِ , عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ حُذَافَةَ السَّهْمِيُّ , قَالَ : أَمَرَهُ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي رَهْطٍ أَنْ يَطُوفُوا فِي مِنًى فِي حَجَّةِ الْوَدَاعِ يَوْمَ النَّحْرِ فَيُنَادُوا : " إِنَّ هَذِهِ أَيَّامُ أَكْلٍ وَشُرْبٍ وَذِكْرِ اللَّهِ , فَلا تَصُومُوا فِيهِنَّ إِلا صَوْمًا فِي هَدْيٍ "

Abdulloh ibn Huzofa as-Sahmiy (roziyallohu anhu) aytdi: Rasululloh ﷺ unga va bir guruh kishilarga Vidolashuv hajida nahr kuni Minoda aylanib: «Albatta, bu kunlar yeb-ichish va Allohni zikr qilish kunlaridir, ularda roʻza tutmanglar, faqat hadydagi roʻza bundan mustasno», deb nido qilishni buyurdilar.Абдуллоҳ ибн Ҳузофа ас-Саҳмий (розияллоҳу анҳу) айтди: Расулуллоҳ ﷺ унга ва бир гуруҳ кишиларга Видолашув ҳажида наҳр куни Минода айланиб: «Албатта, бу кунлар еб-ичиш ва Аллоҳни зикр қилиш кунларидир, уларда рўза тутманглар, фақат ҳадйдаги рўза бундан мустасно», деб нидо қилишни буюрдилар.

ثنا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ الْمَطِيرِيُّ , ثنا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ مَنْصُورٍ , ثنا أبِي , ثنا سُلَيْمَانُ بْنُ أَبِي دَاوُدَ الْحَرَّانِيُّ ، ثنا الزُّهْرِيُّ ، عَنْ مَسْعُودِ بْنِ الْحَكَمِ الزُّرَقِيِّ , عَنْ رَجُلٍ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ , قَالَ : أَمَرَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ حُذَافَةَ فَنَادَى فِي أَيَّامِ التَّشْرِيقِ : " أَلا إِنَّ هَذِهِ أَيَّامُ عِيدٍ وَأَكْلٍ وَشُرْبٍ وَذِكْرٍ , فَلا يَصُمْهُنَّ إِلا مُحْصَرٌ , أَوْ مُتَمَتِّعٌ لَمْ يَجِدْ هَدْيًا , وَمَنْ لَمْ يَصُمْهُنَّ فِي أَيَّامِ الْحَجِّ الْمُتَتَابِعَةِ فَلْيَصُمْهُنَّ " . سُلَيْمَانُ بْنُ أَبِي دَاوُدَ ضَعِيفٌ . رَوَاهُ الزُّبَيْدِيُّ ، عَنِ الزُّهْرِيِّ , أَنَّهُ بَلَغَهُ عَنْ مَسْعُودِ بْنِ الْحَكَمِ , عَنْ بَعْضِ أَصْحَابِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بِهَذَا , وَلَمْ يَقُلْ فِيهِ : إِلا مُحْصَرٌ , أَوْ مُتَمَتِّعٌ

Masʼud ibn al-Hakam az-Zuraqiy Nabiy ﷺ ning sahobalaridan boʻlgan bir kishidan rivoyat qiladi: Rasululloh ﷺ Abdulloh ibn Huzofaga buyurdilar, u tashriq kunlarida: «Ogoh boʻlinglar! Bu kunlar iyd, yeb-ichish va zikr kunlaridir. Ularda hajdan toʻsilib qolgan kishi yoki hadyni topa olmagan mutamattiʼdan boshqa hech kim roʻza tutmasin. Kim ularni hajning ketma-ket kunlarida tutmagan boʻlsa, ana shu kunlarda tutsin», deb nido qildi. Sulaymon ibn Abu Dovud zaifdir. Buni Zubaydiy Zuhriydan rivoyat qilib, unga Masʼud ibn al-Hakamdan, Rasululloh ﷺ ning baʼzi sahobalaridan shu (hadis) yetib kelgani haqida keltirgan va unda: «magar toʻsilib qolgan yoki mutamattiʼ», degan soʻzni aytmagan.Масъуд ибн ал-Ҳакам аз-Зурақий Набий ﷺ нинг саҳобаларидан бўлган бир кишидан ривоят қилади: Расулуллоҳ ﷺ Абдуллоҳ ибн Ҳузофага буюрдилар, у ташриқ кунларида: «Огоҳ бўлинглар! Бу кунлар ийд, еб-ичиш ва зикр кунларидир. Уларда ҳаждан тўсилиб қолган киши ёки ҳадйни топа олмаган мутаматтиъдан бошқа ҳеч ким рўза тутмасин. Ким уларни ҳажнинг кетма-кет кунларида тутмаган бўлса, ана шу кунларда тутсин», деб нидо қилди. Сулаймон ибн Абу Довуд заифдир. Буни Зубайдий Зуҳрийдан ривоят қилиб, унга Масъуд ибн ал-Ҳакамдан, Расулуллоҳ ﷺ нинг баъзи саҳобаларидан шу (ҳадис) етиб келгани ҳақида келтирган ва унда: «магар тўсилиб қолган ёки мутаматтиъ», деган сўзни айтмаган.

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرٍ النَّيْسَابُورِيُّ ، ثنا إِسْمَاعِيلُ بْنُ إِسْحَاقَ بْنِ سَهْلٍ بِمِصْرَ , قَالَ : حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي مَرْيَمَ , ثنا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ , أَخْبَرَنِي زَيْدُ بْنُ أَسْلَمَ , أَخْبَرَنِي ابْنُ الْمُنْكَدِرِ , عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ كَعْبٍ , أَنَّهُ قَالَ : " أَتَيْتُ أَنَسَ بْنَ مَالِكٍ فِي رَمَضَانَ وَهُوَ يُرِيدُ السَّفَرَ , وَقَدْ رُحِلَتْ دَابَّتُهُ , وَلَبِسَ ثِيَابَ السَّفَرِ , وَقَدْ تَقَارَبَ غُرُوبُ الشَّمْسِ , فَدَعَا بِطَعَامٍ فَأَكَلَ مِنْهُ ثُمَّ رَكِبَ , فَقُلْتُ لَهُ : سُنَّةٌ ؟ قَالَ : نَعَمْ "

Muhammad ibn Kaʼb aytdi: Ramazonda Anas ibn Molikning oldiga bordim, u safarga chiqmoqchi edi; ulovi jihozlangan, safar kiyimlarini kiygan, quyosh botishi ham yaqinlashgan edi. U taom keltirishni buyurdi, undan yedi, soʻng ulovga mindi. Men unga: Sunnatmi? dedim. U: Ha, dedi.Муҳаммад ибн Каъб айтди: Рамазонда Анас ибн Моликнинг олдига бордим, у сафарга чиқмоқчи эди; улови жиҳозланган, сафар кийимларини кийган, қуёш ботиши ҳам яқинлашган эди. У таом келтиришни буюрди, ундан еди, сўнг уловга минди. Мен унга: Суннатми? дедим. У: Ҳа, деди.

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرٍ النَّيْسَابُورِيُّ ، ثنا الْعَبَّاسُ بْنُ مُحَمَّدٍ ، ومُحَمَّدُ بْنُ أَحْمَدَ بْنِ الْجُنَيْدِ ، قَالا : نا رَوْحٌ , ثنا شُعْبَةُ , عَنْ عَمْرِو بْنِ عَامِرٍ , قَالَ : سَمِعْتُ أَنَسَ بْنَ مَالِكٍ , يَقُولُ : قَالَ لِي أَبُو مُوسَى : " أَلَمْ أُنَبَّأْ أَنَّكَ إِذَا خَرَجْتَ خَرَجْتَ صَائِمًا , وَإِذَا دَخَلْتَ دَخَلْتَ صَائِمًا , فَإِذَا خَرَجْتَ فَاخْرُجْ مُفْطِرًا , وَإِذَا دَخَلْتَ فَادْخُلْ مُفْطِرًا "

Amr ibn Omir aytdi: Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)ning shunday deganini eshitdim: Menga Abu Muso aytdi: «Menga xabar berilmadimi, sen chiqsang, roʻzador chiqarkansan, kirsang, roʻzador kirarkansan? Chiqsang, roʻzasiz chiq; kirsang, roʻzasiz kir».Амр ибн Омир айтди: Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)нинг шундай деганини эшитдим: Менга Абу Мусо айтди: «Менга хабар берилмадими, сен чиқсанг, рўзадор чиқаркансан, кирсанг, рўзадор кираркансан? Чиқсанг, рўзасиз чиқ; кирсанг, рўзасиз кир».

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرٍ النَّيْسَابُورِيُّ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ زِيَادٍ ، وعَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْحَاقَ الْمَرْوَزِيُّ ، قَالا : نا مُحَمَّدُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ بْنِ كَثِيرٍ الصُّورِيُّ . ح وَحَدَّثَنَا أَبُو بَكْرٍ النَّيْسَابُورِيُّ , ثنا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ عَمْرٍو الْغَزِّيُّ , قَالا : نا مُحَمَّدُ بْنُ يُوسُفَ الْفِرْيَابِيُّ , ثنا الْعَلاءُ بْنُ زُهَيْرٍ , عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ الأَسْوَدِ , عَنْ أَبِيهِ , عَنْ عَائِشَةَ , قَالَتْ : خَرَجْتُ مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي عُمْرَةِ رَمَضَانَ , فَأَفْطَرَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَصُمْتُ , وَقَصَرَ , وَأَتْمَمْتُ , فَقُلْتُ : يَا رَسُولَ اللَّهِ , بِأَبِي وَأُمِّي أَفْطَرْتَ وَصُمْتُ , وَقَصَرْتَ , وَأَتْمَمْتُ , فَقَالَ : " أَحْسَنْتِ يَا عَائِشَةُ "

Oisha (roziyallohu anho) aytdi: Rasululloh ﷺ bilan birga Ramazon umrasiga chiqdim. Rasululloh ﷺ roʻzasiz boʻldilar, men roʻza tutdim; u zot namozni qisqartirdilar, men toʻliq oʻqidim. Men: Yo Rasululloh, otam va onam sizga fido boʻlsin, siz roʻzasiz boʻldingiz, men roʻza tutdim; siz qisqartirdingiz, men toʻliq oʻqidim, dedim. Shunda u zot: «Yaxshi qilding, ey Oisha», dedilar.Оиша (розияллоҳу анҳо) айтди: Расулуллоҳ ﷺ билан бирга Рамазон умрасига чиқдим. Расулуллоҳ ﷺ рўзасиз бўлдилар, мен рўза тутдим; у зот намозни қисқартирдилар, мен тўлиқ ўқидим. Мен: Ё Расулуллоҳ, отам ва онам сизга фидо бўлсин, сиз рўзасиз бўлдингиз, мен рўза тутдим; сиз қисқартирдингиз, мен тўлиқ ўқидим, дедим. Шунда у зот: «Яхши қилдинг, эй Оиша», дедилар.

حَدَّثَنَا الْحُسَيْنُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ ، ثنا أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدِ التُّبَّعِيُّ , حَدَّثَنَا الْقَاسِمُ بْنُ الْحَكَمِ , ثنا الْعَلاءُ بْنُ زُهَيْرٍ , عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ الأَسْوَدِ , قَالَ : قَالَتْ عَائِشَةُ : اعْتَمَرَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَأَنَا مَعَهُ , فَقَصَرَ , وَأَتْمَمْتُ الصَّلاةَ , وَأَفْطَرَ وَصُمْتُ , فَلَمَّا دَنَوْتُ إِلَى مَكَّةَ , قُلْتُ : بِأَبِي أَنْتَ , وَأُمِّي يَا رَسُولَ اللَّهِ , قَصَرْتَ وَأَتْمَمْتُ , وَأَفْطَرْتَ وَصُمْتُ , فَقَالَ : " أَحْسَنْتِ يَا عَائِشَةُ " , وَمَا عَابَهُ عَلَيَّ . قَالَ الشَّيْخُ : الأَوَّلُ مُتَّصِلٌ وَهُوَ إِسْنَادٌ حَسَنٌ , وَعَبْدُ الرَّحْمَنِ قَدْ أَدْرَكَ عَائِشَةَ , وَدَخَلَ عَلَيْهَا وَهُوَ مُرَاهِقٌ , وَهُوَ مَعَ أَبِيهِ , وَقَدْ سَمِعَ مِنْهَا

Abdurrahmon ibn al-Asvad aytdi: Oisha (roziyallohu anho) aytdi: Rasululloh ﷺ umra qildilar, men ham u zot bilan birga edim. U zot namozni qisqartirdilar, men toʻliq oʻqidim; u zot roʻzasiz boʻldilar, men roʻza tutdim. Makkaga yaqinlashganimda: Otam va onam sizga fido boʻlsin, yo Rasululloh, siz qisqartirdingiz, men toʻliq oʻqidim; siz roʻzasiz boʻldingiz, men roʻza tutdim, dedim. U zot: «Yaxshi qilding, ey Oisha», dedilar va buning uchun meni ayblamadilar. Shayx aytdi: Birinchisi muttasil boʻlib, hasan isnoddir; Abdurrahmon Oishaga yetishgan, u balogʻatga yaqin yoshda otasi bilan birga uning huzuriga kirgan va undan eshitgan.Абдурраҳмон ибн ал-Асвад айтди: Оиша (розияллоҳу анҳо) айтди: Расулуллоҳ ﷺ умра қилдилар, мен ҳам у зот билан бирга эдим. У зот намозни қисқартирдилар, мен тўлиқ ўқидим; у зот рўзасиз бўлдилар, мен рўза тутдим. Маккага яқинлашганимда: Отам ва онам сизга фидо бўлсин, ё Расулуллоҳ, сиз қисқартирдингиз, мен тўлиқ ўқидим; сиз рўзасиз бўлдингиз, мен рўза тутдим, дедим. У зот: «Яхши қилдинг, эй Оиша», дедилар ва бунинг учун мени айбламадилар. Шайх айтди: Биринчиси муттасил бўлиб, ҳасан исноддир; Абдурраҳмон Оишага етишган, у балоғатга яқин ёшда отаси билан бирга унинг ҳузурига кирган ва ундан эшитган.

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرٍ النَّيْسَابُورِيُّ ، ثنا مُحَمَّدُ بْنُ عَلِيٍّ الْوَرَّاقُ , ثنا أَبُو نُعَيْمٍ ، ثنا الْعَلاءُ بْنُ زُهَيْرٍ , عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ الأَسْوَدِ , قَالَ : دَخَلْتُ عَلَى عَائِشَةَ وَعِنْدَهَا رَجُلٌ , فَقَالَ : يَا أُمَّتَاهُ مَا يُوجِبُ الْغُسْلَ ؟ قَالَتْ : " إِذَا الْتَقَتِ الْمَوَاسِي فَقَدْ وَجَبَ الْغُسْلُ "

Abdurrahmon ibn al-Asvad aytdi: Oishaning huzuriga kirdim, uning yonida bir kishi bor edi. U: «Ey ona, gʻuslni nima vojib qiladi?» dedi. U: «Ikki xatna joyi uchrashsa, gʻusl vojib boʻladi», dedi.Абдурраҳмон ибн ал-Асвад айтди: Оишанинг ҳузурига кирдим, унинг ёнида бир киши бор эди. У: «Эй она, ғуслни нима вожиб қилади?» деди. У: «Икки хатна жойи учрашса, ғусл вожиб бўлади», деди.

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرٍ ، ثنا مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى , ثنا أَبُو النُّعْمَانِ ، ثنا حَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ , عَنِ الصَّقْعَبِ بْنِ زُهَيْرٍ , عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ الأَسْوَدِ , قَالَ : كَانَ أَبِي يَبْعَثُ بِي إِلَى عَائِشَةَ فَأَسْأَلُهَا , فَلَمَّا كَانَ عَامُ احْتَلَمْتُ جِئْتُ إِلَيْهَا فَدَخَلْتُ , فَقَالَتْ : " أَيْ لَكَاعِ فَعَلْتَهَا " , وَأَلْقَتْ بَيْنِي وَبَيْنَهَا الْحِجَابَ

Abdurrahmon ibn al-Asvad aytdi: Otam meni Oishaning oldiga yuborar, men undan (masalalarni) soʻrar edim. Ehtilom boʻlgan yilim uning oldiga kelib, huzuriga kirdim. Shunda u: «Ey nodon, sen buni qilibsan-ku!» dedi va men bilan oʻzining orasiga parda tortdi.Абдурраҳмон ибн ал-Асвад айтди: Отам мени Оишанинг олдига юборар, мен ундан (масалаларни) сўрар эдим. Эҳтилом бўлган йилим унинг олдига келиб, ҳузурига кирдим. Шунда у: «Эй нодон, сен буни қилибсан-ку!» деди ва мен билан ўзининг орасига парда тортди.

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرٍ النَّيْسَابُورِيُّ ، ثنا مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى , ثنا يَعْلَى بْنُ عَبِيدٍ , وَأَبُو نُعَيْمٍ ، قَالا : نا طَلْحَةُ بْنُ عَمْرٍو , عَنْ عَطَاءٍ , عَنْ عَائِشَةَ , قَالَتْ : " كُلُّ ذَلِكَ قَدْ فَعَلَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ , قَدْ أَتَمَّ وَقَصَرَ , وَصَامَ وَأَفْطَرَ فِي السَّفَرِ " . طَلْحَةُ ضَعِيفٌ

Oisha (roziyallohu anho) aytdi: «Bularning barchasini Rasululloh ﷺ qilganlar: safarda namozni toʻliq ham oʻqiganlar, qisqartirganlar ham; roʻza ham tutganlar, roʻzasiz ham boʻlganlar». Talha zaifdir.Оиша (розияллоҳу анҳо) айтди: «Буларнинг барчасини Расулуллоҳ ﷺ қилганлар: сафарда намозни тўлиқ ҳам ўқиганлар, қисқартирганлар ҳам; рўза ҳам тутганлар, рўзасиз ҳам бўлганлар». Талҳа заифдир.

ثنا الْمَحَامِلِيُّ ، ثنا سَعِيدُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ ثَوَابٍ , ثنا أَبُو عَاصِمٍ ، ثنا عَمْرُو بْنُ سَعِيدٍ , عَنْ عَطَاءِ بْنِ أَبِي رَبَاحٍ , عَنْ عَائِشَةَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهَا , أَنّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ " كَانَ يَقْصُرُ فِي السَّفَرِ وَيُتِمُّ , وَيُفْطِرُ وَيَصُومُ " . قَالَ : وَهَذَا إِسْنَادٌ صَحِيحٌ

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ safarda namozni qisqartirar ham, toʻliq oʻqir ham, roʻza tutar ham, roʻzasiz ham boʻlar edilar. U aytdi: Bu isnod sahihdir.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ сафарда намозни қисқартирар ҳам, тўлиқ ўқир ҳам, рўза тутар ҳам, рўзасиз ҳам бўлар эдилар. У айтди: Бу иснод саҳиҳдир.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ مَنْصُورِ بْنِ أَبِي الْجَهْمِ , ثنا نَصْرُ بْنُ عَلِيٍّ , ثنا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ دَاوُدَ , عَنِ الْمُغِيرَةِ بْنِ زِيَادٍ الْمَوْصِلِيِّ , عَنْ عَطَاءٍ , عَنْ عَائِشَةَ , أَنّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ " كَانَ يُتِمُّ الصَّلاةَ فِي السَّفَرِ وَيَقْصُرُ " . الْمُغِيرَةُ بْنُ زِيَادٍ لَيْسَ بِالْقَوِيِّ

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ safarda namozni toʻliq ham oʻqir, qisqartirar ham edilar. Mugʻiyra ibn Ziyod kuchli emas.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ сафарда намозни тўлиқ ҳам ўқир, қисқартирар ҳам эдилар. Муғийра ибн Зиёд кучли эмас.

حَدَّثَنَا عَمْرُو بْنُ أَحْمَدَ بْنِ عَلِيٍّ الْمَرْوَزِيُّ , ثنا مُحَمَّدُ بْنُ عِمْرَانَ الْهَمْدَانِيُّ , ثنا أَحْمَدُ بْنُ مُوسَى أَبُو الْفَضْلِ , ثنا هَارُونُ بْنُ مُسْلِمٍ , ثنا حُسَيْنٌ الْمُعَلِّمُ , عَنْ عَمْرِو بْنِ شُعَيْبٍ , عَنْ أَبِيهِ , عَنْ جَدِّهِ , قَالَ : " رَأَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَصُومُ فِي السَّفَرِ وَيُفْطِرُ "

Amr ibn Shuayb otasidan, u bobosidan rivoyat qiladi: «Men Rasululloh ﷺ ni safarda roʻza tutayotgan holda ham, roʻzasiz holda ham koʻrdim».Амр ибн Шуайб отасидан, у бобосидан ривоят қилади: «Мен Расулуллоҳ ﷺ ни сафарда рўза тутаётган ҳолда ҳам, рўзасиз ҳолда ҳам кўрдим».

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرٍ النَّيْسَابُورِيُّ ، ثنا يُونُسُ , ثنا ابْنُ وَهْبٍ , أَخْبَرَنِي عَمْرُو بْنُ الْحَارِثِ , عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ , عَنْ عُرْوَةَ , عَنْ أَبِي مِرْوَاحٍ . ح وَحَدَّثَنَا أَبُو بَكْرٍ النَّيْسَابُورِيُّ , ثنا الرَّبِيعُ بْنُ سُلَيْمَانَ , ثنا ابْنُ وَهْبٍ , أَخْبَرَنِي ابْنُ لَهِيعَةَ , وَعَمْرُو بْنُ الْحَارِثِ , عَنْ أَبِي الأَسْوَدِ ، عَنْ عُرْوَةَ , عَنْ أَبِي مِرْوَاحٍ , عَنْ حَمْزَةَ بْنِ عَمْرٍو الأَسْلَمِيِّ , أَنَّهُ قَالَ : يَا رَسُولَ اللَّهِ , إِنِّي أَجِدُ بِي قُوَّةً عَلَى الصِّيَامِ فِي السَّفَرِ , فَهَلْ عَلَيَّ جُنَاحٌ ؟ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " هِيَ رُخْصَةٌ مِنَ اللَّهِ , فَمَنْ أَخَذَ بِهَا فَحَسَنٌ , وَمَنْ أَحَبَّ أَنْ يَصُومَ فَلا جُنَاحَ عَلَيْهِ " . هَذَا إِسْنَادٌ صَحِيحٌ . وَخَالَفَهُ هِشَامُ بْنُ عُرْوَةَ . رَوَاهُ عَنْ أَبِيهِ , عَنْ عَائِشَةَ أَنَّ حَمْزَةَ بْنَ عَمْرٍو سَأَلَ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ . وَيُحْتَمَلُ أَنْ يَكُونَ الْقَوْلانِ صَحِيحَيْنِ . وَاللَّهُ أَعْلَمُ

Hamza ibn Amr al-Aslamiy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, u: «Yo Rasululloh! Men safarda roʻza tutishga oʻzimda kuch sezaman, menga gunoh boʻladimi?» dedi. Shunda Rasululloh ﷺ: «Bu Allohdan boʻlgan ruxsatdir. Kim uni qabul qilsa, yaxshidir; kim roʻza tutishni xohlasa, unga gunoh yoʻq», dedilar. Bu isnod sahihdir. Hishom ibn Urva unga muxolif boʻlib, buni otasidan, Oishadan — Hamza ibn Amr Nabiy ﷺ dan soʻragani haqida rivoyat qilgan. Ikkala soʻz ham sahih boʻlishi mumkin. Vallohu aʼlam.Ҳамза ибн Амр ал-Асламий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, у: «Ё Расулуллоҳ! Мен сафарда рўза тутишга ўзимда куч сезаман, менга гуноҳ бўладими?» деди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ: «Бу Аллоҳдан бўлган рухсатдир. Ким уни қабул қилса, яхшидир; ким рўза тутишни хоҳласа, унга гуноҳ йўқ», дедилар. Бу иснод саҳиҳдир. Ҳишом ибн Урва унга мухолиф бўлиб, буни отасидан, Оишадан — Ҳамза ибн Амр Набий ﷺ дан сўрагани ҳақида ривоят қилган. Иккала сўз ҳам саҳиҳ бўлиши мумкин. Валлоҳу аълам.

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرٍ النَّيْسَابُورِيُّ ، ثنا الْعَبَّاسُ بْنُ الْوَلِيدِ بْنِ مَزْيَدٍ , أَخْبَرَنِي أبِي , حَدَّثَنَا الأَوْزَاعِيُّ ، حَدَّثَنِي عَمْرُو بْنُ سَعْدٍ , حَدَّثَنِي زِيَادٌ النُّمَيْرِيُّ , حَدَّثَنِي أَنَسُ بْنُ مَالِكٍ , قَالَ : " وَافَقَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ رَمَضَانَ فِي سَفَرِهِ فَصَامَ , وَوَافَقَ رَمَضَانَ فِي سَفَرِهِ فَأَفْطَرَ " . قَالَ أَبُو بَكْرٍ : كَتَبَ عَنِّي مُوسَى بْنُ هَارُونَ هَذَا الْحَدِيثَ مُنْذُ أَرْبَعِينَ سَنَةً , زِيَادٌ النُّمَيْرِيُّ لَيْسَ بِالْقَوِيِّ

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu) aytdi: «Rasululloh ﷺ ga safarlarida Ramazon toʻgʻri keldi va roʻza tutdilar; yana safarlarida Ramazon toʻgʻri keldi va roʻzasiz boʻldilar». Abu Bakr aytdi: Muso ibn Horun bu hadisni mendan qirq yil burun yozib olgan. Ziyod an-Numayriy kuchli emas.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу) айтди: «Расулуллоҳ ﷺ га сафарларида Рамазон тўғри келди ва рўза тутдилар; яна сафарларида Рамазон тўғри келди ва рўзасиз бўлдилар». Абу Бакр айтди: Мусо ибн Ҳорун бу ҳадисни мендан қирқ йил бурун ёзиб олган. Зиёд ан-Нумайрий кучли эмас.

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرٍ النَّيْسَابُورِيُّ ، ثنا أَبُو عُمَرَ عِيسَى بْنُ أَبِي عِمْرَانَ الْبَزَّازُ بِالرَّمْلَةِ , ثنا الْوَلِيدُ بْنُ مُسْلِمٍ , ثنا الأَوْزَاعِيُّ ، حَدَّثَنِي الزُّهْرِيُّ ، عَنْ حُمَيْدِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ , عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ , أَنَّ رَجُلا جَاءَ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ , فَقَالَ : يَا رَسُولَ اللَّهِ , هَلَكْتُ , قَالَ : " وَيْحَكَ وَمَا ذَا ؟ " ، قَالَ : وَقَعْتُ عَلَى أَهْلِي فِي يَوْمٍ مِنْ رَمَضَانَ , قَالَ : فَقَالَ : " فَأَعْتِقْ رَقَبَةً " , قَالَ : مَا أَجِدُ , قَالَ : " فَصُمْ شَهْرَيْنِ مُتَتَابِعَيْنِ " , قَالَ : مَا أَسْتَطِيعُ , قَالَ : " فَأَطْعِمْ سِتِّينَ مِسْكِينًا " , قَالَ : مَا أَجِدُ , قَالَ : فَأُتِيَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بِعَرَقِ تَمْرٍ فِيهِ خَمْسَةَ عَشَرَ صَاعًا , قَالَ : " خُذْهُ فَتَصَدَّقْ بِهِ " , قَالَ : عَلَى أَفْقَرَ مِنْ أَهْلِي ؟ فَوَاللَّهِ مَا بَيْنَ لابَتَيِ الْمَدِينَةِ أَحْوَجُ مِنْ أَهْلِي , فَضَحِكَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ حَتَّى بَدَتْ أَنْيَابُهُ , ثُمَّ قَالَ : " خُذْهُ وَاسْتَغْفِرِ اللَّهَ وَأَطْعِمْهُ أَهْلَكَ " . هَذَا إِسْنَادٌ صَحِيحٌ . حَدَّثَنَا الْمَحَامِلِيُّ ، ثنا زِيَادُ بْنُ أَيُّوبَ , ثنا يَزِيدُ بْنُ هَارُونَ , نا حَجَّاجٌ , عَنْ إِبْرَاهِيمَ بْنِ عَامِرٍ , عَنْ سَعِيدِ بْنِ الْمُسَيِّبِ , وَعَنِ الزُّهْرِيِّ , عَنْ حُمَيْدِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ , عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ , عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ , بِهَذَا الْحَدِيثِ وَقَالَ : فَأُتِيَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بِعَرَقٍ فِيهِ خَمْسَةَ عَشَرَ صَاعًا مِنْ تَمْرٍ , ثُمَّ قَالَ : " خُذْ هَذَا فَأَطْعِمْهُ عَنْكَ سِتِّينَ مِسْكِينًا " . حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى بْنِ مِرْدَاسٍ ، ثنا أَبُو دَاوُدَ ، ثنا جَعْفَرُ بْنُ مُسَافِرٍ , ثنا ابْنُ أَبِي فُدَيْكٍ , ثنا هِشَامُ بْنُ سَعْدٍ , عَنِ ابْنِ شِهَابٍ , عَنْ أَبِي سَلَمَةَ ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ , عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بِهَذَا , وَقَالَ : أُتِيَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بِعَرَقٍ قَدْرَ خَمْسَةَ عَشَرَ صَاعًا , وَقَالَ فِيهِ : " كُلْهُ أَنْتَ وَأَهْلُ بَيْتِكَ , وَصُمْ يَوْمًا وَاسْتَغْفِرِ اللَّهَ "

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, bir kishi Rasululloh ﷺ ning oldilariga kelib: «Yo Rasululloh, halok boʻldim!» dedi. U zot: «Voy senga, nima boʻldi?» dedilar. U: «Ramazon kunlaridan birida ahlimga qoʻshildim», dedi. U zot: «Bir qul ozod qil», dedilar. U: «Topa olmayman», dedi. U zot: «Ikki oy ketma-ket roʻza tut», dedilar. U: «Qodir emasman», dedi. U zot: «Oltmish miskinni taomlantir», dedilar. U: «Topa olmayman», dedi. Soʻng Nabiy ﷺ ga ichida oʻn besh soʻ xurmo bor bir savat keltirildi. U zot: «Buni ol va sadaqa qil», dedilar. U: «Oʻz ahlimdan koʻra muhtojroqqami? Allohga qasamki, Madinaning ikki qora toshloq chekkasi orasida mening ahlimdan muhtojroq (oila) yoʻq», dedi. Shunda Rasululloh ﷺ oziq tishlari koʻringuncha kulib: «Buni ol, Allohdan magʻfirat soʻra va ahlingga yedir», dedilar. Bu isnod sahihdir. Boshqa bir rivoyatda: Nabiy ﷺ ga ichida oʻn besh soʻ xurmo bor savat keltirildi, soʻng u zot: «Buni ol va oʻzing tomondan oltmish miskinga yedir», dedilar, deyilgan. Yana bir rivoyatda: Nabiy ﷺ ga oʻn besh soʻ miqdorida bir savat keltirildi, deyilgan va unda: «Uni oʻzing va ahli bayting yenglar, bir kun roʻza tut va Allohdan magʻfirat soʻra», dedilar, deb kelgan.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, бир киши Расулуллоҳ ﷺ нинг олдиларига келиб: «Ё Расулуллоҳ, ҳалок бўлдим!» деди. У зот: «Вой сенга, нима бўлди?» дедилар. У: «Рамазон кунларидан бирида аҳлимга қўшилдим», деди. У зот: «Бир қул озод қил», дедилар. У: «Топа олмайман», деди. У зот: «Икки ой кетма-кет рўза тут», дедилар. У: «Қодир эмасман», деди. У зот: «Олтмиш мискинни таомлантир», дедилар. У: «Топа олмайман», деди. Сўнг Набий ﷺ га ичида ўн беш сў хурмо бор бир сават келтирилди. У зот: «Буни ол ва садақа қил», дедилар. У: «Ўз аҳлимдан кўра муҳтожроққами? Аллоҳга қасамки, Мадинанинг икки қора тошлоқ чеккаси орасида менинг аҳлимдан муҳтожроқ (оила) йўқ», деди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ озиқ тишлари кўрингунча кулиб: «Буни ол, Аллоҳдан мағфират сўра ва аҳлингга едир», дедилар. Бу иснод саҳиҳдир. Бошқа бир ривоятда: Набий ﷺ га ичида ўн беш сў хурмо бор сават келтирилди, сўнг у зот: «Буни ол ва ўзинг томондан олтмиш мискинга едир», дедилар, дейилган. Яна бир ривоятда: Набий ﷺ га ўн беш сў миқдорида бир сават келтирилди, дейилган ва унда: «Уни ўзинг ва аҳли байтинг енглар, бир кун рўза тут ва Аллоҳдан мағфират сўра», дедилар, деб келган.

حَدَّثَنَا أَبُو سَهْلِ بْنُ زِيَادٍ مِنْ أَصْلِهِ ، ثنا إِسْمَاعِيلُ بْنُ إِسْحَاقَ , ثنا يَحْيَى بْنُ الْحِمَّانِيِّ , ثنا هُشَيْمٌ , عَنْ إِسْمَاعِيلَ بْنِ سَالِمٍ , عَنْ مُجَاهِدٍ , عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ , أَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ " أَمَرَ الَّذِي أَفْطَرَ يَوْمًا مِنْ رَمَضَانَ بِكَفَّارَةِ الظِّهَارِ " . قَالَ : وَثنا هُشَيْمٌ , ثنا لَيْثٌ , عَنْ مُجَاهِدٍ , عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ , عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ , مِثْلَهُ , كَذَا فِي أَصْلِ أَبِي سَهْلٍ . وَالْمَحْفُوظُ عَنْ هُشَيْمٍ , عَنْ إِسْمَاعِيلَ بْنِ سَالِمٍ , عَنْ مُجَاهِدٍ ، مُرْسَلا , عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ . وَعَنْ لَيْثٍ , عَنْ مُجَاهِدٍ , عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ , مِثْلَهُ , وَلَيْثٌ لَيْسَ بِالْقَوِيِّ

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Nabiy ﷺ Ramazondan bir kunni ochgan kishiga zihor kaffaratini buyurdilar. U aytdi: Hushaym bizga Laysdan, Mujohiddan, Abu Hurayradan, Nabiy ﷺ dan shuning mislini keltirdi. Abu Sahlning asl nusxasida shunday. Mahfuz boʻlgani esa Hushaymdan, Ismoil ibn Solimdan, Mujohiddan mursal tarzda, Nabiy ﷺ dan (rivoyat qilinganidir). Laysdan, Mujohiddan, Abu Hurayradan ham shunga oʻxshash (kelgan); Lays esa kuchli emas.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Набий ﷺ Рамазондан бир кунни очган кишига зиҳор каффаратини буюрдилар. У айтди: Ҳушайм бизга Лайсдан, Мужоҳиддан, Абу Ҳурайрадан, Набий ﷺ дан шунинг мислини келтирди. Абу Саҳлнинг асл нусхасида шундай. Маҳфуз бўлгани эса Ҳушаймдан, Исмоил ибн Солимдан, Мужоҳиддан мурсал тарзда, Набий ﷺ дан (ривоят қилинганидир). Лайсдан, Мужоҳиддан, Абу Ҳурайрадан ҳам шунга ўхшаш (келган); Лайс эса кучли эмас.

حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مُبَشِّرٍ ، ثنا أَحْمَدُ بْنُ سِنَانٍ , ثنا يَزِيدُ بْنُ هَارُونَ , ثنا أَبُو مَعْشَرٍ ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ كَعْبٍ الْقُرَظِيِّ , عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ , " أَنَّ رَجُلا أَكَلَ فِي رَمَضَانَ , فَأَمَرَهُ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَنْ يُعْتِقَ رَقَبَةً , أَوْ يَصُومَ شَهْرَيْنِ , أَوْ يُطْعِمَ سِتِّينَ مِسْكِينًا " . أَبُو مَعْشَرٍ هُوَ نَجِيحٌ , وَلَيْسَ بِالْقَوِيِّ

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, bir kishi Ramazonda (kunduzi) yedi va Nabiy ﷺ unga bir qul ozod qilishni yoki ikki oy roʻza tutishni yoki oltmish miskinni taomlantirishni buyurdilar. Abu Maʼshar — u Najihdir, kuchli emas.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, бир киши Рамазонда (кундузи) еди ва Набий ﷺ унга бир қул озод қилишни ёки икки ой рўза тутишни ёки олтмиш мискинни таомлантиришни буюрдилар. Абу Маъшар — у Нажиҳдир, кучли эмас.

حَدَّثَنَا عُثْمَانُ بْنُ أَحْمَدَ الدَّقَّاقُ , ثنا أَحْمَدُ بْنُ خَالِدِ بْنِ عَمْرٍو الْحِمْصِيُّ , ثنا أبِي , ثنا أبِي , ثنا الْحَارِثُ بْنُ عُبَيْدَةَ الْكَلاعِيُّ , ثنا مُقَاتِلُ بْنُ سُلَيْمَانَ , عَنْ عَطَاءِ بْنِ أَبِي رَبَاحٍ , عَنْ جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ , عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ , قَالَ : " مَنْ أَفْطَرَ يَوْمًا مِنْ شَهْرِ رَمَضَانَ فِي الْحَضَرِ فَلْيُهْدِ بَدَنَةً , فَإِنْ لَمْ يَجِدْ فَلْيُطْعِمْ ثَلاثِينَ صَاعًا مِنْ تَمْرٍ لِلْمَسَاكِينِ " . الْحَارِثُ بْنُ عُبَيْدَةَ , وَمُقَاتِلٌ ضَعِيفَانِ

Jobir ibn Abdulloh (roziyallohu anhumo)dan, Nabiy ﷺ dan rivoyat qilinadi: «Kim muqim holida Ramazon oyidan bir kunni ochsa, bir tuya hadya qilsin; agar topa olmasa, miskinlarga oʻttiz soʻ xurmo yedirsin». Horis ibn Ubayda va Muqotil — ikkovi zaifdir.Жобир ибн Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳумо)дан, Набий ﷺ дан ривоят қилинади: «Ким муқим ҳолида Рамазон ойидан бир кунни очса, бир туя ҳадя қилсин; агар топа олмаса, мискинларга ўттиз сў хурмо едирсин». Ҳорис ибн Убайда ва Муқотил — иккови заифдир.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ مَخْلَدٍ ، ثنا الْحَسَنُ بْنُ عَلِيِّ بْنِ شَبِيبٍ , ثنا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عَبْدِ الصَّمَدِ بْنِ أَبِي خِدَاشٍ , ثنا أَبُو عَبْدِ اللَّهِ مُحَمَّدُ بْنُ صُبَيْحٍ ، عَنْ عُمَرَ بْنِ أَيُّوبَ الْمَوْصِلِيِّ , عَنْ مُعَاذِ بْنِ عُتْبَةَ , عَنْ مُقَاتِلِ بْنِ حَيَّانَ , عَنْ عَمْرِو بْنِ مُرَّةَ , عَنْ عَبْدِ الْوَارِثِ الأَنْصَارِيِّ , قَالَ : سَمِعْتُ أَنَسَ بْنَ مَالِكٍ , يَقُولُ : قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " مَنْ أَفْطَرَ يَوْمًا مِنْ شَهْرِ رَمَضَانَ مِنْ غَيْرِ رُخْصَةٍ وَلا عُذْرٍ كَانَ عَلَيْهِ أَنْ يَصُومَ ثَلاثِينَ يَوْمًا , وَمَنْ أَفْطَرَ يَوْمَيْنِ كَانَ عَلَيْهِ سِتُّونَ , وَمَنْ أَفْطَرَ ثَلاثَةَ أَيَّامٍ كَانَ عَلَيْهِ تِسْعُونَ يَوْمًا " . وَلا يُثْبَتُ هَذَا الإِسْنَادُ وَلا يَصِحُّ عَنْ عَمْرِو بْنِ مُرَّةَ

Abdulvoris al-Ansoriy aytdi: Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)ning shunday deganini eshitdim: Rasululloh ﷺ: «Kim Ramazon oyidan bir kunni ruxsatsiz va uzrsiz ochsa, unga oʻttiz kun roʻza tutish lozim boʻladi; kim ikki kunni ochsa, unga oltmish kun; kim uch kunni ochsa, unga toʻqson kun lozim boʻladi», dedilar. Bu isnod sobit emas va Amr ibn Murradan sahih boʻlmaydi.Абдулворис ал-Ансорий айтди: Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)нинг шундай деганини эшитдим: Расулуллоҳ ﷺ: «Ким Рамазон ойидан бир кунни рухсатсиз ва узрсиз очса, унга ўттиз кун рўза тутиш лозим бўлади; ким икки кунни очса, унга олтмиш кун; ким уч кунни очса, унга тўқсон кун лозим бўлади», дедилар. Бу иснод собит эмас ва Амр ибн Муррадан саҳиҳ бўлмайди.

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرٍ النَّيْسَابُورِيُّ ، ثنا أَبُو أُمَيَّةَ الطَّرَسُوسِيُّ ، ح وَحَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ مَخْلَدٍ , حَدَّثَنَا الْعَلاءُ بْنُ سَالِمٍ أَبُو الْحُسَيْنِ , قَالا : نا أَبُو نُعَيْمٍ ، ثنا مِنْدَلُ بْنُ عَلِيٍّ , عَنْ أَبِي هَاشِمٍ ، عَنْ عَبْدِ الْوَارِثِ , عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ , قَالَ : قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " مَنْ أَفْطَرَ يَوْمًا مِنْ رَمَضَانَ مِنْ غَيْرِ عُذْرٍ فَعَلَيْهِ صِيَامُ شَهْرٍ " . مِنْدَلٌ ضَعِيفٌ

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu) aytdi: Rasululloh ﷺ: «Kim Ramazondan bir kunni uzrsiz ochsa, unga bir oy roʻza tutish lozim», dedilar. Mandal zaifdir.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу) айтди: Расулуллоҳ ﷺ: «Ким Рамазондан бир кунни узрсиз очса, унга бир ой рўза тутиш лозим», дедилар. Мандал заифдир.

حَدَّثَنَا أَبُو عُبَيْدٍ الْقَاسِمُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ الْمَحَامِلِيُّ , ثنا عَلِيُّ بْنُ الْمُثَنَّى , ثنا حَبَّانُ بْنُ هِلالٍ , ثنا وَهُوَ ثِقَةٌ عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ إِبْرَاهِيمَ الْقَاصُّ ، ثنا الْعَلاءُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ , عَنْ أَبِيهِ , عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ , أَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ , قَالَ : " لا صَوْمَ بَعْدَ النِّصْفِ مِنْ شَعْبَانَ حَتَّى رَمَضَانَ , وَمَنْ كَانَ عَلَيْهِ صَوْمٌ مِنْ رَمَضَانَ فَلْيَسْرُدْهُ وَلا يَقْطَعْهُ " . عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ إِبْرَاهِيمَ ضَعِيفُ الْحَدِيثِ

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Nabiy ﷺ: «Shaʼbonning yarmidan keyin to Ramazongacha roʻza yoʻq. Kimning zimmasida Ramazondan roʻza boʻlsa, uni ketma-ket tutsin va uzmasin», dedilar. Abdurrahmon ibn Ibrohim hadisi zaif kishidir.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Набий ﷺ: «Шаъбоннинг ярмидан кейин то Рамазонгача рўза йўқ. Кимнинг зиммасида Рамазондан рўза бўлса, уни кетма-кет тутсин ва узмасин», дедилар. Абдурраҳмон ибн Иброҳим ҳадиси заиф кишидир.

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرٍ النَّيْسَابُورِيُّ ، ثنا أَحْمَدُ بْنُ سَعِيدِ بْنِ صَخْرٍ الدَّارِمِيُّ , ثنا حَبَّانُ بْنُ هِلالٍ , ثنا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ إِبْرَاهِيمَ , عَنِ الْعَلاءِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ , عَنْ أَبِيهِ , عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ , قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " مَنْ كَانَ عَلَيْهِ صَوْمٌ مِنْ رَمَضَانَ فَلْيَسْرُدْهُ وَلا يَقْطَعْهُ "

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Kimning zimmasida Ramazondan roʻza boʻlsa, uni ketma-ket tutsin va uzmasin», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Кимнинг зиммасида Рамазондан рўза бўлса, уни кетма-кет тутсин ва узмасин», дедилар.

حَدَّثَنَا الْحُسَيْنُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ ، ثنا مُحَمَّدُ بْنُ خَلَفٍ , ثنا يَعْقُوبُ الْحَضْرَمِيُّ , ثنا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ إِبْرَاهِيمَ , ثنا الْعَلاءُ , عَنْ أَبِيهِ , عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ , قَالَ : قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي قَضَاءِ رَمَضَانَ : " يَسْرُدْهُ وَلا يُفَرِّقْهُ " . عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ إِبْرَاهِيمَ ضَعِيفٌ

Abu Hurayra (roziyallohu anhu) aytdi: Rasululloh ﷺ Ramazon qazosi haqida: «Uni ketma-ket tutsin, ajratmasin», dedilar. Abdurrahmon ibn Ibrohim zaifdir.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу) айтди: Расулуллоҳ ﷺ Рамазон қазоси ҳақида: «Уни кетма-кет тутсин, ажратмасин», дедилар. Абдурраҳмон ибн Иброҳим заифдир.

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرٍ النَّيْسَابُورِيُّ ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى بْنِ فَارِسٍ النَّيْسَابُورِيُّ , قَالَ : وَفِيمَا ذَكَرَ عَبْدُ الرَّزَّاقِ , عَنِ ابْنِ جُرَيْجٍ , عَنِ ابْنِ شِهَابٍ , عَنْ عُرْوَةَ , عَنْ عَائِشَةَ , قَالَتْ : " نزلت : ‏ فَعِدَّةٌ مِنْ أَيَّامٍ أُخَرَ مُتَتَابِعَاتٍ , فَسَقَطَتْ مُتَتَابِعَاتٌ " . هَذَا إِسْنَادٌ صَحِيحٌ , وَالَّذِي بَعْدَهُ أَيْضًا

Oisha (roziyallohu anho) aytdi: «{Boshqa kunlardan sanogʻi} — ketma-ket, deb nozil boʻldi, soʻng ‹ketma-ket› (soʻzi) tushib qoldi». Bu isnod sahihdir, undan keyingisi ham.Оиша (розияллоҳу анҳо) айтди: «{Бошқа кунлардан саноғи} — кетма-кет, деб нозил бўлди, сўнг ‹кетма-кет› (сўзи) тушиб қолди». Бу иснод саҳиҳдир, ундан кейингиси ҳам.

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرٍ النَّيْسَابُورِيُّ ، ثنا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ بِشْرِ بْنِ الْحَكَمِ , ثنا عَبْدُ الرَّزَّاقِ , حَدَّثَنَا ابْنُ جُرَيْجٍ , عَنِ ابْنِ شِهَابٍ , قَالَ : قَالَتْ عَائِشَةُ : " نزلت : 0 فَعِدَّةٌ مِنْ أَيَّامٍ أُخَر مُتَتَابِعَاتٍ 0 , فَسَقَطَتْ مُتَتَابِعَاتٌ " . سَقَطَ لَمْ يَقُلْ غَيْرُ عُرْوَةَ

Ibn Shihob aytdi: Oisha (roziyallohu anho) aytdi: «{Boshqa kunlardan sanogʻi} — ketma-ket, deb nozil boʻldi, soʻng ‹ketma-ket› (soʻzi) tushib qoldi». Tushib qolgan; buni Urvadan boshqa hech kim aytmagan.Ибн Шиҳоб айтди: Оиша (розияллоҳу анҳо) айтди: «{Бошқа кунлардан саноғи} — кетма-кет, деб нозил бўлди, сўнг ‹кетма-кет› (сўзи) тушиб қолди». Тушиб қолган; буни Урвадан бошқа ҳеч ким айтмаган.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْفَتْحِ الْقَلانِسِيُّ , ثنا أَحْمَدُ بْنُ عُبَيْدِ بْنِ نَاصِحٍ , ثنا مُحَمَّدُ بْنُ عُمَرَ , ثنا أَحْمَدُ بْنُ حَازِمٍ الأَنْدَلُسِيُّ , عَنْ عَمْرِو بْنِ شُرَحْبِيلَ الْغِفَارِيِّ , عَنْ أَبِي عَبْدِ الرَّحْمَنِ الْحُبُلِيِّ ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو , قَالَ : سُئِلَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَنْ قَضَاءِ رَمَضَانَ , فَقَالَ : " يَقْضِيهِ تِبَاعًا , وَإِنْ فَرَّقَهُ أَجْزَأَهُ " . الْوَاقِدِيُّ ضَعِيفٌ

Abdulloh ibn Amr (roziyallohu anhumo) aytdi: Nabiy ﷺ dan Ramazon qazosi haqida soʻraldi. Shunda u zot: «Uni ketma-ket qazo qiladi; agar ajratib tutsa ham, kifoya qiladi», dedilar. Voqidiy zaifdir.Абдуллоҳ ибн Амр (розияллоҳу анҳумо) айтди: Набий ﷺ дан Рамазон қазоси ҳақида сўралди. Шунда у зот: «Уни кетма-кет қазо қилади; агар ажратиб тутса ҳам, кифоя қилади», дедилар. Воқидий заифдир.

حَدَّثَنَا عَبْدُ الْمَلِكِ بْنُ أَحْمَدَ الدَّقَّاقُ , ثنا بَحْرُ بْنُ نَصْرٍ , ثنا ابْنُ وَهْبٍ , ثنا مُعَاوِيَةُ بْنُ صَالِحٍ , عَنْ أَزْهَرَ بْنِ سَعِيدٍ , أَنَّهُ سَمِعَ أَبَا عَامِرٍ الْهَوْزَنِيَّ , يَقُولُ : سَمِعْتُ أَبَا عُبَيْدَةَ بْنَ الْجَرَّاحِ , سُئِلَ عَنْ قَضَاءِ رَمَضَانَ , فَقَالَ : " إِنَّ اللَّهَ لَمْ يُرَخِّصْ لَكُمْ فِي فِطْرِهِ وَهُوَ لا يُرِيدُ أَنْ يَشُقَّ عَلَيْكُمْ فِي قَضَائِهِ , فَأَحْصِ الْعِدَّةَ , وَاصْنَعْ مَا شِئْتَ "

Abu Omir al-Havzaniy aytdi: Abu Ubayda ibn al-Jarrohdan Ramazon qazosi haqida soʻralganda, u: «Albatta, Alloh sizlarga uning roʻzasini ochishga ruxsat bergan ekan, uni qazo qilishda sizlarga mashaqqat berishni istamaydi. Bas, sanogʻini hisobla va xohlaganingcha qil», deganini eshitdim.Абу Омир ал-Ҳавзаний айтди: Абу Убайда ибн ал-Жарроҳдан Рамазон қазоси ҳақида сўралганда, у: «Албатта, Аллоҳ сизларга унинг рўзасини очишга рухсат берган экан, уни қазо қилишда сизларга машаққат беришни истамайди. Бас, саноғини ҳисобла ва хоҳлаганингча қил», деганини эшитдим.

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ الْعَزِيزِ ، ثنا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ ، ثنا زَيْدُ بْنُ الْحُبَابِ , حَدَّثَنِي مُعَاوِيَةُ بْنُ صَالِحٍ , حَدَّثَنِي أَزْهَرُ بْنُ سَعِيدٍ , عَنْ أَبِي عَامِرٍ الْهَوْزَنِيِّ ، قَالَ : سَمِعْتُ أَبَا عُبَيْدَةَ بْنَ الْجَرَّاحِ , وَسُئِلَ عَنْ قَضَاءِ رَمَضَانَ مُتَفَرِّقًا , فَقَالَ : " أَحْصِ الْعِدَّةَ وَصُمْ كَيْفَ شِئْتَ "

Abu Omir al-Havzaniy aytdi: Abu Ubayda ibn al-Jarrohdan Ramazon qazosini ajratib tutish haqida soʻralganda, u: «Sanogʻini hisobla va xohlaganingcha roʻza tut», deganini eshitdim.Абу Омир ал-Ҳавзаний айтди: Абу Убайда ибн ал-Жарроҳдан Рамазон қазосини ажратиб тутиш ҳақида сўралганда, у: «Саноғини ҳисобла ва хоҳлаганингча рўза тут», деганини эшитдим.

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ , ثنا أَبُو بَكْرِ بْنُ شَيْبَةَ ، ثنا ابْنُ عُلَيَّةَ , عَنْ مَعْمَرٍ , عَنِ الزُّهْرِيِّ ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ , عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ , فِي قَضَاءِ رَمَضَانَ , " صُمْهُ كَيْفَ شِئْتَ " . وَقَالَ ابْنُ عُمَرَ : " صُمْهُ كَمَا أَفْطَرْتَ "

Ubaydulloh ibn Abdulloh Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan Ramazon qazosi haqida rivoyat qiladi: «Uni xohlaganingcha tut». Ibn Umar esa: «Uni qanday ochgan boʻlsang, shunday tut», dedi.Убайдуллоҳ ибн Абдуллоҳ Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан Рамазон қазоси ҳақида ривоят қилади: «Уни хоҳлаганингча тут». Ибн Умар эса: «Уни қандай очган бўлсанг, шундай тут», деди.

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ , ثنا أَبُو بَكْرٍ ، ثنا حَفْصُ بْنُ غِيَاثٍ , عَنِ ابْنِ جُرَيْجٍ , عَنْ عَطَاءٍ , عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ , وَأَبِي هُرَيْرَةَ , قَالا : " لا بَأْسَ بِقَضَاءِ رَمَضَانَ مُتَفَرِّقًا "

Ato aytdi: Ibn Abbos va Abu Hurayra (roziyallohu anhum) ikkovlari: «Ramazon qazosini ajratib tutishda zarar yoʻq», dedilar.Ато айтди: Ибн Аббос ва Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳум) икковлари: «Рамазон қазосини ажратиб тутишда зарар йўқ», дедилар.

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ , ثنا أَبُو بَكْرٍ ، ثنا ابْنُ إِدْرِيسَ , عَنْ شُعْبَةَ , عَنْ عَبْدِ الْحَمِيدِ بْنِ رَافِعٍ , عَنْ جَدَّتِهِ , أَنَّ رَافِعَ بْنَ خَدِيجٍ , كَانَ يَقُولُ : " أَحْصِ الْعِدَّةَ , وَصُمْ كَيْفَ شِئْتَ "

Abdulhamid ibn Rofiʼ buvisidan rivoyat qiladiki, Rofiʼ ibn Xadij: «Sanogʻini hisobla va xohlaganingcha roʻza tut», der edi.Абдулҳамид ибн Рофиъ бувисидан ривоят қиладики, Рофиъ ибн Хадиж: «Саноғини ҳисобла ва хоҳлаганингча рўза тут», дер эди.

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ زِيَادٍ ، ثنا يَزِيدُ بْنُ سِنَانٍ , ثنا مُعَاذُ بْنُ هِشَامٍ , حَدَّثَنِي أَبِي , عَنْ قَتَادَةَ , عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي مُلَيْكَةَ , " أَنَّ أَبَا هُرَيْرَةَ كَانَ لا يَرَى بَأْسًا بِقَضَاءِ رَمَضَانَ مُتَوَاتِرًا "

Abdulloh ibn Abu Mulayka rivoyat qiladiki, Abu Hurayra Ramazon qazosini ketma-ket tutishda zarar koʻrmas edi.Абдуллоҳ ибн Абу Мулайка ривоят қиладики, Абу Ҳурайра Рамазон қазосини кетма-кет тутишда зарар кўрмас эди.

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ زِيَادٍ ، نا أَحْمَدُ بْنُ مَنْصُورٍ , ثنا أَحْمَدُ بْنُ إِسْحَاقَ الْحَضْرَمِيُّ , ثنا وُهَيْبٌ , ثنا عَلِيُّ بْنُ الْحَكَمِ , عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي مُلَيْكَةَ , عَنْ عُقْبَةَ بْنِ الْحَارِثِ , عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ , " أَنَّهُ كَانَ لا يَرَى بَأْسًا بِقَضَاءِ رَمَضَانَ مُتَقَطِّعًا "

Uqba ibn al-Horis Abu Hurayradan rivoyat qiladiki, u Ramazon qazosini uzib-uzib tutishda zarar koʻrmas edi.Уқба ибн ал-Ҳорис Абу Ҳурайрадан ривоят қиладики, у Рамазон қазосини узиб-узиб тутишда зарар кўрмас эди.

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدٍ , ثنا أَبُو الأَزْهَرِ ، ثنا رَوْحٌ , ثنا ابْنُ جُرَيْجٍ , قَالَ : قَالَ عَطَاءٌ , قَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ ، وَأَبُو هُرَيْرَةَ " فَرِّقْهُ إِذَا أَحْصَيْتَهُ "

Ibn Jurayj aytdi: Ato aytdi: Ibn Abbos va Abu Hurayra: «Sanogʻini hisoblab olganingdan keyin uni ajratib tutaver», dedilar.Ибн Журайж айтди: Ато айтди: Ибн Аббос ва Абу Ҳурайра: «Саноғини ҳисоблаб олганингдан кейин уни ажратиб тутавер», дедилар.

حَدَّثَنَا ابْنُ مَنِيعٍ ، ثنا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ ، ثنا زَيْدُ بْنُ الْحُبَابِ , ثنا مُعَاوِيَةُ بْنُ صَالِحٍ , عَنْ مُوسَى بْنِ يَزِيدَ بْنِ مَوْهَبٍ , عَنْ أَبِيهِ , عَنْ مَالِكِ بْنِ يُخَامِرَ , عَنْ مُعَاذِ بْنِ جَبَلٍ , أَنَّهُ سُئِلَ عَنْ قَضَاءِ رَمَضَانَ , فَقَالَ : " أَحْصِ الْعِدَّةَ , وَصُمْ كَيْفَ شِئْتَ "

Molik ibn Yuxomir Muoz ibn Jabal (roziyallohu anhu)dan rivoyat qiladiki, undan Ramazon qazosi haqida soʻralganda, u: «Sanogʻini hisobla va xohlaganingcha roʻza tut», dedi.Молик ибн Юхомир Муоз ибн Жабал (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қиладики, ундан Рамазон қазоси ҳақида сўралганда, у: «Саноғини ҳисобла ва хоҳлаганингча рўза тут», деди.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ مَخْلَدِ بْنِ حَفْصٍ ، ثنا أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ سَوَادَةَ , حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ خَالِدٍ , ثنا لَيْثُ بْنُ سَعْدٍ , عَنْ مُعَاوِيَةَ بْنِ صَالِحٍ , عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ ، عَنْ أَبِيهِ , عَنْ مَالِكِ بْنِ يُخَامِرَ , عَنْ مُعَاذِ بْنِ جَبَلٍ , قَالَ : " فَرِّقْ قَضَاءَ رَمَضَانَ , وَأَحْصِ الْعِدَّةَ " . كَذَا قَالَ عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ , عَنْ أَبِيهِ

Molik ibn Yuxomir aytdi: Muoz ibn Jabal: «Ramazon qazosini ajratib tut va sanogʻini hisobla», dedi. U shu tariqa: Abu Abdullohdan, otasidan, deb aytdi.Молик ибн Юхомир айтди: Муоз ибн Жабал: «Рамазон қазосини ажратиб тут ва саноғини ҳисобла», деди. У шу тариқа: Абу Абдуллоҳдан, отасидан, деб айтди.

حَدَّثَنَا عَبْدُ الْمَلِكِ بْنُ أَحْمَدَ الدَّقَّاقُ , ثنا بَحْرُ بْنُ نَصْرٍ , ثنا ابْنُ وَهْبٍ , حَدَّثَنِي مُعَاوِيَةُ , عَنْ أَبِي عَبْدِ الرَّحْمَنِ ، عَنْ أَبِيهِ , عَنْ يَزِيدَ بْنِ مَوْهَبٍ , قَالَ : سَمِعْتُ مَالِكَ بْنَ يُخَامِرَ , يَقُولُ : قَالَ مُعَاذُ بْنُ جَبَلٍ : " أَحْصِ الْعِدَّةَ , وَاصْنَعْ مَا شِئْتَ "

Yazid ibn Mavhab aytdi: Molik ibn Yuxomirning shunday deganini eshitdim: Muoz ibn Jabal: «Sanogʻini hisobla va xohlaganingni qil», dedi.Язид ибн Мавҳаб айтди: Молик ибн Юхомирнинг шундай деганини эшитдим: Муоз ибн Жабал: «Саноғини ҳисобла ва хоҳлаганингни қил», деди.

حَدَّثَنِي أَبُو الْحُسَيْنِ عَبْدُ الْبَاقِي بْنُ قَانِعٍ الْقَاضِي , ثنا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَنْصُورٍ الْفَقِيهُ أَبُو إِسْمَاعِيلَ , وَمُحَمَّدُ بْنُ عُثْمَانَ , قَالا : ثنا سُفْيَانُ بْنُ بِشْرٍ , ثنا عَلِيُّ بْنُ مُسْهِرٍ , عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ , عَنْ نَافِعٍ , عَنِ ابْنِ عُمَرَ , أَنّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ , قَالَ فِي قَضَاءِ رَمَضَانَ : " إِنْ شَاءَ فَرَّقَ وَإِنْ شَاءَ تَابَعَ " . لَمْ يُسْنِدْهُ غَيْرُ سُفْيَانَ بْنِ بِشْرٍ . حَدَّثَنَا ابْنُ قَانِعٍ ، ثنا عَلِيُّ بْنُ الْهَيْثَمِ الْفَزَارِيُّ , ثنا مَسْعُودُ بْنُ جُوَيْرِيَةَ , ثنا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ خِرَاشٍ , عَنْ وَاسِطِ بْنِ الْحَارِثِ , عَنْ عَطَاءٍ , عَنْ عُبَيْدِ بْنِ عُمَيْرٍ , عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ , مِثْلَهُ

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Nabiy ﷺ Ramazon qazosi haqida: «Xohlasa ajratib tutadi, xohlasa ketma-ket tutadi», dedilar. Buni Sufyon ibn Bishrdan boshqa hech kim musnad qilmagan. Ubayd ibn Umayrdan, Nabiy ﷺ dan ham shuning misli (rivoyat qilingan).Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Набий ﷺ Рамазон қазоси ҳақида: «Хоҳласа ажратиб тутади, хоҳласа кетма-кет тутади», дедилар. Буни Суфён ибн Бишрдан бошқа ҳеч ким муснад қилмаган. Убайд ибн Умайрдан, Набий ﷺ дан ҳам шунинг мисли (ривоят қилинган).

حَدَّثَنَا عَبْدُ الْبَاقِي بْنُ قَانِعٍ ، ثنا بِشْرٌ , ثنا السَّيْلَحَانِيُّ , ثنا ابْنُ لَهِيعَةَ , عَنِ الْحَارِثِ بْنِ يَزِيدَ , عَنْ أَبِي تَمِيمٍ الْجَيْشَانِيِّ ، عَنْ عَمْرِو بْنِ الْعَاصِ , قَالَ : " فَرِّقْ قَضَاءَ رَمَضَانَ , إِنَّمَا قَالَ اللَّهُ فَعِدَّةٌ مِنْ أَيَّامٍ أُخَرَ "

Abu Tamim al-Jayshoniy Amr ibn al-Osdan rivoyat qiladi: «Ramazon qazosini ajratib tut; Alloh: {Boshqa kunlardan sanogʻi}, degan, xolos».Абу Тамим ал-Жайшоний Амр ибн ал-Осдан ривоят қилади: «Рамазон қазосини ажратиб тут; Аллоҳ: {Бошқа кунлардан саноғи}, деган, холос».

حَدَّثَنَا ابْنُ مَنِيعٍ ، حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ ، ثنا يَحْيَى بْنُ سُلَيْمٍ الطَّائِفِيُّ , عَنْ مُوسَى بْنِ عُقْبَةَ , عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْمُنْكَدِرِ , قَالَ : بَلَغَنِي أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ سُئِلَ عَنْ تَقْطِيعِ قَضَاءِ صِيَامِ شَهْرِ رَمَضَانَ , فَقَالَ : " ذَلِكَ إِلَيْكَ , أَرَأَيْتَ لَوْ كَانَ عَلَى أَحَدِكُمْ دَيْنٌ فَقَضَى الدِّرْهَمَ وَالدِّرْهَمَيْنِ , أَلَمْ يَكُنْ قَضَاءُ ؟ فَاللَّهِ أَحَقَّ أَنْ يَعْفُوَ وَيَغْفِرَ " . إِسْنَادٌ حَسَنٌ إِلا أَنَّهُ مُرْسَلٌ . وَقَدْ وَصَلَهُ غَيْرُ أَبِي بَكْرٍ , عَنْ يَحْيَى بْنِ سُلَيْمٍ , إِلا أَنَّهُ جَعَلَهُ عَنْ مُوسَى بْنِ عُقْبَةَ , عَنْ أَبِي الزُّبَيْرِ , عَنْ جَابِرٍ . وَلا يُثْبَتُ مُتَّصِلا

Muhammad ibn al-Munkadir aytdi: Menga yetishicha, Rasululloh ﷺ dan Ramazon oyi roʻzasining qazosini uzib-uzib tutish haqida soʻralganda, u zot: «Bu senga (havola). Aytgin-chi, agar birortangizning zimmasida qarz boʻlsa-yu, uni bir dirham, ikki dirhamdan toʻlab borsa, bu toʻlash boʻlmaydimi? Alloh esa avf etish va magʻfirat qilishga haqliroqdir», dedilar. Isnodi hasan, biroq u mursaldir. Uni Abu Bakrdan boshqalar Yahyo ibn Sulaymdan mavsul qilib rivoyat qilishgan, faqat uni Muso ibn Uqbadan, Abu Zubayrdan, Jobirdan qilib keltirishgan. Muttasil sifatida esa sobit boʻlmaydi.Муҳаммад ибн ал-Мункадир айтди: Менга етишича, Расулуллоҳ ﷺ дан Рамазон ойи рўзасининг қазосини узиб-узиб тутиш ҳақида сўралганда, у зот: «Бу сенга (ҳавола). Айтгин-чи, агар бирортангизнинг зиммасида қарз бўлса-ю, уни бир дирҳам, икки дирҳамдан тўлаб борса, бу тўлаш бўлмайдими? Аллоҳ эса авф этиш ва мағфират қилишга ҳақлироқдир», дедилар. Исноди ҳасан, бироқ у мурсалдир. Уни Абу Бакрдан бошқалар Яҳё ибн Сулаймдан мавсул қилиб ривоят қилишган, фақат уни Мусо ибн Уқбадан, Абу Зубайрдан, Жобирдан қилиб келтиришган. Муттасил сифатида эса собит бўлмайди.

حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ يَحْيَى ، ثنا أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ الأَزْهَرِ , ثنا سَهْلُ بْنُ الْفَضْلِ أَبُو سَعِيدٍ السِّجِسْتَانِيُّ , ثنا يَحْيَى بْنُ سُلَيْمٍ , عَنْ مُوسَى بْنِ عُقْبَةَ , عَنْ أَبِي الزُّبَيْرِ ، عَنْ جَابِرٍ , قَالَ : سُئِلَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَنْ تَقْطِيعِ صِيَامِ شَهْرِ رَمَضَانَ , فَقَالَ : " أَرَأَيْتَ لَوْ كَانَ عَلَى أَحَدِكُمْ دَيْنٌ فَقَضَاهُ الدِّرْهَمَ وَالدِّرْهَمَيْنِ حَتَّى يَقْضِيَهُ , هَلْ كَانَ ذَلِكَ قَضَاءُ دَيْنِهِ أَوْ قَاضِيهِ ؟ " ، قَالُوا : نَعَمْ يَا رَسُولَ اللَّهِ , نَحْوَهُ . كَذَا قَالَ عَنْ أَبِي الزُّبَيْرِ , عَنْ جَابِرٍ

Jobir (roziyallohu anhu) aytdi: Rasululloh ﷺ dan Ramazon oyi roʻzasini uzib-uzib tutish haqida soʻraldi. Shunda u zot: «Aytinglar-chi, agar birortangizning zimmasida qarz boʻlsa-yu, uni toʻlab bitirguncha bir dirham, ikki dirhamdan toʻlab borsa, bu uning qarzini toʻlash boʻladimi?» dedilar. Ular: «Ha, yo Rasululloh», dedilar — va shunga oʻxshash (davomini keltirdi). U shu tariqa: Abu Zubayrdan, Jobirdan, deb aytdi.Жобир (розияллоҳу анҳу) айтди: Расулуллоҳ ﷺ дан Рамазон ойи рўзасини узиб-узиб тутиш ҳақида сўралди. Шунда у зот: «Айтинглар-чи, агар бирортангизнинг зиммасида қарз бўлса-ю, уни тўлаб битиргунча бир дирҳам, икки дирҳамдан тўлаб борса, бу унинг қарзини тўлаш бўладими?» дедилар. Улар: «Ҳа, ё Расулуллоҳ», дедилар — ва шунга ўхшаш (давомини келтирди). У шу тариқа: Абу Зубайрдан, Жобирдан, деб айтди.

قُرِئَ عَلَى ابْنِ صَاعِدٍ , وَأَنَا أَسْمَعُ : حَدَّثَكُمْ مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ الْمَلِكِ بْنِ زَنْجُوَيْهِ , وَأَبُو نَشِيطٍ , وَمُحَمَّدُ بْنُ إِسْحَاقَ , قَالُوا : ثنا عَمْرُو بْنُ الرَّبِيعِ . ح وَحَدَّثَنَا الْحَسَنُ بْنُ سَعِيدِ بْنِ الْحَسَنِ بْنِ يُوسُفَ الْمَرْوَرُوذِيُّ , ثنا L14867 أَبُو بَكْرِ بْنُ زَنْجُوَيْهِ ، عَنْ عَمْرِو بْنِ الرَّبِيعِ بْنِ طَارِقٍ , ثنا يَحْيَى بْنُ أَيُّوبَ , عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي جَعْفَرٍ , عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ جَعْفَرِ بْنِ الزُّبَيْرِ , عَنْ عُرْوَةَ بْنِ الزُّبَيْرِ , عَنْ عَائِشَةَ زَوْجِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ , أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ , قَالَ : " مَنْ مَاتَ وَعَلَيْهِ صِيَامٌ صَامَ عَنْهُ وَلِيُّهُ " . هَذَا إِسْنَادٌ صَحِيحٌ . وَكَذَلِكَ رَوَاهُ عَمْرُو بْنُ الْحَارِثِ , عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي جَعْفَرٍ

Nabiy ﷺ ning zavjalari Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ: «Kim vafot etsa-yu, zimmasida roʻza (qarzi) boʻlsa, uning oʻrniga valiysi roʻza tutadi», dedilar. Bu isnod sahihdir. Uni Amr ibn al-Horis ham Ubaydulloh ibn Abu Jaʼfardan shu tarzda rivoyat qilgan.Набий ﷺ нинг завжалари Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ: «Ким вафот этса-ю, зиммасида рўза (қарзи) бўлса, унинг ўрнига валийси рўза тутади», дедилар. Бу иснод саҳиҳдир. Уни Амр ибн ал-Ҳорис ҳам Убайдуллоҳ ибн Абу Жаъфардан шу тарзда ривоят қилган.

حَدَّثَنَا بِهِ أَبُو مُحَمَّدِ بْنُ صَاعِدٍ , ثنا مُحَمَّدُ بْنُ الأَصْبَغِ بْنِ الْفَرَجِ , حَدَّثَنَا أبِي , قَالَ : وَحَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ مَنْصُورٍ , ثنا أَصْبَغُ بْنُ الْفَرَجِ , أَخْبَرَنِي ابْنُ وَهْبٍ , حَدَّثَنِي عَمْرُو بْنُ الْحَارِثِ , عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي جَعْفَرٍ , عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ جَعْفَرٍ , عَنْ عُرْوَةَ , عَنْ عَائِشَةَ , أَنّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ , قَالَ : " مَنْ مَاتَ وَعَلَيْهِ صِيَامٌ صَامَ عَنْهُ وَلِيُّهُ " . قُرِئَ عَلَى ابْنِ صَاعِدٍ , وَأَنَا أَسْمَعُ : حَدَّثَكُمْ إِسْمَاعِيلُ بْنُ يَعْقُوبَ بْنِ صُبَيْحٍ , وَمُحَمَّدُ بْنُ مُسْلِمِ بْنِ وَارَةَ , قَالا : نا محَمَّدُ بْنُ مُوسَى بْنِ أَعْيَنَ , ثنا أَبِي , قَالَ : وَحَدَّثَنَا هِلالُ بْنُ الْعَلاءِ , ثنا مُعَافَى بْنُ سُلَيْمَانَ , ثنا مُوسَى بْنُ أَعْيَنَ , عَنْ عَمْرِو بْنِ الْحَارِثِ , عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي جَعْفَرٍ , أَنَّ مُحَمَّدَ بْنَ أَبِي جَعْفَرٍ ، حَدَّثَهُ عَنْ عُرْوَةَ , عَنْ عَائِشَةَ , عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ , مِثْلَهُ

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ: «Kim vafot etsa-yu, zimmasida roʻza (qarzi) boʻlsa, uning oʻrniga valiysi roʻza tutadi», dedilar. Muso ibn Aʼyan ham Amr ibn al-Horisdan, Ubaydulloh ibn Abu Jaʼfardan — Muhammad ibn Abu Jaʼfar unga Urvadan, Oishadan, Nabiy ﷺ dan shuning mislini aytgani haqida rivoyat qilgan.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ: «Ким вафот этса-ю, зиммасида рўза (қарзи) бўлса, унинг ўрнига валийси рўза тутади», дедилар. Мусо ибн Аъян ҳам Амр ибн ал-Ҳорисдан, Убайдуллоҳ ибн Абу Жаъфардан — Муҳаммад ибн Абу Жаъфар унга Урвадан, Оишадан, Набий ﷺ дан шунинг мислини айтгани ҳақида ривоят қилган.

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ الْعَزِيزِ ، حَدَّثَنَا عُثْمَانُ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ . ح وَحَدَّثَنَا أَبُو مُحَمَّدِ بْنُ صَاعِدٍ , وَيَزْدَادُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ , وَبَدْرُ بْنُ الْهَيْثَمِ الْقَاضِي , قَالُوا : ثنا أَبُو سَعِيدٍ الأَشَجُّ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ سَعِيدٍ ، ثنا أَبُو خَالِدٍ الأَحْمَرُ سُلَيْمَانُ بْنُ حَيَّانَ ، عَنِ الأَعْمَشِ ، عَنْ سَلَمَةَ بْنِ كُهَيْلٍ , وَمُسْلِمٍ الْبَطِينِ , وَالْحَكَمِ , عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ , وَعَطَاءٍ , وَمُجَاهِدٍ , عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ , قَالَ : جَاءَتِ امْرَأَةٌ إِلَى النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ , قَالَتْ : إِنَّ أُخْتِي مَاتَتْ وَعَلَيْهَا صَوْمٌ , قَالَ : " لَوْ كَانَ عَلَيْهَا دَيْنٌ أَكُنْتِ تَقْضِينَهُ ؟ " ، قَالَتْ : نَعَمْ , قَالَ : " فَحَقُّ اللَّهِ أَحَقُّ " . حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ غَيْلانَ ، ثنا أَبُو هَاشِمٍ الرِّفَاعِيُّ ، ثنا أَبُو خَالِدٍ الأَحْمَرُ , بِإِسْنَادِهِ مِثْلَهُ . وَقَالَتْ : وَعَلَيْهَا صَوْمُ شَهْرَيْنِ مُتَتَابِعَيْنِ , قَالَ " فَدَيْنُ اللَّهِ أَحَقُّ "

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) aytdi: Bir ayol Nabiy ﷺ ning oldilariga kelib: «Singlim vafot etdi, uning zimmasida roʻza (qarzi) bor edi», dedi. U zot: «Agar uning zimmasida qarz boʻlganida, sen uni toʻlarmiding?» dedilar. U: «Ha», dedi. U zot: «Allohning haqi (ado etilishga) haqliroqdir», dedilar. Boshqa bir rivoyatda ayol: «Uning zimmasida ikki oy ketma-ket roʻza (qarzi) bor edi», dedi va u zot: «Allohning qarzi haqliroqdir», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) айтди: Бир аёл Набий ﷺ нинг олдиларига келиб: «Синглим вафот этди, унинг зиммасида рўза (қарзи) бор эди», деди. У зот: «Агар унинг зиммасида қарз бўлганида, сен уни тўлармидинг?» дедилар. У: «Ҳа», деди. У зот: «Аллоҳнинг ҳақи (адо этилишга) ҳақлироқдир», дедилар. Бошқа бир ривоятда аёл: «Унинг зиммасида икки ой кетма-кет рўза (қарзи) бор эди», деди ва у зот: «Аллоҳнинг қарзи ҳақлироқдир», дедилар.

حَدَّثَنَا دَعْلَجُ بْنُ أَحْمَدَ ، ثنا مُحَمَّدُ بْنُ أَحْمَدَ بْنِ النَّضْرِ . ح وَحَدَّثَنَا عُثْمَانُ بْنُ أَحْمَدَ الدَّقَّاقُ , ثنا أَبُو عَوْفٍ عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ مَرْزُوقٍ , قَالا : نا مُعَاوِيَةُ بْنُ عَمْرٍو , ثنا زَائِدَةُ , عَنِ الأَعْمَشِ ، عَنْ مُسْلِمٍ الْبَطِينِ , عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ , عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ , قَالَ : جَاءَ رَجُلٌ إِلَى النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ , فَقَالَ : يَا رَسُولَ اللَّهِ , إِنَّ أُمِّي مَاتَتْ وَعَلَيْهَا صَوْمُ شَهْرٍ , أَفَأَقْضِيهِ عَنْهَا ؟ قَالَ : " لَوْ كَانَ عَلَى أُمِّكَ دَيْنٌ أَكُنْتَ قَاضِيَهُ عَنْهَا ؟ " ، قَالَ : نَعَمْ , قَالَ : " فَدَيْنُ اللَّهِ أَحَقُّ أَنْ يُقْضَى " . قَالَ سُلَيْمَانُ : قَالَ الْحَكَمُ , وَسَلَمَةُ بْنُ كُهَيْلٍ , وَنَحْنُ جُلُوسٌ جَمِيعًا حِينَ حَدَّثَ مُسْلِمٌ بِهَذَا الْحَدِيثِ , فَقَالا : سَمِعْنَا مُجَاهِدًا يَذْكُرُ هَذَا , وَقَالَ دَعْلَجٌ : فَقَالا : سَمِعْنَا مُجَاهِدًا يَذْكُرُ هَذَا عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ , هَذَا أَصَحُّ إِسْنَادًا مِنْ حَدِيثِ أَبِي خَالِدٍ . وَقَالَ ابْنُ مَعْرَاءَ , عَنِ الأَعْمَشِ , عَنْ مُسْلِمٍ الْبَطِينِ , عَنْ سَعِيدٍ , عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ . وَعَنْ سَلَمَةَ بْنِ كُهَيْلٍ , عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ . وَعَنِ الْحَكَمِ , عَنْ عَطَاءٍ , عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) aytdi: Bir kishi Nabiy ﷺ ga kelib: «Yo Rasululloh! Onam vafot etdi, uning zimmasida bir oylik roʻza (qarzi) bor edi, uning oʻrniga men qazo qilaymi?» dedi. U zot: «Agar onangning zimmasida qarz boʻlganida, sen uning oʻrniga toʻlarmiding?» dedilar. U: «Ha», dedi. U zot: «Allohning qarzi ado etilishga haqliroqdir», dedilar. Sulaymon aytdi: Muslim bu hadisni aytganda — biz hammamiz oʻtirgan edik — al-Hakam va Salama ibn Kuhayl: «Biz Mujohidning buni zikr qilganini eshitganmiz», dedilar. Daʼlaj esa: ikkovi: «Biz Mujohidning buni Ibn Abbosdan zikr qilganini eshitganmiz», dedilar, deb keltirdi. Bu — Abu Xolidning hadisidan isnod jihatidan sahihroqdir. Ibn Maʼro esa Aʼmashdan, Muslim al-Batindan, Saʼiddan, Ibn Abbosdan; yana Salama ibn Kuhayldan, Ibn Abbosdan; yana al-Hakamdan, Atodan, Ibn Abbosdan, deb aytgan.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) айтди: Бир киши Набий ﷺ га келиб: «Ё Расулуллоҳ! Онам вафот этди, унинг зиммасида бир ойлик рўза (қарзи) бор эди, унинг ўрнига мен қазо қилайми?» деди. У зот: «Агар онангнинг зиммасида қарз бўлганида, сен унинг ўрнига тўлармидинг?» дедилар. У: «Ҳа», деди. У зот: «Аллоҳнинг қарзи адо этилишга ҳақлироқдир», дедилар. Сулаймон айтди: Муслим бу ҳадисни айтганда — биз ҳаммамиз ўтирган эдик — ал-Ҳакам ва Салама ибн Куҳайл: «Биз Мужоҳиднинг буни зикр қилганини эшитганмиз», дедилар. Даълаж эса: иккови: «Биз Мужоҳиднинг буни Ибн Аббосдан зикр қилганини эшитганмиз», дедилар, деб келтирди. Бу — Абу Холиднинг ҳадисидан иснод жиҳатидан саҳиҳроқдир. Ибн Маъро эса Аъмашдан, Муслим ал-Батиндан, Саъиддан, Ибн Аббосдан; яна Салама ибн Куҳайлдан, Ибн Аббосдан; яна ал-Ҳакамдан, Атодан, Ибн Аббосдан, деб айтган.

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرٍ مُحَمَّدُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ عُتَيْبَةَ الْمُعَيْطِيُّ , ثنا الْعَبَّاسُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ الْعَبَّاسِ الْبَصْرِيُّ , ثنا أَحْمَدُ بْنُ صَالِحٍ , ثنا عَنْبَسَةُ , ثنا يُونُسُ , قَالَ : سَأَلَ سَعِيدُ بْنُ يَزِيدَ , قَالَ عَنْبَسَةُ : وَهُوَ أَخُو يُونُسَ بْنِ يَزِيدَ , نَافِعًا مَوْلَى ابْنِ عُمَرَ , عَنْ رَجُلٍ مَرِضَ فَطَالَ بِهِ مَرَضُهُ , حَتَّى مَرَّ بِهِ رَمَضَانَانِ أَوْ ثَلاثَةٌ , فَقَالَ نَافِعٌ : كَانَ ابْنُ عُمَرَ ، يَقُولُ : " مَنْ أَدْرَكَهُ رَمَضَانُ وَلَمْ يَكُنْ صَامَ رَمَضَانَ الْخَالِي فَلْيُطْعِمْ مَكَانَ كُلِّ يَوْمٍ مِسْكِينًا مُدًّا مِنْ حِنْطَةٍ , ثُمَّ لَيْسَ عَلَيْهِ قَضَاءٌ "

Saʼid ibn Yazid Ibn Umarning mavlosi Nofiʼdan kasal boʻlib, kasali choʻzilib, ustidan ikki yoki uch Ramazon oʻtib ketgan kishi haqida soʻradi. Nofiʼ aytdi: Ibn Umar: «Kimga Ramazon yetib kelsa-yu, oʻtgan Ramazonni tutmagan boʻlsa, har bir kun oʻrniga bir miskinga bir mudd bugʻdoy yedirsin, soʻng unga qazo yoʻq», der edi.Саъид ибн Язид Ибн Умарнинг мавлоси Нофиъдан касал бўлиб, касали чўзилиб, устидан икки ёки уч Рамазон ўтиб кетган киши ҳақида сўради. Нофиъ айтди: Ибн Умар: «Кимга Рамазон етиб келса-ю, ўтган Рамазонни тутмаган бўлса, ҳар бир кун ўрнига бир мискинга бир мудд буғдой едирсин, сўнг унга қазо йўқ», дер эди.

حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ مُحَمَّدٍ الصَّفَّارُ , نا عَبَّاسُ بْنُ مُحَمَّدٍ , نا يَحْيَى بْنُ أَبِي بُكَيْرٍ , نا زُهَيْرٌ , نا الْحَسَنُ بْنُ الْحُرِّ , عَنْ نَافِعٍ , أَنَّ عَبْدَ اللَّهِ ، كَانَ يَقُولُ : " مَنْ أَدْرَكَهُ رَمَضَانُ وَعَلَيْهِ مِنْ رَمَضَانَ شَيْءٌ , فَلْيُطْعِمْ مَكَانَ كُلِّ يَوْمٍ مِسْكِينًا مَدًّا مِنْ حِنْطَةٍ "

Nofiʼ rivoyat qiladiki, Abdulloh (ibn Umar): «Kimga Ramazon yetib kelsa-yu, zimmasida (oʻtgan) Ramazondan biror narsa boʻlsa, har bir kun oʻrniga bir miskinga bir mudd bugʻdoy yedirsin», der edi.Нофиъ ривоят қиладики, Абдуллоҳ (ибн Умар): «Кимга Рамазон етиб келса-ю, зиммасида (ўтган) Рамазондан бирор нарса бўлса, ҳар бир кун ўрнига бир мискинга бир мудд буғдой едирсин», дер эди.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ , ثنا مُعَاذٌ يَعْنِي ابْنَ الْمُثَنَّى , ثنا مُسَدَّدٌ , ثنا يَحْيَى , عَنِ ابْنِ جُرَيْجٍ , عَنْ عَطَاءٍ , عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ , فِي رَجُلٍ مَرِضَ فِي رَمَضَانَ ثُمَّ صَحَّ وَلَمْ يَصُمْ حَتَّى أَدْرَكَهُ رَمَضَانُ آخَرُ , قَالَ : " يَصُومُ الَّذِي أَدْرَكَهُ وَيُطْعِمُ عَنِ الأَوَّلِ لِكُلِّ يَوْمٍ مَدًّا مِنْ حِنْطَةٍ لِكُلِّ مِسْكِينٍ , فَإِذَا فَرَغَ فِي هَذَا صَامَ , الَّذِي فَرَّطَ فِيهِ " . إِسْنَادٌ صَحِيحٌ مَوْقُوفٌ

Ato Abu Hurayradan — Ramazonda kasal boʻlib, soʻng sogʻayib, roʻza tutmasdan boshqa Ramazon yetib kelgan kishi haqida rivoyat qiladi. U: «Yetib kelgan (Ramazon)ni tutadi va birinchisi uchun har bir kunga har bir miskinga bir mudd bugʻdoy yedirib, bundan boʻshagach, oʻzi kamchilikka yoʻl qoʻygan (roʻza)ni tutadi», dedi. Isnodi sahih, mavqufdir.Ато Абу Ҳурайрадан — Рамазонда касал бўлиб, сўнг соғайиб, рўза тутмасдан бошқа Рамазон етиб келган киши ҳақида ривоят қилади. У: «Етиб келган (Рамазон)ни тутади ва биринчиси учун ҳар бир кунга ҳар бир мискинга бир мудд буғдой едириб, бундан бўшагач, ўзи камчиликка йўл қўйган (рўза)ни тутади», деди. Исноди саҳиҳ, мавқуфдир.

حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ مُحَمَّدٍ الصَّفَّارُ , ثنا الْحَسَنُ بْنُ الْفَضْلِ بْنِ السَّمْحِ , ثنا عَلِيُّ بْنُ زَمْعَةَ الرَّازِيُّ , ثنا عَبْدُ الصَّمَدِ الْمُقْرِيُّ الرَّازِيُّ , ثنا عُمَرُ بْنُ أَبِي قَيْسٍ , عَنْ مُطَرِّفٍ , عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ ، عَنْ مُجَاهِدٍ , عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ , فِيمَنْ فَرَّطَ فِي قَضَاءِ رَمَضَانَ حَتَّى أَدْرَكَهُ رَمَضَانُ آخَرُ , قَالَ : " يَصُومُ هَذَا مَعَ النَّاسِ وَيَصُومُ الَّذِي فَرَّطَ فِيهِ , وَيُطْعِمُ لِكُلِّ يَوْمٍ مِسْكِينًا " . إِسْنَادٌ صَحِيحٌ مَوْقُوفٌ

Mujohid Abu Hurayradan — Ramazon qazosida kamchilikka yoʻl qoʻyib, ustidan boshqa Ramazon yetib kelgan kishi haqida rivoyat qiladi. U: «Buni odamlar bilan birga tutadi, kamchilikka yoʻl qoʻygan (roʻzasini) ham tutadi va har bir kun uchun bir miskinni taomlantiradi», dedi. Isnodi sahih, mavqufdir.Мужоҳид Абу Ҳурайрадан — Рамазон қазосида камчиликка йўл қўйиб, устидан бошқа Рамазон етиб келган киши ҳақида ривоят қилади. У: «Буни одамлар билан бирга тутади, камчиликка йўл қўйган (рўзасини) ҳам тутади ва ҳар бир кун учун бир мискинни таомлантиради», деди. Исноди саҳиҳ, мавқуфдир.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرِ بْنِ أَحْمَدَ الصَّيْرَفِيُّ , ثنا بَكْرُ بْنُ مَحْمُودِ بْنِ مُكْرَمٍ الْفَزَارِيُّ , ثنا إِبْرَاهِيمُ بْنُ نَافِعٍ أَبُو إِسْحَاقَ الْجَلابُ , ثنا عُمَرُ بْنُ مُوسَى بْنِ وَجِيهٍ , ثنا الْحَكَمُ , عَنْ مُجَاهِدٍ , عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ , عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي رَجُلٍ أَفْطَرَ فِي شَهْرِ رَمَضَانَ مِنْ مَرِضَ , ثُمَّ صَحَّ وَلَمْ يَصُمْ حَتَّى أَدْرَكَهُ رَمَضَانُ آخَرُ , قَالَ : " يَصُومُ الَّذِي أَدْرَكَهُ , ثُمَّ يَصُومُ الشَّهْرَ الَّذِي أَفْطَرَ فِيهِ , وَيُطْعِمُ مَكَانَ كُلِّ يَوْمٍ مِسْكِينًا " . إِبْرَاهِيمُ بْنُ نَافِعٍ , وَابْنُ وَجِيهٍ ضَعِيفَانِ

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan, Nabiy ﷺ dan — Ramazon oyida kasallik sababli roʻzasini ochib, soʻng sogʻayib, roʻza tutmasdan ustidan boshqa Ramazon yetib kelgan kishi haqida rivoyat qilinadi. U zot: «Yetib kelgan (Ramazon)ni tutadi, soʻng oʻzi ochgan oyni tutadi va har bir kun oʻrniga bir miskinni taomlantiradi», dedilar. Ibrohim ibn Nofiʼ va Ibn Vajih — ikkovi zaifdir.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан, Набий ﷺ дан — Рамазон ойида касаллик сабабли рўзасини очиб, сўнг соғайиб, рўза тутмасдан устидан бошқа Рамазон етиб келган киши ҳақида ривоят қилинади. У зот: «Етиб келган (Рамазон)ни тутади, сўнг ўзи очган ойни тутади ва ҳар бир кун ўрнига бир мискинни таомлантиради», дедилар. Иброҳим ибн Нофиъ ва Ибн Важиҳ — иккови заифдир.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ مَخْلَدٍ ، ثنا أَحْمَدُ بْنُ عُثْمَانَ بْنِ سَعِيدٍ , ثنا سَهْلُ بْنُ بَكَّارٍ , ثنا أَبُو عَوَانَةَ ، أنا رَقَبَةُ , قَالَ : زَعَمَ عَطَاءٌ أَنَّهُ سَمِعَ أَبَا هُرَيْرَةَ , يَقُولُ فِي الرَّجُلِ يَمْرَضُ فِي رَمَضَانَ فَلا يَصُومُ حَتَّى يَبْرَأَ أَوْ لا يَصُومُ حَتَّى يُدْرِكَهُ رَمَضَانُ آخَرُ , قَالَ : " يَصُومُ الَّذِي حَضَرَهُ وَيَصُومُ الآخَرَ , وَيُطْعِمُ كُلَّ لَيْلَةٍ مِسْكِينًا " . إِسْنَادٌ صَحِيحٌ

Raqaba aytdi: Ato Abu Hurayraning — Ramazonda kasal boʻlib, sogʻayguncha roʻza tutmagan yoki ustidan boshqa Ramazon yetib kelguncha roʻza tutmagan kishi haqida — shunday deganini eshitganini aytdi: «Yetib kelgan (Ramazon)ni tutadi, boshqasini ham tutadi va har kecha bir miskinni taomlantiradi». Isnodi sahihdir.Рақаба айтди: Ато Абу Ҳурайранинг — Рамазонда касал бўлиб, соғайгунча рўза тутмаган ёки устидан бошқа Рамазон етиб келгунча рўза тутмаган киши ҳақида — шундай деганини эшитганини айтди: «Етиб келган (Рамазон)ни тутади, бошқасини ҳам тутади ва ҳар кеча бир мискинни таомлантиради». Исноди саҳиҳдир.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ حَمْدَوَيْهِ الْمَرْوَزِيُّ , ثنا مَحْمُودُ بْنُ آدَمَ , نا سُفْيَانُ بْنُ عُيَيْنَةَ , عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ ، عَنْ مُجَاهِدٍ , عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ , قَالَ : " مَنْ فَرَّطَ فِي صِيَامِ شَهْرِ رَمَضَانَ حَتَّى يُدْرِكَهُ رَمَضَانُ آخَرُ فَلْيَصُمْ هَذَا الَّذِي أَدْرَكَهُ , ثُمَّ لِيَصُمْ مَا فَاتَهُ , وَيُطْعِمُ مَعَ كُلِّ يَوْمٍ مِسْكِينًا " . خَالَفَهُ مُطَرِّفٌ , عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ , عَنْ مُجَاهِدٍ , عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ وَقَدْ تَقَدَّمَ

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) aytdi: «Kim Ramazon oyi roʻzasida kamchilikka yoʻl qoʻyib, ustidan boshqa Ramazon yetib kelsa, yetib kelgan shu (Ramazon)ni tutsin, soʻng qoldirganini tutsin va har bir kun bilan birga bir miskinni taomlantirsin». Unga Mutarrif muxolif boʻlib, Abu Ishoqdan, Mujohiddan, Abu Hurayradan rivoyat qilgan — bu yuqorida oʻtdi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) айтди: «Ким Рамазон ойи рўзасида камчиликка йўл қўйиб, устидан бошқа Рамазон етиб келса, етиб келган шу (Рамазон)ни тутсин, сўнг қолдирганини тутсин ва ҳар бир кун билан бирга бир мискинни таомлантирсин». Унга Мутарриф мухолиф бўлиб, Абу Ишоқдан, Мужоҳиддан, Абу Ҳурайрадан ривоят қилган — бу юқорида ўтди.

حَدَّثَنَا أَبُو صَالِحٍ الأَصْبَهَانِيُّ ، ثنا الْحَسَنُ بْنُ أَبِي الرَّبِيعِ , ثنا وَهْبُ بْنُ جَرِيرٍ , حَدَّثَنَا أبِي , قَالَ : سَمِعْتُ قَيْسَ بْنَ سَعْدٍ , يُحَدِّثُ عَنْ عَطَاءٍ , عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ , أَنَّهُ قَالَ : " إِذَا لَمْ يَصِحَّ بَيْنَ الرَّمَضَانَيْنِ صَامَ عَنْ هَذَا , وَأَطْعَمَ عَنِ الْمَاضِي , وَلا قَضَاءَ عَلَيْهِ , وَإِذَا صَحَّ وَلَمْ يَصُمْ حَتَّى أَدْرَكَهُ رَمَضَانُ آخَرُ , صَامَ هَذَا وَأَطْعَمَ عَنِ الْمَاضِي , فَإِذَا أَفْطَرَ قَضَاهُ " . هَذَا إِسْنَادٌ صَحِيحٌ

Ato Abu Hurayradan rivoyat qiladiki, u shunday dedi: «Agar ikki Ramazon orasida sogʻaymasa, shu (yangi Ramazon) uchun roʻza tutadi va oʻtgani uchun taom beradi, unga qazo yoʻq. Agar sogʻaysa-yu, roʻza tutmasa va ustidan boshqa Ramazon yetib kelsa, shuni tutadi va oʻtgani uchun taom beradi; (Ramazondan) chiqqach esa, uni qazo qiladi». Bu isnod sahihdir.Ато Абу Ҳурайрадан ривоят қиладики, у шундай деди: «Агар икки Рамазон орасида соғаймаса, шу (янги Рамазон) учун рўза тутади ва ўтгани учун таом беради, унга қазо йўқ. Агар соғайса-ю, рўза тутмаса ва устидан бошқа Рамазон етиб келса, шуни тутади ва ўтгани учун таом беради; (Рамазондан) чиққач эса, уни қазо қилади». Бу иснод саҳиҳдир.

حَدَّثَنَا الْحُسَيْنُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ الْمَحَامِلِيُّ , ثنا خَلادُ بْنُ أَسْلَمَ , ثنا هُشَيْمٌ , عَنْ يُونُسَ بْنِ عُبَيْدٍ , عَنِ ابْنِ جُبَيْرٍ وَهُوَ زِيَادُ بْنُ جُبَيْرِ بْنِ حَيَّةَ ، قَالَ : رَأَيْتُ رَجُلا جَاءَ إِلَى ابْنِ عُمَرَ فَسَأَلَهُ , فَقَالَ : إِنَّهُ نَذَرَ أَنْ يَصُومَ كُلَّ يَوْمِ أَرْبِعَاءَ فَأَتَى ذَلِكَ عَلَى يَوْمِ فِطْرٍ أَوْ أَضْحًى , فَقَالَ ابْنُ عُمَرَ : " أَمَرَ اللَّهُ بِوَفَاءِ النَّذْرِ , وَنَهَانَا رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَنْ صَوْمِ يَوْمِ النَّحْرِ " . إِسْنَادٌ صَحِيحٌ

Ziyod ibn Jubayr ibn Hayya aytdi: Bir kishi Ibn Umarning oldiga kelib soʻraganini koʻrdim: u har chorshanba kuni roʻza tutishni nazr qilgan, oʻsha (kun) fitr yoki qurbon hayiti kuniga toʻgʻri kelib qolgan edi. Shunda Ibn Umar: «Alloh nazrni bajarishga buyurdi, Rasululloh ﷺ esa bizni nahr kuni roʻza tutishdan qaytardilar», dedi. Isnodi sahihdir.Зиёд ибн Жубайр ибн Ҳайя айтди: Бир киши Ибн Умарнинг олдига келиб сўраганини кўрдим: у ҳар чоршанба куни рўза тутишни назр қилган, ўша (кун) фитр ёки қурбон ҳайити кунига тўғри келиб қолган эди. Шунда Ибн Умар: «Аллоҳ назрни бажаришга буюрди, Расулуллоҳ ﷺ эса бизни наҳр куни рўза тутишдан қайтардилар», деди. Исноди саҳиҳдир.

قُرِئَ عَلَى عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ الْعَزِيزِ , وَأَنَا أَسْمَعُ : حَدَّثَكُمْ صَالِحُ بْنُ مَالِكٍ ، ثنا عَبْدُ الأَعْلَى بْنُ أَبِي الْمُسَاوِرِ , ثنا حَمَّادُ بْنُ أَبِي سُلَيْمَانَ , عَنْ إِبْرَاهِيمَ , عَنْ عَلْقَمَةَ , عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَسْعُودٍ , قَالَ : " لَقَدْ صُمْنَا مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ تِسْعًا وَعِشْرِينَ أَكْثَرَ مِمَّا صُمْنَا ثَلاثِينَ "

Abdulloh ibn Masʼud (roziyallohu anhu) aytdi: «Biz Rasululloh ﷺ bilan birga yigirma toʻqqiz (kun) roʻza tutganimiz oʻttiz (kun) roʻza tutganimizdan koʻproqdir».Абдуллоҳ ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу) айтди: «Биз Расулуллоҳ ﷺ билан бирга йигирма тўққиз (кун) рўза тутганимиз ўттиз (кун) рўза тутганимиздан кўпроқдир».

حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ مُحَمَّدٍ الصَّفَّارُ , حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَلِيٍّ الْوَرَّاقُ , ثنا أَبُو الْوَلِيدِ ، ثنا إِسْحَاقُ بْنُ سَعِيدٍ . ح وَحَدَّثَنَا عُثْمَانُ بْنُ أَحْمَدَ الدَّقَّاقُ ، ثنا حَامِدُ بْنُ سَهْلٍ الثَّغْرِيُّ , ثنا أَبُو غَسَّانَ مَالِكُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ ، نا إِسْحَاقُ بْنُ سَعِيدٍ , ثنا سَعِيدٌ , عَنْ عَائِشَةَ , قَالَتْ : قِيلَ لَهَا : يَا أُمَّ الْمُؤْمِنِينَ , أَيَكُونُ شَهْرُ رَمَضَانَ تِسْعًا وَعِشْرِينَ ؟ فَقَالَتْ : " مَا صُمْتُ مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ تِسْعًا وَعِشْرِينَ أَكْثَرُ مِمَّا صُمْتُ ثَلاثِينَ " . وَقَالَ أَبُو الْوَلِيدِ : ثنا إِسْحَاقُ بْنُ سَعِيدِ بْنِ عَمْرِو بْنِ سَعِيدِ بْنِ الْعَاصِ , عَنْ أَبِيهِ , وَقَالَ أَيْضًا : مِمَّا صُمْتُ مَعَهُ ثَلاثِينَ . هَذَا إِسْنَادٌ صَحِيحٌ حَسَنٌ , وَالَّذِي قَبْلَهُ غَيْرُ ثَابِتٍ , لأَنَّ عَبْدَ الأَعْلَى بْنَ أَبِي الْمُسَاوِرِ مَتْرُوكٌ

Saʼid Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qiladi: Unga: «Ey moʻminlar onasi, Ramazon oyi yigirma toʻqqiz (kun) boʻladimi?» deyildi. U: «Men Rasululloh ﷺ bilan birga yigirma toʻqqiz (kun) roʻza tutganim oʻttiz (kun) tutganimdan koʻproqdir», dedi. Abul-Valid: bizga Ishoq ibn Saʼid ibn Amr ibn Saʼid ibn al-Os otasidan aytdi, dedi va yana: «u zot bilan birga oʻttiz (kun) tutganimdan», dedi. Bu isnod sahih, hasandir; undan oldingisi esa sobit emas, chunki Abdulaʼlo ibn Abul-Masovir matrukdir.Саъид Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилади: Унга: «Эй мўминлар онаси, Рамазон ойи йигирма тўққиз (кун) бўладими?» дейилди. У: «Мен Расулуллоҳ ﷺ билан бирга йигирма тўққиз (кун) рўза тутганим ўттиз (кун) тутганимдан кўпроқдир», деди. Абул-Валид: бизга Ишоқ ибн Саъид ибн Амр ибн Саъид ибн ал-Ос отасидан айтди, деди ва яна: «у зот билан бирга ўттиз (кун) тутганимдан», деди. Бу иснод саҳиҳ, ҳасандир; ундан олдингиси эса собит эмас, чунки Абдулаъло ибн Абул-Масовир матрукдир.

حَدَّثَنَا أَبُو عُبَيْدِ اللَّهِ الْمُعَدَّلُ أَحْمَدُ بْنُ عَمْرِو بْنِ عُثْمَانَ بِوَاسِطَ , ثنا شُعَيْبُ بْنُ أَيُّوبَ , ثنا زَيْدُ بْنُ الْحُبَابِ , ثنا الْمِسْوَرُ بْنُ الصَّلْتِ الْمَدَنِيُّ , ثنا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُنْكَدِرِ , عَنْ جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ , قَالَ : " مَا صُمْنَا مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ تِسْعًا وَعِشْرِينَ أَكْثَرَ مِمَّا صُمْنَا ثَلاثِينَ " . الْمِسْوَرُ ضَعِيفٌ

Jobir ibn Abdulloh (roziyallohu anhumo) aytdi: «Biz Rasululloh ﷺ bilan birga yigirma toʻqqiz (kun) roʻza tutganimiz oʻttiz (kun) tutganimizdan koʻproqdir». Misvar zaifdir.Жобир ибн Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳумо) айтди: «Биз Расулуллоҳ ﷺ билан бирга йигирма тўққиз (кун) рўза тутганимиз ўттиз (кун) тутганимиздан кўпроқдир». Мисвар заифдир.

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرٍ النَّيْسَابُورِيُّ ، ثنا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ بِشْرِ بْنِ الْحَكَمِ , ثنا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ الْقَطَّانُ , عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ , عَنْ نَافِعٍ , عَنِ ابْنِ عُمَرَ , أَنَّ عُمَرَ نَذَرَ أَنْ يَعْتَكِفَ لَيْلَةً فِي الْمَسْجِدِ الْحَرَامِ فِي الْجَاهِلِيَّةِ , فَسَأَلَ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ , فَقَالَ : " أَوْفِ بِنَذْرِكَ " . هَذَا إِسْنَادٌ صَحِيحٌ

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Umar johiliyatda Masjidul Haromda bir kecha eʼtikof qilishni nazr qilgan edi. U Nabiy ﷺ dan soʻradi, u zot: «Nazringni bajar», dedilar. Bu isnod sahihdir.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Умар жоҳилиятда Масжидул Ҳаромда бир кеча эътикоф қилишни назр қилган эди. У Набий ﷺ дан сўради, у зот: «Назрингни бажар», дедилар. Бу иснод саҳиҳдир.

وَحَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ صَاعِدٍ ، ثنا مُحَمَّدُ بْنُ يَعْقُوبَ بْنِ عَبْدِ الْوَهَّابِ الزُّبَيْرِيُّ , ثنا مُحَمَّدُ بْنُ فُلَيْحِ بْنِ سُلَيْمَانَ , عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ , عَنْ نَافِعٍ , عَنِ ابْنِ عُمَرَ , أَنَّ عُمَرَ بْنَ الْخَطَّابِ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ , كَانَ نَذَرَ فِي الْجَاهِلِيَّةِ أَنْ يَعْتَكِفَ لَيْلَةً فِي الْمَسْجِدِ الْحَرَامِ , فَلَمَّا كَانَ الإِسْلامُ سَأَلَ عَنْهُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ , فَقَالَ لَهُ : " أَوْفِ بِنَذْرِكَ " . فَاعْتَكَفَ عُمَرُ لَيْلَةً . إِسْنَادٌ ثَابِتٌ

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Umar ibn al-Xattob (roziyallohu anhu) johiliyatda Masjidul Haromda bir kecha eʼtikof qilishni nazr qilgan edi. Islom kelgach, u haqda Rasululloh ﷺ dan soʻradi, u zot unga: «Nazringni bajar», dedilar. Shunda Umar bir kecha eʼtikof qildi. Isnodi sobitdir.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Умар ибн ал-Хаттоб (розияллоҳу анҳу) жоҳилиятда Масжидул Ҳаромда бир кеча эътикоф қилишни назр қилган эди. Ислом келгач, у ҳақда Расулуллоҳ ﷺ дан сўради, у зот унга: «Назрингни бажар», дедилар. Шунда Умар бир кеча эътикоф қилди. Исноди собитдир.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ إِسْحَاقَ السُّوسِيُّ ، مِنْ كِتَابِهِ , حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ نَصْرٍ الرَّمْلِيُّ , ثنا مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى بْنِ أَبِي عُمَرَ , ثنا عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ مُحَمَّدٍ , عَنِ أَبِي سُهَيْلٍ عَمِّ مَالِكِ بْنِ أَنَسٍ , عَنْ طَاوُسٍ , عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ , أَنّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ , قَالَ : " لَيْسَ عَلَى الْمُعْتَكِفِ صِيَامٌ , إِلا أَنْ يَجْعَلَهُ عَلَى نَفْسِهِ " . رَفَعَهُ هَذَا الشَّيْخُ , وَغَيْرُهُ لا يَرْفَعُهُ

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Nabiy ﷺ: «Eʼtikofdagi kishiga roʻza (vojib) emas, magar oʻzi uni zimmasiga olsa», dedilar. Buni mana shu shayx marfuʼ qilgan, boshqalar esa marfuʼ qilmaydilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Набий ﷺ: «Эътикофдаги кишига рўза (вожиб) эмас, магар ўзи уни зиммасига олса», дедилар. Буни мана шу шайх марфуъ қилган, бошқалар эса марфуъ қилмайдилар.

أَخْبَرَنَا أَحْمَدُ بْنُ عُمَيْرِ بْنِ يُوسُفَ , فِي الإِجَازَةِ أَنَّ مُحَمَّدَ بْنَ هَاشِمٍ ، حَدَّثَهُمْ , ثنا سُوَيْدُ بْنُ عَبْدِ الْعَزِيزِ , ثنا سُفْيَانُ بْنُ حُسَيْنٍ , عَنِ الزُّهْرِيِّ ، عَنْ عُرْوَةَ , عَنْ عَائِشَةَ , أَنَّ نَبِيَّ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ , قَالَ : " لا اعْتِكَافَ إِلا بِصِيَامٍ " . تَفَرَّدَ بِهِ سُوَيْدٌ , عَنْ سُفْيَانَ بْنِ حُسَيْنٍ

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadiki, Allohning Nabiysi ﷺ: «Roʻzasiz eʼtikof yoʻq», dedilar. Buni Suvayd Sufyon ibn Husayndan yolgʻiz rivoyat qilgan.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинадики, Аллоҳнинг Набийси ﷺ: «Рўзасиз эътикоф йўқ», дедилар. Буни Сувайд Суфён ибн Ҳусайндан ёлғиз ривоят қилган.

حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مُبَشِّرٍ ، ثنا عَمَّارُ بْنُ خَالِدٍ , ثنا إِسْحَاقُ الأَزْرَقُ , عَنْ جُوَيْبِرٍ , عَنِ الضَّحَّاكِ , عَنْ حُذَيْفَةَ , قَالَ : سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ , يَقُولُ : " كُلُّ مَسْجِدٍ لَهُ مُؤَذِّنٌ وَإِمَامٌ فَالاعْتِكَافُ فِيهِ يَصْلُحُ " . الضَّحَّاكُ لَمْ يَسْمَعْ مِنْ حُذَيْفَةَ

Huzayfa (roziyallohu anhu) aytdi: Rasululloh ﷺ ning: «Muazzini va imomi bor har bir masjidda eʼtikof qilish joizdir», deganlarini eshitdim. Zahhok Huzayfadan eshitmagan.Ҳузайфа (розияллоҳу анҳу) айтди: Расулуллоҳ ﷺ нинг: «Муаззини ва имоми бор ҳар бир масжидда эътикоф қилиш жоиздир», деганларини эшитдим. Заҳҳок Ҳузайфадан эшитмаган.

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ الْعَزِيزِ ، ثنا شُجَاعُ بْنُ مَخْلَدٍ , ثنا أَبُو بَكْرِ بْنُ عَيَّاشٍ ، عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ ، عَنْ عَاصِمٍ , عَنْ عَلِيٍّ , قَالَ : " الْمُعْتَكِفُ يَشْهَدُ الْجُمُعَةَ , وَيَتْبَعُ الْجِنَازَةَ , وَيَعُودُ الْمَرِيضَ "

Osim Ali (roziyallohu anhu)dan rivoyat qiladi: «Eʼtikofdagi kishi jumaga hozir boʻladi, janozaga ergashadi va bemorni yoʻqlaydi».Осим Али (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилади: «Эътикофдаги киши жумага ҳозир бўлади, жанозага эргашади ва беморни йўқлайди».

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدٍ , ثنا مُحْرِزُ بْنُ عَوْنٍ , ثنا شَرِيكٌ , عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ ، عَنِ الْحَارِثِ , أَوْ عَاصِمٍ , عَنْ عَلِيٍّ , قَالَ : " الْمُعْتَكِفُ يَعُودُ الْمَرِيضَ , وَيَشْهَدُ الْجِنَازَةَ , وَيَأْتِي الْجُمُعَةَ وَيَأْتِي أَهْلَهُ , وَلا يُجَالِسُهُمْ "

Al-Horis yoki Osim Ali (roziyallohu anhu)dan rivoyat qiladi: «Eʼtikofdagi kishi bemorni yoʻqlaydi, janozada hozir boʻladi, jumaga keladi va ahlining oldiga boradi, lekin ular bilan oʻtirmaydi».Ал-Ҳорис ёки Осим Али (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилади: «Эътикофдаги киши беморни йўқлайди, жанозада ҳозир бўлади, жумага келади ва аҳлининг олдига боради, лекин улар билан ўтирмайди».

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ إِسْحَاقَ بْنِ بُهْلُولٍ ، ثنا الْحُسَيْنُ بْنُ عَمْرِو بْنِ مُحَمَّدِ الْعَنْقَرِيُّ , ثنا أبِي , ثنا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ بُدَيْلٍ . ح وَحَدَّثَنَا أَبُو بَكْرٍ النَّيْسَابُورِيُّ , ثنا الْحَسَنُ بْنُ مُحَمَّدٍ الصَّبَّاحُ , ثنا عَمْرُو بْنُ مُحَمَّدٍ الْعَنْقَرِيُّ , حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ بُدَيْلٍ , عَنْ عَمْرِو بْنِ دِينَارٍ , عَنِ ابْنِ عُمَرَ , عَنْ عُمَرَ , أَنَّهُ سَأَلَ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَنِ اعْتِكَافٍ عَلَيْهِ , " فَأَمَرَهُ أَنْ يَعْتَكِفَ وَيَصُومَ " . تَفَرَّدَ بِهِ ابْنُ بُدَيْلٍ , عَنْ عَمْرٍو , وَهُوَ ضَعِيفُ الْحَدِيثِ

Ibn Umar Umar (roziyallohu anhum)dan rivoyat qiladiki, u Nabiy ﷺ dan zimmasidagi eʼtikof haqida soʻradi. Shunda u zot unga eʼtikof qilishni va roʻza tutishni buyurdilar. Buni Ibn Budayl Amrdan yolgʻiz rivoyat qilgan; u esa hadisi zaif kishidir.Ибн Умар Умар (розияллоҳу анҳум)дан ривоят қиладики, у Набий ﷺ дан зиммасидаги эътикоф ҳақида сўради. Шунда у зот унга эътикоф қилишни ва рўза тутишни буюрдилар. Буни Ибн Будайл Амрдан ёлғиз ривоят қилган; у эса ҳадиси заиф кишидир.

حَدَّثَنَا الْحُسَيْنُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ ، وَابْنُ عَيَّاشٍ ، قَالا : نا أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ يَحْيَى بْنِ سَعِيدٍ , ثنا أَبُو عَامِرٍ ، نا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ بُدَيْلٍ , عَنْ عَمْرِو بْنِ دِينَارٍ , عَنِ ابْنِ عُمَرَ , أَنَّ عُمَرَ قَالَ لِلنَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : إِنِّي نَذَرْتُ أَنْ أَعْتَكِفَ يَوْمًا , قَالَ : " اعْتَكِفْ وَصُمْ " . سَمِعْتُ أَبَا بَكْرٍ النَّيْسَابُورِيَّ , يَقُولُ : هَذَا حَدِيثٌ مُنْكَرٌ , لأَنَّ الثِّقَاتِ مِنْ أَصْحَابِ عَمْرِو بْنِ دِينَارٍ لَمْ يَذْكُرُوهُ , مِنْهُمُ ابْنُ جُرَيْجٍ , وَابْنُ عُيَيْنَةَ , وَحَمَّادُ بْنُ سَلَمَةَ , وَحَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ وَغَيْرُهُمْ , وَابْنُ بُدَيْلٍ ضَعِيفُ الْحَدِيثِ

Ibn Umardan rivoyat qilinadiki, Umar Nabiy ﷺ ga: «Men bir kun eʼtikof qilishni nazr qilgan edim», dedi. U zot: «Eʼtikof qil va roʻza tut», dedilar. Abu Bakr an-Naysoburiyning shunday deganini eshitdim: Bu munkar hadisdir, chunki Amr ibn Dinorning ishonchli shogirdlari — jumladan Ibn Jurayj, Ibn Uyayna, Hammod ibn Salama, Hammod ibn Zayd va boshqalar — uni zikr qilmaganlar; Ibn Budayl esa hadisi zaif kishidir.Ибн Умардан ривоят қилинадики, Умар Набий ﷺ га: «Мен бир кун эътикоф қилишни назр қилган эдим», деди. У зот: «Эътикоф қил ва рўза тут», дедилар. Абу Бакр ан-Найсобурийнинг шундай деганини эшитдим: Бу мункар ҳадисдир, чунки Амр ибн Динорнинг ишончли шогирдлари — жумладан Ибн Журайж, Ибн Уяйна, Ҳаммод ибн Салама, Ҳаммод ибн Зайд ва бошқалар — уни зикр қилмаганлар; Ибн Будайл эса ҳадиси заиф кишидир.

حَدَّثَنَا الْحُسَيْنُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ ، ثنا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ أَبِي مَيْسَرَةَ , ثنا أبِي , ثنا هِشَامٌ , عَنِ ابْنِ جُرَيْجٍ , حَدَّثَنِي الزُّهْرِيُّ ، عَنْ حَدِيثِ عُرْوَةَ بْنِ الزُّبَيْرِ , وَسَعِيدِ بْنِ الْمُسَيِّبِ , عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ , أَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ " كَانَ يَعْتَكِفُ فِي الْعَشْرِ الأَوَاخِرِ مِنْ شَهْرِ رَمَضَانَ , ثُمَّ لَمْ يَزَلْ عَلَى ذَلِكَ حَتَّى تَوَفَّاهُ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ "

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Nabiy ﷺ Ramazon oyining oxirgi oʻn kunligida eʼtikof qilar edilar va Alloh azza va jalla ularni vafot ettirgunicha shu holatda davom etdilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Набий ﷺ Рамазон ойининг охирги ўн кунлигида эътикоф қилар эдилар ва Аллоҳ азза ва жалла уларни вафот эттиргунича шу ҳолатда давом этдилар.

حَدَّثَنَا الْحُسَيْنُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ ، ثنا إِبْرَاهِيمُ بْنُ مُجَشِّرٍ , ثنا عَبِيدَةُ بْنُ حُمَيْدٍ , ثنا الْقَاسِمُ بْنُ مَعْنٍ . ح وَحَدَّثَنَا الْحُسَيْنُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ , ثنا أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ سَعِيدِ التُّبَّعِيُّ , ثنا الْقَاسِمُ بْنُ الْحَكَمِ , ثنا الْقَاسِمُ بْنُ مَعْنٍ , عَنْ عَبْدِ الْمَلِكِ بْنِ جُرَيْجٍ , عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ شِهَابٍ , عَنْ سَعِيدِ بْنِ الْمُسَيِّبِ , وَعَنْ عُرْوَةَ بْنِ الزُّبَيْرِ , عَنْ عَائِشَةَ أَنَّهَا أَخْبَرَتْهُمَا , أَنّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ " كَانَ يَعْتَكِفُ الْعَشْرَ الأَوَاخِرَ مِنْ شَهْرِ رَمَضَانَ حَتَّى تَوَفَّاهُ اللَّهُ , ثُمَّ اعْتَكَفَهُنَّ أَزْوَاجُهُ مِنْ بَعْدِهِ , وَأَنَّ السُّنَّةَ لِلْمُعْتَكِفِ أَنْ لا يَخْرُجَ إِلا لِحَاجَةِ الإِنْسَانِ , وَلا يَتْبَعُ جِنَازَةً , وَلا يَعُودُ مَرِيضًا , وَلا يَمَسُّ امْرَأَةً , وَلا يُبَاشِرُهَا , وَلا اعْتِكَافَ إِلا فِي مَسْجِدِ جَمَاعَةٍ , وَيَأْمُرُ مَنِ اعْتَكَفَ أَنْ يَصُومَ " . يُقَالُ : إِنَّ قَوْلَهُ : وَأَنَّ السُّنَّةَ لِلْمُعْتَكِفِ إِلَى آخِرِهِ , لَيْسَ مِنْ قَوْلِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ , وَأَنَّهُ مِنْ كَلامِ الزُّهْرِيِّ وَمَنْ أَدْرَجَهُ فِي الْحَدِيثِ فَقَدْ وَهِمَ . وَاللَّهُ أَعْلَمُ , وَهِشَامُ بْنُ سُلَيْمَانَ لَمْ يَذْكُرْهُ

Oisha (roziyallohu anho) Saʼid ibn al-Musayyab va Urva ibn az-Zubayrga xabar berdiki, Rasululloh ﷺ Alloh u zotni vafot ettirgunicha Ramazon oyining oxirgi oʻn kunligida eʼtikof qilar edilar; soʻng u zotdan keyin zavjalari eʼtikof qildilar. Eʼtikofdagi kishi uchun sunnat — inson hojatidan boshqa narsa uchun chiqmasligi, janozaga ergashmasligi, bemorni yoʻqlamasligi, ayolga tegmasligi va u bilan yaqinlik qilmasligidir; eʼtikof faqat jamoat masjidida boʻladi; eʼtikof qilgan kishi roʻza tutishga buyuriladi. Aytiladiki, «Eʼtikofdagi kishi uchun sunnat...» degan soʻz oxirigacha Nabiy ﷺ ning soʻzlaridan emas, balki Zuhriyning kalomidandir; kim uni hadisga qoʻshib yuborgan boʻlsa, xato qilgan. Vallohu aʼlam. Hishom ibn Sulaymon esa uni zikr qilmagan.Оиша (розияллоҳу анҳо) Саъид ибн ал-Мусайяб ва Урва ибн аз-Зубайрга хабар бердики, Расулуллоҳ ﷺ Аллоҳ у зотни вафот эттиргунича Рамазон ойининг охирги ўн кунлигида эътикоф қилар эдилар; сўнг у зотдан кейин завжалари эътикоф қилдилар. Эътикофдаги киши учун суннат — инсон ҳожатидан бошқа нарса учун чиқмаслиги, жанозага эргашмаслиги, беморни йўқламаслиги, аёлга тегмаслиги ва у билан яқинлик қилмаслигидир; эътикоф фақат жамоат масжидида бўлади; эътикоф қилган киши рўза тутишга буюрилади. Айтиладики, «Эътикофдаги киши учун суннат...» деган сўз охиригача Набий ﷺ нинг сўзларидан эмас, балки Зуҳрийнинг каломидандир; ким уни ҳадисга қўшиб юборган бўлса, хато қилган. Валлоҳу аълам. Ҳишом ибн Сулаймон эса уни зикр қилмаган.

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرٍ النَّيْسَابُورِيُّ ، ثنا يُوسُفُ بْنُ سَعِيدِ بْنِ مُسْلِمٍ , حَدَّثَنَا حَجَّاجٌ , عَنِ ابْنِ جُرَيْجٍ , أَخْبَرَنِي الزُّهْرِيُّ ، عَنِ الاعْتِكَافِ وَكَيْفَ سُنَّتِهِ ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ الْمُسَيِّبِ , وَعُرْوَةَ بْنِ الزُّبَيْرِ , عَنْ عَائِشَةَ أَخْبَرَتْهُمَا , أَنّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ " كَانَ يَعْتَكِفُ الْعَشْرَ الأَوَاخِرَ مِنْ رَمَضَانَ حَتَّى تَوَفَّاهُ اللَّهُ , ثُمَّ اعْتَكَفَ أَزْوَاجُهُ مِنْ بَعْدِهِ , وَأَنَّ السُّنَّةَ فِي الْمُعْتَكِفِ أَنْ لا يَخْرُجَ إِلا لِحَاجَةِ الإِنْسَانِ , وَلا يَتْبَعُ جِنَازَةً , وَلا يَعُودُ مَرِيضًا , وَلا يَمَسُّ امْرَأَةً , وَلا يُبَاشِرُهَا , وَلا اعْتِكَافَ إِلا فِي مَسْجِدِ جَمَاعَةٍ , وَسُنَّةُ مَنِ اعْتَكَفَ أَنْ يَصُومَ "

Zuhriy eʼtikof va uning sunnati qanday ekani haqida Saʼid ibn al-Musayyab va Urva ibn az-Zubayrdan xabar berdi; Oisha (roziyallohu anho) ikkovlariga xabar berdiki, Rasululloh ﷺ Alloh u zotni vafot ettirgunicha Ramazonning oxirgi oʻn kunligida eʼtikof qilar edilar; soʻng u zotdan keyin zavjalari eʼtikof qildilar. Eʼtikofdagi kishi haqidagi sunnat — inson hojatidan boshqa narsa uchun chiqmasligi, janozaga ergashmasligi, bemorni yoʻqlamasligi, ayolga tegmasligi va u bilan yaqinlik qilmasligidir; eʼtikof faqat jamoat masjidida boʻladi; eʼtikof qilgan kishining sunnati esa roʻza tutishidir.Зуҳрий эътикоф ва унинг суннати қандай экани ҳақида Саъид ибн ал-Мусайяб ва Урва ибн аз-Зубайрдан хабар берди; Оиша (розияллоҳу анҳо) икковларига хабар бердики, Расулуллоҳ ﷺ Аллоҳ у зотни вафот эттиргунича Рамазоннинг охирги ўн кунлигида эътикоф қилар эдилар; сўнг у зотдан кейин завжалари эътикоф қилдилар. Эътикофдаги киши ҳақидаги суннат — инсон ҳожатидан бошқа нарса учун чиқмаслиги, жанозага эргашмаслиги, беморни йўқламаслиги, аёлга тегмаслиги ва у билан яқинлик қилмаслигидир; эътикоф фақат жамоат масжидида бўлади; эътикоф қилган кишининг суннати эса рўза тутишидир.

حَدَّثَنَا أَبُو طَالِبٍ الْحَافِظُ ، ثنا هِلالُ بْنُ الْعَلاءِ , ثنا أبِي , ثنا الْوَلِيدُ بْنُ مُسْلِمٍ , عَنْ سَعِيدِ بْنِ بَشِيرٍ , عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ , عَنْ نَافِعٍ , عَنِ ابْنِ عُمَرَ , أَنَّ عُمَرَ نَذَرَ أَنْ يَعْتَكِفَ فِي الشِّرْكِ وَيَصُومَ , فَسَأَلَ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بَعْدَ إِسْلامِهِ , فَقَالَ : " أَوْفِ بِنَذْرِكَ " . وَهَذَا إِسْنَادٌ حَسَنٌ , تَفَرَّدَ بِهَذَا اللَّفْظِ سَعِيدُ بْنُ بَشِيرٍ , عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Umar shirk (davri)da eʼtikof qilish va roʻza tutishni nazr qilgan edi. Islomga kirganidan keyin Nabiy ﷺ dan soʻradi, u zot: «Nazringni bajar», dedilar. Bu isnod hasandir; bu lafz bilan Saʼid ibn Bashir Ubaydullohdan yolgʻiz rivoyat qilgan.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Умар ширк (даври)да эътикоф қилиш ва рўза тутишни назр қилган эди. Исломга кирганидан кейин Набий ﷺ дан сўради, у зот: «Назрингни бажар», дедилар. Бу иснод ҳасандир; бу лафз билан Саъид ибн Башир Убайдуллоҳдан ёлғиз ривоят қилган.

حَدَّثَنِي أَبُو بَكْرٍ مُحَمَّدُ بْنُ عُثْمَانَ بْنِ ثَابِتٍ الصَّيْدَلانِيُّ , ثنا أَبُو مُحَمَّدٍ حَامِدُ بْنُ الشَّاذِي الْكَجِّيُّ , ثنا إِبْرَاهِيمُ بْنُ يُوسُفَ الْبَلْخِيُّ أَخُو عِصَامِ بْنِ يُوسُفَ , ثنا أَبُو إِسْحَاقَ الْخُوَارِزْمِيُّ , قَالَ : سَأَلْتُ عَاصِمًا الأَحْوَلَ أَيَسْتَاكُ الصَّائِمُ ؟ قَالَ : نَعَمْ " , قُلْتُ : " بِرَطْبِ السِّوَاكِ وَيَابِسِهِ ؟ قَالَ : نَعَمْ " , قُلْتُ : " أَوَّلَ النَّهَارِ وَآخِرَهُ ؟ قَالَ : نَعَمْ " , قُلْتُ : " عَمَّنْ ؟ قَالَ : عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ , عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ " . أَبُو إِسْحَاقَ الْخُوَارِزْمِيُّ ضَعِيفٌ

Abu Ishoq al-Xorazmiy aytdi: Osim al-Ahvaldan: Roʻzador misvok qiladimi? deb soʻradim. U: Ha, dedi. Men: Misvokning hoʻlidan ham, qurugʻidan ham? dedim. U: Ha, dedi. Men: Kunning avvalida ham, oxirida ham? dedim. U: Ha, dedi. Men: Kimdan (rivoyat qilyapsan)? dedim. U: Anas ibn Molikdan, Nabiy ﷺ dan, dedi. Abu Ishoq al-Xorazmiy zaifdir.Абу Ишоқ ал-Хоразмий айтди: Осим ал-Аҳвалдан: Рўзадор мисвок қиладими? деб сўрадим. У: Ҳа, деди. Мен: Мисвокнинг ҳўлидан ҳам, қуруғидан ҳам? дедим. У: Ҳа, деди. Мен: Куннинг аввалида ҳам, охирида ҳам? дедим. У: Ҳа, деди. Мен: Кимдан (ривоят қиляпсан)? дедим. У: Анас ибн Моликдан, Набий ﷺ дан, деди. Абу Ишоқ ал-Хоразмий заифдир.

حَدَّثَنَا أَبُو الْقَاسِمِ بْنُ مَنِيعٍ ، ثنا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ ، ثنا شَرِيكُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ , عَنْ عَاصِمِ بْنِ عُبَيْدِ اللَّهِ , عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَامِرِ بْنِ رَبِيعَةَ , عَنْ أَبِيهِ , قَالَ : " رَأَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَسْتَاكُ وَهُوَ صَائِمٌ " . عَاصِمُ بْنُ عُبَيْدِ اللَّهِ , غَيْرُهُ أَثْبَتُ مِنْهُ

Abdulloh ibn Omir ibn Rabiʼa otasidan rivoyat qiladi: «Men Rasululloh ﷺ ni roʻzador holda misvok qilayotganlarini koʻrdim». Osim ibn Ubaydullohdan boshqalar undan koʻra sobitroqdir.Абдуллоҳ ибн Омир ибн Рабиъа отасидан ривоят қилади: «Мен Расулуллоҳ ﷺ ни рўзадор ҳолда мисвок қилаётганларини кўрдим». Осим ибн Убайдуллоҳдан бошқалар ундан кўра собитроқдир.

حَدَّثَنَا يُوسُفُ بْنُ يَعْقُوبَ بْنِ إِسْحَاقَ بْنِ بُهْلُولٍ ، ثنا جَدِّي , ثنا ابْنُ مَهْدِيٍّ , عَنْ سُفْيَانَ , عَنْ عَاصِمِ بْنِ عُبَيْدِ اللَّهِ , عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَامِرِ بْنِ رَبِيعَةَ , عَنْ أَبِيهِ , قَالَ : " رَأَيْتُ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مَا لا أُحْصِي يَتَسَوَّكُ وَهُوَ صَائِمٌ " . حَدَّثَنَاهُ أَحْمَدُ بْنُ إِسْحَاقَ بْنِ بُهْلُولٍ , ثنا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ مَهْدِيٍّ , وَوَكِيعٌ , وَأَبُو دَاوُدَ الْحَفَرِيُّ , وَإِسْحَاقُ بْنُ بِنْتِ دَاوُدَ بْنِ أَبِي هِنْدَ , وَقَبِيصَةُ , وَإِسْحَاقُ الأَزْرَقُ , قَالُوا : ثنا سُفْيَانُ الثَّوْرِيُّ , عَنْ عَاصِمِ بْنِ عُبَيْدِ اللَّهِ , بِإِسْنَادِهِ مِثْلَهُ

Abdulloh ibn Omir ibn Rabiʼa otasidan rivoyat qiladi: «Men Nabiy ﷺ ni roʻzador holda misvok qilayotganlarini sanogʻiga yetolmaydigan darajada (koʻp) koʻrdim». Buni Sufyon as-Savriy ham Osim ibn Ubaydullohdan, shu isnod bilan shunga oʻxshash rivoyat qilgan.Абдуллоҳ ибн Омир ибн Рабиъа отасидан ривоят қилади: «Мен Набий ﷺ ни рўзадор ҳолда мисвок қилаётганларини саноғига етолмайдиган даражада (кўп) кўрдим». Буни Суфён ас-Саврий ҳам Осим ибн Убайдуллоҳдан, шу иснод билан шунга ўхшаш ривоят қилган.

حَدَّثَنَا الْحُسَيْنُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ ، ثنا مُحَمَّدُ بْنُ إِسْحَاقَ الْخَيَّاط , ثنا أَبُو مَنْصُورٍ ، ثنا عُمَرُ بْنُ قَيْسٍ , عَنْ عَطَاءٍ , عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ , قَالَ : لَكَ السِّوَاكُ إِلَى الْعَصْرِ فَإِذَا صَلَّيْتَ الْعَصْرَ فَأَلْقِهِ , فَإِنِّي سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ , يَقُولُ : " خُلُوفُ فَمِ الصَّائِمِ أَطْيَبُ عِنْدَ اللَّهِ مِنْ رِيحِ الْمِسْكِ "

Ato Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qiladi: «Senga asrgacha misvok (qilish bor); asrni oʻqiganingdan keyin uni tashla. Chunki men Rasululloh ﷺ ning: ‹Roʻzadorning ogʻzi hidi Alloh huzurida mushk hididan yoqimliroqdir›, deganlarini eshitganman».Ато Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилади: «Сенга асргача мисвок (қилиш бор); асрни ўқиганингдан кейин уни ташла. Чунки мен Расулуллоҳ ﷺ нинг: ‹Рўзадорнинг оғзи ҳиди Аллоҳ ҳузурида мушк ҳидидан ёқимлироқдир›, деганларини эшитганман».

حَدَّثَنَا أَبُو الْقَاسِمِ بْنُ مَنِيعٍ ، ثنا عُثْمَانُ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ . ح وَحَدَّثَنَا الْقَاضِي الْمَحَامِلِيُّ , وَيُوسُفُ بْنُ يَعْقُوبَ بْنِ بُهْلُولٍ , وَابْنُ عَيَّاشٍ الْقَطَّانُ , وَابْنُ مَخْلَدٍ , وَجَمَاعَةٌ ، قَالُوا : ثنا الْحَسَنُ بْنُ عَرَفَةَ , قَالا : حَدَّثَنَا أَبُو إِسْمَاعِيلَ الْمُؤَدِّبُ ، عَنْ مُجَالِدٍ , عَنِ الشَّعْبِيِّ ، عَنْ مَسْرُوقٍ , عَنْ عَائِشَةَ , قَالَتْ : قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " خَيْرُ خِصَالِ الصَّائِمِ السِّوَاكُ " . وَفِي حَدِيثِ ابْنِ مَنِيعٍ : " مِنْ خَيْرِ خِصَالِ الصَّائِمِ السِّوَاكُ " . مُجَالِدٌ غَيْرُهُ أَثْبَتُ مِنْهُ

Oisha (roziyallohu anho) aytdi: Rasululloh ﷺ: «Roʻzadorning eng yaxshi xislati — misvokdir», dedilar. Ibn Maniʼning hadisida esa: «Roʻzador kishining eng yaxshi xislatlaridan biri misvokdir», deyilgan. Mujoliddan boshqalar undan koʻra sobitroqdir.Оиша (розияллоҳу анҳо) айтди: Расулуллоҳ ﷺ: «Рўзадорнинг энг яхши хислати — мисвокдир», дедилар. Ибн Маниънинг ҳадисида эса: «Рўзадор кишининг энг яхши хислатларидан бири мисвокдир», дейилган. Мужолиддан бошқалар ундан кўра собитроқдир.

حَدَّثَنَا أَبُو عُبَيْدٍ الْقَاسِمُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ ، ثنا أَبُو خُرَاسَانَ مُحَمَّدُ بْنُ أَحْمَدَ بْنِ السَّكَنِ , ثنا عَبْدُ الصَّمَدِ بْنُ النُّعْمَانِ , ثنا أَبُو عُمَرَ الْقَصَّارُ كَيْسَانُ ، عَنْ يَزِيدَ بْنِ بِلالٍ , عَنْ عَلِيٍّ , قَالَ : " إِذَا صُمْتُمْ فَاسْتَاكُوا بِالْغَدَاةِ وَلا تَسْتَاكُوا بِالْعَشِيِّ ؛ فَإِنَّهُ لَيْسَ مِنْ صَائِمٍ تَيَبَّسُ شَفَتَاهُ بِالْعَشِيِّ إِلا كَانَتْ نُورًا بَيْنَ عَيْنَيْهِ يَوْمَ الْقِيَامَةِ " . حَدَّثَنَا أَبُو عُبَيْدٍ ، حَدَّثَنَا أَبُو خُرَاسَانَ , ثنا عَبْدُ الصَّمَدِ , ثنا كَيْسَانُ أَبُو عُمَرَ , عَنْ عَمْرِو بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ , عَنْ خَبَّابٍ , عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ , مِثْلَهُ . كَيْسَانُ أَبُو عُمَرَ لَيْسَ بِالْقَوِيِّ , وَمَنْ بَيْنَهُ وَبَيْنَ عَلِيٍّ غَيْرُ مَعْرُوفٍ

Yazid ibn Bilol Ali (roziyallohu anhu)dan rivoyat qiladi: «Roʻza tutsangiz, ertalab misvok qilinglar, kechqurun misvok qilmanglar. Chunki kechqurun lablari qurigan qaysi bir roʻzador boʻlsa, oʻsha (quruqlik) qiyomat kuni uning ikki koʻzi orasida nur boʻladi». Xabbobdan, Nabiy ﷺ dan ham shuning misli (rivoyat qilingan). Kayson Abu Umar kuchli emas, u bilan Ali orasidagi (rovi) esa nomaʼlumdir.Язид ибн Билол Али (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилади: «Рўза тутсангиз, эрталаб мисвок қилинглар, кечқурун мисвок қилманглар. Чунки кечқурун лаблари қуриган қайси бир рўзадор бўлса, ўша (қуруқлик) қиёмат куни унинг икки кўзи орасида нур бўлади». Хаббобдан, Набий ﷺ дан ҳам шунинг мисли (ривоят қилинган). Кайсон Абу Умар кучли эмас, у билан Али орасидаги (рови) эса номаълумдир.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ مَنْصُورِ بْنِ أَبِي الْجَهْمِ الشِّيعِيُّ , ثنا نَضْرُ بْنُ عَلِيٍّ , ثنا يَزِيدُ بْنُ زُرَيْعٍ , ثنا خَالِدٌ الْحَذَّاءُ , عَنْ عِكْرِمَةَ , عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ , قَالَ : " إِذَا عَجَزَ الشَّيْخُ الْكَبِيرُ عَنِ الصِّيَامِ أَطْعَمَ عَنْ كُلِّ يَوْمٍ مُدًّا مُدًّا " . إِسْنَادٌ صَحِيحٌ

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) aytdi: «Keksa chol roʻza tutishdan ojiz qolsa, har bir kun uchun bir muddan taom beradi». Isnodi sahihdir.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) айтди: «Кекса чол рўза тутишдан ожиз қолса, ҳар бир кун учун бир муддан таом беради». Исноди саҳиҳдир.

حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ حَمَّادٍ ، ثنا أَحْمَدُ بْنُ بُدَيْلٍ , ثنا أَبُو أُسَامَةَ ، ثنا هِشَامُ بْنُ عُرْوَةَ , عَنْ فَاطِمَةَ بِنْتِ الْمُنْذِرِ , عَنْ أَسْمَاءَ بِنْتِ أَبِي بَكْرٍ , قَالَتْ : " أَفْطَرْنَا فِي عَهْدِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي رَمَضَانَ فِي يَوْمِ غَيْمٍ وَطَلَعَتِ الشَّمْسُ " . فَقِيلَ لِهِشَامٍ : أُمِرُوا بِالْقَضَاءِ ؟ قَالَ : وَبُدٌّ مِنْ ذَلِكَ ؟ هَذَا إِسْنَادٌ صَحِيحٌ ثَابِتٌ . حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى بْنِ مِرْدَاسٍ ، ثنا أَبُو دَاوُدَ ، ثنا هَارُونُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ , وَمُحَمَّدُ بْنُ الْعَلاءِ , قَالا : نا أَبُو أُسَامَةَ , بِهَذَا

Asmo binti Abu Bakr (roziyallohu anho) aytdi: «Rasululloh ﷺ zamonlarida Ramazonda bulutli bir kunda iftor qildik, soʻng quyosh chiqib qoldi». Hishomdan: Ular qazo qilishga buyurildimi? deb soʻralganda, u: Buning boshqa iloji bormidi? dedi. Bu isnod sahih, sobitdir. Abu Dovud ham buni Abu Usomadan shu tarzda rivoyat qilgan.Асмо бинти Абу Бакр (розияллоҳу анҳо) айтди: «Расулуллоҳ ﷺ замонларида Рамазонда булутли бир кунда ифтор қилдик, сўнг қуёш чиқиб қолди». Ҳишомдан: Улар қазо қилишга буюрилдими? деб сўралганда, у: Бунинг бошқа иложи бормиди? деди. Бу иснод саҳиҳ, собитдир. Абу Довуд ҳам буни Абу Усомадан шу тарзда ривоят қилган.

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرٍ النَّيْسَابُورِيُّ ، ثنا الْحَسَنُ بْنُ مُحَمَّدٍ , حَدَّثَنَا شَبَابَةُ , ثنا وَرْقَاءُ , عَنِ ابْنِ أَبِي نَجِيحٍ , عَنْ عَمْرِو بْنِ دِينَارٍ , عَنْ عَطَاءٍ , عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ " ‏ وَعَلَى الَّذِينَ يُطِيقُونَهُ فِدْيَةٌ طَعَامُ مِسْكِينٍ وَاحِدٍ " , فَمَنْ تَطَوَّعَ خَيْرًا , قَالَ : " زَادَ مِسْكِينًا آخَرَ " , فَهُوَ خَيْرٌ , قَالَ : " وَلَيْسَتْ بِمَنْسُوخَةٍ إِلا أَنَّهُ رَخَّصَ لِلشَّيْخِ الْكَبِيرِ الَّذِي لا يَسْتَطِيعُ الصِّيَامَ , وَأُمِرَ أَنْ يُطْعِمَ الَّذِي يَعْلَمُ أَنَّهُ لا يُطِيقُهُ " . إِسْنَادٌ صَحِيحٌ ثَابِتٌ

Ato Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan {Va roʻzaga qiynaladiganlar zimmasida fidya — bir miskinning taomi (bordir)} — bitta (miskin), deb rivoyat qiladi. {Kim koʻngilli ravishda yaxshilik qilsa} — u: «yana bir miskin qoʻshdi», dedi — bu u uchun yaxshiroqdir. U aytdi: «Bu (oyat) nasx qilingan emas; faqat roʻza tutishga qodir boʻlmagan keksa cholga ruxsat berilgan va roʻzaga toqati yetmasligini bilgan kishi taom berishga buyurilgan». Isnodi sahih, sobitdir.Ато Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан {Ва рўзага қийналадиганлар зиммасида фидя — бир мискиннинг таоми (бордир)} — битта (мискин), деб ривоят қилади. {Ким кўнгилли равишда яхшилик қилса} — у: «яна бир мискин қўшди», деди — бу у учун яхшироқдир. У айтди: «Бу (оят) насх қилинган эмас; фақат рўза тутишга қодир бўлмаган кекса чолга рухсат берилган ва рўзага тоқати етмаслигини билган киши таом беришга буюрилган». Исноди саҳиҳ, собитдир.

حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مُبَشِّرٍ ، ثنا أَحْمَدُ بْنُ سِنَانٍ , ثنا يَزِيدُ بْنُ هَارُونَ , ثنا أَبُو بِشْرٍ وَرْقَاءُ بْنُ عُمَرَ , عَنْ عَمْرِو بْنِ دِينَارٍ , عَنْ عَطَاءٍ , عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ , فِي قَوْلِهِ : " ‏ وَعَلَى الَّذِينَ يُطِيقُونَهُ فِدْيَةٌ طَعَامُ مِسْكِينٍ , قَالَ : يُطِيقُونَهُ يُكَلَّفُونَهُ فِدْيَةٌ طَعَامُ مِسْكِينٍ وَاحِدٍ , فَمَنْ تَطَوَّعَ خَيْرًا فَزَادَ مِسْكِينًا آخَرَ لَيْسَتْ بِمَنْسُوخَةٍ , فَهُوَ خَيْرٌ لَهُ , وَأَنْ تَصُومُوا خَيْرٌ لَكُمْ , فَلا يُرَخَّصُ فِي هَذَا إِلا لِلْكَبِيرِ الَّذِي لا يُطِيقُ الصِّيَامَ أَوْ مَرِيضٍ يَعْلَمُ أَنَّهُ لا يُشْفَى " . وَهَذَا الإِسْنَادُ صَحِيحٌ

Ato Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan Allohning {Va roʻzaga qiynaladiganlar zimmasida fidya — bir miskinning taomi (bordir)} degan soʻzi haqida rivoyat qiladi. U aytdi: «Yutiyquunahu — unga mashaqqat yuklanadiganlar demakdir; fidya — bir miskinning taomidir. {Kim koʻngilli ravishda yaxshilik qilsa} — yana bir miskin qoʻshsa (demakdir); (bu oyat) nasx qilingan emas, bu u uchun yaxshiroqdir. {Roʻza tutishingiz esa siz uchun yaxshiroqdir}. Bunda roʻza tutishga toqati yetmaydigan keksadan yoki tuzalmasligini biladigan bemordan boshqasiga ruxsat berilmaydi». Va bu isnod sahihdir.Ато Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан Аллоҳнинг {Ва рўзага қийналадиганлар зиммасида фидя — бир мискиннинг таоми (бордир)} деган сўзи ҳақида ривоят қилади. У айтди: «Ютийқуунаҳу — унга машаққат юкланадиганлар демакдир; фидя — бир мискиннинг таомидир. {Ким кўнгилли равишда яхшилик қилса} — яна бир мискин қўшса (демакдир); (бу оят) насх қилинган эмас, бу у учун яхшироқдир. {Рўза тутишингиз эса сиз учун яхшироқдир}. Бунда рўза тутишга тоқати етмайдиган кексадан ёки тузалмаслигини биладиган бемордан бошқасига рухсат берилмайди». Ва бу иснод саҳиҳдир.

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ ، وَكِيلُ أَبِي صَخْرَةَ ، حَدَّثَنَا الْحَسَنُ بْنُ عَرَفَةَ , ثنا رَوْحٌ , ثنا شِبْلٌ , عَنِ ابْنِ أَبِي نَجِيحٍ , عَنْ مُجَاهِدٍ , وَعَطَاءٍ , عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ , " ‏ وَعَلَى الَّذِينَ يُطِيقُونَهُ فِدْيَةٌ طَعَامُ مِسْكِينٍ وَاحِدٍ , فَمَنْ تَطَوَّعَ خَيْرًا زَادَ طَعَامَ مِسْكِينٍ آخَرَ , فَهُوَ خَيْرٌ لَهُ , وَأَنْ تَصُومُوا خَيْرٌ لَكُمْ , وَلا يُرَخَّصُ إِلا لِلْكَبِيرِ الَّذِي لا يُطِيقُ الصَّوْمَ , أَوْ مَرِيضٍ يَعْلَمُ أَنَّهُ لا يُشْفَى " . وَهَذَا إِسْنَادٌ صَحِيحٌ

Mujohid va Ato Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qiladilar: {Va roʻzaga qiynaladiganlar zimmasida fidya — bir miskinning taomi (bordir)} — bitta (miskin); {kim koʻngilli ravishda yaxshilik qilsa} — yana bir miskinning taomini qoʻshsa, bu u uchun yaxshiroqdir; {roʻza tutishingiz esa siz uchun yaxshiroqdir}. Roʻza tutishga toqati yetmaydigan keksadan yoki tuzalmasligini biladigan bemordan boshqasiga ruxsat berilmaydi. Va bu isnod sahihdir.Мужоҳид ва Ато Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қиладилар: {Ва рўзага қийналадиганлар зиммасида фидя — бир мискиннинг таоми (бордир)} — битта (мискин); {ким кўнгилли равишда яхшилик қилса} — яна бир мискиннинг таомини қўшса, бу у учун яхшироқдир; {рўза тутишингиз эса сиз учун яхшироқдир}. Рўза тутишга тоқати етмайдиган кексадан ёки тузалмаслигини биладиган бемордан бошқасига рухсат берилмайди. Ва бу иснод саҳиҳдир.

حَدَّثَنَا أَبُو صَالِحٍ الأَصْبَهَانِيُّ ، ثنا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ سَعِيدِ بْنِ هَارُونَ , أنا أَبُو مَسْعُودٍ ، ثنا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ الرَّقَاشِيُّ , ثنا وُهَيْبُ بْنُ خَالِدٍ الْحَذَّاءُ , عَنْ عِكْرِمَةَ , عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ , قَالَ : " رُخِّصَ لِلشَّيْخِ الْكَبِيرِ أَنْ يُفْطِرَ وَيُطْعِمَ عَنْ كُلِّ يَوْمٍ مِسْكِينًا وَلا قَضَاءَ عَلَيْهِ " . وَهَذَا إِسْنَادٌ صَحِيحٌ

Ikrima Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qiladi: «Keksa cholga roʻzasini ochish va har bir kun uchun bir miskinni taomlantirish ruxsat berilgan; unga qazo (lozim) emas». Va bu isnod sahihdir.Икрима Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилади: «Кекса чолга рўзасини очиш ва ҳар бир кун учун бир мискинни таомлантириш рухсат берилган; унга қазо (лозим) эмас». Ва бу иснод саҳиҳдир.

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ وَكِيلُ أَبِي صَخْرَةَ ، ثنا الْحَسَنُ بْنُ عَرَفَةَ , ثنا رَوْحٌ , ثنا زَكَرِيَّا بْنُ إِسْحَاقَ , عَنْ عَمْرِو بْنِ دِينَارٍ , عَنْ عَطَاءٍ , أَنَّهُ سَمِعَ ابْنَ عَبَّاسٍ , " يَقْرَؤُهَا : ‏ وَعَلَى الَّذِينَ يُطِيقُونَهُ فِدْيَةٌ طَعَامُ مِسْكِينٍ , قَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ : لَيْسَتْ بِمَنْسُوخَةٍ هُوَ الشَّيْخُ الْكَبِيرُ وَالْمَرْأَةُ لا يَسْتَطِيعَانِ أَنْ يَصُومَا , فَيُطْعِمَا مَكَانَ كُلِّ يَوْمٍ مِسْكِينًا " . وَهَذَا صَحِيحٌ

Ato Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)ning bu oyatni: {Va roʻzaga qiynaladiganlar zimmasida fidya — bir miskinning taomi (bordir)}, deb oʻqiganini eshitdi. Ibn Abbos: «U nasx qilingan emas; u — roʻza tutishga qodir boʻlmagan keksa chol va (keksa) ayoldir; ular har bir kun oʻrniga bir miskinni taomlantiradilar», dedi. Va bu sahihdir.Ато Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)нинг бу оятни: {Ва рўзага қийналадиганлар зиммасида фидя — бир мискиннинг таоми (бордир)}, деб ўқиганини эшитди. Ибн Аббос: «У насх қилинган эмас; у — рўза тутишга қодир бўлмаган кекса чол ва (кекса) аёлдир; улар ҳар бир кун ўрнига бир мискинни таомлантирадилар», деди. Ва бу саҳиҳдир.

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ , ثنا الْحَسَنُ بْنُ عَرَفَةَ , ثنا رَوْحٌ , ثنا سَعِيدٌ , عَنْ قَتَادَةَ , عَنْ عَزْرَةَ , عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ , أَنَّ ابْنَ عَبَّاسٍ , قَالَ لأُمِّ وَلَدٍ لَهُ حُبْلَى أَوْ تُرْضِعُ : " أَنْتِ مِنَ الَّذِينَ لا يُطِيقُونَ الصِّيَامَ عَلَيْكِ الْجَزَاءُ وَلَيْسَ عَلَيْكِ الْقَضَاءُ " . إِسْنَادٌ صَحِيحٌ

Saʼid ibn Jubayr rivoyat qiladiki, Ibn Abbos homilador yoki emizikli boʻlgan oʻz ummu valadiga: «Sen roʻzaga toqati yetmaydiganlardansan; sening zimmangda jazo bor, qazo esa yoʻq», dedi. Isnodi sahihdir.Саъид ибн Жубайр ривоят қиладики, Ибн Аббос ҳомиладор ёки эмизикли бўлган ўз умму валадига: «Сен рўзага тоқати етмайдиганлардансан; сенинг зиммангда жазо бор, қазо эса йўқ», деди. Исноди саҳиҳдир.

حَدَّثَنَا أَبُو صَالِحٍ الأَصْبَهَانِيُّ ، ثنا أَبُو مَسْعُودٍ ، ثنا سَهْلُ بْنُ عُثْمَانَ , عَنِ ابْنِ أَبِي زَائِدَةَ , عَنِ الْحَجَّاجِ , عَنْ عَمْرِو بْنِ مُرَّةَ , عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ , عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ , قَالَ : " صَاحِبُ السُّلِّ الَّذِي قَدْ يَئِسَ أَنْ يَبْرَأَ فَلا يَسْتَطِيعُ الصَّوْمَ يُفْطِرُ , وَيُطْعِمُ عَنْ كُلِّ يَوْمٍ مِسْكِينًا " . حَجَّاجٌ ضَعِيفٌ

Saʼid ibn Jubayr Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qiladi: «Sogʻayishidan umid uzilgan sil kasali boʻlgan kishi roʻza tutishga qodir boʻlmasa, roʻzasini ochadi va har bir kun uchun bir miskinni taomlantiradi». Hajjoj zaifdir.Саъид ибн Жубайр Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилади: «Соғайишидан умид узилган сил касали бўлган киши рўза тутишга қодир бўлмаса, рўзасини очади ва ҳар бир кун учун бир мискинни таомлантиради». Ҳажжож заифдир.

حَدَّثَنَا أَبُو صَالِحٍ ، ثنا أَبُو مَسْعُودٍ ، ثنا أَبُو عَامِرٍ الْعَقَدِيُّ ، ثنا هِشَامٌ , عَنْ قَتَادَةَ , عَنْ عَزْرَةَ , عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ , عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ " أَنَّهُ كَانَتْ لَهُ أَمَةٌ تُرْضِعُ فَأُجْهِضَتْ , فَأَمَرَهَا ابْنُ عَبَّاسٍ أَنْ تُفْطِرَ " , يَعْنِي وَتُطْعِمَ وَلا تَقْضِيَ . هَذَا صَحِيحٌ

Saʼid ibn Jubayr Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qiladiki, uning emizikli bir choʻrisi bor edi, u homilasini tashlab qoʻydi. Shunda Ibn Abbos unga roʻzasini ochishni buyurdi — yaʼni taom berib, qazo qilmasligini. Bu sahihdir.Саъид ибн Жубайр Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қиладики, унинг эмизикли бир чўриси бор эди, у ҳомиласини ташлаб қўйди. Шунда Ибн Аббос унга рўзасини очишни буюрди — яъни таом бериб, қазо қилмаслигини. Бу саҳиҳдир.

حَدَّثَنَا أَبُو صَالِحٍ ، ثنا أَبُو مَسْعُودٍ ، ثنا مُحَمَّدُ بْنُ يُوسُفَ , عَنْ سُفْيَانَ , عَنْ أَيُّوبَ , عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ , عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ , أَوِ ابْنِ عُمَرَ , قَالَ : " الْحَامِلُ وَالْمُرْضِعُ تُفْطِرُ وَلا تَقْضِي " . وَهَذَا صَحِيحٌ وَمَا بَعْدَهُ

Saʼid ibn Jubayr Ibn Abbos yoki Ibn Umar (roziyallohu anhum)dan rivoyat qiladi: «Homilador va emizikli ayol roʻzasini ochadi va qazo qilmaydi». Va bu sahihdir, undan keyingisi ham.Саъид ибн Жубайр Ибн Аббос ёки Ибн Умар (розияллоҳу анҳум)дан ривоят қилади: «Ҳомиладор ва эмизикли аёл рўзасини очади ва қазо қилмайди». Ва бу саҳиҳдир, ундан кейингиси ҳам.

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ الْوَكِيلُ , ثنا إِسْحَاقُ بْنُ الضَّيْفِ , ثنا عَبْدُ الرَّزَّاقِ , ثنا الثَّوْرِيُّ ، عَنْ مَنْصُورٍ , عَنْ مُجَاهِدٍ , عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ , قَرَأَ : " ‏ وَعَلَى الَّذِينَ يُطِيقُونَهُ فِدْيَةٌ طَعَامُ مِسْكِينٍ , يَقُولُ : هُوَ الشَّيْخُ الْكَبِيرُ الَّذِي لا يَسْتَطِيعُ الصِّيَامَ فَيُفْطِرُ , وَيُطْعِمُ عَنْ كُلِّ يَوْمٍ مِسْكِينًا نِصْفَ صَاعٍ مِنْ حِنْطَةٍ " . حَدَّثَنَا أَحْمَدُ , ثنا إِسْحَاقُ , ثنا عَبْدُ الرَّزَّاقِ , ثنا مَعْمَرٌ , عَنْ أَيُّوبَ , عَنْ عِكْرِمَةَ , عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ , أنَّهُ كَانَ يَقْرَأُ : ‏ وَعَلَى الَّذِينَ يُطِيقُونَهُ , وَيَقُولُ : " لَمْ تنسخ "

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) «Va alallaziyna yutiyquunahu fidyatun taomu miskiyn» deb qiroat qildi va: «U — roʻza tutishga qodir boʻlmagan keksa chol; u roʻzasini ochadi va har bir kun uchun bir miskinga yarim soʼ bugʻdoy taomlantiradi», der edi. Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) «Va alallaziyna yutiyquunahu» deb qiroat qilar va: «U mansux qilinmagan», der edi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) «Ва алаллазийна ютийқуунаҳу фидятун таому мискийн» деб қироат қилди ва: «У — рўза тутишга қодир бўлмаган кекса чол; у рўзасини очади ва ҳар бир кун учун бир мискинга ярим сў буғдой таомлантиради», дер эди. Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) «Ва алаллазийна ютийқуунаҳу» деб қироат қилар ва: «У мансух қилинмаган», дер эди.

حَدَّثَنَا أَبُو صَالِحٍ الأَصْبَهَانِيُّ ، ثنا أَبُو مَسْعُودٍ ، ثنا الْحَجَّاجُ , ثنا حَمَّادٌ , عَنْ أَيُّوبَ , عَنْ نَافِعٍ , عَنِ ابْنِ عُمَرَ , أَنَّ امْرَأَتَهُ , سَأَلَتْهُ وَهِيَ حُبْلَى , فَقَالَ : " أَفْطِرِي , وَأَطْعِمِي عَنْ كُلِّ يَوْمٍ مِسْكِينًا , وَلا تَقْضِي "

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, uning ayoli homilador holida undan soʻradi. U: «Roʻzangni och, har bir kun uchun bir miskinni taomlantir va qazosini tutma», dedi.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, унинг аёли ҳомиладор ҳолида ундан сўради. У: «Рўзангни оч, ҳар бир кун учун бир мискинни таомлантир ва қазосини тутма», деди.

ثنا أَبُو صَالِحٍ ، ثنا أَبُو مَسْعُودٍ ، ثنا أَبُو أُسَامَةَ ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ , عَنْ نَافِعٍ , قَالَ : كَانَتْ بِنْتٌ لابْنِ عُمَرَ تَحْتَ رَجُلٍ مِنْ قُرَيْشٍ وَكَانَتْ حَامِلا فَأَصَابَهَا عَطَشٌ فِي رَمَضَانَ , فَأَمَرَهَا ابْنُ عُمَرَ أَنْ تُفْطِرَ , وَتُطْعِمَ عَنْ كُلِّ يَوْمٍ مِسْكِينًا "

Nofeʼ (rahimahulloh) aytdi: Ibn Umarning bir qizi Qurayshdan boʻlgan bir kishining nikohida edi. U homilador edi va Ramazonda unga chanqoq yetdi. Shunda Ibn Umar unga roʻzasini ochishni va har bir kun uchun bir miskinni taomlantirishni buyurdi.Нофеъ (раҳимаҳуллоҳ) айтди: Ибн Умарнинг бир қизи Қурайшдан бўлган бир кишининг никоҳида эди. У ҳомиладор эди ва Рамазонда унга чанқоқ етди. Шунда Ибн Умар унга рўзасини очишни ва ҳар бир кун учун бир мискинни таомлантиришни буюрди.

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ الْوَكِيلُ , ثنا ابْنُ عَرَفَةَ , ثنا رَوْحٌ , نا عِمْرَانُ بْنُ حُدَيْرٍ , عَنْ أَيُّوبَ , عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ " أَنَّهُ ضَعُفَ عَنِ الصَّوْمِ عَامًا , فَصَنَعَ جَفْنَةً مِنْ ثَرِيدٍ , وَدَعَا ثَلاثِينَ مِسْكِينًا فَأَشْبَعَهُمْ "

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, u bir yili roʻza tutishdan ojiz qoldi. Shunda bir katta laganda tarid tayyorlab, oʻttizta miskinni chaqirdi va ularni toʻydirdi.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, у бир йили рўза тутишдан ожиз қолди. Шунда бир катта лаганда тарид тайёрлаб, ўттизта мискинни чақирди ва уларни тўйдирди.

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ , ثنا ابْنُ عَرَفَةَ , ثنا رَوْحٌ , ثنا سَعِيدٌ , وَهِشَامٌ , عَنْ قَتَادَةَ , أَنَّ أَنَسًا ضَعُفَ قَبْلَ مَوْتِهِ فَأَفْطَرَ , وَأَمَرَ أَهْلَهُ أَنْ يُطْعِمُوا مَكَانَ كُلِّ يَوْمٍ مِسْكِينًا مِسْكِينًا " . قَالَ هِشَامٌ فِي حَدِيثِهِ : فَأَطْعَمَ ثَلاثِينَ مِسْكِينًا

Qatoda (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadiki, Anas (roziyallohu anhu) vafotidan oldin zaiflashib qolib, roʻzasini ochdi va ahliga har bir kunning oʻrniga bittadan miskinni taomlantirishni buyurdi. Hishom oʻz hadisida: «Bas, oʻttizta miskinni taomlantirdi», dedi.Қатода (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинадики, Анас (розияллоҳу анҳу) вафотидан олдин заифлашиб қолиб, рўзасини очди ва аҳлига ҳар бир куннинг ўрнига биттадан мискинни таомлантиришни буюрди. Ҳишом ўз ҳадисида: «Бас, ўттизта мискинни таомлантирди», деди.

حَدَّثَنَا أَبُو صَالِحٍ الأَصْبَهَانِيُّ ، ثنا أَبُو مَسْعُودٍ ، ثنا عَلِيُّ بْنُ إِسْحَاقَ , عَنِ ابْنِ الْمُبَارَكِ , عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مُسْلِمٍ , عَنْ إِبْرَاهِيمَ بْنِ مَيْسَرَةَ , عَنْ مُجَاهِدٍ , قَالَ : سَمِعْتُ قَيْسَ بْنَ السَّائِبِ , يَقُولُ : " إِنَّ شَهْرَ رَمَضَانَ يَفْتَدِيَهُ الإِنْسَانُ أَنْ يُطْعِمَ عَنْهُ لِكُلِّ يَوْمٍ مِسْكِينًا , فَأَطْعِمُوا عَنِّي مِسْكِينَيْنِ "

Mujohid (rahimahulloh) aytdi: Qays ibn as-Soibning shunday deganini eshitdim: «Albatta, inson Ramazon oyini har bir kun uchun oʻzi tomonidan bir miskinni taomlantirish bilan fidya qiladi. Bas, men tomonimdan ikkita miskinni taomlantiringlar».Мужоҳид (раҳимаҳуллоҳ) айтди: Қайс ибн ас-Соибнинг шундай деганини эшитдим: «Албатта, инсон Рамазон ойини ҳар бир кун учун ўзи томонидан бир мискинни таомлантириш билан фидя қилади. Бас, мен томонимдан иккита мискинни таомлантиринглар».

حَدَّثَنَا أَبُو صَالِحٍ الأَصْبَهَانِيُّ ، ثنا أَبُو مَسْعُودٍ ، ثنا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ صَالِحٍ , عَنْ مُعَاوِيَةَ بْنِ صَالِحٍ , أَنَّ أَبَا حَمْزَةَ حَدَّثَهُمْ ، عَنْ سُلَيْمَانَ بْنِ مُوسَى , عَنْ عَطَاءٍ , عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ , قَالَ : " مَنْ أَدْرَكَهُ الْكِبْرُ فَلَمْ يَسْتَطِعْ أَنْ يَصُومَ رَمَضَانَ فَعَلَيْهِ لِكُلِّ يَوْمٍ مَدٌّ مِنْ قَمْحٍ "

Abu Hurayra (roziyallohu anhu) aytdi: «Kimga qarilik yetib, Ramazon roʻzasini tutishga qodir boʻlmasa, unga har bir kun uchun bir mudd bugʻdoy (lozim)».Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу) айтди: «Кимга қарилик етиб, Рамазон рўзасини тутишга қодир бўлмаса, унга ҳар бир кун учун бир мудд буғдой (лозим)».

حَدَّثَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ جَعْفَرِ بْنِ بَكْرٍ ، ثنا الْعَبَّاسُ بْنُ يَزِيدَ الْبَحْرَانِيُّ , ثنا عُمَرُ بْنُ عِمْرَانَ , ثنا دَهْثَمُ بْنُ قُرَّانٍ , عَنْ يَحْيَى بْنِ أَبِي كَثِيرٍ , عَنْ عَمْرِو بْنِ عُثْمَانَ , عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ , أَنّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ , قَالَ : " مَنْ كَانَ عَلَيْهِ دَيْنٌ فَقُضِيَ عَنْهُ فَقَدْ أَجْزَأَ عَنْهُ " , وَقَالَ فِي الْحَجِّ وَالصِّيَامِ مثل ذَلِكَ . دَهْثَمٌ ضَعِيفٌ , وَعَمْرُو بْنُ عُثْمَانَ مَجْهُولٌ

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ: «Kimning zimmasida qarz boʻlsa-yu, u tomondan (oʻsha qarz) toʻlansa, undan kifoya qilibdi», dedilar. Haj va roʻza haqida ham shunga oʻxshash aytdilar. Dahsam zaifdir, Amr ibn Usmon esa majhuldir.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ: «Кимнинг зиммасида қарз бўлса-ю, у томондан (ўша қарз) тўланса, ундан кифоя қилибди», дедилар. Ҳаж ва рўза ҳақида ҳам шунга ўхшаш айтдилар. Даҳсам заифдир, Амр ибн Усмон эса мажҳулдир.

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ سَعِيدٍ ، وَعُمَرُ بْنُ الْحَسَنِ بْنِ عَلِيٍّ ، قَالا : ثنا الْمُنْذِرُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ الْمُنْذِرِ , حَدَّثَنِي أَبِي , حَدَّثَنِي أبِي , حَدَّثَنِي مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بْنِ عَلِيِّ بْنِ الْحُسَيْنِ , حَدَّثَنِي أَبِي , عَنْ أَبِيهِ , عَنْ جَدِّهِ , عَنْ عَلِيِّ بْنِ أَبِي طَالِبٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ , أَنَّ رَجُلا أَتَى إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ , فَقَالَ : يَا رَسُولَ اللَّهِ , هَلَكْتُ , فَقَالَ : " وَمَا أَهْلَكَكَ ؟ " ، قَالَ : أَتَيْتُ أَهْلِي فِي رَمَضَانَ , قَالَ : " هَلْ تَجِدُ رَقَبَةً ؟ " ، قَالَ : لا , قَالَ : " فَصُمْ شَهْرَيْنِ مُتَتَابِعَيْنِ " , قَالَ : لا أُطِيقُ الصِّيَامَ , قَالَ : " فَأَطْعِمْ سِتِّينَ مِسْكِينًا لِكُلِّ مِسْكِينٍ مَدًّا " , قَالَ : مَا أَجِدُ , فَأَمَرَ لَهُ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بِخَمْسَةَ عَشَرَ صَاعًا , قَالَ : " أَطْعِمْهُ سِتِّينَ مِسْكِينًا " , قَالَ : وَالَّذِي بَعَثَكَ بِالْحَقِّ مَا بِالْمَدِينَةِ أَهْلُ بَيْتٍ أَحْوَجُ مِنَّا , قَالَ : " فَانْطَلِقْ فَكُلْهُ أَنْتَ وَعِيَالُكَ , فَقَدْ كَفَّرَ اللَّهُ عَنْكَ "

Ali ibn Abu Tolib (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, bir kishi Rasululloh ﷺ huzuriga kelib: «Yo Rasululloh, halok boʻldim», dedi. U zot: «Seni nima halok qildi?» dedilar. U: «Ramazonda ahlimga yaqinlik qildim», dedi. U zot: «Bir qul topasanmi?» dedilar. U: «Yoʻq», dedi. U zot: «Unda ikki oy ketma-ket roʻza tut», dedilar. U: «Roʻzaga qodir emasman», dedi. U zot: «Unda oltmish miskinni taomlantir, har bir miskinga bir muddan», dedilar. U: «Topmayman», dedi. Shunda Rasululloh ﷺ unga oʻn besh soʼ (taom) berishni buyurdilar va: «Buni oltmish miskinga taomlantir», dedilar. U: «Seni haq bilan yuborgan Zotga qasamki, Madinada bizdan muhtojroq xonadon yoʻq», dedi. U zot: «Bas, boraver, uni oʻzing va oilang yenglar, Alloh sendan (uni) kechirdi», dedilar.Али ибн Абу Толиб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, бир киши Расулуллоҳ ﷺ ҳузурига келиб: «Ё Расулуллоҳ, ҳалок бўлдим», деди. У зот: «Сени нима ҳалок қилди?» дедилар. У: «Рамазонда аҳлимга яқинлик қилдим», деди. У зот: «Бир қул топасанми?» дедилар. У: «Йўқ», деди. У зот: «Унда икки ой кетма-кет рўза тут», дедилар. У: «Рўзага қодир эмасман», деди. У зот: «Унда олтмиш мискинни таомлантир, ҳар бир мискинга бир муддан», дедилар. У: «Топмайман», деди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ унга ўн беш сў (таом) беришни буюрдилар ва: «Буни олтмиш мискинга таомлантир», дедилар. У: «Сени ҳақ билан юборган Зотга қасамки, Мадинада биздан муҳтожроқ хонадон йўқ», деди. У зот: «Бас, боравер, уни ўзинг ва оиланг енглар, Аллоҳ сендан (уни) кечирди», дедилар.

حَدَّثَنَا الْحُسَيْنُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ ، ثنا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ شَبِيبٍ , ثنا ابْنُ أَبِي أُوَيْسٍ , حَدَّثَنِي أَبِي , عَنْ أَبِي بَكْرِ بْنِ إِسْمَاعِيلَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ سَعْدٍ ، ح وَحَدَّثَنَا أَبُو بَكْرٍ النَّيْسَابُورِيُّ , وَعَلِيُّ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ عُبَيْدٍ , قَالا : ثنا مُحَمَّدُ بْنُ إِسْحَاقَ , ثنا مُحَمَّدُ بْنُ عُمَرَ , ثنا أَبُو بَكْرِ بْنُ إِسْمَاعِيلَ ، عَنْ أَبِيهِ , عَنْ عَامِرِ بْنِ سَعْدٍ , عَنْ أَبِيهِ , أَنَّهُ قَالَ : جَاءَ رَجُلٌ إِلَى النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ , فَقَالَ : أَفْطَرْتُ يَوْمًا مِنْ شَهْرِ رَمَضَانَ مُتَعَمِّدًا , فَقَالَ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " أَعْتِقْ رَقَبَةً , أَوْ صُمْ شَهْرَيْنِ مُتَتَابِعَيْنِ , أَوْ أَطْعِمْ سِتِّينَ مِسْكِينًا "

Saʼd (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, u shunday dedi: Bir kishi Nabiy ﷺ huzuriga kelib: «Ramazon oyidan bir kunni qasddan roʻzasini ochdim», dedi. Shunda u zot ﷺ: «Bir qul ozod qil, yoki ikki oy ketma-ket roʻza tut, yoki oltmish miskinni taomlantir», dedilar.Саъд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, у шундай деди: Бир киши Набий ﷺ ҳузурига келиб: «Рамазон ойидан бир кунни қасддан рўзасини очдим», деди. Шунда у зот ﷺ: «Бир қул озод қил, ёки икки ой кетма-кет рўза тут, ёки олтмиш мискинни таомлантир», дедилар.

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرٍ النَّيْسَابُورِيُّ ، ثنا يُونُسُ بْنُ عَبْدِ الأَعْلَى , ثنا ابْنُ وَهْبٍ , حَدَّثَنِي مَالِكٌ , عَنِ ابْنِ شِهَابٍ , عَنْ حُمَيْدِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ , عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ , أَنَّ رَجُلا أَفْطَرَ فِي رَمَضَانَ , فَأَمَرَهُ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ " أَنْ يُكَفِّرَ بِعِتْقِ رَقَبَةٍ , أَوْ صِيَامِ شَهْرَيْنِ , أَوْ إِطْعَامِ سِتِّينَ مِسْكِينًا " , قَالَ : فَقَالَ : لا أَجِدُ , فَأُتِيَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بِعَرَقِ تَمْرٍ , فَقَالَ : " خُذْ هَذَا فَتَصَدَّقْ بِهِ " , فَقَالَ : يَا رَسُولَ اللَّهِ , إِنِّي لا أَجِدُ أَحَدًا أَحْوَجَ إِلَيْهِ مِنِّي , فَضَحِكَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ حَتَّى بَدَتْ أَنْيَابُهُ , ثُمَّ قَالَ : " كُلْهُ " . تَابَعَهُ يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ الأَنْصَارِيُّ , وَابْنُ جُرَيْجٍ , وَعَبْدُ اللَّهِ بْنُ أَبِي بَكْرٍ , وَأَبُو أُوَيْسٍ , وَفُلَيْحُ بْنُ سُلَيْمَانَ , وَعُمَرُ بْنُ عُثْمَانَ الْمَخْزُومِيُّ , وَيَزِيدُ بْنُ عِيَاضٍ , وَشِبْلٌ , وَاللَّيْثُ بْنُ سَعْدٍ , مِنْ رِوَايَةِ أَشْهَبَ بْنِ عَبْدِ الْعَزِيزِ عَنْهُ . وَابْنُ عُيَيْنَةَ , مِنْ رِوَايَةِ نُعَيْمِ بْنِ حَمَّادٍ عَنْهُ . وَإِبْرَاهِيمُ بْنُ سَعْدٍ , مِنْ رِوَايَةِ عَمَّارِ بْنِ مَطَرٍ عَنْهُ . وَعُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ أَبِي زِيَادٍ , إِلا أَنَّهُ أَرْسَلَهُ عَنِ الزُّهْرِيِّ , كُلُّ هَؤُلاءِ رَوَوْهُ عَنِ الزُّهْرِيِّ , عَنْ حُمَيْدِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ , عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ , أَنَّ رَجُلا أَفْطَرَ فِي رَمَضَانَ وَجَعَلُوا كَفَّارَتُهُ عَلَى التَّخْيِيرِ . وَخَالَفَهُمْ أَكْثَرُ مِنْهُمْ عَدَدًا , فَرَوَوْهُ عَنِ الزُّهْرِيِّ , بِهَذَا الإِسْنَادِ , أَنَّ إِفْطَارَ ذَلِكَ الرَّجُلِ كَانَ بِجِمَاعٍ , وَأَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَمَرَهُ أَنْ يُكَفِّرَ بِعِتْقِ رَقَبَةٍ , فَإِنْ لَمْ يَجِدْ فَصِيَامُ شَهْرَيْنِ , فَإِنْ لَمْ يَسْتَطِعْ فَإِطْعَامُ سِتِّينَ مِسْكِينًا , مِنْهُمْ عِرَاكُ بْنُ مَالِكٍ , وَعُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ عُمَرَ , وَإِسْمَاعِيلُ بْنُ أُمَيَّةَ , وَمُحَمَّدُ بْنُ أَبِي عَتِيقٍ , وَمُوسَى بْنُ عُقْبَةَ , وَمَعْمَرٌ , وَيُونُسُ , وَعُقَيْلٌ , وَعَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ خَالِدِ بْنِ مُسَافِرٍ , وَالأَوْزَاعِيُّ , وَشُعَيْبُ بْنُ أَبِي حَمْزَةَ , وَمَنْصُورٌ , وَسُفْيَانُ بْنُ عُيَيْنَةَ , وَإِبْرَاهِيمُ بْنُ سَعْدٍ , وَاللَّيْثُ بْنُ سَعْدٍ , وَعَبْدُ اللَّهِ بْنُ عِيسَى , وَمُحَمَّدُ بْنُ إِسْحَاقَ , وَالنُّعْمَانُ بْنُ رَاشِدٍ , وَحَجَّاجُ بْنُ أَرْطَأَةَ , وَصَالِحُ بْنُ أَبِي الأَخْضَرِ , وَمُحَمَّدُ بْنُ أَبِي حَفْصَةَ , وَعَبْدُ الْجَبَّارِ بْنُ عُمَرَ , وَإِسْحَاقُ بْنُ يَحْيَى الْعَوَضِيُّ , وَهَيَّارُ بْنُ عَقِيلٍ , وَثَابِتُ بْنُ ثَوْبَانَ , وَقُرَّةُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ , وَزَمْعَةُ بْنُ صَالِحٍ , وَبَحْرٌ السِّقَاءُ , وَالْوَلِيدُ بْنُ مُحَمَّدٍ , وَشُعَيْبُ بْنُ خَالِدٍ , وَنُوحُ بْنُ أَبِي مَرْيَمَ , وَغَيْرُهُمْ

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, bir kishi Ramazonda roʻzasini buzdi. Shunda Rasululloh ﷺ unga bir qul ozod qilish, yoki ikki oy roʻza tutish, yoki oltmish miskinni taomlantirish bilan kafforat toʻlashni buyurdilar. U: «(Bunga imkonim) yoʻq», dedi. Shunda Rasululloh ﷺga bir savat xurmo keltirildi. U zot: «Buni ol va sadaqa qilib ber», dedilar. U: «Yo Rasululloh, mendan muhtojroq kishi yoʻq», dedi. Shunda Rasululloh ﷺ oziq tishlari koʻringuncha kulib, soʻng: «Uni (oʻzing) yegin», dedilar. Unga Yahyo ibn Saʼid al-Ansoriy, Ibn Jurayj, Abdulloh ibn Abu Bakr, Abu Uvays, Fulayh ibn Sulaymon, Umar ibn Usmon al-Maxzumiy, Yazid ibn Iyoz, Shibl, al-Lays ibn Saʼd — Ashhab ibn Abdulaziz undan rivoyat qilgani boʻyicha, Ibn Uyayna — Nuaym ibn Hammod undan rivoyat qilgani boʻyicha, Ibrohim ibn Saʼd — Ammor ibn Matar undan rivoyat qilgani boʻyicha, hamda Ubaydulloh ibn Abu Ziyod mutobaat qildilar; faqat u buni Zuhriydan mursal qilib rivoyat qilgan. Bularning barchasi uni Zuhriydan, u Humayd ibn Abdurahmondan, u Abu Hurayradan: bir kishi Ramazonda roʻzasini ochgani (haqida) rivoyat qilib, uning kafforatini ixtiyor asosida keltirdilar. Ularga soni ulardan koʻproq boʻlganlar xolif boʻlib, uni Zuhriydan shu isnod bilan: oʻsha kishining roʻzasi jimoʼ sababli ochilgani va Nabiy ﷺ unga bir qul ozod qilish bilan kafforat toʻlashni, agar topmasa ikki oy roʻza tutishni, agar bunga qodir boʻlmasa oltmish miskinni taomlantirishni buyurganlarini rivoyat qildilar. Ular orasida: Irok ibn Molik, Ubaydulloh ibn Umar, Ismoil ibn Umayya, Muhammad ibn Abu Atiyq, Muso ibn Uqba, Maʼmar, Yunus, Uqayl, Abdurahmon ibn Xolid ibn Musofir, al-Avzoiy, Shuayb ibn Abu Hamza, Mansur, Sufyon ibn Uyayna, Ibrohim ibn Saʼd, al-Lays ibn Saʼd, Abdulloh ibn Iso, Muhammad ibn Ishoq, an-Nuʼmon ibn Roshid, Hajjoj ibn Artot, Solih ibn Abul-Axzar, Muhammad ibn Abu Hafsa, Abdujabbor ibn Umar, Ishoq ibn Yahyo al-Avaziy, Hayyor ibn Aqil, Sobit ibn Savbon, Qurra ibn Abdurahmon, Zamʼa ibn Solih, Bahr as-Saqqo, Valid ibn Muhammad, Shuayb ibn Xolid, Nuh ibn Abu Maryam va boshqalar bor.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, бир киши Рамазонда рўзасини бузди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ унга бир қул озод қилиш, ёки икки ой рўза тутиш, ёки олтмиш мискинни таомлантириш билан каффорат тўлашни буюрдилар. У: «(Бунга имконим) йўқ», деди. Шунда Расулуллоҳ ﷺга бир сават хурмо келтирилди. У зот: «Буни ол ва садақа қилиб бер», дедилар. У: «Ё Расулуллоҳ, мендан муҳтожроқ киши йўқ», деди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ озиқ тишлари кўрингунча кулиб, сўнг: «Уни (ўзинг) егин», дедилар. Унга Яҳё ибн Саъид ал-Ансорий, Ибн Журайж, Абдуллоҳ ибн Абу Бакр, Абу Увайс, Фулайҳ ибн Сулаймон, Умар ибн Усмон ал-Махзумий, Язид ибн Иёз, Шибл, ал-Лайс ибн Саъд — Ашҳаб ибн Абдулазиз ундан ривоят қилгани бўйича, Ибн Уяйна — Нуайм ибн Ҳаммод ундан ривоят қилгани бўйича, Иброҳим ибн Саъд — Аммор ибн Матар ундан ривоят қилгани бўйича, ҳамда Убайдуллоҳ ибн Абу Зиёд мутобаат қилдилар; фақат у буни Зуҳрийдан мурсал қилиб ривоят қилган. Буларнинг барчаси уни Зуҳрийдан, у Ҳумайд ибн Абдураҳмондан, у Абу Ҳурайрадан: бир киши Рамазонда рўзасини очгани (ҳақида) ривоят қилиб, унинг каффоратини ихтиёр асосида келтирдилар. Уларга сони улардан кўпроқ бўлганлар холиф бўлиб, уни Зуҳрийдан шу иснод билан: ўша кишининг рўзаси жимў сабабли очилгани ва Набий ﷺ унга бир қул озод қилиш билан каффорат тўлашни, агар топмаса икки ой рўза тутишни, агар бунга қодир бўлмаса олтмиш мискинни таомлантиришни буюрганларини ривоят қилдилар. Улар орасида: Ирок ибн Молик, Убайдуллоҳ ибн Умар, Исмоил ибн Умайя, Муҳаммад ибн Абу Атийқ, Мусо ибн Уқба, Маъмар, Юнус, Уқайл, Абдураҳмон ибн Холид ибн Мусофир, ал-Авзоий, Шуайб ибн Абу Ҳамза, Мансур, Суфён ибн Уяйна, Иброҳим ибн Саъд, ал-Лайс ибн Саъд, Абдуллоҳ ибн Исо, Муҳаммад ибн Ишоқ, ан-Нуъмон ибн Рошид, Ҳажжож ибн Артот, Солиҳ ибн Абул-Ахзар, Муҳаммад ибн Абу Ҳафса, Абдужаббор ибн Умар, Ишоқ ибн Яҳё ал-Авазий, Ҳайёр ибн Ақил, Собит ибн Савбон, Қурра ибн Абдураҳмон, Замъа ибн Солиҳ, Баҳр ас-Саққо, Валид ибн Муҳаммад, Шуайб ибн Холид, Нуҳ ибн Абу Марям ва бошқалар бор.

حَدَّثَنَا عُثْمَانُ بْنُ أَحْمَدَ الدَّقَّاقُ , نا عُبَيْدُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ خَلَفٍ , ثنا أَبُو ثَوْرٍ ، ثنا مُعَلَّى بْنُ مَنْصُورٍ , ثنا سُفْيَانُ بْنُ عُيَيْنَةَ , عَنِ الزُّهْرِيِّ , أَخْبَرَهُ حُمَيْدُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ , أَنَّهُ سَمِعَ أَبَا هُرَيْرَةَ , يَقُولُ : أَتَى رَجُلٌ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ , فَقَالَ : هَلَكْتُ وَأَهْلَكْتُ , قَالَ : " مَا أَهْلَكَكَ ؟ " ، قَالَ : وَقَعْتُ عَلَى أَهْلِي فِي رَمَضَانَ , قَالَ : " تَجِدُ رَقَبَةً تُعْتِقُهَا ؟ " ، قَالَ : لا , قَالَ : " فَصُمْ شَهْرَيْنِ مُتَتَابِعَيْنِ " , قَالَ : لا أَسْتَطِيعُ , قَالَ : " فَأَطْعِمْ سِتِّينَ مِسْكِينًا " , قَالَ : لا أَقْدِرُ عَلَيْهِ , قَالَ : فَأُتِيَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بِعَرَقٍ فِيهِ تَمْرٌ , فَقَالَ : " تَصَدَّقْ بِهَذَا " , قَالَ : أَعْلَى أَحْوَجَ مِنَّا ؟ قَالَ : " فَأَطْعِمْهُ عِيَالَكَ " . تَفَرَّدَ بِهِ أَبُو ثَوْرٍ , عَنْ مُعَلَّى بْنِ مَنْصُورٍ , عَنِ ابْنِ عُيَيْنَةَ , بِقَوْلِهِ : وَأَهْلَكْتُ . وَكُلُّهُمْ ثِقَاتٌ . حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرٍ النَّيْسَابُورِيُّ ، ثنا إِسْمَاعِيلُ بْنُ إِسْحَاقَ , ثنا إِسْمَاعِيلُ بْنُ أَبِي أُوَيْسٍ , حَدَّثَنِي أَبِي , أَنَّ مُحَمَّدَ بْنَ مُسْلِمٍ أَخْبَرَهُ , عَنْ حُمَيْدِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ , أَنَّ أَبَا هُرَيْرَةَ ، حَدَّثَهُ , أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَمَرَ رَجُلا أَفْطَرَ فِي رَمَضَانَ , الْحَدِيثَ نَحْوَهُ , وَزَادَ فِيهِ : " كُلْهُ وَصُمْ يَوْمًا " . أَنَّ تَابَعَهُ عَبْدُ الْجَبَّارِ بْنُ عُمَرَ , عَنِ ابْنِ شِهَابٍ

Abu Hurayra (roziyallohu anhu) aytdi: Bir kishi Nabiy ﷺ huzuriga kelib: «Halok boʻldim va halok qildim», dedi. U zot: «Seni nima halok qildi?» dedilar. U: «Ramazonda ahlimga yaqinlik qildim», dedi. U zot: «Ozod qiladigan bir qul topasanmi?» dedilar. U: «Yoʻq», dedi. U zot: «Unda ikki oy ketma-ket roʻza tut», dedilar. U: «Qodir emasman», dedi. U zot: «Unda oltmish miskinni taomlantir», dedilar. U: «Bunga kuchim yetmaydi», dedi. Shunda Rasululloh ﷺga ichida xurmo bor bir savat keltirildi. U zot: «Buni sadaqa qil», dedilar. U: «Bizdan muhtojroq kishigami?» dedi. U zot: «Unda uni oilangga taomlantir», dedilar. Ibn Uyaynadan «va halok qildim» degan soʻz bilan buni Muallo ibn Mansurdan yolgʻiz Abu Savr rivoyat qildi; ularning hammasi ishonchli kishilardir. Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ Ramazonda roʻzasini ochgan bir kishiga buyurdilar — hadisni shunga oʻxshash (keltirdi) — va unda: «Uni yegin va bir kun roʻza tut» (degan soʻzni) ziyoda qildi. Unga Abdujabbor ibn Umar Ibn Shihobdan (rivoyat qilib) mutobaat qildi.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу) айтди: Бир киши Набий ﷺ ҳузурига келиб: «Ҳалок бўлдим ва ҳалок қилдим», деди. У зот: «Сени нима ҳалок қилди?» дедилар. У: «Рамазонда аҳлимга яқинлик қилдим», деди. У зот: «Озод қиладиган бир қул топасанми?» дедилар. У: «Йўқ», деди. У зот: «Унда икки ой кетма-кет рўза тут», дедилар. У: «Қодир эмасман», деди. У зот: «Унда олтмиш мискинни таомлантир», дедилар. У: «Бунга кучим етмайди», деди. Шунда Расулуллоҳ ﷺга ичида хурмо бор бир сават келтирилди. У зот: «Буни садақа қил», дедилар. У: «Биздан муҳтожроқ кишигами?» деди. У зот: «Унда уни оилангга таомлантир», дедилар. Ибн Уяйнадан «ва ҳалок қилдим» деган сўз билан буни Муалло ибн Мансурдан ёлғиз Абу Савр ривоят қилди; уларнинг ҳаммаси ишончли кишилардир. Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ Рамазонда рўзасини очган бир кишига буюрдилар — ҳадисни шунга ўхшаш (келтирди) — ва унда: «Уни егин ва бир кун рўза тут» (деган сўзни) зиёда қилди. Унга Абдужаббор ибн Умар Ибн Шиҳобдан (ривоят қилиб) мутобаат қилди.

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ زِيَادٍ الْفَقِيهُ , ثنا بَكَّارُ بْنُ قُتَيْبَةَ ، وحَاجِبُ بْنُ سُلَيْمَانَ ، قَالا : نا مُؤَمَّلُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ , ثنا سُفْيَانُ , عَنْ مَنْصُورٍ , عَنِ الزُّهْرِيِّ ، عَنْ حُمَيْدِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ , عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ , أَنَّ رَجُلا أَتَى النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ , فَقَالَ : يَا رَسُولَ اللَّهِ , وَقَعْتُ بِامْرَأَتِي فِي رَمَضَانَ , فَقَالَ : " أَعْتِقْ رَقَبَةً " , قَالَ : لا أَجِدُ , قَالَ : " فَصُمْ شَهْرَيْنِ مُتَتَابِعَيْنِ " , قَالَ : لا أَسْتَطِيعُ , قَالَ : " أَطْعِمْ سِتِّينَ مِسْكِينًا " , قَالَ : لا أَجِدُ فَأُتِيَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بِمِكْتَلٍ فِيهِ خَمْسَةَ عَشَرَ صَاعًا مِنْ تَمْرٍ , قَالَ : خُذْ هَذَا فَأَطْعِمْهُ عَنْكَ , قَالَ : يَا رَسُولَ اللَّهِ , مَا بَيْنَ لابَتَيْهَا أَحْوَجُ إِلَيْهِ مِنَّا , قَالَ : " فَخُذْهُ فَأَطْعِمْهُ أَهْلَكَ " . لَفْظُ بَكَّارٍ . تَابَعَهُ مُحَمَّدُ بْنُ أَبِي حَفْصَةَ , عَنِ الزُّهْرِيِّ ، عَنْ حُمَيْدٍ , عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ . حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرٍ النَّيْسَابُورِيُّ ، ثنا مُحَمَّدُ بْنُ إِسْحَاقَ , وَالْعَبَّاسُ بْنُ مُحَمَّدٍ , وَأَبُو أُمَيَّةَ , قَالُوا : نا رَوْحٌ , نا مُحَمَّدُ بْنُ أَبِي حَفْصَةَ , وَقَالَ فِيهِ : بِزِنْبِيلٍ , وَالْمِكْتَلُ فِيهِ خَمْسَةَ عَشَرَ صَاعًا أَحْسَبُهُ تَمْرًا . وَكَذَلِكَ قَالَ : هِقْلُ بْنُ زِيَادٍ , وَالْوَلِيدُ بْنُ مُسْلِمٍ , عَنِ الأَوْزَاعِيِّ ، عَنِ الزُّهْرِيِّ . وَتَابَعَهُمْ حَجَّاجُ بْنُ أَرْطَاةَ , وَهِشَامُ بْنُ سَعْدٍ ، عَنِ الزُّهْرِيِّ , إِلا أَنَّهُ قَالَ : عَنْ أَبِي سَلَمَةَ

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, bir kishi Nabiy ﷺ huzuriga kelib: «Yo Rasululloh, Ramazonda ayolimga yaqinlik qildim», dedi. U zot: «Bir qul ozod qil», dedilar. U: «Topmayman», dedi. U zot: «Unda ikki oy ketma-ket roʻza tut», dedilar. U: «Qodir emasman», dedi. U zot: «Oltmish miskinni taomlantir», dedilar. U: «Topmayman», dedi. Shunda Rasululloh ﷺga ichida oʻn besh soʼ xurmo bor bir savat keltirildi. U zot: «Buni ol va oʻzing tomondan taomlantir», dedilar. U: «Yo Rasululloh, uning ikki qora toshloq oraligʻida bizdan muhtojroq kishi yoʻq», dedi. U zot: «Bas, uni ol va ahlingga taomlantir», dedilar. Bu Bakkorning lafzidir. Unga Muhammad ibn Abu Hafsa Zuhriydan, u Humayddan, u Abu Hurayradan (rivoyat qilib) mutobaat qildi. Muhammad ibn Abu Hafsa unda: «zanbil bilan» dedi, va: «savatda oʻn besh soʼ bor edi, uni xurmo deb oʻylayman» dedi. Hiql ibn Ziyod va Valid ibn Muslim ham al-Avzoiydan, u Zuhriydan shunday dedilar. Ularga Hajjoj ibn Artot va Hishom ibn Saʼd Zuhriydan (rivoyat qilib) mutobaat qildilar; faqat u: «Abu Salamadan» dedi.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, бир киши Набий ﷺ ҳузурига келиб: «Ё Расулуллоҳ, Рамазонда аёлимга яқинлик қилдим», деди. У зот: «Бир қул озод қил», дедилар. У: «Топмайман», деди. У зот: «Унда икки ой кетма-кет рўза тут», дедилар. У: «Қодир эмасман», деди. У зот: «Олтмиш мискинни таомлантир», дедилар. У: «Топмайман», деди. Шунда Расулуллоҳ ﷺга ичида ўн беш сў хурмо бор бир сават келтирилди. У зот: «Буни ол ва ўзинг томондан таомлантир», дедилар. У: «Ё Расулуллоҳ, унинг икки қора тошлоқ оралиғида биздан муҳтожроқ киши йўқ», деди. У зот: «Бас, уни ол ва аҳлингга таомлантир», дедилар. Бу Баккорнинг лафзидир. Унга Муҳаммад ибн Абу Ҳафса Зуҳрийдан, у Ҳумайддан, у Абу Ҳурайрадан (ривоят қилиб) мутобаат қилди. Муҳаммад ибн Абу Ҳафса унда: «занбил билан» деди, ва: «саватда ўн беш сў бор эди, уни хурмо деб ўйлайман» деди. Ҳиқл ибн Зиёд ва Валид ибн Муслим ҳам ал-Авзоийдан, у Зуҳрийдан шундай дедилар. Уларга Ҳажжож ибн Артот ва Ҳишом ибн Саъд Зуҳрийдан (ривоят қилиб) мутобаат қилдилар; фақат у: «Абу Саламадан» деди.

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرٍ النَّيْسَابُورِيُّ ، ثنا إِبْرَاهِيمُ بْنُ مَرْزُوقٍ ، وَالْحَسَنُ بْنُ أَبِي الرَّبِيعِ ، قَالا : نا أَبُو عَامِرٍ الْعَقَدِيُّ ، ثنا هِشَامُ بْنُ سَعْدٍ , عَنِ الزُّهْرِيِّ ، عَنْ أَبِي سَلَمَةَ ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ , أَنَّ رَجُلا أَتَى إِلَى النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَحَدَّثَهُ أَنَّهُ وَقَعَ بِأَهْلِهِ فِي رَمَضَانَ , فَقَالَ لَهُ : " أَعْتِقْ رَقَبَةً " , قَالَ : لا أَجِدُهَا يَا رَسُولَ اللَّهِ , قَالَ : " فَصُمْ شَهْرَيْنِ مُتَتَابِعَيْنِ " , قَالَ : مَا أَسْتَطِيعُ , قَالَ : " فَأَطْعِمْ سِتِّينَ مِسْكِينًا " , قَالَ : مَا أَجِدُ ذَلِكَ , قَالَ : فَأُتِيَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بِمِكْتَلٍ فِيهِ تَمْرٌ قَدْرَ خَمْسَةَ عَشَرَ صَاعًا , فَقَالَ : " خُذْ هَذَا فَتَصَدَّقْ بِهِ " , قَالَ : عَلَى أَحْوَجَ مِنِّي وَأَهْلِ بَيْتِي فَمَا أَجِدُ أَحْوَجَ مِنِّي وَأَهْلِ بَيْتِي , قَالَ : " كُلْهُ أَنْتَ وَأَهْلُ بَيْتِكَ , وَصُمْ يَوْمًا , وَاسْتَغْفِرِ اللَّهَ "

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, bir kishi Nabiy ﷺ huzuriga kelib, Ramazonda ahliga yaqinlik qilganini aytdi. U zot unga: «Bir qul ozod qil», dedilar. U: «Yo Rasululloh, uni topmayman», dedi. U zot: «Unda ikki oy ketma-ket roʻza tut», dedilar. U: «Qodir emasman», dedi. U zot: «Unda oltmish miskinni taomlantir», dedilar. U: «Buni topmayman», dedi. Shunda Nabiy ﷺga ichida oʻn besh soʼ chamasi xurmo bor bir savat keltirildi. U zot: «Buni ol va sadaqa qilib ber», dedilar. U: «Mendan va ahli baytimdan muhtojroq kishigami? Mendan va ahli baytimdan muhtojroq kishini topmayman», dedi. U zot: «Uni oʻzing va ahli bayting yenglar, bir kun roʻza tut va Allohdan magʻfirat soʻra», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, бир киши Набий ﷺ ҳузурига келиб, Рамазонда аҳлига яқинлик қилганини айтди. У зот унга: «Бир қул озод қил», дедилар. У: «Ё Расулуллоҳ, уни топмайман», деди. У зот: «Унда икки ой кетма-кет рўза тут», дедилар. У: «Қодир эмасман», деди. У зот: «Унда олтмиш мискинни таомлантир», дедилар. У: «Буни топмайман», деди. Шунда Набий ﷺга ичида ўн беш сў чамаси хурмо бор бир сават келтирилди. У зот: «Буни ол ва садақа қилиб бер», дедилар. У: «Мендан ва аҳли байтимдан муҳтожроқ кишигами? Мендан ва аҳли байтимдан муҳтожроқ кишини топмайман», деди. У зот: «Уни ўзинг ва аҳли байтинг енглар, бир кун рўза тут ва Аллоҳдан мағфират сўра», дедилар.

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرٍ النَّيْسَابُورِيُّ ، ثنا أَبُو أُمَيَّةَ مُحَمَّدُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ . ح وَحَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ مَخْلَدٍ , ثنا الْعَلاءُ بْنُ سَالِمٍ , قَالا : نا أَبُو نُعَيْمٍ الْفَضْلُ بْنُ دُكَيْنٍ ، ثنا مِنْدَلٌ , عَنْ أَبِي هَاشِمٍ ، عَنْ عَبْدِ الْوَارِثِ , عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ , قَالَ : قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " مَنْ أَفْطَرَ يَوْمًا مِنْ رَمَضَانَ مِنْ غَيْرِ عُذْرٍ فَعَلَيْهِ صَوْمُ شَهْرٍ " . هَذَا إِسْنَادٌ غَيْرُ ثَابِتٍ , مِنْدَلٌ ضَعِيفٌ , وَمَنْ دُونَ أَنَسٍ ضَعِيفٌ أَيْضًا

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu) aytdi: Rasululloh ﷺ: «Kim Ramazondan bir kunni uzrsiz roʻzasini ochsa, unga bir oy roʻza tutish (lozim)», dedilar. Bu isnod sobit emas; Mindal zaifdir, Anasdan quyidagi (roviylar) ham zaifdir.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу) айтди: Расулуллоҳ ﷺ: «Ким Рамазондан бир кунни узрсиз рўзасини очса, унга бир ой рўза тутиш (лозим)», дедилар. Бу иснод собит эмас; Миндал заифдир, Анасдан қуйидаги (ровийлар) ҳам заифдир.

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرٍ النَّيْسَابُورِيُّ ، ثنا إِبْرَاهِيمُ بْنُ مَرْزُوقٍ , ثنا أَبُو أَحْمَدَ ، ثنا سُفْيَانُ , عَنْ حَبِيبِ بْنِ أَبِي ثَابِتٍ , عَنْ أَبِي الْمُطَوِّسِ ، عَنْ أَبِيهِ , عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ , قَالَ : قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " مَنْ أَفْطَرَ يَوْمًا مِنْ رَمَضَانَ مِنْ غَيْرِ مَرَضٍ , وَلا رُخْصَةٍ , لَمْ يُجْزِهِ صِيَامُ الدَّهْرِ "

Abu Hurayra (roziyallohu anhu) aytdi: Rasululloh ﷺ: «Kim Ramazondan bir kunni kasalliksiz va ruxsatsiz roʻzasini ochsa, butun umr roʻza tutsa ham, uning oʻrnini toʻldira olmaydi», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу) айтди: Расулуллоҳ ﷺ: «Ким Рамазондан бир кунни касалликсиз ва рухсатсиз рўзасини очса, бутун умр рўза тутса ҳам, унинг ўрнини тўлдира олмайди», дедилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بْنِ عَلِيٍّ الْيَقْطِينِيُّ , حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بْنِ قُتَيْبَةَ , ثنا مُوهَبُ بْنُ يَزِيدَ , ثنا ضَمْرَةُ , عَنْ رَجَاءِ بْنِ جَمِيلٍ , قَالَ : كَانَ رَبِيعَةُ بْنُ أَبِي عَبْدِ الرَّحْمَنِ ، يَقُولُ : " مَنْ أَفْطَرَ يَوْمًا مِنْ رَمَضَانَ صَامَ اثْنَيْ عَشَرَ يَوْمًا , لأَنَّ اللَّهَ عَزَّ وَجَلَّ رَضِيَ مِنْ عِبَادِهِ شَهْرًا مِنَ اثْنَيْ عَشَرَ شَهْرًا "

Rajo ibn Jamil (rahimahulloh) aytdi: Rabiʼa ibn Abu Abdurahmon shunday der edi: «Kim Ramazondan bir kunni roʻzasini ochsa, oʻn ikki kun roʻza tutsin. Chunki Alloh azza va jalla bandalaridan oʻn ikki oydan bir oyni (roʻza qilib) rozi boʻldi».Ражо ибн Жамил (раҳимаҳуллоҳ) айтди: Рабиъа ибн Абу Абдураҳмон шундай дер эди: «Ким Рамазондан бир кунни рўзасини очса, ўн икки кун рўза тутсин. Чунки Аллоҳ азза ва жалла бандаларидан ўн икки ойдан бир ойни (рўза қилиб) рози бўлди».

حَدَّثَنَا الْحَسَنُ بْنُ أَحْمَدَ بْنِ سَعِيدٍ الرَّهَاوِيُّ , ثنا عَبَّاسُ بْنُ عُبَيْدِ اللَّهِ , ثنا عَمَّارُ بْنُ مَطَرٍ , ثنا قَيْسٌ , عَنْ عَمْرِو بْنِ مُرَّةَ , عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْحَارِثِ , عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَالِكٍ , عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ , قَالَ : قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " مَنْ أَفْطَرَ يَوْمًا مِنْ رَمَضَانَ مِنْ غَيْرِ مَرَضٍ وَلا رُخْصَةٍ , لَمْ يَقْضِ عَنْهُ صِيَامُ الدَّهْرِ كُلِّهِ "

Abu Hurayra (roziyallohu anhu) aytdi: Rasululloh ﷺ: «Kim Ramazondan bir kunni kasalliksiz va ruxsatsiz roʻzasini ochsa, butun umr roʻzasi ham uning oʻrnini qazo qila olmaydi», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу) айтди: Расулуллоҳ ﷺ: «Ким Рамазондан бир кунни касалликсиз ва рухсатсиз рўзасини очса, бутун умр рўзаси ҳам унинг ўрнини қазо қила олмайди», дедилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَمْرِو بْنِ الْبَخْتَرِيِّ ، ثنا أَحْمَدُ بْنُ الْخَلِيلِ , ثنا الْوَاقِدِيُّ ، ثنا رَبِيعَةُ بْنُ عُثْمَانَ , عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْمُنْكَدِرِ , سَمِعَ مَسْعُودَ بْنَ الْحَكَمِ الزُّرَقِيَّ , يَقُولُ : حَدَّثَنِي عَبْدُ اللَّهِ بْنُ حُذَافَةَ السَّهْمِيُّ , يَقُولُ : بَعَثَنِي رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَلَى رَاحِلَتِهِ أَيَّامَ مِنًى أُنَادِي : " أَيُّهَا النَّاسُ , إِنَّهَا أَيَّامُ أَكْلٍ وَشُرْبٍ وَبِعَالٍ " . الْوَاقِدِيُّ ضَعِيفٌ

Abdulloh ibn Huzafa as-Sahmiy (roziyallohu anhu) aytdi: Rasululloh ﷺ meni Mino kunlarida oʻz ulovlari ustida: «Ey odamlar, albatta bular yeyish, ichish va (ayollarga) yaqinlik qilish kunlaridir», deb nido qilishga yubordilar. al-Voqidiy zaifdir.Абдуллоҳ ибн Ҳузафа ас-Саҳмий (розияллоҳу анҳу) айтди: Расулуллоҳ ﷺ мени Мино кунларида ўз уловлари устида: «Эй одамлар, албатта булар ейиш, ичиш ва (аёлларга) яқинлик қилиш кунларидир», деб нидо қилишга юбордилар. ал-Воқидий заифдир.

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ إِسْحَاقَ بْنِ بُهْلُولٍ ، ثنا هَارُونُ بْنُ إِسْحَاقَ , ثنا عَبْدَةُ بْنُ سُلَيْمَانَ , عَنْ سَعِيدٍ , عَنْ قَتَادَةَ , عَنْ سُلَيْمَانَ بْنِ يَسَارٍ , عَنْ حَمْزَةَ الأَسْلَمِيِّ , أَنَّهُ رَأَى رَجُلا يَتَتَبَّعُ رِحَالَ النَّاسِ بِمِنًى أَيَّامَ التَّشْرِيقِ عَلَى جَمَلٍ لَهُ , وَهُوَ يَقُولُ : " أَلا لا تَصُومُوا هَذِهِ الأَيَّامَ , فَإِنَّهَا أَيَّامُ أَكْلٍ وَشُرْبٍ " , وَرَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بَيْنَ أَظْهُرِهِمْ . قَالَ قَتَادَةُ : إِنَّ الْمُنَادِيَ كَانَ بِلالا , قَتَادَةُ لَمْ يَسْمَعْ مِنْ سُلَيْمَانَ بْنِ يَسَارٍ

Hamza al-Aslamiy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, u tashriq kunlarida Minoda bir kishining oʻz tuyasi ustida odamlarning qoʻnalgʻalarini kezib: «Ogoh boʻlinglar, bu kunlarda roʻza tutmanglar, chunki ular yeyish va ichish kunlaridir», deb aytayotganini koʻrdi. Rasululloh ﷺ esa ular orasida edilar. Qatoda aytdi: Nido qiluvchi Bilol edi. Qatoda Sulaymon ibn Yasordan (hadis) eshitmagan.Ҳамза ал-Асламий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, у ташриқ кунларида Минода бир кишининг ўз туяси устида одамларнинг қўналғаларини кезиб: «Огоҳ бўлинглар, бу кунларда рўза тутманглар, чунки улар ейиш ва ичиш кунларидир», деб айтаётганини кўрди. Расулуллоҳ ﷺ эса улар орасида эдилар. Қатода айтди: Нидо қилувчи Билол эди. Қатода Сулаймон ибн Ясордан (ҳадис) эшитмаган.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ الْفَارِسِيُّ , ثنا عُثْمَانُ بْنُ خَرَّزَاذَ , ثنا مُحَمَّدُ بْنُ خَالِدٍ الطَّحَّانُ , ثنا أبِي , عَنْ سَعِيدِ بْنِ أَبِي عَرُوبَةَ , عَنْ قَتَادَةَ , عَنْ أَنَسٍ , أَنّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ " نَهَى عَنْ صَوْمِ خَمْسَةِ أَيَّامٍ فِي السَّنَةِ : يَوْمِ الْفِطْرِ , وَيَوْمِ النَّحْرِ , وَثَلاثَةِ أَيَّامِ التَّشْرِيقِ " . قَالَ عُثْمَانُ : مَا كَتَبْنَاهُ إِلا عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ خَالِدٍ

Anas (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Nabiy ﷺ yilda besh kunda roʻza tutishdan qaytardilar: fitr kuni, nahr kuni va tashriqning uch kunida. Usmon aytdi: Biz buni faqat Muhammad ibn Xoliddan yozdik.Анас (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Набий ﷺ йилда беш кунда рўза тутишдан қайтардилар: фитр куни, наҳр куни ва ташриқнинг уч кунида. Усмон айтди: Биз буни фақат Муҳаммад ибн Холиддан ёздик.

حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ يَحْيَى ، ثنا مَكِّيُّ بْنُ عَبْدَانَ , ثنا أَبُو الأَزْهَرِ ، ثنا مُحَمَّدُ بْنُ شُرَحْبِيلَ الصَّنْعَانِيُّ , ثنا ابْنُ جُرَيْجٍ , عَنْ سُلَيْمَانَ بْنِ مُوسَى , عَنْ نَافِعٍ , أنَّهُ أَخْبَرَهُ عَنِ ابْنِ عُمَرَ , أَنَّهُ قَالَ : " أَمَرَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَمْرَو بْنَ حَزْمٍ فِي زَكَاةِ الْفِطْرِ نِصْفُ صَاعٍ مِنْ حِنْطَةٍ , أَوْ صَاعٌ مِنْ تَمْرٍ "

Ibn Umar (roziyallohu anhumo) aytdi: «Rasululloh ﷺ Amr ibn Hazmga fitr zakotida yarim soʼ bugʻdoy yoki bir soʼ xurmo (berishni) buyurdilar».Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо) айтди: «Расулуллоҳ ﷺ Амр ибн Ҳазмга фитр закотида ярим сў буғдой ёки бир сў хурмо (беришни) буюрдилар».

حَدَّثَنَا ابْنُ مُبَشِّرٍ ، ثنا عَمَّارُ بْنُ خَالِدٍ , ثنا إِسْحَاقُ الأَزْرَقُ , عَنْ سُفْيَانَ , عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ ، عَنْ عِكْرِمَةَ , عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ , قَالَ : " لا تَشْتَرُوا اللَّبَنَ فِي ضُرُوعِهَا وَلا الصُّوفَ عَلَى ظُهُورِهَا "

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) aytdi: «Sutni yelinlaridayoq, junni yelkalaridayoq sotib olmanglar».Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) айтди: «Сутни елинларидаёқ, жунни елкаларидаёқ сотиб олманглар».

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ الْمَطِيرِيُّ , ثنا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ مَنْصُورٍ , ثنا أبِي , حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ أَبِي دَاوُدَ الْحَرَّانِيُّ ، ثنا الزُّهْرِيُّ ، عَنْ مَسْعُودِ بْنِ الْحَكَمِ الزُّرَقِيِّ , عَنْ رَجُلٍ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ , قَالَ : أَمَرَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ حُذَافَةَ , فَنَادَى فِي أَيَّامِ التَّشْرِيقِ : " أَلا إِنَّ هَذِهِ الأَيَّامَ عِيدٌ , وَأَكْلٌ وَشُرْبٌ وَذِكْرٌ , فَلا تَصُومُوهُنَّ إِلا مُحْصَرٌ أَوْ مُتَمَتِّعٌ لَمْ يَجِدْ هَدْيًا , وَلَمْ يَصُمْ فِي أَيَّامِ الْحَجِّ الْمُتَتَابِعَةِ فَلْيَصُمْهُنَّ "

Masʼud ibn al-Hakam az-Zuraqiy (rahimahulloh) Nabiy ﷺning sahobalaridan boʻlgan bir kishidan rivoyat qiladi. U aytdi: Rasululloh ﷺ Abdulloh ibn Huzafaga buyurdilar, u tashriq kunlarida: «Ogoh boʻlinglar, albatta bu kunlar iyd, yeyish, ichish va zikr (kunlari)dir. Bas, ularda roʻza tutmanglar — magar (yoʻldan) toʻsilgan yoki hadiy topa olmagan mutamattiʼ boʻlsa; u haj kunlarining ketma-ketida roʻza tutmagan boʻlsa, ularda roʻza tutsin», deb nido qildi.Масъуд ибн ал-Ҳакам аз-Зурақий (раҳимаҳуллоҳ) Набий ﷺнинг саҳобаларидан бўлган бир кишидан ривоят қилади. У айтди: Расулуллоҳ ﷺ Абдуллоҳ ибн Ҳузафага буюрдилар, у ташриқ кунларида: «Огоҳ бўлинглар, албатта бу кунлар ийд, ейиш, ичиш ва зикр (кунлари)дир. Бас, уларда рўза тутманглар — магар (йўлдан) тўсилган ёки ҳадий топа олмаган мутаматтиъ бўлса; у ҳаж кунларининг кетма-кетида рўза тутмаган бўлса, уларда рўза тутсин», деб нидо қилди.