حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرٍ النَّيْسَابُورِيُّ ، ثنا يُونُسُ بْنُ عَبْدِ الأَعْلَى , ثنا ابْنُ وَهْبٍ , حَدَّثَنِي مَالِكٌ , عَنِ ابْنِ شِهَابٍ , عَنْ حُمَيْدِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ , عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ , أَنَّ رَجُلا أَفْطَرَ فِي رَمَضَانَ , فَأَمَرَهُ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ " أَنْ يُكَفِّرَ بِعِتْقِ رَقَبَةٍ , أَوْ صِيَامِ شَهْرَيْنِ , أَوْ إِطْعَامِ سِتِّينَ مِسْكِينًا " , قَالَ : فَقَالَ : لا أَجِدُ , فَأُتِيَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بِعَرَقِ تَمْرٍ , فَقَالَ : " خُذْ هَذَا فَتَصَدَّقْ بِهِ " , فَقَالَ : يَا رَسُولَ اللَّهِ , إِنِّي لا أَجِدُ أَحَدًا أَحْوَجَ إِلَيْهِ مِنِّي , فَضَحِكَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ حَتَّى بَدَتْ أَنْيَابُهُ , ثُمَّ قَالَ : " كُلْهُ " . تَابَعَهُ يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ الأَنْصَارِيُّ , وَابْنُ جُرَيْجٍ , وَعَبْدُ اللَّهِ بْنُ أَبِي بَكْرٍ , وَأَبُو أُوَيْسٍ , وَفُلَيْحُ بْنُ سُلَيْمَانَ , وَعُمَرُ بْنُ عُثْمَانَ الْمَخْزُومِيُّ , وَيَزِيدُ بْنُ عِيَاضٍ , وَشِبْلٌ , وَاللَّيْثُ بْنُ سَعْدٍ , مِنْ رِوَايَةِ أَشْهَبَ بْنِ عَبْدِ الْعَزِيزِ عَنْهُ . وَابْنُ عُيَيْنَةَ , مِنْ رِوَايَةِ نُعَيْمِ بْنِ حَمَّادٍ عَنْهُ . وَإِبْرَاهِيمُ بْنُ سَعْدٍ , مِنْ رِوَايَةِ عَمَّارِ بْنِ مَطَرٍ عَنْهُ . وَعُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ أَبِي زِيَادٍ , إِلا أَنَّهُ أَرْسَلَهُ عَنِ الزُّهْرِيِّ , كُلُّ هَؤُلاءِ رَوَوْهُ عَنِ الزُّهْرِيِّ , عَنْ حُمَيْدِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ , عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ , أَنَّ رَجُلا أَفْطَرَ فِي رَمَضَانَ وَجَعَلُوا كَفَّارَتُهُ عَلَى التَّخْيِيرِ . وَخَالَفَهُمْ أَكْثَرُ مِنْهُمْ عَدَدًا , فَرَوَوْهُ عَنِ الزُّهْرِيِّ , بِهَذَا الإِسْنَادِ , أَنَّ إِفْطَارَ ذَلِكَ الرَّجُلِ كَانَ بِجِمَاعٍ , وَأَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَمَرَهُ أَنْ يُكَفِّرَ بِعِتْقِ رَقَبَةٍ , فَإِنْ لَمْ يَجِدْ فَصِيَامُ شَهْرَيْنِ , فَإِنْ لَمْ يَسْتَطِعْ فَإِطْعَامُ سِتِّينَ مِسْكِينًا , مِنْهُمْ عِرَاكُ بْنُ مَالِكٍ , وَعُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ عُمَرَ , وَإِسْمَاعِيلُ بْنُ أُمَيَّةَ , وَمُحَمَّدُ بْنُ أَبِي عَتِيقٍ , وَمُوسَى بْنُ عُقْبَةَ , وَمَعْمَرٌ , وَيُونُسُ , وَعُقَيْلٌ , وَعَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ خَالِدِ بْنِ مُسَافِرٍ , وَالأَوْزَاعِيُّ , وَشُعَيْبُ بْنُ أَبِي حَمْزَةَ , وَمَنْصُورٌ , وَسُفْيَانُ بْنُ عُيَيْنَةَ , وَإِبْرَاهِيمُ بْنُ سَعْدٍ , وَاللَّيْثُ بْنُ سَعْدٍ , وَعَبْدُ اللَّهِ بْنُ عِيسَى , وَمُحَمَّدُ بْنُ إِسْحَاقَ , وَالنُّعْمَانُ بْنُ رَاشِدٍ , وَحَجَّاجُ بْنُ أَرْطَأَةَ , وَصَالِحُ بْنُ أَبِي الأَخْضَرِ , وَمُحَمَّدُ بْنُ أَبِي حَفْصَةَ , وَعَبْدُ الْجَبَّارِ بْنُ عُمَرَ , وَإِسْحَاقُ بْنُ يَحْيَى الْعَوَضِيُّ , وَهَيَّارُ بْنُ عَقِيلٍ , وَثَابِتُ بْنُ ثَوْبَانَ , وَقُرَّةُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ , وَزَمْعَةُ بْنُ صَالِحٍ , وَبَحْرٌ السِّقَاءُ , وَالْوَلِيدُ بْنُ مُحَمَّدٍ , وَشُعَيْبُ بْنُ خَالِدٍ , وَنُوحُ بْنُ أَبِي مَرْيَمَ , وَغَيْرُهُمْ
Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, bir kishi Ramazonda roʻzasini buzdi. Shunda Rasululloh ﷺ unga bir qul ozod qilish, yoki ikki oy roʻza tutish, yoki oltmish miskinni taomlantirish bilan kafforat toʻlashni buyurdilar. U: «(Bunga imkonim) yoʻq», dedi. Shunda Rasululloh ﷺga bir savat xurmo keltirildi. U zot: «Buni ol va sadaqa qilib ber», dedilar. U: «Yo Rasululloh, mendan muhtojroq kishi yoʻq», dedi. Shunda Rasululloh ﷺ oziq tishlari koʻringuncha kulib, soʻng: «Uni (oʻzing) yegin», dedilar. Unga Yahyo ibn Saʼid al-Ansoriy, Ibn Jurayj, Abdulloh ibn Abu Bakr, Abu Uvays, Fulayh ibn Sulaymon, Umar ibn Usmon al-Maxzumiy, Yazid ibn Iyoz, Shibl, al-Lays ibn Saʼd — Ashhab ibn Abdulaziz undan rivoyat qilgani boʻyicha, Ibn Uyayna — Nuaym ibn Hammod undan rivoyat qilgani boʻyicha, Ibrohim ibn Saʼd — Ammor ibn Matar undan rivoyat qilgani boʻyicha, hamda Ubaydulloh ibn Abu Ziyod mutobaat qildilar; faqat u buni Zuhriydan mursal qilib rivoyat qilgan. Bularning barchasi uni Zuhriydan, u Humayd ibn Abdurahmondan, u Abu Hurayradan: bir kishi Ramazonda roʻzasini ochgani (haqida) rivoyat qilib, uning kafforatini ixtiyor asosida keltirdilar. Ularga soni ulardan koʻproq boʻlganlar xolif boʻlib, uni Zuhriydan shu isnod bilan: oʻsha kishining roʻzasi jimoʼ sababli ochilgani va Nabiy ﷺ unga bir qul ozod qilish bilan kafforat toʻlashni, agar topmasa ikki oy roʻza tutishni, agar bunga qodir boʻlmasa oltmish miskinni taomlantirishni buyurganlarini rivoyat qildilar. Ular orasida: Irok ibn Molik, Ubaydulloh ibn Umar, Ismoil ibn Umayya, Muhammad ibn Abu Atiyq, Muso ibn Uqba, Maʼmar, Yunus, Uqayl, Abdurahmon ibn Xolid ibn Musofir, al-Avzoiy, Shuayb ibn Abu Hamza, Mansur, Sufyon ibn Uyayna, Ibrohim ibn Saʼd, al-Lays ibn Saʼd, Abdulloh ibn Iso, Muhammad ibn Ishoq, an-Nuʼmon ibn Roshid, Hajjoj ibn Artot, Solih ibn Abul-Axzar, Muhammad ibn Abu Hafsa, Abdujabbor ibn Umar, Ishoq ibn Yahyo al-Avaziy, Hayyor ibn Aqil, Sobit ibn Savbon, Qurra ibn Abdurahmon, Zamʼa ibn Solih, Bahr as-Saqqo, Valid ibn Muhammad, Shuayb ibn Xolid, Nuh ibn Abu Maryam va boshqalar bor.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, бир киши Рамазонда рўзасини бузди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ унга бир қул озод қилиш, ёки икки ой рўза тутиш, ёки олтмиш мискинни таомлантириш билан каффорат тўлашни буюрдилар. У: «(Бунга имконим) йўқ», деди. Шунда Расулуллоҳ ﷺга бир сават хурмо келтирилди. У зот: «Буни ол ва садақа қилиб бер», дедилар. У: «Ё Расулуллоҳ, мендан муҳтожроқ киши йўқ», деди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ озиқ тишлари кўрингунча кулиб, сўнг: «Уни (ўзинг) егин», дедилар. Унга Яҳё ибн Саъид ал-Ансорий, Ибн Журайж, Абдуллоҳ ибн Абу Бакр, Абу Увайс, Фулайҳ ибн Сулаймон, Умар ибн Усмон ал-Махзумий, Язид ибн Иёз, Шибл, ал-Лайс ибн Саъд — Ашҳаб ибн Абдулазиз ундан ривоят қилгани бўйича, Ибн Уяйна — Нуайм ибн Ҳаммод ундан ривоят қилгани бўйича, Иброҳим ибн Саъд — Аммор ибн Матар ундан ривоят қилгани бўйича, ҳамда Убайдуллоҳ ибн Абу Зиёд мутобаат қилдилар; фақат у буни Зуҳрийдан мурсал қилиб ривоят қилган. Буларнинг барчаси уни Зуҳрийдан, у Ҳумайд ибн Абдураҳмондан, у Абу Ҳурайрадан: бир киши Рамазонда рўзасини очгани (ҳақида) ривоят қилиб, унинг каффоратини ихтиёр асосида келтирдилар. Уларга сони улардан кўпроқ бўлганлар холиф бўлиб, уни Зуҳрийдан шу иснод билан: ўша кишининг рўзаси жимў сабабли очилгани ва Набий ﷺ унга бир қул озод қилиш билан каффорат тўлашни, агар топмаса икки ой рўза тутишни, агар бунга қодир бўлмаса олтмиш мискинни таомлантиришни буюрганларини ривоят қилдилар. Улар орасида: Ирок ибн Молик, Убайдуллоҳ ибн Умар, Исмоил ибн Умайя, Муҳаммад ибн Абу Атийқ, Мусо ибн Уқба, Маъмар, Юнус, Уқайл, Абдураҳмон ибн Холид ибн Мусофир, ал-Авзоий, Шуайб ибн Абу Ҳамза, Мансур, Суфён ибн Уяйна, Иброҳим ибн Саъд, ал-Лайс ибн Саъд, Абдуллоҳ ибн Исо, Муҳаммад ибн Ишоқ, ан-Нуъмон ибн Рошид, Ҳажжож ибн Артот, Солиҳ ибн Абул-Ахзар, Муҳаммад ибн Абу Ҳафса, Абдужаббор ибн Умар, Ишоқ ибн Яҳё ал-Авазий, Ҳайёр ибн Ақил, Собит ибн Савбон, Қурра ибн Абдураҳмон, Замъа ибн Солиҳ, Баҳр ас-Саққо, Валид ибн Муҳаммад, Шуайб ибн Холид, Нуҳ ибн Абу Марям ва бошқалар бор.