حَدَّثَنَا أَبُو طَالِبٍ أَحْمَدُ بْنُ نَصْرِ بْنِ طَالِبٍ ، نا إِبْرَاهِيمُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ زُرَارَةَ , أنا عَبْدُ الْمَلِكِ بْنُ زِيَادٍ النَّصِيبِيُّ , ثنا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُبَيْدِ بْنِ عُمَيْرٍ , عَنْ أَبِي الزُّبَيْرِ أَوْ عَمْرِو بْنِ دِينَارٍ ، عَنْ جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ , قَالَ : لَمَّا نزلت هَذِهِ الآيَةُ : ‏ وَلِلَّهِ عَلَى النَّاسِ حِجُّ الْبَيْتِ مَنِ اسْتَطَاعَ إِلَيْهِ سَبِيلا , قَامَ رَجُلٌ , فَقَالَ : يَا رَسُولَ اللَّهِ , مَا السَّبِيلُ ؟ قَالَ : " الزَّادُ وَالرَّاحِلَةُ "

Jobir ibn Abdulloh (roziyallohu anhumo) aytdi: «Vallohi alan-nosi hijjul-bayti manistatoʼa ilayhi sabiylan» degan oyat nozil boʻlganda, bir kishi turib: «Yo Rasululloh, sabil nima?» dedi. U zot: «Yoʻl ozigʻi va ulov», dedilar.Жобир ибн Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳумо) айтди: «Валлоҳи алан-носи ҳижжул-байти манистатўа илайҳи сабийлан» деган оят нозил бўлганда, бир киши туриб: «Ё Расулуллоҳ, сабил нима?» деди. У зот: «Йўл озиғи ва улов», дедилар.

حَدَّثَنِي عَبْدُ الْخَالِقِ بْنُ قَانِعٍ ، نا إِسْمَاعِيلُ بْنُ الْفَضْلِ , نا أَحْمَدُ بْنُ أَبِي نَافِعٍ , ثنا عَفِيفٌ , عَنِ ابْنِ لَهِيعَةَ , عَنْ عَمْرِو بْنِ شُعَيْبٍ , عَنْ أَبِيهِ , عَنْ جَدِّهِ عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ , قَالَ : " السَّبِيلُ إِلَى الْبَيْتِ الزَّادُ وَالرَّاحِلَةُ "

Amr ibn Shuayb (rahimahulloh) otasidan, u bobosidan, u Nabiy ﷺdan rivoyat qiladi. U zot: «Baytga yoʻl — yoʻl ozigʻi va ulovdir», dedilar.Амр ибн Шуайб (раҳимаҳуллоҳ) отасидан, у бобосидан, у Набий ﷺдан ривоят қилади. У зот: «Байтга йўл — йўл озиғи ва уловдир», дедилар.

ثنا عَلِيُّ بْنُ الْحُسَيْنِ بْنِ رُسْتُمَ ، نا مُحَمَّدُ بْنُ سَعِيدِ بْنِ غَالِبٍ , نا مُحَمَّدُ بْنُ كَثِيرٍ الْكُوفِيُّ , نا مُحَمَّدُ بْنُ عُبَيْدِ اللَّهِ , عَنْ عَمْرِو بْنِ شُعَيْبٍ , عَنْ أَبِيهِ , عَنْ جَدِّهِ , قَالَ : قَالَ رَجُلٌ : يَا رَسُولَ اللَّهِ , مَا يُوجِبُ الْحَجَّ ؟ قَالَ : " الزَّادُ وَالرَّاحِلَةُ "

Amr ibn Shuayb (rahimahulloh) otasidan, u bobosidan rivoyat qiladi. U aytdi: Bir kishi: «Yo Rasululloh, hajni nima vojib qiladi?» dedi. U zot: «Yoʻl ozigʻi va ulov», dedilar.Амр ибн Шуайб (раҳимаҳуллоҳ) отасидан, у бобосидан ривоят қилади. У айтди: Бир киши: «Ё Расулуллоҳ, ҳажни нима вожиб қилади?» деди. У зот: «Йўл озиғи ва улов», дедилар.

نا جَعْفَرُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ نُصَيْرٍ ، نا مُوسَى بْنُ هَارُونَ , نا يَحْيَى بْنُ عَبْدِ الْحَمِيدِ , نا قَيْسٌ , عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عُبَيْدِ اللَّهِ , عَنْ عَمْرِو بْنِ شُعَيْبٍ , عَنْ أَبِيهِ , عَنْ جَدِّهِ , قَالَ : قَالَ رَجُلٌ : يَا رَسُولَ اللَّهِ , مَا السَّبِيلُ ؟ قَالَ : " الزَّادُ وَالرَّاحِلَةُ "

Amr ibn Shuayb (rahimahulloh) otasidan, u bobosidan rivoyat qiladi. U aytdi: Bir kishi: «Yo Rasululloh, sabil nima?» dedi. U zot: «Yoʻl ozigʻi va ulov», dedilar.Амр ибн Шуайб (раҳимаҳуллоҳ) отасидан, у бобосидан ривоят қилади. У айтди: Бир киши: «Ё Расулуллоҳ, сабил нима?» деди. У зот: «Йўл озиғи ва улов», дедилар.

نا أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدٍ الْجَرَّاحُ الضَّرَّابُ , ثنا الْحَسَنُ بْنُ مُحَمَّدٍ , ثنا بُهْلُولُ بْنُ عُبَيْدٍ , عَنْ حَمَّادِ بْنِ أَبِي سُلَيْمَانَ , عَنْ إِبْرَاهِيمَ , عَنْ عَلْقَمَةَ , عَنْ عَبْدِ اللَّهِ , عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي قَوْلِهِ : ‏ وَلِلَّهِ عَلَى النَّاسِ حِجُّ الْبَيْتِ مَنِ اسْتَطَاعَ إِلَيْهِ سَبِيلا , قَالَ : قِيلَ : يَا رَسُولَ اللَّهِ , مَا السَّبِيلُ , قَالَ : " الزَّادُ وَالرَّاحِلَةُ " . حَدَّثَنِي أَحْمَدُ بْنُ عَلِيِّ بْنِ حُبَيْشٍ الرَّازِيُّ , وَمُحَمَّدُ بْنُ سُهَيْلٍ , قَالا : نا عَلِيُّ بْنُ الْعَبَّاسِ حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ سَعِيدِ بْنِ مَسْرُوقٍ , نا ابْنُ أَبِي زَائِدَةَ , عَنْ سَعِيدِ بْنِ أَبِي عَرُوبَةَ , عَنْ قَتَادَةَ , عَنْ أَنَسٍ , عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ , مِثْلَهُ . نا محَمَّدُ بْنُ أَحْمَدَ بْنِ الصَّوَّافِ , نا محَمَّدُ بْنُ أَبِي بَكْرٍ , نا أبُو أُمَيَّةَ عَمْرُو بْنُ هِشَامٍ , نا أبُو قَتَادَةَ , عَنْ حَمَّادِ بْنِ سَلَمَةَ , عَنْ قَتَادَةَ , عَنْ أَنَسٍ , عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ , مِثْلَهُ . قَالَ الشَّيْخُ : وَرَوَاهُ عَتَّابُ بْنُ أَعْيَنَ , عَنِ الثَّوْرِيِّ , عَنْ يُونُسَ بْنِ عُبَيْدٍ , عَنِ الْحَسَنِ , عَنْ أُمِّهِ , عَنْ عَائِشَةَ , عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ . حَدَّثَنِي بِهِ إِبْرَاهِيمُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ يَحْيَى , نا عبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ مُحَمَّدٍ الْحَنْظَلِيُّ , قَالَ : قَرَأْتُ فِي كِتَابِ عَتَّابِ بْنِ أَعْيَنَ . وَرَوَاهُ إِبْرَاهِيمُ بْنُ يَزِيدَ الْخُوزِيُّ , عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَبَّادِ بْنِ جَعْفَرٍ , عَنِ ابْنِ عُمَرَ , عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ , وَهُوَ مَشْهُورٌ عَنْهُ . وَقَدْ تَابَعَهُ مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُبَيْدِ بْنِ عُمَيْرٍ اللَّيْثِيُّ , فَرَوَاهُ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَبَّادٍ , عَنِ ابْنِ عُمَرَ , عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ كَذَلِكَ

Abdulloh (ibn Masʼud roziyallohu anhu)dan, u Nabiy ﷺdan Allohning «Vallohi alan-nosi hijjul-bayti manistatoʼa ilayhi sabiylan» degan soʻzi haqida rivoyat qiladi. U aytdi: «Yo Rasululloh, sabil nima?» deyildi. U zot: «Yoʻl ozigʻi va ulov», dedilar. Anas (roziyallohu anhu) ham Nabiy ﷺdan shu kabi (rivoyat qildi). Shayx aytdi: Buni Attob ibn Aʼyan Savriydan, u Yunus ibn Ubayddan, u Hasandan, u onasidan, u Oisha (roziyallohu anho)dan, u Nabiy ﷺdan rivoyat qilgan. Shuningdek buni Ibrohim ibn Yazid al-Xuziy Muhammad ibn Abbod ibn Jaʼfardan, u Ibn Umardan, u Nabiy ﷺdan rivoyat qilgan va bu undan mashhurdir. Unga Muhammad ibn Abdulloh ibn Ubayd ibn Umayr al-Laysiy mutobaat qilib, uni Muhammad ibn Abboddan, u Ibn Umardan, u Nabiy ﷺdan xuddi shunday rivoyat qilgan.Абдуллоҳ (ибн Масъуд розияллоҳу анҳу)дан, у Набий ﷺдан Аллоҳнинг «Валлоҳи алан-носи ҳижжул-байти манистатўа илайҳи сабийлан» деган сўзи ҳақида ривоят қилади. У айтди: «Ё Расулуллоҳ, сабил нима?» дейилди. У зот: «Йўл озиғи ва улов», дедилар. Анас (розияллоҳу анҳу) ҳам Набий ﷺдан шу каби (ривоят қилди). Шайх айтди: Буни Аттоб ибн Аъян Саврийдан, у Юнус ибн Убайддан, у Ҳасандан, у онасидан, у Оиша (розияллоҳу анҳо)дан, у Набий ﷺдан ривоят қилган. Шунингдек буни Иброҳим ибн Язид ал-Хузий Муҳаммад ибн Аббод ибн Жаъфардан, у Ибн Умардан, у Набий ﷺдан ривоят қилган ва бу ундан машҳурдир. Унга Муҳаммад ибн Абдуллоҳ ибн Убайд ибн Умайр ал-Лайсий мутобаат қилиб, уни Муҳаммад ибн Аббоддан, у Ибн Умардан, у Набий ﷺдан худди шундай ривоят қилган.

نا مُحَمَّدُ بْنُ مَخْلَدٍ ، نا أَحْمَدُ بْنُ مَنْصُورٍ , نا يَزِيدُ بْنُ أَبِي حَكِيمٍ , نا سُفْيَانُ بْنُ سَعِيدٍ , حَدَّثَنِي إِبْرَاهِيمُ بْنُ يَزِيدَ , عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَبَّادٍ , عَنِ ابْنِ عُمَرَ , قَالَ : سُئِلَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَنْ قَوْلِهِ : ‏ وَلِلَّهِ عَلَى النَّاسِ حِجُّ الْبَيْتِ مَنِ اسْتَطَاعَ إِلَيْهِ سَبِيلا , قَالَ : " السَّبِيلُ إِلَى الْحَجِّ : الزَّادُ وَالرَّاحِلَةُ " , فَقِيلَ لَهُ : وَمَا الْحَاجُّ ؟ قَالَ : " الشَّعْثُ التَّفْلُ " , وَسُئِلَ : أَيُّ الْحَجِّ أَفْضَلُ ؟ قَالَ : " الْعَجُّ وَالثَّجُّ "

Ibn Umar (roziyallohu anhumo) aytdi: Rasululloh ﷺdan Allohning «Vallohi alan-nosi hijjul-bayti manistatoʼa ilayhi sabiylan» degan soʻzi haqida soʻralganda, u zot: «Hajga yoʻl — yoʻl ozigʻi va ulovdir», dedilar. U zotga: «Hoji kim?» deyildi. U zot: «Sochi toʻzigan, atir surtmagan (kishi)», dedilar. U zotdan: «Qaysi haj afzal?» deb soʻralganda: «Talbiyani ovoz chiqarib aytish va (qurbonlik) qonini toʻkish», dedilar.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо) айтди: Расулуллоҳ ﷺдан Аллоҳнинг «Валлоҳи алан-носи ҳижжул-байти манистатўа илайҳи сабийлан» деган сўзи ҳақида сўралганда, у зот: «Ҳажга йўл — йўл озиғи ва уловдир», дедилар. У зотга: «Ҳожи ким?» дейилди. У зот: «Сочи тўзиган, атир суртмаган (киши)», дедилар. У зотдан: «Қайси ҳаж афзал?» деб сўралганда: «Талбияни овоз чиқариб айтиш ва (қурбонлик) қонини тўкиш», дедилар.

وَقَدْ قِيلَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُبَيْدِ بْنِ عُمَيْرٍ ، عَنِ ابْنِ جُرَيْجٍ , عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَبَّادٍ , عَنِ ابْنِ عُمَرَ , عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بِذَلِكَ , حَدَّثَنِي بِهِ مُحَمَّدُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ الْمُجَهَّزُ مِنْ أَصْلِ كِتَابِهِ , نا محَمَّدُ بْنُ غَالِبٍ تَمْتَامٌ , نا محَمَّدُ بْنُ عَبْدِ الْوَهَّابِ , نا محَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُبَيْدِ بْنِ عُمَيْرِ ,عَنِ ابْنِ جُرَيْجٍ , عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَبَّادٍ , عَنِ ابْنِ عُمَرَ , عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ سُئِلَ عَنِ السَّبِيلِ إِلَى الْحَجِّ , فَقَالَ : " الزَّادُ وَالرَّاحِلَةُ "

Muhammad ibn Abdulloh ibn Ubayd ibn Umayrdan, u Ibn Jurayjdan, u Muhammad ibn Abboddan, u Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan, u Nabiy ﷺdan (rivoyat qilib) shunday ham aytilgan: u zotdan hajga yoʻl haqida soʻralganda, u zot: «Yoʻl ozigʻi va ulov», dedilar.Муҳаммад ибн Абдуллоҳ ибн Убайд ибн Умайрдан, у Ибн Журайждан, у Муҳаммад ибн Аббоддан, у Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан, у Набий ﷺдан (ривоят қилиб) шундай ҳам айтилган: у зотдан ҳажга йўл ҳақида сўралганда, у зот: «Йўл озиғи ва улов», дедилар.

نا عُمَرُ بْنُ الْحَسَنِ بْنِ عَلِيٍّ ، نا إِبْرَاهِيمُ بْنُ دَبُوقَا , ثنا مُحَمَّدُ بْنُ الْحَجَّاجِ الْمُضَفَّرُ , نا جَرِيرُ بْنُ حَازِمٍ , عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَبَّادِ بْنِ جَعْفَرٍ , قَالَ : قَدِمَ عَلَيْنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عُمَرَ فَحَدَّثَنَا أَنَّ رَجُلا قَالَ : يَا رَسُولَ اللَّهِ , مَا السَّبِيلُ إِلَى الْحَجِّ ؟ قَالَ : " الزَّادُ وَالرَّاحِلَةُ "

Muhammad ibn Abbod ibn Jaʼfar (rahimahulloh) aytdi: Bizning oldimizga Abdulloh ibn Umar keldi va bizga: bir kishi: «Yo Rasululloh, hajga yoʻl nima?» degani, u zot esa: «Yoʻl ozigʻi va ulov», deganlarini hadis qilib aytdi.Муҳаммад ибн Аббод ибн Жаъфар (раҳимаҳуллоҳ) айтди: Бизнинг олдимизга Абдуллоҳ ибн Умар келди ва бизга: бир киши: «Ё Расулуллоҳ, ҳажга йўл нима?» дегани, у зот эса: «Йўл озиғи ва улов», деганларини ҳадис қилиб айтди.

حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ يَحْيَى بْنِ مِهْرَانَ السَّوَّاقُ , نا سَعِيدُ بْنُ يَزِيدَ بْنِ مَرْوَانَ الْخَلالُ , نا أَبِي , نا دَاوُدُ بْنُ الزِّبْرِقَانِ , عَنْ عَبْدِ الْمَلِكِ , عَنْ عَطَاءٍ , عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ , وَيُونُسَ , عَنِ الْحَسَنِ , عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ . وَالْعَرْزَمِيُّ , عَنْ عَمْرِو بْنِ شُعَيْبٍ , عَنْ أَبِيهِ , عَنْ جَدِّهِ ، عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ , قَالَ فِي قَوْلِهِ : ‏ وَلِلَّهِ عَلَى النَّاسِ حِجُّ الْبَيْتِ مَنِ اسْتَطَاعَ إِلَيْهِ سَبِيلا , قَالُوا : يَا رَسُولَ اللَّهِ , مَا السَّبِيلُ ؟ قَالَ : " زَادٌ وَرَاحِلَةٌ "

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan, hamda Hasandan, u Nabiy ﷺdan; shuningdek Amr ibn Shuaybdan, u otasidan, u bobosidan, u Nabiy ﷺdan rivoyat qilinadi. U zot Allohning «Vallohi alan-nosi hijjul-bayti manistatoʼa ilayhi sabiylan» degan soʻzi haqida (aytdilar): Ular: «Yo Rasululloh, sabil nima?» dedilar. U zot: «Yoʻl ozigʻi va ulov», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан, ҳамда Ҳасандан, у Набий ﷺдан; шунингдек Амр ибн Шуайбдан, у отасидан, у бобосидан, у Набий ﷺдан ривоят қилинади. У зот Аллоҳнинг «Валлоҳи алан-носи ҳижжул-байти манистатўа илайҳи сабийлан» деган сўзи ҳақида (айтдилар): Улар: «Ё Расулуллоҳ, сабил нима?» дедилар. У зот: «Йўл озиғи ва улов», дедилар.

نا أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ سَعِيدٍ ، ثنا أَحْمَدُ بْنُ الْحَسَنِ بْنِ سَعِيدٍ , نا أَبِي , نا حُصَيْنُ بْنُ مُخَارِقٍ , عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ خَالِدٍ , عَنْ سِمَاكِ بْنِ حَرْبٍ , عَنْ عِكْرِمَةَ , عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ , قَالَ : قِيلَ : يَا رَسُولَ اللَّهِ , الْحَجُّ كُلَّ عَامٍ ؟ قَالَ : " لا , بَلْ حَجَّةٌ " , قِيلَ : فَمَا السَّبِيلُ إِلَيْهِ ؟ قَالَ : " الزَّادُ وَالرَّاحِلَةُ "

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) aytdi: «Yo Rasululloh, haj har yildami?» deyildi. U zot: «Yoʻq, balki bir marta haj», dedilar. «Unga yoʻl nima?» deyildi. U zot: «Yoʻl ozigʻi va ulov», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) айтди: «Ё Расулуллоҳ, ҳаж ҳар йилдами?» дейилди. У зот: «Йўқ, балки бир марта ҳаж», дедилар. «Унга йўл нима?» дейилди. У зот: «Йўл озиғи ва улов», дедилар.

قَالَ : وَنا حُصَيْنٌ ، عَنْ يُونُسَ بْنِ عُبَيْدٍ , عَنِ الْحَسَنِ , عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ , قَالَ : قِيلَ : يَا رَسُولَ اللَّهِ , مَا السَّبِيلُ إِلَيْهِ ؟ قَالَ : " الزَّادُ وَالرَّاحِلَةُ "

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu) aytdi: «Yo Rasululloh, unga yoʻl nima?» deyildi. U zot: «Yoʻl ozigʻi va ulov», dedilar.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу) айтди: «Ё Расулуллоҳ, унга йўл нима?» дейилди. У зот: «Йўл озиғи ва улов», дедилар.

نا أَبُو مُحَمَّدِ بْنُ صَاعِدٍ ، نا أَبُو عُبَيْدِ اللَّهِ الْمَخْزُومِيُّ , نا هِشَامُ بْنُ سُلَيْمَانَ , وَعَبْدُ الْمَجِيدِ , عَنِ ابْنِ جُرَيْجٍ , أَخْبَرَنِي عُمَرُ بْنُ عَطَاءٍ , عَنْ عِكْرِمَةَ , عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ , مثل قَوْلِ عُمَرَ بْنِ الْخَطَّابِ : " السَّبِيلُ : الزَّادُ وَالرَّاحِلَةُ "

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan Umar ibn al-Xattobning soʻziga oʻxshash (rivoyat qilinadi): «Sabil — yoʻl ozigʻi va ulovdir».Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан Умар ибн ал-Хаттобнинг сўзига ўхшаш (ривоят қилинади): «Сабил — йўл озиғи ва уловдир».

وَرَوَاهُ حُسَيْنُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ ضُمَيْرَةَ , عَنْ أَبِيهِ , عَنْ جَدِّهِ , عَنْ عَلِيٍّ , عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ , وَسُئِلَ عَنْ ذَلِكَ , يَعْنِي مَنِ اسْتَطَاعَ إِلَيْهِ سَبِيلا , قَالَ : " أَنْ تَجِدَ ظَهْرَ بَعِيرٍ "

Buni Husayn ibn Abdulloh ibn Dumayra otasidan, u bobosidan, u Ali (roziyallohu anhu)dan, u Nabiy ﷺdan rivoyat qilgan: u zotdan bu haqda, yaʼni «manistatoʼa ilayhi sabiylan» haqida soʻralganda, u zot: «Tuyaning yelkasini topishingdir», dedilar.Буни Ҳусайн ибн Абдуллоҳ ибн Думайра отасидан, у бобосидан, у Али (розияллоҳу анҳу)дан, у Набий ﷺдан ривоят қилган: у зотдан бу ҳақда, яъни «манистатўа илайҳи сабийлан» ҳақида сўралганда, у зот: «Туянинг елкасини топишингдир», дедилар.

حَدَّثَنَاهُ عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ سيما نا أَبُو جَعْفَرٍ التِّرْمِذِيُّ , نا إِبْرَاهِيمُ بْنُ الْمُنْذِرِ , حَدَّثَنِي مُحَمَّدُ بْنُ صَدَقَةَ الْفَدَكِيُّ , عَنْ حُسَيْنٍ , عَنْ أَبِيهِ , عَنْ جَدِّهِ , عَنْ عَلِيٍّ , عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : ‏ وَلِلَّهِ عَلَى النَّاسِ حِجُّ الْبَيْتِ مَنِ اسْتَطَاعَ إِلَيْهِ سَبِيلا , قَالَ : فَسُئِلَ عَنْ ذَلِكَ , فَقَالَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " أَنْ تَجِدَ ظَهْرَ بَعِيرٍ "

Ali (roziyallohu anhu)dan, u Nabiy ﷺdan «Vallohi alan-nosi hijjul-bayti manistatoʼa ilayhi sabiylan» (oyati haqida) rivoyat qilinadi. U aytdi: Bu haqda soʻralganda, Nabiy ﷺ: «Tuyaning yelkasini topishingdir», dedilar.Али (розияллоҳу анҳу)дан, у Набий ﷺдан «Валлоҳи алан-носи ҳижжул-байти манистатўа илайҳи сабийлан» (ояти ҳақида) ривоят қилинади. У айтди: Бу ҳақда сўралганда, Набий ﷺ: «Туянинг елкасини топишингдир», дедилар.

نا ابْنُ صَاعِدٍ , نا عَبْدُ الْجَبَّارِ يَعْنِي ابْنَ الْعَلاءِ , نا سُفْيَانُ , عَنْ هِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ , عَنْ أَبِيهِ , عَنْ عَائِشَةَ , أَنّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مَرَّ بِضُبَاعَةَ وَهِيَ شَاكِيَةٌ , فَقَالَ : " أَتُرِيدِينَ الْحَجَّ ؟ " , فَقَالَتْ : نَعَمْ , قَالَ : " فَحُجِّي وَاشْتَرِطِي , وَقُولِي : اللَّهُمَّ مَحِلِّي حَيْثُ حَبَسْتَنِي "

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadiki, Nabiy ﷺ Zuboʼaning yonidan oʻtdilar, u kasal edi. U zot: «Haj qilmoqchimisan?» dedilar. U: «Ha», dedi. U zot: «Bas, haj qil va shart qoʻyib: Allohumma, meni qayerda toʻxtatsang, ehromdan chiqar joyim oʻsha, deb ayt», dedilar.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинадики, Набий ﷺ Зубўанинг ёнидан ўтдилар, у касал эди. У зот: «Ҳаж қилмоқчимисан?» дедилар. У: «Ҳа», деди. У зот: «Бас, ҳаж қил ва шарт қўйиб: Аллоҳумма, мени қаерда тўхтатсанг, эҳромдан чиқар жойим ўша, деб айт», дедилар.

نا مُحَمَّدُ بْنُ مَخْلَدٍ ، نا أَحْمَدُ بْنُ مَنْصُورٍ الرَّمَادِيُّ , نا يَزِيدُ بْنُ هَارُونَ , نا سُفْيَانُ بْنُ حُسَيْنٍ , عَنْ أَبِي بِشْرٍ ، عَنْ عِكْرِمَةَ , عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ , أَنّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ دَخَلَ عَلَى ضُبَاعَةَ بِنْتِ الزُّبَيْرِ , فَقَالَتْ : يَا رَسُولَ اللَّهِ , إِنِّي أُرِيدُ الْحَجَّ , فَقَالَ لَهَا : " اشْتَرِطِي عِنْدَ إِحْرَامِكِ مَحِلِّي حَيْثُ حَبَسْتَنِي فَإِنَّ ذَلِكَ لَكِ " . وَكَذَلِكَ رَوَاهُ أَيُّوبُ , وَخَالِدٌ , وَثَابِتٌ الْبُنَانِيُّ , وَأَبُو الزُّبَيْرِ , وَهِلالُ بْنُ خَبَّابٍ , وَعَبْدُ الْكَرِيمِ الْجَزَرِيُّ

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ Zuboʼa binti Zubayrning oldiga kirdilar. U: «Yo Rasululloh, men haj qilmoqchiman», dedi. U zot unga: «Ehromga kirayotganingda: meni qayerda toʻxtatsang, ehromdan chiqar joyim oʻsha, deb shart qoʻy. Albatta, bu senga (haqdir)», dedilar. Buni Ayyub, Xolid, Sobit al-Bunoniy, Abu Zubayr, Hilol ibn Xabbob va Abdulkarim al-Jazariy ham shunday rivoyat qilganlar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ Зубўа бинти Зубайрнинг олдига кирдилар. У: «Ё Расулуллоҳ, мен ҳаж қилмоқчиман», деди. У зот унга: «Эҳромга кираётганингда: мени қаерда тўхтатсанг, эҳромдан чиқар жойим ўша, деб шарт қўй. Албатта, бу сенга (ҳақдир)», дедилар. Буни Айюб, Холид, Собит ал-Буноний, Абу Зубайр, Ҳилол ибн Хаббоб ва Абдулкарим ал-Жазарий ҳам шундай ривоят қилганлар.

نا الْحُسَيْنُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ , نا زِيَادُ بْنُ أَيُّوبَ , نا عَبَّادُ بْنُ الْعَوَّامِ , نا هِلالُ بْنُ خَبَّابٍ , عَنْ عِكْرِمَةَ , عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ , أَنّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ , قَالَ لِضُبَاعَةَ : " حُجِّي وَاشْتَرِطِي أَنَّ مَحِلِّي حَيْثُ حَبَسْتَنِي "

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Nabiy ﷺ Zuboʼaga: «Haj qil va: ehromdan chiqar joyim — meni qayerda toʻxtatsang, oʻsha, deb shart qoʻy», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Набий ﷺ Зубўага: «Ҳаж қил ва: эҳромдан чиқар жойим — мени қаерда тўхтатсанг, ўша, деб шарт қўй», дедилар.

ثنا مُحَمَّدُ بْنُ مَخْلَدٍ ، ثنا مُحَمَّدُ بْنُ إِسْحَاقَ الصَّغَانِيُّ , نا أَحْمَدُ بْنُ أَبِي الطَّيِّبِ , قَالَ : قُرِئَ عَلَى أَبِي بَكْرِ بْنِ عَيَّاشٍ , وَأَنَا أَنْظُرُ فِي هَذَا الْكِتَابِ , فَأَقَرَّ بِهِ عَنْ يَعْقُوبَ بْنِ عَطَاءٍ , عَنْ أَبِيهِ , عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ , قَالَ : " اغْتَسَلَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ , ثُمَّ لَبِسَ ثِيَابَهُ , فَلَمَّا أَتَى ذَا الْحُلَيْفَةِ صَلَّى رَكْعَتَيْنِ , ثُمَّ قَعَدَ عَلَى بَعِيرِهِ , فَلَمَّا اسْتَوَى بِهِ عَلَى الْبَيْدَاءِ أَحْرَمَ بِالْحَجِّ "

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) aytdi: «Rasululloh ﷺ gʻusl qildilar, soʻng kiyimlarini kiydilar. Zul-Hulayfaga yetganlarida ikki rakaat namoz oʻqidilar, soʻng tuyalariga oʻtirdilar. Tuya u zotni Baydoda roʻparasiga koʻtarganda hajga ehrom bogʻladilar».Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) айтди: «Расулуллоҳ ﷺ ғусл қилдилар, сўнг кийимларини кийдилар. Зул-Ҳулайфага етганларида икки ракаат намоз ўқидилар, сўнг туяларига ўтирдилар. Туя у зотни Байдода рўпарасига кўтарганда ҳажга эҳром боғладилар».

نا إِبْرَاهِيمُ بْنُ حَمَّادٍ ، نا أَبُو مُوسَى ، نا سَهْلُ بْنُ يُوسُفَ , نا حُمَيْدٌ , عَنْ بَكْرٍ , عَنِ ابْنِ عُمَرَ , قَالَ : " إِنَّ مِنَ السُّنَّةِ أَنْ يَغْتَسِلَ إِذَا أَرَادَ أَنْ يُحْرِمَ , وَإِذَا أَرَادَ أَنْ يَدْخُلَ مَكَّةَ "

Ibn Umar (roziyallohu anhumo) aytdi: «Albatta, ehromga kirmoqchi boʻlganda va Makkaga kirmoqchi boʻlganda gʻusl qilish sunnatdandir».Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо) айтди: «Албатта, эҳромга кирмоқчи бўлганда ва Маккага кирмоқчи бўлганда ғусл қилиш суннатдандир».

نا يَحْيَى بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ صَاعِدٍ ، نا يَحْيَى بْنُ خَالِدٍ أَبُو سُلَيْمَانَ الْمَخْزُومِيُّ , حَدَّثَنِي أَبُو غَزِيَّةَ ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِي الزِّنَادِ , عَنْ أَبِيهِ , عَنْ خَارِجَةَ بْنِ زَيْدِ بْنِ ثَابِتٍ , عَنْ أَبِيهِ أَنّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ " اغْتَسَلَ لإِحْرَامِهِ " . قَالَ ابْنُ صَاعِدٍ : هَذَا حَدِيثٌ غَرِيبٌ مَا سَمِعْنَاهُ إِلا مِنْهُ . حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ مَخْلَدٍ ، نا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ شَبِيبٍ , ثنا عُثْمَانُ بْنُ الْيَمَانِ ، وأَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ , وَإِبْرَاهِيمُ بْنُ الْمُنْذِرِ ، قَالُوا : نا أَبُو غَزِيَّةَ , بِإِسْنَادِهِ مِثْلَهُ

Zayd ibn Sobit (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ ehromlari uchun gʻusl qildilar. Ibn Soid aytdi: Bu gʻarib hadis boʻlib, biz uni faqat undan eshitganmiz.Зайд ибн Собит (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ эҳромлари учун ғусл қилдилар. Ибн Соид айтди: Бу ғариб ҳадис бўлиб, биз уни фақат ундан эшитганмиз.

نا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ الْهَيْثَمِ , نا أَبُو إِسْمَاعِيلَ التِّرْمِذِيُّ ، نا هَارُونُ بْنُ صَالِحٍ , حَدَّثَنِي عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ زَيْدِ بْنِ أَسْلَمَ , عَنْ أَبِيهِ , عَنِ ابْنِ عُمَرَ , أَنّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ " اغْتَسَلَ بِفَخٍّ قَبْلَ دُخُولِهِ مَكَّةَ "

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ Makkaga kirishlaridan oldin Faxxda gʻusl qildilar.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ Маккага киришларидан олдин Фаххда ғусл қилдилар.

نا أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ زِيَادٍ ، وَأَحْمَدُ بْنُ سَلْمَانَ ، قَالا : نا إِسْمَاعِيلُ بْنُ إِسْحَاقَ , نا سُلَيْمَانُ بْنُ حَرْبٍ , نا حَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ , عَنْ أَيُّوبَ , عَنْ مُحَمَّدٍ , قَالَ : قَالَ أَبُو عُبَيْدَةَ بْنُ حُذَيْفَةَ قَالَ رَجُلٌ : كُنْتُ أَسْأَلُ النَّاسَ عَنْ حَدِيثِ عَدِيِّ بْنِ حَاتِمٍ , وَهُوَ إِلَى جَنْبِي لا أَسْأَلُهُ فَأَتَيْتُهُ , فَقَالَ : بَعَثَ اللَّهُ مُحَمَّدًا صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَكَرِهْتُهُ , ثُمَّ قُلْتُ : لَوْ أَتَيْتُهُ فَسَمِعْتُ مِنْهُ , فَأَتَيْتُهُ , فَقَالَ لِي : " يَا عَدِيُّ بْنُ حَاتِمٍ , أَسْلِمْ تَسْلَمْ " , فَذَكَرَ الْحَدِيثَ , وَقَالَ لِي : " فَإِنَّ الظَّعِينَةَ سَتَرْحَلُ مِنَ الْحِيرَةِ حَتَّى تَطُوفَ بِالْبَيْتِ بِغَيْرِ جِوَارٍ " . مُخْتَصَرٌ , كُلُّهُمْ ثِقَاتٌ

Abu Ubayda ibn Huzayfa aytdi: Bir kishi dedi: Men odamlardan Adiy ibn Hotimning hadisi haqida soʻrar edim, holbuki u yonimda edi va men undan soʻramas edim. Bas, uning oldiga bordim. U aytdi: Alloh Muhammadni ﷺ (paygʻambar qilib) yubordi, men uni yoqtirmadim. Soʻng: uning oldiga borsam va undan eshitsam, dedim. Bas, uning oldiga bordim. U menga: «Ey Adiy ibn Hotim, islom keltir — omon boʻlasan», dedilar — va hadisni zikr qildi — hamda menga: «Albatta, kajavadagi ayol Hiyradan yoʻlga chiqib, hech kimning himoyasisiz Baytni tavof qiladi», dedilar. Muxtasar. Ularning barchasi ishonchli kishilardir.Абу Убайда ибн Ҳузайфа айтди: Бир киши деди: Мен одамлардан Адий ибн Ҳотимнинг ҳадиси ҳақида сўрар эдим, ҳолбуки у ёнимда эди ва мен ундан сўрамас эдим. Бас, унинг олдига бордим. У айтди: Аллоҳ Муҳаммадни ﷺ (пайғамбар қилиб) юборди, мен уни ёқтирмадим. Сўнг: унинг олдига борсам ва ундан эшитсам, дедим. Бас, унинг олдига бордим. У менга: «Эй Адий ибн Ҳотим, ислом келтир — омон бўласан», дедилар — ва ҳадисни зикр қилди — ҳамда менга: «Албатта, кажавадаги аёл Ҳийрадан йўлга чиқиб, ҳеч кимнинг ҳимоясисиз Байтни тавоф қилади», дедилар. Мухтасар. Уларнинг барчаси ишончли кишилардир.

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ زِيَادٍ ، وَأَحْمَدُ بْنُ سَلْمَانَ ، قَالا : نا إِسْمَاعِيلُ بْنُ إِسْحَاقَ , نا إِبْرَاهِيمُ بْنُ حَمْزَةَ , نا عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ مُحَمَّدٍ , عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ , عَنِ ابْنِ سِيرِينَ , أَنَّ عَدِيَّ بْنَ حَاتِمٍ , وَقَفَ عَلَى رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ , فَقَالَ لَهُ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " يُوشِكُ أَنْ تَخْرُجَ الْمَرْأَةُ مِنَ الْحِيرَةِ بِغَيْرِ جِوَارِ أَحَدٍ , حَتَّى تَحُجَّ الْبَيْتَ , وَيُوشِكُ أَنْ يَفِيضَ الْمَالُ حَتَّى يَغْتَمَ الرَّجُلُ مَنْ يَقْبَلُ مِنْهُ صَدَقَتَهُ " . قَالَ : فَرَأَيْتُ الْمَرْأَةَ تَخْرُجُ بِغَيْرِ جِوَارِ أَحَدٍ حَتَّى تَحُجَّ الْبَيْتَ , مُخْتَصَرٌ . حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ حَمَّادٍ ، ثنا أَبُو مُوسَى مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى , نا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ الأَنْصَارِيُّ , نا ابْنُ عَوْنٍ , عَنْ مُحَمَّدٍ , حَدَّثَنِي ابْنُ حُذَيْفَةَ ‏ شَكَّ ابْنُ عَوْنٍ اسْمُهُ مُحَمَّدُ بْنُ حُذَيْفَةَ , قَالَ : قُلْتُ : نَتَحَدَّثُ بِحَدِيثِ عَدِيِّ بْنِ حَاتِمٍ , وَكَانَ فِي نَاحِيَةِ الْكُوفَةِ , قَالَ : قُلْتُ لَوْ أَتَيْتُهُ فَكُنْتُ أَنَا الَّذِي أَسْمَعُهُ مِنْهُ فَأَتَيْتُهُ , فَقُلْتُ : حَدِيثٌ بَلَغَنِي عَنْكَ أَرَدْتُ أَنْ أَكُونَ أَنَا أَسْمَعُهُ مِنْكَ , قَالَ : فَقَالَ : لَمَّا بُعِثَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَرَرْتُ حَتَّى كُنْتُ بِأَقْصَى أَرْضِ أَهْلِ الإِسْلامِ , ثُمَّ قُلْتُ : لآتِيَنَّ هَذَا الرَّجُلَ فَإِنْ كَانَ صَادِقًا فَلأَسْمَعَنَّ مِنْهُ , فَلَمَّا جِئْتُ اسْتَشْرَفَ لِي النَّاسُ , فَذَكَرَ لِي الْحَدِيثَ . قَالَ : ثُمَّ قَالَ لِي : " أَتَيْتَ الْحِيرَةَ ؟ " ، قُلْتُ : لا , وَقَدْ عَلِمْتُ مَكَانَهَا , قَالَ : " فَتُوشِكُ الظَّعِينَةُ أَنْ تَخْرُجَ مِنْهَا بِغَيْرِ جِوَارٍ حَتَّى تَطُوفَ بِالْكَعْبَةِ " . قَالَ : فَرَأَيْتُ الظَّعِينَةَ تَخْرُجُ مِنَ الْحِيرَةِ حَتَّى تَطُوفُ بِالْكَعْبَةِ مُخْتَصَرٌ . نا أحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ زِيَادٍ , وَأَحْمَدُ بْنُ سَلْمَانَ , قَالا : نا إسْمَاعِيلُ بْنُ إِسْحَاقَ , نا سلَيْمَانُ بْنُ حَرْبٍ , نا حمَّادُ بْنُ زَيْدٍ , عَنْ أَيُّوبَ , عَنْ مُحَمَّدٍ , قَالَ : قَالَ أَبُو عُبَيْدَةَ بْنُ حُذَيْفَةَ : قَالَ رَجُلٌ : كُنْتُ أَسْأَلُ النَّاسَ عَنْ حَدِيثِ عَدِيِّ بْنِ حَاتِمٍ , وَهُوَ إِلَى جَنْبِي لا أَسْأَلُهُ فَأَتَيْتُهُ , فَقَالَ : " يَا عَدِيُّ بْنُ حَاتِمٍ , أَسْلِمْ تَسْلَمْ " فَذَكَرَ الْحَدِيثَ . وَقَالَ لِي : " فَإِنَّ الظَّعِينَةَ سَتَرْحَلُ مِنَ الْحِيرَةِ حَتَّى تَطُوفَ بِالْبَيْتِ بِغَيْرِ جِوَارٍ " , مُخْتَصَرٌ

Ibn Sirin (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadiki, Adiy ibn Hotim Rasululloh ﷺ huzurida toʻxtadi. Shunda Rasululloh ﷺ unga: «Yaqinda ayol Hiyradan hech kimning himoyasisiz chiqib, Baytni haj qiladi; yaqinda mol shu qadar koʻpayadiki, kishi sadaqasini kim qabul qilishini (topolmay) gʻamgin boʻladi», dedilar. (Adiy) aytdi: Men ayolning hech kimning himoyasisiz chiqib, Baytni haj qilganini koʻrdim. Muxtasar. Ibn Huzayfa — Ibn Avn uning ismida shubha qilib, Muhammad ibn Huzayfa (dedi) — aytdi: Men: Adiy ibn Hotimning hadisini soʻzlashar edik, u esa Kufa tomonida edi, dedim. Aytdim: uning oldiga borsam-da, uni undan oʻzim eshitgan kishi boʻlsam, dedim. Bas, uning oldiga borib: «Sendan menga bir hadis yetdi, uni oʻzim sendan eshitishni istadim», dedim. U aytdi: Rasululloh ﷺ (paygʻambar qilib) yuborilganlarida men qochib, islom ahli yerining eng chekkasiga bordim. Soʻng: albatta bu kishining oldiga boraman, agar rostgoʻy boʻlsa, undan eshitaman, dedim. Kelganimda odamlar menga tikilib qarashdi — va menga hadisni zikr qildi. U aytdi: Soʻng u zot menga: «Hiyraga borganmisan?» dedilar. Men: «Yoʻq, lekin uning joyini bilaman», dedim. U zot: «Yaqinda kajavadagi ayol undan himoyasiz chiqib, Kaʼbani tavof qiladi», dedilar. U aytdi: Men kajavadagi ayolning Hiyradan chiqib, Kaʼbani tavof qilganini koʻrdim. Muxtasar. Abu Ubayda ibn Huzayfa aytdi: Bir kishi dedi: Men odamlardan Adiy ibn Hotimning hadisi haqida soʻrar edim, holbuki u yonimda edi va men undan soʻramas edim. Bas, uning oldiga bordim. U aytdi: (Rasululloh ﷺ menga): «Ey Adiy ibn Hotim, islom keltir — omon boʻlasan», dedilar — va hadisni zikr qildi — hamda menga: «Albatta, kajavadagi ayol Hiyradan yoʻlga chiqib, himoyasiz Baytni tavof qiladi», dedilar. Muxtasar.Ибн Сирин (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинадики, Адий ибн Ҳотим Расулуллоҳ ﷺ ҳузурида тўхтади. Шунда Расулуллоҳ ﷺ унга: «Яқинда аёл Ҳийрадан ҳеч кимнинг ҳимоясисиз чиқиб, Байтни ҳаж қилади; яқинда мол шу қадар кўпаядики, киши садақасини ким қабул қилишини (тополмай) ғамгин бўлади», дедилар. (Адий) айтди: Мен аёлнинг ҳеч кимнинг ҳимоясисиз чиқиб, Байтни ҳаж қилганини кўрдим. Мухтасар. Ибн Ҳузайфа — Ибн Авн унинг исмида шубҳа қилиб, Муҳаммад ибн Ҳузайфа (деди) — айтди: Мен: Адий ибн Ҳотимнинг ҳадисини сўзлашар эдик, у эса Куфа томонида эди, дедим. Айтдим: унинг олдига борсам-да, уни ундан ўзим эшитган киши бўлсам, дедим. Бас, унинг олдига бориб: «Сендан менга бир ҳадис етди, уни ўзим сендан эшитишни истадим», дедим. У айтди: Расулуллоҳ ﷺ (пайғамбар қилиб) юборилганларида мен қочиб, ислом аҳли ерининг энг чеккасига бордим. Сўнг: албатта бу кишининг олдига бораман, агар ростгўй бўлса, ундан эшитаман, дедим. Келганимда одамлар менга тикилиб қарашди — ва менга ҳадисни зикр қилди. У айтди: Сўнг у зот менга: «Ҳийрага борганмисан?» дедилар. Мен: «Йўқ, лекин унинг жойини биламан», дедим. У зот: «Яқинда кажавадаги аёл ундан ҳимоясиз чиқиб, Каъбани тавоф қилади», дедилар. У айтди: Мен кажавадаги аёлнинг Ҳийрадан чиқиб, Каъбани тавоф қилганини кўрдим. Мухтасар. Абу Убайда ибн Ҳузайфа айтди: Бир киши деди: Мен одамлардан Адий ибн Ҳотимнинг ҳадиси ҳақида сўрар эдим, ҳолбуки у ёнимда эди ва мен ундан сўрамас эдим. Бас, унинг олдига бордим. У айтди: (Расулуллоҳ ﷺ менга): «Эй Адий ибн Ҳотим, ислом келтир — омон бўласан», дедилар — ва ҳадисни зикр қилди — ҳамда менга: «Албатта, кажавадаги аёл Ҳийрадан йўлга чиқиб, ҳимоясиз Байтни тавоф қилади», дедилар. Мухтасар.

نا أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِي الرِّجَالِ , نا أَبُو حُمَيْدٍ ، قَالَ : سَمِعْتُ حَجَّاجًا , يَقُولُ : قَالَ ابْنُ جُرَيْجٍ , عَنْ عَمْرِو بْنِ دِينَارٍ , عَنْ أَبِي مَعْبَدٍ مَوْلَى ابْنِ عَبَّاسٍ أَوْ عِكْرِمَةَ ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ , أَنَّهُ قَالَ : جَاءَ رَجُلٌ إِلَى الْمَدِينَةِ , فَقَالَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " أَيْنَ نزلت ؟ " ، قَالَ : عَلَى فُلانَةَ , قَالَ : " أَغْلَقْتَ عَلَيْكَ بَابَهَا لا تَحُجَّنَّ امْرَأَةٌ إِلا وَمَعَهَا ذُو مُحْرِمٍ "

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) aytdi: Bir kishi Madinaga keldi. Nabiy ﷺ: «Qayerga tushding?» dedilar. U: «Falon ayolnikiga», dedi. U zot: «Uning eshigini oʻzingga yopdingmi? Ayol kishi mahrami bilan boʻlmasa, hargiz haj qilmasin», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) айтди: Бир киши Мадинага келди. Набий ﷺ: «Қаерга тушдинг?» дедилар. У: «Фалон аёлникига», деди. У зот: «Унинг эшигини ўзингга ёпдингми? Аёл киши маҳрами билан бўлмаса, ҳаргиз ҳаж қилмасин», дедилар.

نا إِبْرَاهِيمُ بْنُ أَحْمَدَ الْقِرْمِيسِينِيُّ , نا الْعَبَّاسُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ مُجَاشِعٍ , نا مُحَمَّدُ بْنُ أَبِي يَعْقُوبَ , نا حَسَّانُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ , نا إِبْرَاهِيمُ الصَّائِغُ , قَالَ : قَالَ نَافِعٌ , عَنِ ابْنِ عُمَرَ , عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ , فِي امْرَأَةٍ لَهَا زَوْجٌ وَلَهَا مَالٌ وَلا يَأْذَنُ لَهَا فِي الْحَجِّ : " لَيْسَ لَهَا أَنْ تَنْطَلِقَ إِلا بِإِذْنِ زَوْجِهَا "

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan, u Rasululloh ﷺdan — eri bor va moli bor, ammo eri hajga izn bermaydigan ayol haqida — rivoyat qiladi. U zot: «Erining iznisiz yoʻlga chiqishi (joiz) emas», dedilar.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан, у Расулуллоҳ ﷺдан — эри бор ва моли бор, аммо эри ҳажга изн бермайдиган аёл ҳақида — ривоят қилади. У зот: «Эрининг изнисиз йўлга чиқиши (жоиз) эмас», дедилар.

نا أَبُو مُحَمَّدِ بْنُ صَاعِدٍ ، نا مُحَمَّدُ بْنُ عَلِيِّ بْنِ الْحَسَنِ بْنِ شَقِيقٍ , قَالَ : سَمِعْتُ أَبِي , يَقُولُ : نا أَبُو حَمْزَةَ ، عَنْ جَابِرٍ , عَنْ أَبِي مَعْشَرٍ ، عَنْ سَالِمِ بْنِ أَبِي الْجَعْدِ , عَنْ أَبِي أُمَامَةَ , قَالَ : سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ , يَقُولُ : " لا تُسَافِرِ امْرَأَةٌ سَفَرًا ثَلاثَةَ أَيَّامٍ أَوْ تَحُجَّ إِلا وَمَعَهَا زَوْجُهَا "

Abu Umoma (roziyallohu anhu) aytdi: Rasululloh ﷺning: «Ayol kishi eri bilan boʻlmasa, uch kunlik safarga chiqmasin va haj ham qilmasin», deyayotganlarini eshitdim.Абу Умома (розияллоҳу анҳу) айтди: Расулуллоҳ ﷺнинг: «Аёл киши эри билан бўлмаса, уч кунлик сафарга чиқмасин ва ҳаж ҳам қилмасин», деяётганларини эшитдим.

نا أَحْمَدُ بْنُ الْحُسَيْنِ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ بْنِ الْجُنَيْدِ ، ثنا الْحَسَنُ بْنُ عَرَفَةَ , ثنا هُشَيْمٌ , عَنِ الْعَوَّامِ بْنِ حَوْشَبٍ , عَنِ السَّفَّاحِ بْنِ مُطَيْرٍ , عَنْ عَبْدِ الْعَزِيزِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ خَالِدِ بْنِ أُسَيْدٍ , قَالَ : قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " يَوْمُ عَرَفَةَ الْيَوْمُ الَّذِي يُعْرَفُ النَّاسُ فِيهِ "

Abdulaziz ibn Abdulloh ibn Xolid ibn Usayd aytdi: Rasululloh ﷺ: «Arafa kuni — odamlar uni (arafa deb) tanigan kundir», dedilar.Абдулазиз ибн Абдуллоҳ ибн Холид ибн Усайд айтди: Расулуллоҳ ﷺ: «Арафа куни — одамлар уни (арафа деб) таниган кундир», дедилар.

نا مُحَمَّدُ بْنُ عَمْرِو بْنِ الْبَخْتَرِيِّ ، نا أَحْمَدُ بْنُ الْخَلِيلِ , نا الْوَاقِدِيُّ ، نا ابْنُ أَبِي سَبْرَةَ , عَنْ يَعْقُوبَ بْنِ زَيْدِ بْنِ طَلْحَةَ التَّيْمِيِّ , عَنْ أَبِيهِ , عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ , قَالَ : " عَرَفَةُ يَوْمَ يُعْرَفُ النَّاسُ "

Zayd ibn Talha at-Taymiydan, u Nabiy ﷺdan rivoyat qiladi. U zot: «Arafa — odamlar uni tanigan kundir», dedilar.Зайд ибн Талҳа ат-Таймийдан, у Набий ﷺдан ривоят қилади. У зот: «Арафа — одамлар уни таниган кундир», дедилар.

ثنا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ الْعَزِيزِ ، نا الْعَبَّاسُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ هَارُونَ ، وعَلِيُّ بْنُ سَهْلٍ ، قَالا : نا إِسْحَاقُ بْنُ عِيسَى الطَّبَّاعُ , عَنْ حَمَّادِ بْنِ زَيْدٍ , عَنْ أَيُّوبَ , عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْمُنْكَدِرِ , عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ , قَالَ : قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " فِطْرُكُمْ يَوْمَ تُفْطِرُونَ , وَأَضْحَاكُمْ يَوْمَ تُضَحُّونَ "

Abu Hurayra (roziyallohu anhu) aytdi: Rasululloh ﷺ: «Fitringiz — roʻzani ochadigan kuningiz, azhangiz — qurbonlik soʻyadigan kuningizdir», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу) айтди: Расулуллоҳ ﷺ: «Фитрингиз — рўзани очадиган кунингиз, азҳангиз — қурбонлик сўядиган кунингиздир», дедилар.

نا ابْنُ صَاعِدٍ , وَمُحَمَّدُ بْنُ هَارُونَ أَبُو حَامِدٍ , قَالا : نا أَزْهَرُ بْنُ جَمِيلٍ , نا مُحَمَّدُ بْنُ سَوَاءٍ , ثنا رَوْحُ بْنُ الْقَاسِمِ , عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْمُنْكَدِرِ , عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ , قَالَ : قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " فِطْرُكُمْ يَوْمَ تُفْطِرُونَ , وَأَضْحَاكُمْ يَوْمَ تُضَحُّونَ " . لَفْظُ ابْنِ صَاعِدٍ

Abu Hurayra (roziyallohu anhu) aytdi: Rasululloh ﷺ: «Fitringiz — roʻzani ochadigan kuningiz, azhangiz — qurbonlik soʻyadigan kuningizdir», dedilar. Bu Ibn Soidning lafzidir.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу) айтди: Расулуллоҳ ﷺ: «Фитрингиз — рўзани очадиган кунингиз, азҳангиз — қурбонлик сўядиган кунингиздир», дедилар. Бу Ибн Соиднинг лафзидир.

ثنا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ الْعَزِيزِ ، نا أَبُو هِشَامٍ الرِّفَاعِيُّ ، نا يَحْيَى بْنُ الْيَمَانِ , عَنْ مَعْمَرٍ , عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْمُنْكَدِرِ , عَنْ عَائِشَةَ , ‏ قَالَ أَبُو هِشَامٍ : أَظُنُّهُ رَفَعَهُ , قَالَ : " الْفِطْرُ يَوْمَ يُفْطِرُ النَّاسُ , وَالأَضْحَى يَوْمَ تُضَحِّي النَّاسُ "

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi — Abu Hishom aytdi: Uni marfuʼ qilgan deb oʻylayman — : «Fitr — odamlar roʻza ochadigan kun, azha esa odamlar qurbonlik soʻyadigan kundir».Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади — Абу Ҳишом айтди: Уни марфуъ қилган деб ўйлайман — : «Фитр — одамлар рўза очадиган кун, азҳа эса одамлар қурбонлик сўядиган кундир».

نا أَبُو بَكْرٍ النَّيْسَابُورِيُّ ، نا يُونُسُ بْنُ عَبْدِ الأَعْلَى , نا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ وَهْبٍ , نا عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي سَلَمَةَ , أَنَّ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ الْفَضْلِ أَخْبَرَهُ , عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ الأَعْرَجِ , عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ , قَالَ : كَانَ مِنْ تَلْبِيَةِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " لَبَّيْكَ إِلَهَ الْحَقِّ "

Abu Hurayra (roziyallohu anhu) aytdi: Rasululloh ﷺning talbiyalaridan: «Labbayka Ilohal-haqq», (degan soʻz) edi.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу) айтди: Расулуллоҳ ﷺнинг талбияларидан: «Лаббайка Илоҳал-ҳаққ», (деган сўз) эди.

نا الْقَاضِي الْحُسَيْنُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ , وَإِسْحَاقُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ الْفَضْلِ الزَّيَّاتُ , قَالا : نا يُوسُفُ بْنُ مُوسَى , نا أَبُو أُسَامَةَ ، وعَبْدُ اللَّهِ بْنُ نُمَيْرٍ ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ , عَنْ نَافِعٍ , عَنِ ابْنِ عُمَرَ , قَالَ : تَلَقَّفْتُ مِنْ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَهُوَ يَقُولُ : " لَبَّيْكَ اللَّهُمَّ لَبَّيْكَ , لَبَّيْكَ لا شَرِيكَ لَكَ لَبَّيْكَ , إِنَّ الْحَمْدَ وَالنِّعْمَةَ لَكَ وَالْمُلْكَ لا شَرِيكَ لَكَ " . ثنا الْحُسَيْنُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ , وَإِسْحَاقُ بْنُ مُحَمَّدٍ , قَالا : نا يُوسُفُ , نا جرِيرٌ , عَنْ يَحْيَى بْنِ سَعِيدٍ , عَنْ نَافِعٍ , عَنِ ابْنِ عُمَرَ , قَالَ : كَانَتْ تَلْبِيَةُ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَذَكَرَ مِثْلَهُ , وَزَادَ فِيهِ : وَيُرَدِّدُهُنَّ

Ibn Umar (roziyallohu anhumo) aytdi: Men (talbiyani) Rasululloh ﷺdan qabul qilib oldim, u zot: «Labbayka Allohumma labbayk, labbayka lo sharika laka labbayk, innal-hamda van-niʼmata laka val-mulk, lo sharika lak», der edilar. Ibn Umar (roziyallohu anhumo) aytdi: Rasululloh ﷺning talbiyalari (shunday edi) — va shu kabi zikr qildi hamda unda: u zot ularni takrorlar edilar, deb ziyoda qildi.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо) айтди: Мен (талбияни) Расулуллоҳ ﷺдан қабул қилиб олдим, у зот: «Лаббайка Аллоҳумма лаббайк, лаббайка ло шарика лака лаббайк, иннал-ҳамда ван-ниъмата лака вал-мулк, ло шарика лак», дер эдилар. Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо) айтди: Расулуллоҳ ﷺнинг талбиялари (шундай эди) — ва шу каби зикр қилди ҳамда унда: у зот уларни такрорлар эдилар, деб зиёда қилди.

نا مُحَمَّدُ بْنُ مَخْلَدٍ ، نا مُحَمَّدُ بْنُ أَبِي الْحَكَمِ بْنِ سَعِيدٍ الْبَزَّازُ أَبُو جَعْفَرٍ الْحُبُلِيُّ , نا زَكَرِيَّا بْنُ عَدِيٍّ , نا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ عَمْرٍو , عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عَقِيلٍ , عَنْ عُرْوَةَ , عَنْ عَائِشَةَ , قَالَتْ : كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ " إِذَا أَرَادَ أَنْ يُحْرِمَ غَسَلَ رَأْسَهُ بِخِطْمِيٍّ وَأَشْنَانٍ , وَدَهَنَهُ بِزَيْتٍ غَيْرِ كَثِيرٍ "

Oisha (roziyallohu anho) aytdi: Rasululloh ﷺ ehromga kirmoqchi boʻlganlarida boshlarini xitmiy va ushnon bilan yuvar, soʻng uni koʻp boʻlmagan zaytun moyi bilan moylar edilar.Оиша (розияллоҳу анҳо) айтди: Расулуллоҳ ﷺ эҳромга кирмоқчи бўлганларида бошларини хитмий ва ушнон билан ювар, сўнг уни кўп бўлмаган зайтун мойи билан мойлар эдилар.

نا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ الْعَزِيزِ ، نا عُثْمَانُ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ . ح وَنا عُمَرُ بْنُ أَحْمَدَ بْنِ عَلِيٍّ الْقَطَّانُ , نا مُحَمَّدُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ الْحَسَّانِيُّ , قَالا : نا وَكِيعٌ , نا شَرِيكٌ , عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ ، عَنْ أَبِي الأَحْوَصِ ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ , قَالَ : " أَشْهُرُ الْحَجِّ شَوَّالٌ , وَذُو الْقَعْدَةِ , وَعَشْرٌ مِنْ ذِي الْحِجَّةِ "

Abdulloh (ibn Masʼud roziyallohu anhu) aytdi: «Haj oylari — Shavvol, Zulqaʼda va Zulhijjadan oʻn (kun)dir».Абдуллоҳ (ибн Масъуд розияллоҳу анҳу) айтди: «Ҳаж ойлари — Шаввол, Зулқаъда ва Зулҳижжадан ўн (кун)дир».

نا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدٍ , نا عُثْمَانُ , نا يَحْيَى بْنُ الْيَمَانِ , نا شَرِيكٌ , عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ ، عَنِ الضَّحَّاكِ , عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ , قَالَ : " أَشْهُرُ الْحَجِّ شَوَّالٌ , وَذُو الْقَعْدَةِ , وَعَشْرٌ مِنْ ذِي الْحِجَّةِ "

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) aytdi: «Haj oylari — Shavvol, Zulqaʼda va Zulhijjadan oʻn (kun)dir».Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) айтди: «Ҳаж ойлари — Шаввол, Зулқаъда ва Зулҳижжадан ўн (кун)дир».

نا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ الْعَزِيزِ الْبَغَوِيُّ , نا عُثْمَانُ , نا أَبُو أُسَامَةَ ، عَنْ أَبِي سَعْدٍ ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عُبَيْدِ اللَّهِ الثَّقَفِيِّ , عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الزُّبَيْرِ , قَالَ : " أَشْهُرُ الْحَجِّ شَوَّالٌ , وَذُو الْقَعْدَةِ , وَعَشْرٌ مِنَ ذِي الْحِجَّةِ "

Abdulloh ibn Zubayr (roziyallohu anhumo) aytdi: «Haj oylari — Shavvol, Zulqaʼda va Zulhijjadan oʻn (kun)dir».Абдуллоҳ ибн Зубайр (розияллоҳу анҳумо) айтди: «Ҳаж ойлари — Шаввол, Зулқаъда ва Зулҳижжадан ўн (кун)дир».

نا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدٍ , نا عُثْمَانُ , نا وَكِيعٌ , نا بَيْهَسُ بْنُ فَهْدَانَ , عَنْ أَبِي شَيْخٍ , قَالَ : سَأَلْتُ ابْنَ عُمَرَ عَنْ أَشْهُرِ الْحَجِّ , فَقَالَ : " شَوَّالٌ , وَذُو الْقَعْدَةِ , وَعَشْرٌ مِنْ ذِي الْحِجَّةِ "

Abu Shayx (rahimahulloh) aytdi: Ibn Umardan haj oylari haqida soʻradim. U: «Shavvol, Zulqaʼda va Zulhijjadan oʻn (kun)», dedi.Абу Шайх (раҳимаҳуллоҳ) айтди: Ибн Умардан ҳаж ойлари ҳақида сўрадим. У: «Шаввол, Зулқаъда ва Зулҳижжадан ўн (кун)», деди.

ثنا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدٍ , نا عُثْمَانُ , نا يَحْيَى بْنُ زَكَرِيَّا , عَنْ وَرْقَاءَ , عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ دِينَارٍ , عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ , الْحَجُّ أَشْهُرٌ مَعْلُومَاتٌ , قَالَ : " شَوَّالٌ , وَذُو الْقَعْدَةِ , وَعَشْرٌ مِنْ ذِي الْحِجَّةِ " . نا عبَيْدُ اللَّهِ بْنُ عَبْدِ الصَّمَدِ بْنِ الْمُهْتَدِي , نا طاهِرُ بْنُ عِيسَى التَّمِيمِيُّ , نا زهَيْرُ بْنُ عَبَّادٍ , نا مصْعَبُ بْنُ مَاهَانَ , عَنْ سُفْيَانَ , عَنْ خُصَيْفٍ , عَنْ مِقْسَمٍ , عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ , مِثْلَهُ . نا عبَيْدُ اللَّهِ بْنُ عَبْدِ الصَّمَدِ , نا الْحُسَيْنُ بْنُ حُمَيْدٍ الْعَتَكِيُّ , نا زهَيْرُ بْنُ عَبَّادٍ , نا أبُو نُصَيْرٍ حَمْزَةُ بْنُ نُصَيْرٍ , عَنْ مُقَاتِلٍ , عَنْ عَطَاءٍ , عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ , مِثْلَهُ سَوَاءً

Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo) «Alhajju ashhurun maʼlumot» (oyati) haqida: «Shavvol, Zulqaʼda va Zulhijjadan oʻn (kun)», dedi. Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan ham shu kabi (rivoyat qilinadi); yana Ibn Abbosdan aynan shunday (rivoyat qilinadi).Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо) «Алҳажжу ашҳурун маълумот» (ояти) ҳақида: «Шаввол, Зулқаъда ва Зулҳижжадан ўн (кун)», деди. Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ҳам шу каби (ривоят қилинади); яна Ибн Аббосдан айнан шундай (ривоят қилинади).

نا الْحُسَيْنُ بْنُ الْحُسَيْنِ بْنِ الصَّابُونِيِّ ، نا مُحَمَّدُ بْنُ أَحْمَدَ بْنِ عِصْمَةَ الرَّمْلِيُّ , نا سَوَّارُ بْنُ عُمَارَةَ , نا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ يَزِيدَ بْنِ الصَّلْتِ الشَّيْبَانِيُّ , نا عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ الرَّبِيعِ بْنِ سَبْرَةَ , عَنْ أَبِيهِ , عَنْ جَدِّهِ أَنّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ " خَطَبَ وَسَطَ أَيَّامِ التَّشْرِيقِ " ، يَعْنِي يَوْمَ النَّفْرِ الأَوَّلِ

Sabra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ tashriq kunlarining oʻrtasida, yaʼni birinchi nafr kunida xutba qildilar.Сабра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ ташриқ кунларининг ўртасида, яъни биринчи нафр кунида хутба қилдилар.

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ الْعَزِيزِ ، نا عُثْمَانُ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ , نا يَحْيَى بْنُ زَكَرِيَّا بْنِ أَبِي زَائِدَةَ , عَنْ وَرْقَاءَ بْنِ عُمَرَ , عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ دِينَارٍ , عَنِ ابْنِ عُمَرَ , فِي قَوْلِهِ عَزَّ وَجَلَّ : " ‏ فَمَنْ فَرَضَ فِيهِنَّ الْحَجَّ , قَالَ : أَهَلَّ "

Ibn Umar (roziyallohu anhumo) Alloh azza va jallaning «Faman farada fiyhinnal-hajja» degan soʻzi haqida: «Talbiya aytdi», dedi.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо) Аллоҳ азза ва жалланинг «Фаман фарада фийҳиннал-ҳажжа» деган сўзи ҳақида: «Талбия айтди», деди.

نا عَبْدُ اللَّهِ , نا عُثْمَانُ , نا يَحْيَى بْنُ زَكَرِيَّا , عَنْ سَعِيدِ بْنِ أَبِي سَعْدٍ , عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عُبَيْدِ اللَّهِ الثَّقَفِيِّ , قَالَ : سَمِعْتُ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ الزُّبَيْرِ , يَقُولُ : " فَرْضُ الْحَجِّ الإِحْرَامُ "

Muhammad ibn Ubaydulloh as-Saqafiy (rahimahulloh) aytdi: Abdulloh ibn Zubayrning: «Hajning farzi — ehromdir», deyayotganini eshitdim.Муҳаммад ибн Убайдуллоҳ ас-Сақафий (раҳимаҳуллоҳ) айтди: Абдуллоҳ ибн Зубайрнинг: «Ҳажнинг фарзи — эҳромдир», деяётганини эшитдим.

نا عَبْدُ اللَّهِ , نا عُثْمَانُ , نا شَرِيكٌ , عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ ، قَالَ عُثْمَانُ قَالَ لِي أَصْحَابُنَا : هُوَ عَنْ أَبِي الأَحْوَصِ ، قَالَ عَبْدُ اللَّهِ : " فَرْضُ الْحَجِّ الإِحْرَامُ "

Abdulloh (ibn Masʼud roziyallohu anhu): «Hajning farzi — ehromdir», dedi. Usmon aytdi: Menga ashoblarimiz: u Abul-Ahvasdan (rivoyat qilingan), dedilar.Абдуллоҳ (ибн Масъуд розияллоҳу анҳу): «Ҳажнинг фарзи — эҳромдир», деди. Усмон айтди: Менга ашобларимиз: у Абул-Аҳвасдан (ривоят қилинган), дедилар.

نا أَبُو بَكْرٍ يَعْقُوبُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ الْبَزَّارُ , نا أَبُو حَاتِمٍ الرَّازِيُّ مُحَمَّدُ بْنُ إِدْرِيسَ ، أنا عُمَرُ بْنُ عَلِيِّ بْنِ أَبِي بَكْرٍ الْكَلْبِيُّ , حَدَّثَنِي أَبِي , عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عُيَيْنَةَ , عَنِ الْمُجَالِدِ , عَنِ الشَّعْبِيِّ ، عَنْ عَدِيِّ بْنِ حَاتِمٍ , قَالَ : أَتَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ , فَقَالَ لِي : " وَلَتَخْرُجَنَّ الظَّعِينَةُ مِنَ الْحِيرَةِ حَتَّى تَطُوفَ بِهَذَا الْبَيْتِ مَا تَخَافُ إِلا اللَّهَ عَزَّ وَجَلَّ "

Adiy ibn Hotim (roziyallohu anhu) aytdi: Rasululloh ﷺ huzurlariga bordim. U zot menga: «Albatta, kajavadagi ayol Hiyradan chiqib, Alloh azza va jalladan boʻlak hech narsadan qoʻrqmagan holda mana shu Baytni tavof qiladi», dedilar.Адий ибн Ҳотим (розияллоҳу анҳу) айтди: Расулуллоҳ ﷺ ҳузурларига бордим. У зот менга: «Албатта, кажавадаги аёл Ҳийрадан чиқиб, Аллоҳ азза ва жалладан бўлак ҳеч нарсадан қўрқмаган ҳолда мана шу Байтни тавоф қилади», дедилар.

نا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ زِيَادٍ ، نا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ بِشْرٍ يَعْنِي ابْنَ الْحَكَمِ , نا بَهْزُ بْنُ أَسَدٍ , نا شُعْبَةُ . ح وَثنا عَبْدُ اللَّهِ , نا أَحْمَدُ بْنُ سَعِيدِ بْنِ صَخْرٍ , نا النَّضْرُ بْنُ شُمَيْلٍ , نا شُعْبَةُ , أَخْبَرَنِي عَمْرُو بْنُ دِينَارٍ , قَالَ : سَمِعْتُ جَابِرَ بْنَ زَيْدٍ , يُحَدِّثُ أَنَّهُ سَمِعَ ابْنَ عَبَّاسٍ , يَقُولُ : سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَخْطُبُ بِعَرَفَاتٍ , يَقُولُ : " مَنْ لَمْ يَجِدْ نَعْلَيْنِ فَلْيَلْبَسْ خُفَّيْنِ , وَمَنْ لَمْ يَجِدْ إِزَارًا فَلْيَلْبَسْ سَرَاوِيلَ " . نا أبُو بَكْرٍ , نا أحْمَدُ بْنُ يُوسُفَ السُّلَمِيُّ , نا عارِمٌ , نا سَعِيدُ بْنُ زَيْدٍ , عَنْ عَمْرٍو , مِثْلَهُ

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) aytdi: Rasululloh ﷺning Arafotda xutba qilib turib: «Kim ikki oyoq kiyim topa olmasa, ikki maxsi kiysin; kim izor topa olmasa, ishton kiysin», deyayotganlarini eshitdim.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) айтди: Расулуллоҳ ﷺнинг Арафотда хутба қилиб туриб: «Ким икки оёқ кийим топа олмаса, икки махси кийсин; ким изор топа олмаса, иштон кийсин», деяётганларини эшитдим.

نا مُحَمَّدُ بْنُ مَخْلَدٍ ، نا ابْنُ زَنْجُوَيْهِ , نا أَبُو مَعْمَرٍ ، نا عَبْدُ الْوَارِثِ , نا أَيُّوبُ , عَنْ عَمْرِو بْنِ دِينَارٍ , عَنْ جَابِرِ بْنِ زَيْدٍ , عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ , قَالَ : قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ " فِي الْمُحْرِمِ إِذَا لَمْ يَجِدِ النَّعْلَيْنِ فَلْيَلْبَسِ الْخُفَّيْنِ , وَمَنْ لَمْ يَجِدْ إِزَارًا فَلْيَلْبَسِ السَّرَاوِيلَ "

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) aytdi: Rasululloh ﷺ muhrim haqida: «Ikki oyoq kiyim topa olmasa, ikki maxsi kiysin; kim izor topa olmasa, ishton kiysin», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) айтди: Расулуллоҳ ﷺ муҳрим ҳақида: «Икки оёқ кийим топа олмаса, икки махси кийсин; ким изор топа олмаса, иштон кийсин», дедилар.

نا أَبُو بَكْرٍ النَّيْسَابُورِيُّ ، نا ابْنُ هَانِئٍ , نا أَبُو غَسَّانَ ، نا زُهَيْرٌ , نا أَبُو الزُّبَيْرِ ، عَنْ جَابِرٍ . ح وَثنا أَبُو بَكْرٍ , نا مُحَمَّدُ بْنُ عَلِيٍّ الْوَرَّاقُ , نا أَبُو نُعَيْمٍ ، نا زُهَيْرٌ , عَنْ أَبِي الزُّبَيْرِ ، عَنْ جَابِرٍ , قَالَ : قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " مَنْ لَمْ يَجِدْ نَعْلَيْنِ فَلْيَلْبَسْ خُفَّيْنِ , وَمَنْ لَمْ يَجِدْ إِزَارًا فَلْيَلْبَسْ سَرَاوِيلَ " . ثنا يَعْقُوبُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ الْبَزَّارُ , نا رزْقُ اللَّهِ بْنُ مُوسَى , نا موسَى بْنُ دَاوُدَ , نا محَمَّدُ بْنُ مُسْلِمٍ , عَنْ عَمْرِو بْنِ دِينَارٍ , عَنْ جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ , عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ , مِثْلَهُ

Jobir (roziyallohu anhu) aytdi: Rasululloh ﷺ: «Kim ikki oyoq kiyim topa olmasa, ikki maxsi kiysin; kim izor topa olmasa, ishton kiysin», dedilar. Jobir ibn Abdulloh (roziyallohu anhumo)dan, u Nabiy ﷺdan shu kabi (rivoyat qilinadi).Жобир (розияллоҳу анҳу) айтди: Расулуллоҳ ﷺ: «Ким икки оёқ кийим топа олмаса, икки махси кийсин; ким изор топа олмаса, иштон кийсин», дедилар. Жобир ибн Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳумо)дан, у Набий ﷺдан шу каби (ривоят қилинади).

نا ابْنُ صَاعِدٍ , نا عَبْدُ الْجَبَّارِ بْنُ الْعَلاءِ . ح وَثنا أَبُو بَكْرٍ النَّيْسَابُورِيُّ , نا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ بِشْرِ بْنِ الْحَكَمِ . ح وَنا الْحُسَيْنُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ , نا الْعَبَّاسُ بْنُ يَزِيدَ , قَالُوا : نا سُفْيَانُ , عَنْ عَمْرٍو , عَنِ ابْنِ عُمَرَ , قَالَ : قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " مَنْ لَمْ يَجِدْ نَعْلَيْنِ فَلْيَلْبَسْ خُفَّيْنِ , وَلْيَقْطَعْهُمَا أَسْفَلَ مِنَ الْكَعْبَيْنِ " . وَقَالَ الْعَبَّاسُ : الْمُحْرِمُ إِذَا لَمْ يَجِدِ النَّعْلَيْنِ لَبِسَ الْخُفَّيْنِ , وَيَقْطَعُهُمَا حَتَّى يَكُونَا أَسْفَلَ مِنَ الْكَعْبَيْنِ . قَالَ : وَقَالَ عَمْرٌو : انْظُرُوا أَيُّهُمَا كَانَ قَبْلُ : حَدِيثُ ابْنِ عُمَرَ , أَوْ حَدِيثُ ابْنِ عَبَّاسٍ

Ibn Umar (roziyallohu anhumo) aytdi: Rasululloh ﷺ: «Kim ikki oyoq kiyim topa olmasa, ikki maxsi kiysin va ularni toʻpiqlardan pastroq qilib kessin», dedilar. Abbos esa: Muhrim ikki oyoq kiyim topa olmasa, ikki maxsi kiyadi va ularni toʻpiqlardan pastroq boʻlgunicha kesadi, dedi. (Roviy) aytdi: Amr: Qarab koʻringlar, qaysi biri avval boʻlgan — Ibn Umarning hadisimi yoki Ibn Abbosning hadisimi, dedi.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо) айтди: Расулуллоҳ ﷺ: «Ким икки оёқ кийим топа олмаса, икки махси кийсин ва уларни тўпиқлардан пастроқ қилиб кессин», дедилар. Аббос эса: Муҳрим икки оёқ кийим топа олмаса, икки махси кияди ва уларни тўпиқлардан пастроқ бўлгунича кесади, деди. (Ровий) айтди: Амр: Қараб кўринглар, қайси бири аввал бўлган — Ибн Умарнинг ҳадисими ёки Ибн Аббоснинг ҳадисими, деди.

نا ابْنُ صَاعِدٍ , نا عَبْدُ الْجَبَّارِ بْنُ الْعَلاءِ , نا سُفْيَانُ , عَنْ عَمْرٍو , عَنْ أَبِي الشَّعْثَاءِ جَابِرِ بْنِ زَيْدٍ ، قَالَ : سَمِعْتُ ابْنَ عَبَّاسٍ , يَقُولُ : سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَخْطُبُ وَهُوَ يَقُولُ : " مَنْ لَمْ يَجِدْ نَعْلَيْنِ فَلْيَلْبَسْ خُفَّيْنِ , وَمَنْ لَمْ يَجِدْ إِزَارًا فَلْيَلْبَسْ سَرَاوِيلَ "

Abu Shaʼso Jobir ibn Zayd aytdi: Ibn Abbosning shunday deganini eshitdim: Rasululloh ﷺning xutba qilib turib: «Kim ikki oyoq kiyim topa olmasa, ikki maxsi kiysin; kim izor topa olmasa, ishton kiysin», deyayotganlarini eshitdim.Абу Шаъсо Жобир ибн Зайд айтди: Ибн Аббоснинг шундай деганини эшитдим: Расулуллоҳ ﷺнинг хутба қилиб туриб: «Ким икки оёқ кийим топа олмаса, икки махси кийсин; ким изор топа олмаса, иштон кийсин», деяётганларини эшитдим.

نا ابْنُ مَخْلَدٍ , نا ابْنُ زَنْجُوَيْهِ , نا الْفِرْيَابِيُّ ، نا سُفْيَانُ , عَنْ عَمْرٍو , عَنْ جَابِرِ بْنِ زَيْدٍ , عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ , قَالَ : قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " مَنْ لَمْ يَكُنْ لَهُ إِزَارٌ فَلْيَلْبَسِ السَّرَاوِيلَ , وَمَنْ لَمْ يَكُنْ لَهُ نَعْلانِ فَلْيَلْبَسِ الْخُفَّيْنِ " . سَمِعْتُ أَبَا بَكْرٍ النَّيْسَابُورِيَّ , يَقُولُ فِي حَدِيثِ ابْنِ جُرَيْجٍ , وَلَيْثِ بْنِ سَعْدٍ , وَجُوَيْرِيَةَ بْنِ أَسْمَاءَ , عَنْ نَافِعٍ , عَنِ ابْنِ عُمَرَ , قَالَ : نَادَى رَجُلٌ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي الْمَسْجِدِ : مَاذَا يَتْرُكُ الْمُحْرِمُ مِنَ الثِّيَابِ ؟ وَهَذَا يَدُلُّ عَلَى أَنَّهُ قَبْلَ الإِحْرَامِ بِالْمَدِينَةِ . وَحَدِيثُ شُعْبَةَ , وَسَعِيدِ بْنِ زَيْدٍ , عَنْ عَمْرِو بْنِ دِينَارٍ , عَنْ أَبِي الشَّعْثَاءِ , عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ , أَنَّهُ سَمِعَ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَخْطُبُ بِعَرَفَاتٍ هَذَا بَعْدَ حَدِيثِ ابْنِ عُمَرَ

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) aytdi: Rasululloh ﷺ: «Kimning izori boʻlmasa, ishton kiysin; kimning ikki oyoq kiyimi boʻlmasa, ikki maxsi kiysin», dedilar. Abu Bakr an-Naysoburiyning Ibn Jurayj, Lays ibn Saʼd va Juvayriya ibn Asmoning Nofeʼdan, u Ibn Umardan qilgan hadisi haqida shunday deganini eshitdim: Ibn Umar aytdi: Bir kishi masjidda Rasululloh ﷺga: Muhrim kiyimlardan nimani tark qiladi, deb nido qildi. Bu esa (voqea) Madinada, ehromdan oldin boʻlganiga dalolat qiladi. Shuʼba va Saʼid ibn Zaydning Amr ibn Dinordan, u Abu Shaʼsodan, u Ibn Abbosdan — u Nabiy ﷺning Arafotda xutba qilayotganlarini eshitgani (haqidagi) hadisi esa Ibn Umarning hadisidan keyindir.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) айтди: Расулуллоҳ ﷺ: «Кимнинг изори бўлмаса, иштон кийсин; кимнинг икки оёқ кийими бўлмаса, икки махси кийсин», дедилар. Абу Бакр ан-Найсобурийнинг Ибн Журайж, Лайс ибн Саъд ва Жувайрия ибн Асмонинг Нофеъдан, у Ибн Умардан қилган ҳадиси ҳақида шундай деганини эшитдим: Ибн Умар айтди: Бир киши масжидда Расулуллоҳ ﷺга: Муҳрим кийимлардан нимани тарк қилади, деб нидо қилди. Бу эса (воқеа) Мадинада, эҳромдан олдин бўлганига далолат қилади. Шуъба ва Саъид ибн Зайднинг Амр ибн Динордан, у Абу Шаъсодан, у Ибн Аббосдан — у Набий ﷺнинг Арафотда хутба қилаётганларини эшитгани (ҳақидаги) ҳадиси эса Ибн Умарнинг ҳадисидан кейиндир.

نا أَبُو مُحَمَّدِ بْنُ صَاعِدٍ ، ثنا بُنْدَارٌ مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ , نا عَبْدُ الأَعْلَى , عَنْ هِشَامِ بْنِ حَسَّانَ ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ ، عَنْ نَافِعٍ ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ ، عَن النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، قَالَ : " مَنْ لَمْ يَجِدْ نَعْلَيْنِ فَلْيَلْبَسِ الْخُفَّيْنِ ، وَلْيَقْطَعْهُمَا أَسْفَلَ مِنَ الْكَعْبَيْنِ "

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan, u Nabiy ﷺdan rivoyat qiladi. U zot: «Kim ikki oyoq kiyim topa olmasa, ikki maxsi kiysin va ularni toʻpiqlardan pastroq qilib kessin», dedilar.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан, у Набий ﷺдан ривоят қилади. У зот: «Ким икки оёқ кийим топа олмаса, икки махси кийсин ва уларни тўпиқлардан пастроқ қилиб кессин», дедилар.

نا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ الْعَزِيزِ ، نا أَبُو خَيْثَمَةَ ، ح وَنا أَبُو بَكْرٍ النَّيْسَابُورِيُّ ، نا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ بِشْرِ بْنِ الْحَكَمِ . ح وَنا الْحُسَيْنُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ ، نا يُوسُفُ بْنُ مُوسَى ، قَالُوا : نا سُفْيَانُ ، عَنِ الزُّهْرِيِّ ، عَنْ سَالِمٍ ، عَنْ أَبِيهِ ، قَالَ : سَأَلَ رَجُلٌ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مَا يَلْبَسُ الْمُحْرِمُ مِنَ الثِّيَابِ ؟ فَقَالَ : " لا يَلْبَسُ الْقَمِيصَ ، وَلا الْعِمَامَةَ ، وَلا السَّرَاوِيلَ ، وَلا الْبُرْنُسَ ، وَلا ثَوْبًا مَسَّهُ الْوَرْسُ ، وَلا الزَّعْفَرَانُ ، وَلا الْخُفَّيْنِ , إِلا لِمَنْ لَمْ يَجِدْ نَعْلَيْنِ ، فَمَنْ لَمْ يَجِدْ نَعْلَيْنِ فَلْيَلْبَسْ خُفَّيْنِ , وَلْيَقْطَعْهُمَا أَسْفَلَ مِنَ الْكَعْبَيْنِ " . وَقَالَ يُوسُفُ : حَتَّى يَكُونَا أَسْفَلَ مِنَ الْكَعْبَيْنِ

Ibn Umar (roziyallohu anhumo) aytdi: Bir kishi Nabiy ﷺdan: Muhrim kiyimlardan nimani kiyadi, deb soʻradi. U zot: «Koʻylak ham, salla ham, ishton ham, burnus ham, vars yoki zaʼfaron tekkan kiyim ham, ikki maxsi ham kiymaydi — magar ikki oyoq kiyim topa olmagan kishi (mustasno). Kim ikki oyoq kiyim topa olmasa, ikki maxsi kiysin va ularni toʻpiqlardan pastroq qilib kessin», dedilar. Yusuf esa: «toʻpiqlardan pastroq boʻlgunicha», dedi.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо) айтди: Бир киши Набий ﷺдан: Муҳрим кийимлардан нимани кияди, деб сўради. У зот: «Кўйлак ҳам, салла ҳам, иштон ҳам, бурнус ҳам, варс ёки заъфарон теккан кийим ҳам, икки махси ҳам киймайди — магар икки оёқ кийим топа олмаган киши (мустасно). Ким икки оёқ кийим топа олмаса, икки махси кийсин ва уларни тўпиқлардан пастроқ қилиб кессин», дедилар. Юсуф эса: «тўпиқлардан пастроқ бўлгунича», деди.

نا أَبُو الْحَسَنِ مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ زَكَرِيَّا ، نا أَبُو عَبْدِ الرَّحْمَنِ أَحْمَدُ بْنُ شُعَيْبٍ ، نا نُوحُ بْنُ حَبِيبٍ الْقُومِسِيُّ ، نا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ ، نا ابْنُ جُرَيْجٍ ، نا عَطَاءٌ ، عَنْ صَفْوَانَ بْنِ يَعْلَى بْنِ أُمَيَّةَ ، عَنْ أَبِيهِ ، قَالَ : لَيْتَنِي أَرَى رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَهُوَ يَنْزِلُ عَلَيْهِ ، فَبَيْنَا نَحْنُ بِالْجِعْرَانَةِ , وَالنَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي قُبَّةٍ فَأَتَاهُ الْوَحْيُ ، فَأَشَارَ إِلَى عُمَرَ أَنْ تَعَالَ , فَأَدْخَلْتُ رَأْسِي الْقُبَّةَ , فَأَتَى رَجُلٌ قَدْ أَحْرَمَ فِي جُبَّتِهِ بِعُمْرَةٍ مُتَضَمِّخٌ بِطِيبٍ ، فَقَالَ : يَا رَسُولَ اللَّهِ , مَا تَقُولُ فِي رَجُلٍ أَحْرَمَ فِي جُبَّتِهِ ؟ ، إِذْ أنزل عَلَيْهِ الْوَحْيُ فَجَعَلَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَغِطُّ كَذَلِكَ فَسُرِّيَ عَنْهُ ، فَقَالَ : " أَيْنَ الرَّجُلُ الَّذِي سَأَلَنِي آنِفًا ؟ " ، فَأُتِيَ بِالرَّجُلِ ، فَقَالَ : " أَمَّا الْجُبَّةُ فَاخْلَعْهَا , وَأَمَّا الطِّيبُ فَاغْسِلْهُ , ثُمَّ أَحْدِثْ إِحْرَامًا " قَالَ أَبُو عَبْدِ الرَّحْمَنِ : لا أَعْلَمُ أَنَّ أَحَدًا قَالَ : ثُمَّ أَحْدِثْ إِحْرَامًا , غَيْرُ نُوحِ بْنِ حَبِيبٍ ، وَلا أَحْسَبُهُ مَحْفُوظًا . وَاللَّهُ أَعْلَمُ

Yaʼlo ibn Umayya (roziyallohu anhu) aytdi: Rasululloh ﷺga vahiy nozil boʻlayotgan paytda u zotni koʻrsam edi, (deb orzu qilardim). Biz Jiʼronada edik, Nabiy ﷺ esa chodirda edilar. U zotga vahiy keldi. Umar menga: kel, deb ishora qildi. Men boshimni chodirga kiritdim. Shu payt umra uchun oʻz jubbasida ehromga kirgan, atirga belangan bir kishi kelib: «Yo Rasululloh, jubbasida ehromga kirgan kishi haqida nima deysiz?» dedi. Shu asnoda u zotga vahiy nozil boʻldi va Nabiy ﷺ shu holda ogʻir nafas ola boshladilar. Vahiy koʻtarilgach, u zot: «Hozirgina mendan soʻragan kishi qani?» dedilar. Oʻsha kishi keltirildi. U zot: «Jubbaga kelsak, uni yechib tashla; atirga kelsak, uni yuvib tashla, soʻng ehromingni yangila», dedilar. Abu Abdurahmon aytdi: Nuh ibn Habibdan boshqa birov «soʻng ehromingni yangila» deganini bilmayman va uni mahfuz deb ham oʻylamayman. Alloh bilguvchiroqdir.Яъло ибн Умайя (розияллоҳу анҳу) айтди: Расулуллоҳ ﷺга ваҳий нозил бўлаётган пайтда у зотни кўрсам эди, (деб орзу қилардим). Биз Жиъронада эдик, Набий ﷺ эса чодирда эдилар. У зотга ваҳий келди. Умар менга: кел, деб ишора қилди. Мен бошимни чодирга киритдим. Шу пайт умра учун ўз жуббасида эҳромга кирган, атирга беланган бир киши келиб: «Ё Расулуллоҳ, жуббасида эҳромга кирган киши ҳақида нима дейсиз?» деди. Шу аснода у зотга ваҳий нозил бўлди ва Набий ﷺ шу ҳолда оғир нафас ола бошладилар. Ваҳий кўтарилгач, у зот: «Ҳозиргина мендан сўраган киши қани?» дедилар. Ўша киши келтирилди. У зот: «Жуббага келсак, уни ечиб ташла; атирга келсак, уни ювиб ташла, сўнг эҳромингни янгила», дедилар. Абу Абдураҳмон айтди: Нуҳ ибн Ҳабибдан бошқа биров «сўнг эҳромингни янгила» деганини билмайман ва уни маҳфуз деб ҳам ўйламайман. Аллоҳ билгувчироқдир.

نا مُحَمَّدُ بْنُ مَخْلَدٍ ، نا أَحْمَدُ بْنُ عُبَيْدِ اللَّهِ الْحِمْيَرِيُّ ، ثنا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ نُمَيْرٍ ، نا هِشَامُ بْنُ عُرْوَةَ ، عَنْ أَبِيهِ ، عَنْ عَائِشَةَ ، قَالَتْ : قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " يَقْتُلُ الْمُحْرِمُ الْفَأْرَةَ , وَالْعَقْرَبَ , وَالْحِدَأَةَ , وَالْكَلْبَ الْعَقُورَ , وَالْغُرَابَ "

Oisha (roziyallohu anho) aytdi: Rasululloh ﷺ: «Muhrim sichqonni, chayonni, kalxatni, quturgan itni va qargʻani oʻldiraveradi», dedilar.Оиша (розияллоҳу анҳо) айтди: Расулуллоҳ ﷺ: «Муҳрим сичқонни, чаённи, калхатни, қутурган итни ва қарғани ўлдираверади», дедилар.

نا مُحَمَّدُ بْنُ مَخْلَدٍ ، نا الْحَسَنُ بْنُ أَبِي الرَّبِيعِ ، نا حَبَّانُ بْنُ هِلالٍ ، نا عَبْدُ الْوَاحِدِ بْنُ زِيَادٍ ، نا الْحَجَّاجُ بْنُ أَرْطَأَةَ ، عَنْ وَبَرَةَ ، وَنَافِعٍ ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ ، أَنّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ , قَالَ : " يَقْتُلُ الْمُحْرِمُ الذِّئْبَ , وَالْغُرَابَ , وَالْحِدَأَةَ , وَالْفَأْرَةَ " . نا أَحْمَدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مُحَمَّدٍ الْوَكِيلُ ، نا عَبَّادُ بْنُ الْوَلِيدِ أَبُو بَدْرٍ ، نا حَبَّانُ ، نا عَبْدُ الْوَاحِدِ ، نا حَجَّاجٌ ، نا وَبَرَةُ ، وَنَافِعٌ ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ ، عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، مِثْلَهُ

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Nabiy ﷺ: «Muhrim boʻrini, qargʻani, kalxatni va sichqonni oʻldiraveradi», dedilar. Ibn Umardan, u Nabiy ﷺdan shu kabi (yana bir yoʻl bilan) rivoyat qilinadi.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Набий ﷺ: «Муҳрим бўрини, қарғани, калхатни ва сичқонни ўлдираверади», дедилар. Ибн Умардан, у Набий ﷺдан шу каби (яна бир йўл билан) ривоят қилинади.

نا يُوسُفُ بْنُ يَعْقُوبَ بْنِ بُهْلُولٍ ، نا حُمَيْدُ بْنُ الرَّبِيعِ ، نا حَفْصُ بْنُ غِيَاثٍ ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ ، عَنْ نَافِعٍ ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ ، قَالَ : " نَهَى رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَنْ لُبْسِ الْقَمِيصِ وَالأَقْبِيَةِ وَالسَّرَاوِيلِ , وَالْخُفَّيْنِ , إِلا أَنْ لا يَجِدَ النَّعْلَيْنِ , وَلا يَلْبَسْ ثَوْبًا مَسَّهُ زَعْفَرَانُ أَوْ وَرْسٌ " ، يَعْنِي الْمُحْرِمَ

Ibn Umar (roziyallohu anhumo) aytdi: «Rasululloh ﷺ koʻylak, chakmon, ishton va ikki maxsi kiyishdan qaytardilar — magar ikki oyoq kiyim topa olmasa (mustasno) — hamda zaʼfaron yoki vars tekkan kiyimni kiymasin (dedilar)», yaʼni muhrim (haqida).Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо) айтди: «Расулуллоҳ ﷺ кўйлак, чакмон, иштон ва икки махси кийишдан қайтардилар — магар икки оёқ кийим топа олмаса (мустасно) — ҳамда заъфарон ёки варс теккан кийимни киймасин (дедилар)», яъни муҳрим (ҳақида).

نا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ عَبْدِ الصَّمَدِ بْنِ الْمُهْتَدِي بِاللَّهِ ، نا أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ الْحَجَّاجِ بْنِ رِشْدِينَ , نا أَبُو زَيْدٍ عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ أَبِي الْعُمُرِ . ح وَنا عَلِيُّ بْنُ مُحَمَّدٍ الْمِصْرِيُّ , ثنا يَحْيَى بْنُ عُثْمَانَ بْنِ صَالِحٍ , نا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ أَبِي الْعُمُرِ , نا يَعْقُوبُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ , عَنْ مُوسَى بْنِ عُقْبَةَ , عَنْ نَافِعٍ , عَنِ ابْنِ عُمَرَ , عَنْ عَائِشَةَ , أَنَّهَا قَالَتْ : " كُنْتُ أُطَيِّبُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بِالْغَالِيَةِ الْجَيِّدَةِ عِنْدَ إِحْرَامِهِ "

Oisha (roziyallohu anho) aytdi: «Rasululloh ﷺni ehromga kirishlari oldidan sifatli gʻoliya bilan xushboʻylantirar edim».Оиша (розияллоҳу анҳо) айтди: «Расулуллоҳ ﷺни эҳромга киришлари олдидан сифатли ғолия билан хушбўйлантирар эдим».

نا مُحَمَّدُ بْنُ مَخْلَدٍ ، نا سَعْدَانُ بْنُ نَصْرٍ , نا أَبُو مُعَاوِيَةَ الضَّرِيرُ ، عَنِ ابْنِ جُرَيْجٍ , عَنْ أَيُّوبَ السَّخْتِيَانِيُّ , عَنْ عِكْرِمَةَ , عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ , قَالَ : " الْمُحْرِمُ يَشُمُّ الرَّيْحَانَ , وَيَدْخُلُ الْحَمَّامَ , وَيَنْزِعُ ضِرْسَهُ , وَيَفْقَأُ الْقُرْحَةَ , وَإِذَا انْكَسَرَ ظَفْرَةُ أَمَاطَ عَنْهُ الأَذَى "

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) aytdi: «Muhrim rayhon hidlaydi, hammomga kiradi, tishini oldiradi, yarani yoradi va tirnogʻi sinsa, ozorni oʻzidan ketkazadi».Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) айтди: «Муҳрим райҳон ҳидлайди, ҳаммомга киради, тишини олдиради, ярани ёради ва тирноғи синса, озорни ўзидан кетказади».

نا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ الْعَزِيزِ ، نا مُحْرِزُ بْنُ عَوْنٍ , نا شَرِيكٌ , عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ السَّبِيعِيِّ ، عَنْ عَطَاءٍ , وَرُبَّمَا ذَكَرَهُ عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ , عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ , قَالَ : " لا بَأْسَ بِالْهِمْيَانِ , وَالْخَاتَمِ لِلْمُحْرِمِ "

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) aytdi: «Muhrim uchun hamyon ham, uzuk ham zarar emas».Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) айтди: «Муҳрим учун ҳамён ҳам, узук ҳам зарар эмас».

نا الْقَاسِمُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ أَبُو عُبَيْدٍ , وَأَبُو بَكْرٍ الشَّافِعِيُّ ، قَالا : حَدَّثَنَا أَبُو الْوَلِيدِ بْنُ بُرْدٍ ، نا الْهَيْثَمُ بْنُ جَمِيلٍ , نا شَرِيكٌ , عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ ، عَنْ عَطَاءٍ , وَسَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ , عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ , قَالَ : " رُخِّصَ لِلْمُحْرِمِ فِي الْخَاتَمِ وَالْهِمْيَانِ "

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) aytdi: «Muhrimga uzuk va hamyonda ruxsat berildi».Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) айтди: «Муҳримга узук ва ҳамёнда рухсат берилди».

نا مُحَمَّدُ بْنُ مَخْلَدٍ ، نا مُحَمَّدُ بْنُ إِسْحَاقَ الصَّنْعَانِيُّ , نا مُوسَى بْنُ دَاوُدَ , نا شَرِيكٌ , عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ ، عَنْ عَطَاءٍ , عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ , قَالَ : " لا بَأْسَ بِالْخَاتَمِ لِلْمُحْرِمِ " . نا ابْنُ مَخْلَدٍ , نا الرَّمَادِيُّ , نا يَزِيدُ الْعَدَنِيُّ , نا سفْيَانُ , عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ , عَنْ عَطَاءٍ , مِثْلَهُ . وَلَمْ يَذْكُرِ ابْنَ عَبَّاسٍ

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) aytdi: «Muhrim uchun uzuk zarar emas». Sufyon ham Abu Ishoqdan, u Atodan shu kabi (rivoyat qildi), ammo Ibn Abbosni zikr qilmadi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) айтди: «Муҳрим учун узук зарар эмас». Суфён ҳам Абу Ишоқдан, у Атодан шу каби (ривоят қилди), аммо Ибн Аббосни зикр қилмади.

نا مُحَمَّدُ بْنُ مَخْلَدٍ ، نا مُحَمَّدُ بْنُ عُبَيْدِ اللَّهِ الْمُنَادِي , نا رَوْحٌ , ثنا أَشْعَثُ , عَنِ الْحَسَنِ , عَنْ جَابِرٍ , قَالَ : " كُنَّا إِذَا سَافَرْنَا مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِذَا صَعِدْنَا كَبَّرْنَا , وَإِذَا هَبَطْنَا سَبَّحْنَا "

Jobir (roziyallohu anhu) aytdi: «Rasululloh ﷺ bilan safar qilganimizda, tepalikka koʻtarilsak takbir aytar, pastga tushsak tasbeh aytar edik».Жобир (розияллоҳу анҳу) айтди: «Расулуллоҳ ﷺ билан сафар қилганимизда, тепаликка кўтарилсак такбир айтар, пастга тушсак тасбеҳ айтар эдик».

نا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ الْعَزِيزِ ، نا عُثْمَانُ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ , ثنا يَحْيَى بْنُ زَكَرِيَّا بْنِ أَبِي زَائِدَةَ , عَنِ الْحَجَّاجِ , عَنِ الْحَكَمِ , عَنْ أَبِي الْقَاسِمِ ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ , قَالَ : " إِنَّ مِنْ سُنَّةِ الْحَجِّ أَنْ لا يُحْرَمُ بِالْحَجِّ إِلا فِي أَشْهُرِ الْحَجِّ " . قَالَ : تَابَعَهُ شُعْبَةُ , وَحَمْزَةُ الزَّيَّاتُ , وَأَبُو الْقَاسِمِ , هُوَ مِقْسَمٌ مَوْلَى عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْحَارِثِ بْنِ نَوْفَلٍ

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) aytdi: «Albatta, hajning sunnatidan — hajga faqat haj oylarida ehrom bogʻlanishidir». (Roviy) aytdi: Unga Shuʼba va Hamza az-Zayyot mutobaat qildilar. Abul-Qosim — u Miqsam boʻlib, Abdulloh ibn al-Horis ibn Navfalning mavlosidir.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) айтди: «Албатта, ҳажнинг суннатидан — ҳажга фақат ҳаж ойларида эҳром боғланишидир». (Ровий) айтди: Унга Шуъба ва Ҳамза аз-Зайёт мутобаат қилдилар. Абул-Қосим — у Миқсам бўлиб, Абдуллоҳ ибн ал-Ҳорис ибн Навфалнинг мавлосидир.

نا عَبْدُ الْبَاقِي بْنُ قَانِعٍ ، وَآخَرُونَ ، قَالُوا : نا مُحَمَّدُ بْنُ عُثْمَانَ , نا الْحَسَنُ بْنُ سَهْلٍ , نا مُصْعَبُ بْنُ سَلامٍ , عَنْ حَمْزَةَ الزَّيَّاتِ , عَنِ الْحَكَمِ , عَنْ مِقْسَمٍ , عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ , " فِي الرَّجُلِ أَحْرَمَ بِالْحَجِّ فِي غَيْرِ أَشْهُرِ الْحَجِّ , قَالَ : لَيْسَ ذَاكَ مِنَ السُّنَّةِ "

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan haj oylaridan boshqasida hajga ehrom bogʻlagan kishi haqida (soʻralganda), u: «Bu sunnatdan emas», dedi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ҳаж ойларидан бошқасида ҳажга эҳром боғлаган киши ҳақида (сўралганда), у: «Бу суннатдан эмас», деди.

نا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ الْعَزِيزِ ، ثنا عُثْمَانُ , نا يَحْيَى بْنُ زَكَرِيَّا , عَنِ ابْنِ جُرَيْجٍ , عَنْ أَبِي الزُّبَيْرِ ، عَنْ جَابِرٍ , قَالَ : قُلْتُ : " أُهِلُّ بِالْحَجِّ قَبْلَ أَشْهُرِ الْحَجِّ ؟ قَالَ : لا "

Jobir (roziyallohu anhu) aytdi: «Haj oylaridan oldin hajga talbiya aytilaveradimi?» dedim. U: «Yoʻq», dedi.Жобир (розияллоҳу анҳу) айтди: «Ҳаж ойларидан олдин ҳажга талбия айтилаверадими?» дедим. У: «Йўқ», деди.

نا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدٍ , نا عُثْمَانُ , ثنا يَحْيَى بْنُ زَكَرِيَّا , عَنِ ابْنِ جُرَيْجٍ , عَنْ عَطَاءٍ , قَالَ : " إِنَّمَا قَالَ اللَّهُ تَعَالَى : ‏ الْحَجُّ أَشْهُرٌ مَعْلُومَاتٌ , لِئَلا يُفْرَضُ الْحَجُّ فِي غَيْرِهِنَّ "

Ato (rahimahulloh) aytdi: «Alloh taolo «Alhajju ashhurun maʼlumot» deganining boisi — haj ulardan boshqasida farz qilinmasligi uchundir».Ато (раҳимаҳуллоҳ) айтди: «Аллоҳ таоло «Алҳажжу ашҳурун маълумот» деганининг боиси — ҳаж улардан бошқасида фарз қилинмаслиги учундир».

حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ الْعَبَّاسِ الْوَرَّاقُ , وَمُحَمَّدُ بْنُ مَخْلَدٍ , وَآخَرُونَ ، قَالُوا : نا الْحَسَنُ بْنُ عَرَفَةَ , نا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ الْمُبَارَكِ , عَنْ مَعْمَرٍ , عَنِ الزُّهْرِيِّ ، عَنْ سَالِمٍ , عَنِ ابْنِ عُمَرَ , أَنَّهُ كَانَ يُنْكِرُ الاشْتِرَاطَ فِي الْحَجِّ , وَيَقُولُ : " أَلَيْسَ حَسْبُكُمْ سُنَّةَ نَبِيِّكُمْ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ "

Solim (rahimahulloh) otasi (Ibn Umar roziyallohu anhumo)dan rivoyat qiladiki, u hajda shart qoʻyishni inkor qilar va: «Sizlarga Paygʻambaringiz ﷺning sunnati yetarli emasmi?» der edi.Солим (раҳимаҳуллоҳ) отаси (Ибн Умар розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қиладики, у ҳажда шарт қўйишни инкор қилар ва: «Сизларга Пайғамбарингиз ﷺнинг суннати етарли эмасми?» дер эди.

نا مُحَمَّدُ بْنُ مَخْلَدٍ ، نا الرَّمَادِيُّ ، أنا عَبْدُ الرَّزَّاقِ , أنا مَعْمَرٌ , بِهَذَا وَقَالَ : حَسْبُكُمْ سُنَّةُ نَبِيِّكُمْ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ , " أَنَّهُ لَمْ يَكُنْ يَشْتَرِطُ , فَإِنْ حَبَسَ أَحَدُكُمْ حَابِسٌ , فَإِذَا وَصَلَ الْبَيْتَ طَافَ بِهِ , وَبَيْنَ الصَّفَا وَالْمَرْوَةِ , وَيَحْلِقُ وَيُقَصِّرُ وَعَلَيْهِ الْحَجُّ مِنْ قَابِلٍ "

Maʼmar shu (isnod) bilan rivoyat qilib, (Ibn Umar) shunday dedi: «Sizlarga Paygʻambaringiz ﷺning sunnati yetarlidir — u zot shart qoʻymas edilar. Agar biringizni bir toʻsiq toʻsib qolsa, Baytga yetganda uni tavof qiladi, Safo bilan Marva orasida (saʼy qiladi), sochini oldiradi yoki qisqartiradi va zimmasida kelasi yildan haj (qazosi) boʻladi».Маъмар шу (иснод) билан ривоят қилиб, (Ибн Умар) шундай деди: «Сизларга Пайғамбарингиз ﷺнинг суннати етарлидир — у зот шарт қўймас эдилар. Агар бирингизни бир тўсиқ тўсиб қолса, Байтга етганда уни тавоф қилади, Сафо билан Марва орасида (саъй қилади), сочини олдиради ёки қисқартиради ва зиммасида келаси йилдан ҳаж (қазоси) бўлади».

حَدَّثَنَا الْحُسَيْنُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ ، حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ مَنْصُورٍ , نا عَبْدُ الرَّزَّاقِ , نا مَعْمَرٌ , عَنِ الزُّهْرِيِّ ، عَنْ عُرْوَةَ , عَنْ عَائِشَةَ , قَالَتْ : دَخَلَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَلَى ضُبَاعَةَ بِنْتِ الزُّبَيْرِ بْنِ عَبْدِ الْمُطَّلِبِ , قَالَتْ : يَا رَسُولَ اللَّهِ , إِنِّي أُرِيدُ الْحَجَّ وَأَنَا شَاكِيَةٌ , قَالَ : " حُجِّي وَاشْتَرِطِي أَنَّ مَحِلِّي حَيْثُ حَبَسْتَنِي " . قَالَ مَعْمَرٌ : وَأَخْبَرَنِي هِشَامُ بْنُ عُرْوَةَ , عَنْ أَبِيهِ , عَنْ عَائِشَةَ , عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ , مِثْلَهُ

Oisha (roziyallohu anho) aytdi: Rasululloh ﷺ Zuboʼa binti Zubayr ibn Abdulmuttalibning oldiga kirdilar. U: «Yo Rasululloh, men haj qilmoqchiman, lekin betobman», dedi. U zot: «Haj qil va: meni qayerda toʻxtatsang, ehromdan chiqar joyim oʻsha, deb shart qoʻy», dedilar. Maʼmar aytdi: Menga Hishom ibn Urva otasidan, u Oishadan, u Nabiy ﷺdan shu kabi xabar berdi.Оиша (розияллоҳу анҳо) айтди: Расулуллоҳ ﷺ Зубўа бинти Зубайр ибн Абдулмутталибнинг олдига кирдилар. У: «Ё Расулуллоҳ, мен ҳаж қилмоқчиман, лекин бетобман», деди. У зот: «Ҳаж қил ва: мени қаерда тўхтатсанг, эҳромдан чиқар жойим ўша, деб шарт қўй», дедилар. Маъмар айтди: Менга Ҳишом ибн Урва отасидан, у Оишадан, у Набий ﷺдан шу каби хабар берди.

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرٍ النَّيْسَابُورِيُّ ، ثنا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ بِشْرِ بْنِ الْحَكَمِ , ثنا عَبْدُ الرَّزَّاقِ , أَنْبَأَ ابْنُ جُرَيْجٍ , أَخْبَرَنِي أَبُو الزُّبَيْرِ ، أَنَّ طَاوُسًا ، وعِكْرِمَةَ أَخْبَرَاهُ , عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ , قَالَ : جَاءَتْ ضُبَاعَةُ بِنْتُ الزُّبَيْرِ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ , فَقَالَتْ : إِنِّي امْرَأَةٌ ثَقِيلَةٌ , وَإِنِّي أُرِيدُ الْحَجَّ , فَكَيْفَ تَأْمُرُنِي أَنْ أُهِلَّ ؟ قَالَ : " أَهِلِّي وَاشْتَرِطِي أَنَّ مَحِلِّي حَيْثُ حَبَسْتَنِي " . قَالَ : فَأَدْرَكَتْ . حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرٍ النَّيْسَابُورِيُّ ، ثنا يَزِيدُ بْنُ سِنَانٍ , نا أَبُو عَاصِمٍ ، عَنِ ابْنِ جُرَيْجٍ , أَخْبَرَنِي أَبُو الزُّبَيْرِ ، أَنَّ طَاوُسًا ، وعِكْرِمَةَ أَخْبَرَاهُ ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ , عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ , مِثْلَهُ . حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرٍ ، نا أَبُو الأَزْهَرِ ، ومُحَمَّدُ بْنُ مَنْخَلٍ ، قَالا : نا مَكِّيُّ , نا ابْنُ جُرَيْجٍ , أَخْبَرَنِي أَبُو الزُّبَيْرِ , بِإِسْنَادِهِ مِثْلَهُ

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) aytdi: Zuboʼa binti Zubayr Rasululloh ﷺ huzuriga kelib: «Men vazmin ayolman va haj qilmoqchiman, menga qanday talbiya aytishni buyurasiz?» dedi. U zot: «Talbiya ayt va: meni qayerda toʻxtatsang, ehromdan chiqar joyim oʻsha, deb shart qoʻy», dedilar. (Roviy) aytdi: Bas, u (hajga) yetishdi. Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan, u Nabiy ﷺdan shu kabi (boshqa yoʻllar bilan ham) rivoyat qilinadi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) айтди: Зубўа бинти Зубайр Расулуллоҳ ﷺ ҳузурига келиб: «Мен вазмин аёлман ва ҳаж қилмоқчиман, менга қандай талбия айтишни буюрасиз?» деди. У зот: «Талбия айт ва: мени қаерда тўхтатсанг, эҳромдан чиқар жойим ўша, деб шарт қўй», дедилар. (Ровий) айтди: Бас, у (ҳажга) етишди. Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан, у Набий ﷺдан шу каби (бошқа йўллар билан ҳам) ривоят қилинади.

حَدَّثَنَا الْقَاضِي أَبُو عُمَرَ , وَالْقَاضِي الْحُسَيْنُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ , وَمُحَمَّدُ بْنُ مَخْلَدٍ , قَالُوا : نا أَبُو يُوسُفَ الْقَلُوسِيُّ ، نا الصَّلْتُ بْنُ مُحَمَّدِ أَبُو هَمَّامٍ الْخَازِكِيُّ , حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ , عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ , عَنِ الْقَاسِمِ , عَنْ عَائِشَةَ , " أَنّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَمَرَ ضُبَاعَةَ أَنْ تَشْتَرِطَ "

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ Zuboʼaga shart qoʻyishni buyurdilar.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ Зубўага шарт қўйишни буюрдилар.

حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ صَاعِدٍ ، نا عَلِيُّ بْنُ سَعِيدِ بْنِ مَسْرُوقٍ , نا حَفْصٌ , وَنا الْحُسَيْنُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ , أَخْبَرَنَا أَبُو هِشَامٍ ، نا حَفْصٌ , وَنا يُوسُفُ بْنُ يَعْقُوبَ الأَزْرَقُ , نا حُمَيْدُ بْنُ الرَّبِيعِ , ثنا حَفْصُ بْنُ غِيَاثٍ , عَنِ الْحَجَّاجِ , عَنْ عَطَاءٍ , عَنْ جَابِرٍ , قَالَ : " وَقَّتَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لأَهْلِ الْعِرَاقِ ذَاتَ عِرْقٍ " . نا ابْنُ صَاعِدٍ , نا سلْمُ بْنُ جُنَادَةَ , نا عبْدُ اللَّهِ بْنُ نُمَيْرٍ , عَنِ الْحَجَّاجِ , عَنْ عَمْرِو بْنِ شُعَيْبٍ , عَنْ أَبِيهِ , عَنْ جَدِّهِ , عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ , مِثْلَهُ

Jobir (roziyallohu anhu) aytdi: «Rasululloh ﷺ Iroq ahli uchun Zoti Irqni miyqot qilib belgiladilar». Amr ibn Shuaybdan, u otasidan, u bobosidan, u Nabiy ﷺdan shu kabi (rivoyat qilinadi).Жобир (розияллоҳу анҳу) айтди: «Расулуллоҳ ﷺ Ироқ аҳли учун Зоти Ирқни мийқот қилиб белгиладилар». Амр ибн Шуайбдан, у отасидан, у бобосидан, у Набий ﷺдан шу каби (ривоят қилинади).

وَنا الْحُسَيْنُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ , أنا يُوسُفُ بْنُ مُوسَى , نا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ نُمَيْرٍ , عَنْ حَجَّاجٍ , عَنْ عَمْرِو بْنِ شُعَيْبٍ , عَنْ أَبِيهِ , عَنْ جَدِّهِ عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ " أَنَّهُ وَقَّتَ لأَهْلِ الْعِرَاقِ ذَاتَ عِرْقٍ "

Amr ibn Shuayb (rahimahulloh) otasidan, u bobosidan, u Nabiy ﷺdan rivoyat qiladiki, u zot Iroq ahli uchun Zoti Irqni belgiladilar.Амр ибн Шуайб (раҳимаҳуллоҳ) отасидан, у бобосидан, у Набий ﷺдан ривоят қиладики, у зот Ироқ аҳли учун Зоти Ирқни белгиладилар.

نا ابْنُ صَاعِدٍ , نا زِيَادُ بْنُ أَيُّوبَ , نا يَزِيدُ بْنُ هَارُونَ , نا الْحَجَّاجُ , عَنْ عَطَاءٍ , عَنْ جَابِرٍ , وَأَبِي الزُّبَيْرِ , عَنْ جَابِرٍ , وَعَمْرِو بْنِ شُعَيْبٍ , عَنْ أَبِيهِ , عَنْ جَدِّهِ ، قَالا : " وَقَّتَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ " , وَذَكَرَ الْحَدِيثَ , وَقَالَ : " لأَهْلِ الْعِرَاقِ ذَاتَ عِرْقٍ "

Jobir (roziyallohu anhu)dan, hamda Amr ibn Shuaybdan, u otasidan, u bobosidan rivoyat qilinadi. Ikkovi: «Rasululloh ﷺ (miyqotlarni) belgiladilar», dedilar — va hadisni zikr qildi — hamda: «Iroq ahli uchun Zoti Irqni», dedi.Жобир (розияллоҳу анҳу)дан, ҳамда Амр ибн Шуайбдан, у отасидан, у бобосидан ривоят қилинади. Иккови: «Расулуллоҳ ﷺ (мийқотларни) белгиладилар», дедилар — ва ҳадисни зикр қилди — ҳамда: «Ироқ аҳли учун Зоти Ирқни», деди.

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ الْعَبَّاسِ الْبَغَوِيُّ , نا عَلِيُّ بْنُ حَرْبٍ , نا أَبُو هَاشِمٍ مُحَمَّدُ بْنُ عَلِيٍّ , نا الْمُعَافَى بْنُ عِمْرَانَ , نا أَفْلَحُ بْنُ حُمَيْدٍ , عَنِ الْقَاسِمِ , عَنْ عَائِشَةَ , أَنّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ " وَقَّتَ لأَهْلِ الْمَدِينَةِ ذَا الْحُلَيْفَةِ , وَلأَهْلِ الْيَمَنِ يَلَمْلَمَ , وَلأَهْلِ الشَّامِ , وَمِصْرَ الْجُحْفَةَ , وَأَهْلِ الْعِرَاقِ ذَاتَ عِرْقٍ "

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadiki, Nabiy ﷺ Madina ahli uchun Zul-Hulayfani, Yaman ahli uchun Yalamlamni, Shom va Misr ahli uchun Juhfani, Iroq ahli uchun esa Zoti Irqni belgiladilar.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинадики, Набий ﷺ Мадина аҳли учун Зул-Ҳулайфани, Яман аҳли учун Яламламни, Шом ва Миср аҳли учун Жуҳфани, Ироқ аҳли учун эса Зоти Ирқни белгиладилар.

نا أَبُو بَكْرٍ الشَّافِعِيُّ ، نا مُحَمَّدُ بْنُ غَالِبٍ , نا أَبُو مَعْمَرٍ ، ثنا عَبْدُ الْوَارِثِ , ثنا عُتْبَةُ بْنُ عَبْدِ الْمَلِكِ السَّهْمِيُّ , حَدَّثَنِي زُرَارَةَ بْنُ كَرِيمِ بْنِ الْحَارِثِ بْنِ عَمْرٍو السَّهْمِيُّ , حَدَّثَنِي الْحَارِثُ بْنُ عَمْرٍو , قَالَ : أَتَيْتُ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَهُوَ بِمِنًى , وَسَاقَ الْحَدِيثَ , وَقَالَ فِيهِ : " وَوَقَّتَ لأَهْلِ الْيَمَنِ يَلَمْلَمَ أَنْ يُهِلُّوا مِنْهَا , وَذَاتَ عِرْقٍ لأَهْلِ الْعِرَاقِ "

al-Horis ibn Amr (roziyallohu anhu) aytdi: Nabiy ﷺ huzurlariga bordim, u zot Minoda edilar — va hadisni keltirdi — hamda unda: «Yaman ahli uchun Yalamlamni, undan talbiya aytishlari uchun, Iroq ahli uchun esa Zoti Irqni belgiladilar», dedi.ал-Ҳорис ибн Амр (розияллоҳу анҳу) айтди: Набий ﷺ ҳузурларига бордим, у зот Минода эдилар — ва ҳадисни келтирди — ҳамда унда: «Яман аҳли учун Яламламни, ундан талбия айтишлари учун, Ироқ аҳли учун эса Зоти Ирқни белгиладилар», деди.

ثنا أَبُو بَكْرٍ النَّيْسَابُورِيُّ ، حَدَّثَنِي يُوسُفُ بْنُ سَعِيدٍ , وَأَبُو حُمَيْدٍ , قَالا : نا حَجَّاجٌ , عَنِ ابْنِ جُرَيْجٍ , قَالَ : أَخْبَرَنِي أَبُو الزُّبَيْرِ , أَنَّهُ سَمِعَ جَابِرَ بْنَ عَبْدِ اللَّهِ , سُئِلَ عَنِ الْمُهَلِّ , فَقَالَ : سَمِعْتُ ثُمَّ انْتَهَى , أَرَاهُ يُرِيدُ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ , يَقُولُ : " مُهَلُّ أَهْلِ الْمَدِينَةِ مِنْ ذِي الْحُلَيْفَةِ , وَالطَّرِيقُ الأُخْرَى مِنَ الْجُحْفَةِ , وَمُهَلُّ أَهْلِ الْعِرَاقِ مِنْ ذَاتِ عِرْقٍ , وَمُهَلُّ أَهْلِ نَجْدٍ مِنْ قَرْنٍ , وَمُهَلُّ أَهْلِ الْيَمَنِ مِنْ يَلَمْلَمَ "

Abu Zubayr Jobir ibn Abdulloh (roziyallohu anhumo)dan eshitdi: undan ehromga kirish joyi haqida soʻralganida, u: «Eshitganman», dedi-da, toʻxtadi — oʻylaymanki, u Nabiy ﷺ ni koʻzda tutgan — soʻng dedi: «Madina ahlining ehromga kirish joyi Zul-Hulayfadan, boshqa yoʻl (bilan keluvchilar uchun) esa Juhfadan, Iroq ahlining ehromga kirish joyi Zoti Irqdan, Najd ahlining ehromga kirish joyi Qarndan, Yaman ahlining ehromga kirish joyi Yalamlamdandir».Абу Зубайр Жобир ибн Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳумо)дан эшитди: ундан эҳромга кириш жойи ҳақида сўралганида, у: «Эшитганман», деди-да, тўхтади — ўйлайманки, у Набий ﷺ ни кўзда тутган — сўнг деди: «Мадина аҳлининг эҳромга кириш жойи Зул-Ҳулайфадан, бошқа йўл (билан келувчилар учун) эса Жуҳфадан, Ироқ аҳлининг эҳромга кириш жойи Зоти Ирқдан, Нажд аҳлининг эҳромга кириш жойи Қарндан, Яман аҳлининг эҳромга кириш жойи Яламламдандир».

نا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ الْعَزِيزِ ، نا خَلَفُ بْنُ هِشَامٍ , نا حَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ , عَنْ عَمْرٍو , عَنْ طَاوُسٍ , عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ , وَعَبْدِ اللَّهِ بْنِ طَاوُسٍ , عَنْ أَبِيهِ , رَفَعَاهُ إِلَى النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ " أَنَّهُ وَقَّتَ لأَهْلِ الْمَدِينَةِ ذَا الْحُلَيْفَةِ , وَلأَهْلِ الشَّامِ الْجُحْفَةَ , وَلأَهْلِ نَجْدٍ قَرْنًا " . قَالَ ابْنُ طَاوُسٍ : " قَرْنٌ الْمَنَازِلُ وَلأَهْلِ الْيَمَنِ يَلَمْلَمُ " , أَوْ قَالَ : " أَلَمْلَمُ " , قَالَ : " فَهِيَ لَهُمْ , وَلِمَنْ أَتَى عَلَيْهِنَّ مِنْ غَيْرِهِمْ مِمَّنْ كَانَ يُرِيدُ الْحَجَّ وَالْعُمْرَةَ , فَمَنْ كَانَ دُونَهُنَّ " . وَقَالَ عَمْرٌو : " مِنْ أَهْلِهِ " . وَقَالَ ابْنُ طَاوُسٍ : " مِنْ حَيْثُ أَنْشَأَ كَذَلِكَ , فَكَذَاكَ حَتَّى أَهْلُ مَكَّةَ يُهِلُّونَ مِنْهَا " . تَابَعَهُ سُلَيْمَانُ بْنُ حَرْبٍ , وَغَيْرُ وَاحِدٍ , وَخَالَفَهُمْ يَحْيَى بْنُ حَسَّانَ , فَأَسْنَدَهُ عَنِ ابْنِ طَاوُسٍ , عَنْ أَبِيهِ , عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ . نا أَبُو بَكْرٍ النَّيْسَابُورِيُّ ، نا يُونُسُ بْنُ عَبْدِ الأَعْلَى , نا يَحْيَى بْنُ حَسَّانَ , نا وُهَيْبٌ , وَحَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ , عَنِ ابْنِ طَاوُسٍ , عَنْ أَبِيهِ , عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ , عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ , نَحْوَهُ

Tovus Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan, hamda Abdulloh ibn Tovus otasidan rivoyat qilib, ikkalasi ham buni Nabiy ﷺ ga koʻtardilar: u zot Madina ahliga Zul-Hulayfani, Shom ahliga Juhfani, Najd ahliga Qarnni belgilab berdilar. Ibn Tovus: «Qarn — bu Qarnul-Manozildir; Yaman ahliga esa Yalamlam», dedi — yoki: «Alamlam», dedi. U dedi: «Bas, bu joylar oʻsha yurt ahli uchun ham, ulardan boʻlmagan, ammo haj yoki umrani iroda qilib oʻsha joylardan oʻtuvchilar uchun ham (mezondir); kim ulardan berida boʻlsa — ». Amr: «oʻz ahli (turgan joyi)dan», dedi. Ibn Tovus esa: «qayerdan yoʻlga chiqqan boʻlsa, oʻsha yerdan; shu tariqa, hatto Makka ahli ham oʻz joylaridan ehromga kiradilar», dedi. Unga Sulaymon ibn Harb va boshqa bir necha kishi mutobaat qildilar. Yahyo ibn Hasson esa ularga muxolafat qilib, uni Ibn Tovusdan, u otasidan, u Ibn Abbosdan (deb) musnad qildi. Abu Bakr an-Naysoburiy bizga aytdi: Yunus ibn Abdulaʼlo, undan Yahyo ibn Hasson, undan Vuhayb va Hammod ibn Zayd, ular Ibn Tovusdan, u otasidan, u Ibn Abbosdan, u Nabiy ﷺ dan shunga oʻxshash rivoyat qildilar.Товус Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан, ҳамда Абдуллоҳ ибн Товус отасидан ривоят қилиб, иккаласи ҳам буни Набий ﷺ га кўтардилар: у зот Мадина аҳлига Зул-Ҳулайфани, Шом аҳлига Жуҳфани, Нажд аҳлига Қарнни белгилаб бердилар. Ибн Товус: «Қарн — бу Қарнул-Манозилдир; Яман аҳлига эса Яламлам», деди — ёки: «Аламлам», деди. У деди: «Бас, бу жойлар ўша юрт аҳли учун ҳам, улардан бўлмаган, аммо ҳаж ёки умрани ирода қилиб ўша жойлардан ўтувчилар учун ҳам (мезондир); ким улардан берида бўлса — ». Амр: «ўз аҳли (турган жойи)дан», деди. Ибн Товус эса: «қаердан йўлга чиққан бўлса, ўша ердан; шу тариқа, ҳатто Макка аҳли ҳам ўз жойларидан эҳромга кирадилар», деди. Унга Сулаймон ибн Ҳарб ва бошқа бир неча киши мутобаат қилдилар. Яҳё ибн Ҳассон эса уларга мухолафат қилиб, уни Ибн Товусдан, у отасидан, у Ибн Аббосдан (деб) муснад қилди. Абу Бакр ан-Найсобурий бизга айтди: Юнус ибн Абдулаъло, ундан Яҳё ибн Ҳассон, ундан Вуҳайб ва Ҳаммод ибн Зайд, улар Ибн Товусдан, у отасидан, у Ибн Аббосдан, у Набий ﷺ дан шунга ўхшаш ривоят қилдилар.

نا أَحْمَدُ بْنُ إِسْحَاقَ بْنِ بُهْلُولٍ ، حَدَّثَنَا أبِي , نا سُفْيَانُ . ح وَنا مُحَمَّدُ بْنُ مَخْلَدٍ , نا الْحَسَنُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ الصَّبَّاحِ , نا سُفْيَانُ بْنُ عُيَيْنَةَ , عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي بَكْرٍ , عَنْ عَبْدِ الْمَلِكِ بْنِ أَبِي بَكْرٍ , عَنْ خَلادِ بْنِ السَّائِبِ , عَنْ أَبِيهِ أَنّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ , قَالَ : " أَتَانِي جِبْرِيلُ فَأَمَرَنِي أَنْ آمُرَ أَصْحَابِي أَنْ يَرْفَعُوا أَصْوَاتَهُمْ بِالإِهْلالِ " . لَفْظُهُمَا سَوَاءٌ

Xallod ibn Soib otasidan rivoyat qiladi: Rasululloh ﷺ: «Menga Jibril kelib, ashoblarimga ehrom talbiyasini baland ovoz bilan aytishlarini buyurishimni amr qildi», dedilar. Ikkalasining lafzi bir xil.Халлод ибн Соиб отасидан ривоят қилади: Расулуллоҳ ﷺ: «Менга Жибрил келиб, ашобларимга эҳром талбиясини баланд овоз билан айтишларини буюришимни амр қилди», дедилар. Иккаласининг лафзи бир хил.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ مَخْلَدٍ ، ثنا عَلِيُّ بْنُ زَكَرِيَّا التَّمَّارُ , نا يَعْقُوبُ بْنُ حُمَيْدٍ , نا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ الأُمَوِيُّ , قَالَ : سَمِعْتُ صَالِحَ بْنَ مُحَمَّدِ بْنِ زَائِدَةَ , عَنْ عُمَارَةَ بْنِ خُزَيْمَةَ بْنِ ثَابِتٍ , عَنْ أَبِيهِ أَنّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ " كَانَ إِذَا فَرَغَ مِنْ تَلْبِيَتِهِ سَأَلَ اللَّهَ تَعَالَى مَغْفِرَتَهُ وَرِضْوَانَهُ , وَاسْتَعَاذَ بِرَحْمَتِهِ مِنَ النَّارِ " . قَالَ صَالِحٌ : سَمِعْتُ الْقَاسِمَ بْنَ مُحَمَّدٍ , يَقُولُ : " كَانَ يُسْتَحَبُّ لِلرَّجُلِ إِذَا فَرَغَ مِنْ تَلْبِيَتِهِ , أَنْ يُصَلِّيَ عَلَى النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ "

Umora ibn Xuzayma ibn Sobit otasidan rivoyat qiladi: Nabiy ﷺ talbiyalarini tugatganlarida, Alloh taolodan Uning magʻfiratini va rizvonini soʻrar, Uning rahmati bilan doʻzaxdan panoh tilar edilar. Solih aytdi: Men Qosim ibn Muhammadning shunday deyayotganini eshitdim: «Kishi talbiyasini tugatgach, Nabiy ﷺ ga salavot aytishi mustahab sanalardi».Умора ибн Хузайма ибн Собит отасидан ривоят қилади: Набий ﷺ талбияларини тугатганларида, Аллоҳ таолодан Унинг мағфиратини ва ризвонини сўрар, Унинг раҳмати билан дўзахдан паноҳ тилар эдилар. Солиҳ айтди: Мен Қосим ибн Муҳаммаднинг шундай деяётганини эшитдим: «Киши талбиясини тугатгач, Набий ﷺ га салавот айтиши мустаҳаб саналарди».

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ غَيْلانَ , وَالْحُسَيْنُ , وَالْقَاسِمُ ابْنَا إِسْمَاعِيلَ ، قَالُوا : نا خَلادُ بْنُ أَسْلَمَ , نا عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ مُحَمَّدٍ الدَّرَاوَرْدِيُّ , عَنْ هِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ , عَنْ أَبِيهِ , عَنْ عَائِشَةَ , أَنّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ " أَفْرَدَ الْحَجَّ " . قَالَ : وَنا عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ مُحَمَّدٍ , عَنْ عَلْقَمَةَ بْنِ أَبِي عَلْقَمَةَ , عَنْ أُمِّهِ , عَنْ عَائِشَةَ , مِثْلَهُ

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ hajni yolgʻiz (ifrod qilib) ado etdilar. U (roviy) dedi: Bizga Abdulaziz ibn Muhammad ham Alqama ibn Abu Alqamadan, u onasidan, u Oishadan shunga oʻxshashini rivoyat qildi.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ ҳажни ёлғиз (ифрод қилиб) адо этдилар. У (ровий) деди: Бизга Абдулазиз ибн Муҳаммад ҳам Алқама ибн Абу Алқамадан, у онасидан, у Оишадан шунга ўхшашини ривоят қилди.

ثنا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ الْعَزِيزِ ، نا صَلْتُ بْنُ مَسْعُودٍ الْجَحْدَرِيُّ , نا عَبَّادُ بْنُ عَبَّادٍ , نا عُبَيْدُ اللَّهِ , عَنْ نَافِعٍ , عَنِ ابْنِ عُمَرَ , قَالَ : " أَهْلَلْنَا مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بِالْحَجِّ مُفْرَدًا "

Ibn Umar (roziyallohu anhumo) aytdi: Biz Rasululloh ﷺ bilan birga hajni yolgʻiz (ifrod) qilib ehromga kirdik.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо) айтди: Биз Расулуллоҳ ﷺ билан бирга ҳажни ёлғиз (ифрод) қилиб эҳромга кирдик.

وَنا أَبُو عُبَيْدٍ الْقَاسِمُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ , وَمُحَمَّدُ بْنُ مَخْلَدٍ , قَالا : نا عَلِيُّ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ مُعَاوِيَةَ الْبَزَّازُ , نا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ نَافِعٍ , عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ , عَنْ نَافِعٍ , عَنِ ابْنِ عُمَرَ , " أَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ اسْتَعْمَلَ عَتَّابَ بْنَ أُسَيْدٍ عَلَى الْحَجِّ فَأَفْرَدَ , ثُمَّ اسْتَعْمَلَ أَبَا بَكْرٍ سَنَةَ تِسْعٍ فَأَفْرَدَ الْحَجَّ , ثُمَّ حَجَّ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ سَنَةَ عَشْرٍ فَأَفْرَدَ الْحَجَّ , ثُمَّ تُوُفِّيَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ , وَاسْتُخْلِفَ أَبُو بَكْرٍ فَبَعَثَ عُمَرَ فَأَفْرَدَ الْحَجَّ , ثُمَّ حَجَّ أَبُو بَكْرٍ فَأَفْرَدَ الْحَجَّ , وَتُوُفِّيَ أَبُو بَكْرٍ وَاسْتُخْلِفَ عُمَرُ , فَبَعَثَ عَبْدَ الرَّحْمَنِ بْنَ عَوْفٍ فَأَفْرَدَ الْحَجَّ , ثُمَّ حَجَّ عُمَرُ سِنِيَّهُ كُلَّهَا فَأَفْرَدَ الْحَجَّ , ثُمَّ تُوُفِّيَ عُمَرُ , وَاسْتُخْلِفَ عُثْمَانُ فَأَفْرَدَ الْحَجَّ , ثُمَّ حُصِرَ عُثْمَانُ , فَأَقَامَ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عَبَّاسٍ بِالنَّاسِ فَأَفْرَدَ بِالْحَجِّ "

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ Attob ibn Asidni hajga amir qilib tayinladilar, u hajni yolgʻiz ado etdi. Soʻng toʻqqizinchi yili Abu Bakrni tayinladilar, u ham hajni yolgʻiz ado etdi. Soʻng oʻninchi yili Rasululloh ﷺ haj qildilar va hajni yolgʻiz ado etdilar. Soʻng Rasululloh ﷺ vafot etdilar va Abu Bakr xalifa qilindi; u Umarni yubordi, u hajni yolgʻiz ado etdi. Soʻng Abu Bakr haj qildi va hajni yolgʻiz ado etdi. Abu Bakr vafot etib, Umar xalifa qilindi; u Abdurrahmon ibn Avfni yubordi, u hajni yolgʻiz ado etdi. Soʻng Umar barcha yillarida haj qildi va hajni yolgʻiz ado etdi. Soʻng Umar vafot etib, Usmon xalifa qilindi, u ham hajni yolgʻiz ado etdi. Soʻng Usmon qamalda qolgach, odamlarga Abdulloh ibn Abbos bosh boʻldi va hajni yolgʻiz ado etdi.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ Аттоб ибн Асидни ҳажга амир қилиб тайинладилар, у ҳажни ёлғиз адо этди. Сўнг тўққизинчи йили Абу Бакрни тайинладилар, у ҳам ҳажни ёлғиз адо этди. Сўнг ўнинчи йили Расулуллоҳ ﷺ ҳаж қилдилар ва ҳажни ёлғиз адо этдилар. Сўнг Расулуллоҳ ﷺ вафот этдилар ва Абу Бакр халифа қилинди; у Умарни юборди, у ҳажни ёлғиз адо этди. Сўнг Абу Бакр ҳаж қилди ва ҳажни ёлғиз адо этди. Абу Бакр вафот этиб, Умар халифа қилинди; у Абдурраҳмон ибн Авфни юборди, у ҳажни ёлғиз адо этди. Сўнг Умар барча йилларида ҳаж қилди ва ҳажни ёлғиз адо этди. Сўнг Умар вафот этиб, Усмон халифа қилинди, у ҳам ҳажни ёлғиз адо этди. Сўнг Усмон қамалда қолгач, одамларга Абдуллоҳ ибн Аббос бош бўлди ва ҳажни ёлғиз адо этди.

نا الْحُسَيْنُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ ، نا أَبُو هِشَامٍ ، نا أَبُو بَكْرِ بْنُ عَيَّاشٍ ، نا أَبُو حُصَيْنٍ , عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ الأَسْوَدِ , عَنْ أَبِيهِ , قَالَ : " حَجَجْتُ مَعَ أَبِي بَكْرٍ فَجَرَّدَ , وَمَعَ عُمَرَ فَجَرَّدَ , وَمَعَ عُثْمَانَ فَجَرَّدَ "

Asvad aytdi: Men Abu Bakr bilan haj qildim, u (hajni) yolgʻiz ado etdi; Umar bilan haj qildim, u ham yolgʻiz ado etdi; Usmon bilan haj qildim, u ham yolgʻiz ado etdi.Асвад айтди: Мен Абу Бакр билан ҳаж қилдим, у (ҳажни) ёлғиз адо этди; Умар билан ҳаж қилдим, у ҳам ёлғиз адо этди; Усмон билан ҳаж қилдим, у ҳам ёлғиз адо этди.

نا عَلِيُّ بْنُ مُحَمَّدٍ الْمِصْرِيُّ , ثنا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِي مَرْيَمَ , نا الْفِرْيَابِيُّ ، نا سُفْيَانُ , عَنِ ابْنِ خَيْثَمٍ , عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ , عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ , قَالَ : " احْتَجَمَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَهُوَ مُحْرِمٌ " , قَالَ :

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) aytdi: Rasululloh ﷺ ehromda boʻlgan holda qon oldirdilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) айтди: Расулуллоҳ ﷺ эҳромда бўлган ҳолда қон олдирдилар.

قَالَ : وَنا سُفْيَانُ ، عَنْ يَزِيدَ بْنِ أَبِي زِيَادٍ , عَنْ مِقْسَمٍ , عَنِ ابْنِ عَبَّاسِ , قَالَ : " احْتَجَمَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بَيْنَ مَكَّةَ وَالْمَدِينَةِ وَهُوَ صَائِمٌ مُحْرِمٌ "

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ Makka bilan Madina orasida, roʻzador va ehromda boʻlgan holatlarida qon oldirdilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ Макка билан Мадина орасида, рўзадор ва эҳромда бўлган ҳолатларида қон олдирдилар.

نا مُحَمَّدُ بْنُ مَخْلَدٍ ، نا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ سَعْدٍ الزُّهْرِيُّ , نا عَمِّي , نا أَبِي , عَنِ ابْنِ إِسْحَاقَ , قَالَ : فَحَدَّثَنِي إِسْمَاعِيلُ بْنُ أَبِي خَالِدٍ , عَنْ عَامِرٍ , عَنْ عُرْوَةَ بْنِ مُضَرِّسٍ , قَالَ : أَتَيْتُ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَهُوَ فِي الْمَوْقِفِ مِنْ جَمْعٍ , فَقُلْتُ : يَا رَسُولَ اللَّهِ , جِئْتُكَ مِنْ جَبَلَيْ طَيِّءٍ أَكْلَلْتُ مَطِيَّتِي وَأَتْعَبْتُ نَفْسِي , وَاللَّهِ إِنْ تَرَكْتُ مِنْ حَبْلٍ إِلا وَقَفْتُ عَلَيْهِ , فَهَلْ لِي مِنْ حَجٍّ يَا رَسُولَ اللَّهِ ؟ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " مَنْ صَلَّى مَعَنَا الْغَدَاةَ بِجَمْعٍ , وَقَدْ أَتَى عَرَفَاتٍ قَبْلَ ذَلِكَ لَيْلا أَوْ نَهَارًا , فَقَدْ قَضَى تَفَثَهُ , وَتَمَّ حَجُّهُ "

Urva ibn Mudarris aytdi: Men Nabiy ﷺ ning oldilariga, u zot Jamʼdagi vuquf joyida turganlarida keldim va: «Yo Rasululloh, men sizning huzuringizga Toyy qabilasining ikki togʻidan keldim; ulovimni ham holdan toydirdim, oʻzimni ham charchatdim. Allohga qasamki, ustida toʻxtamagan birorta qumtepani qoldirmadim. Menga haj bormi, yo Rasululloh?» dedim. Rasululloh ﷺ: «Kim biz bilan birga Jamʼda bomdodni oʻqisa va bundan oldin, kechasi yoki kunduzi Arafotga kelgan boʻlsa, u kirini ketkazibdi va haji tugal boʻlibdi», dedilar.Урва ибн Мударрис айтди: Мен Набий ﷺ нинг олдиларига, у зот Жамъдаги вуқуф жойида турганларида келдим ва: «Ё Расулуллоҳ, мен сизнинг ҳузурингизга Тойй қабиласининг икки тоғидан келдим; уловимни ҳам ҳолдан тойдирдим, ўзимни ҳам чарчатдим. Аллоҳга қасамки, устида тўхтамаган бирорта қумтепани қолдирмадим. Менга ҳаж борми, ё Расулуллоҳ?» дедим. Расулуллоҳ ﷺ: «Ким биз билан бирга Жамъда бомдодни ўқиса ва бундан олдин, кечаси ёки кундузи Арафотга келган бўлса, у кирини кетказибди ва ҳажи тугал бўлибди», дедилар.

نا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ زِيَادٍ ، نا أَحْمَدُ بْنُ سَعِيدِ بْنِ صَخْرٍ الدَّرَامِيُّ , نا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ دَاوُدَ الْخُرَيْبِيُّ , عَنْ سُفْيَانَ الثَّوْرِيِّ , عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي السَّفَرِ , عَنِ الشَّعْبِيِّ ، عَنْ عُرْوَةَ بْنِ مُضَرِّسٍ , قَالَ : أَتَيْتُ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَهُوَ بِجَمْعٍ , فَقُلْتُ : يَا رَسُولَ اللَّهِ , هَلْ لِي مِنْ حَجٍّ ؟ فَقَالَ : " مَنْ صَلَّى مَعَنَا هَذِهِ الصَّلاةَ ثُمَّ وَقَفَ مَعَنَا حَتَّى نُفِيضَ وَقَدْ أَفَاضَ قَبْلَ ذَلِكَ مِنْ عَرَفَاتٍ لَيْلا أَوْ نَهَارًا , فَقَدْ تَمَّ حَجُّهُ , وَقَضَى تَفَثَهُ " . قَالَ الشَّعْبِيُّ : وَمَنْ لَمْ يَقِفْ بِجَمْعٍ جَعَلَهَا عَمْرَةً

Urva ibn Mudarris aytdi: Men Nabiy ﷺ ning oldilariga, u zot Jamʼda boʻlganlarida keldim va: «Yo Rasululloh, menga haj bormi?» dedim. U zot: «Kim biz bilan birga mana shu namozni oʻqisa, soʻng biz qaytguncha biz bilan birga tursa va bundan oldin, kechasi yoki kunduzi Arafotdan qaytgan boʻlsa, uning haji tugal boʻlibdi va kirini ketkazibdi», dedilar. Shaʼbiy aytdi: Kim Jamʼda vuquf qilmasa, uni umra qilib oladi.Урва ибн Мударрис айтди: Мен Набий ﷺ нинг олдиларига, у зот Жамъда бўлганларида келдим ва: «Ё Расулуллоҳ, менга ҳаж борми?» дедим. У зот: «Ким биз билан бирга мана шу намозни ўқиса, сўнг биз қайтгунча биз билан бирга турса ва бундан олдин, кечаси ёки кундузи Арафотдан қайтган бўлса, унинг ҳажи тугал бўлибди ва кирини кетказибди», дедилар. Шаъбий айтди: Ким Жамъда вуқуф қилмаса, уни умра қилиб олади.

حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مُبَشِّرٍ ، نا أَحْمَدُ بْنُ سِنَانٍ الْقَطَّانُ , نا أَبُو أَحْمَدَ الزُّبَيْرِيُّ ، نا سُفْيَانُ , عَنْ بُكَيْرِ بْنِ عَطَاءٍ , حَدَّثَنِي عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ يَعْمَرَ الدِّيلِيُّ , قَالَ : أَتَيْتُ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَهُوَ وَاقِفٌ بِعَرَفَةَ , فَأَتَاهُ نَاسٌ مِنْ أَهْلِ نَجْدٍ , فَقَالُوا : يَا رَسُولَ اللَّهِ , مَا الْحَجُّ ؟ قَالَ : " الْحَجُّ عَرَفَةُ الْحَجُّ عَرَفَةُ , مَنْ أَدْرَكَ عَرَفَةَ قَبْلَ طُلُوعِ الْفَجْرِ فِي يَوْمِ النَّحْرِ فَقَدْ تَمَّ حَجُّهُ , أَيَّامُ مِنًى ثَلاثَةٌ مَنْ تَعَجَّلَ فِي يَوْمَيْنِ فَلا إِثْمَ عَلَيْهِ وَمَنْ تَأَخَّرَ فَلا إِثْمَ عَلَيْهِ " . نا الْحُسَيْنُ , وَالْقَاسِمُ ابْنَا إِسْمَاعِيلَ , قَالا : أنا يَعْقُوبُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ , نا أبُو عُبَيْدَةَ الْحَدَّادُ , نا شعْبَةُ , نا بكَيْرُ بْنُ عَطَاءٍ , عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ يَعْمَرَ الدِّيلِيِّ , عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ , نَحْوَهُ

Abdurrahmon ibn Yaʼmar ad-Diliy aytdi: Men Nabiy ﷺ ning oldilariga, u zot Arafada vuqufda turganlarida keldim. Shunda u zotning oldilariga Najd ahlidan bir necha kishi kelib: «Yo Rasululloh, haj nima?» dedilar. U zot: «Haj — Arafadir, haj — Arafadir. Kim nahr kunida tong otishidan oldin Arafaga yetishsa, uning haji tugal boʻlibdi. Mino kunlari uchtadir; kim ikki kunda shoshilsa, unga gunoh yoʻq, kim keyinga qolsa, unga ham gunoh yoʻq», dedilar. Husayn va Qosim ibn Ismoillar Yaʼqub ibn Ibrohimdan, u Abu Ubayda al-Haddoddan, u Shuʼbadan, u Bukayr ibn Atodan, u Abdurrahmon ibn Yaʼmar ad-Diliydan, u Nabiy ﷺ dan shunga oʻxshash rivoyat qildilar.Абдурраҳмон ибн Яъмар ад-Дилий айтди: Мен Набий ﷺ нинг олдиларига, у зот Арафада вуқуфда турганларида келдим. Шунда у зотнинг олдиларига Нажд аҳлидан бир неча киши келиб: «Ё Расулуллоҳ, ҳаж нима?» дедилар. У зот: «Ҳаж — Арафадир, ҳаж — Арафадир. Ким наҳр кунида тонг отишидан олдин Арафага етишса, унинг ҳажи тугал бўлибди. Мино кунлари учтадир; ким икки кунда шошилса, унга гуноҳ йўқ, ким кейинга қолса, унга ҳам гуноҳ йўқ», дедилар. Ҳусайн ва Қосим ибн Исмоиллар Яъқуб ибн Иброҳимдан, у Абу Убайда ал-Ҳаддоддан, у Шуъбадан, у Букайр ибн Атодан, у Абдурраҳмон ибн Яъмар ад-Дилийдан, у Набий ﷺ дан шунга ўхшаш ривоят қилдилар.

نا إِبْرَاهِيمُ بْنُ حَمَّادِ بْنِ إِسْحَاقَ ، نا أَبُو عَوْنٍ مُحَمَّدُ بْنُ عَمْرِو بْنِ عَوْنٍ ، نا دَاوُدُ بْنُ جُبَيْرٍ , نا رَحْمَةُ بْنُ مُصْعَبٍ أَبُو هَاشِمٍ الْفَرَّاءُ الْوَاسِطِيُّ , عَنِ ابْنِ أَبِي لَيْلَى , عَنْ عَطَاءٍ , وَنَافِعٍ , عَنِ ابْنِ عُمَرَ , أَنّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ , قَالَ : " مَنْ وَقَفَ بِعَرَفَاتٍ بِلَيْلٍ فَقَدْ أَدْرَكَ الْحَجَّ , وَمَنْ فَاتَهُ عَرَفَاتٌ بِلَيْلٍ فَقَدْ فَاتَهُ الْحَجُّ , فَلْيَحِلَّ بِعُمْرَةٍ وَعَلَيْهِ الْحَجُّ مِنْ قَابِلٍ " . رَحْمَةُ بْنُ مُصْعَبٍ ضَعِيفٌ , وَلَمْ يَأْتِ بِهِ غَيْرُهُ

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Kim kechasi Arafotda vuquf qilsa, hajga yetishibdi; kimdan kechasi Arafot oʻtib ketsa, hajni qoʻldan boy beribdi. Bas, u umra bilan ehromdan chiqsin va keyingi yili haj qilishi zimmasidadir», dedilar. Rahma ibn Musʼab zaifdir, buni undan boshqa hech kim keltirgan emas.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Ким кечаси Арафотда вуқуф қилса, ҳажга етишибди; кимдан кечаси Арафот ўтиб кетса, ҳажни қўлдан бой берибди. Бас, у умра билан эҳромдан чиқсин ва кейинги йили ҳаж қилиши зиммасидадир», дедилар. Раҳма ибн Мусъаб заифдир, буни ундан бошқа ҳеч ким келтирган эмас.

نا مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بْنِ عَلِيٍّ الْيَقْطِينِيُّ , نا مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بْنِ قُتَيْبَةَ , نا مُحَمَّدُ بْنُ عَمْرٍو الْغَزِّيُّ , نا يَحْيَى بْنُ عِيسَى , عَنِ ابْنِ أَبِي لَيْلَى , عَنْ عَطَاءٍ , عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ , قَالَ : قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " مَنْ أَدْرَكَ عَرَفَاتٍ فَوَقَفَ بِهَا , وَالْمُزْدَلِفَةَ , فَقَدْ تَمَّ حَجُّهُ , وَمَنْ فَاتَهُ عَرَفَاتٌ فَقَدْ فَاتَهُ الْحَجُّ , فَلْيَحِلَّ بِعُمْرَةٍ , وَعَلَيْهِ الْحَجُّ مِنْ قَابِلٍ "

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) aytdi: Rasululloh ﷺ: «Kim Arafotga yetishib, u yerda va Muzdalifada vuquf qilsa, uning haji tugal boʻlibdi. Kimdan Arafot oʻtib ketsa, hajni qoʻldan boy beribdi. Bas, u umra bilan ehromdan chiqsin va keyingi yili haj qilishi zimmasidadir», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) айтди: Расулуллоҳ ﷺ: «Ким Арафотга етишиб, у ерда ва Муздалифада вуқуф қилса, унинг ҳажи тугал бўлибди. Кимдан Арафот ўтиб кетса, ҳажни қўлдан бой берибди. Бас, у умра билан эҳромдан чиқсин ва кейинги йили ҳаж қилиши зиммасидадир», дедилар.

نا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ الْعَزِيزِ ، إِمْلاءً , نا مُحَمَّدُ بْنُ الْفَرَجِ مَوْلَى بَنِي هَاشِمٍ , نا مُحَمَّدُ بْنُ الزِّبْرِقَانِ , عَنْ هُدْبَةَ بْنِ الْمِنْهَالِ , عَنْ أَبِي حُصَيْنٍ , عَنْ إِبْرَاهِيمَ التَّيْمِيِّ , عَنْ أَبِيهِ , عَنْ أَبِي ذَرٍّ , قَالَ : " وَاللَّهِ مَا كَانَتِ الْمُتْعَةُ إِلا لَنَا خَاصَّةً وَلِلْمُحْصِرِ "

Abu Zar (roziyallohu anhu) aytdi: Allohga qasamki, mutʼa faqat bizgagina va (yoʻldan) toʻsilib qolgan kishigagina xos edi.Абу Зар (розияллоҳу анҳу) айтди: Аллоҳга қасамки, мутъа фақат бизгагина ва (йўлдан) тўсилиб қолган кишигагина хос эди.

نا أَبُو مُحَمَّدِ بْنُ صَاعِدٍ ، وَأَبُو حَامِدٍ الْحَضْرَمِيُّ ، قَالا : نا مُحَمَّدُ بْنُ زِيَادٍ الزِّيَادِيُّ , نا عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ مُحَمَّدٍ , نا رَبِيعَةُ بْنُ أَبِي عَبْدِ الرَّحْمَنِ , عَنِ الْحَارِثِ بْنِ بِلالِ بْنِ الْحَارِثِ , عَنْ أَبِيهِ , قَالَ : قُلْتُ : يَا رَسُولَ اللَّهِ , فَسْخُ الْحَجِّ لَنَا أَوْ لِمَنْ بَعْدَنَا ؟ فَقَالَ : " لا بَلْ لَنَا "

Horis ibn Bilol ibn Horis otasidan rivoyat qiladi, u aytdi: Men: «Yo Rasululloh, hajni faskh qilish bizgamikin yoki bizdan keyingilargamikin?» dedim. U zot: «Yoʻq, balki bizgadir», dedilar.Ҳорис ибн Билол ибн Ҳорис отасидан ривоят қилади, у айтди: Мен: «Ё Расулуллоҳ, ҳажни фаскҳ қилиш бизгамикин ёки биздан кейингиларгамикин?» дедим. У зот: «Йўқ, балки бизгадир», дедилар.

نا أَبُو عَبْدِ اللَّهِ الْمُعَدَّلُ أَحْمَدُ بْنُ عَمْرِو بْنِ عُثْمَانَ , نا أَحْمَدُ بْنُ عُثْمَانَ بْنِ حَكِيمٍ , نا أَبُو غَسَّانَ ، نا قَيْسٌ , عَنْ أَبِي حُصَيْنٍ , عَنْ إِبْرَاهِيمَ التَّيْمِيِّ , عَنْ أَبِيهِ , عَنْ أَبِي ذَرٍّ ، أَنَّهُ سُئِلَ عَنْ مُتْعَةِ الْحَجِّ , فَقَالَ : " هِيَ وَاللَّهِ لَنَا أَصْحَابَ مُحَمَّدٍ خَاصَّةً ، وَلَيْسَتْ لِسَائِرِ النَّاسِ إِلا لِلْمُحْصَرِ "

Abu Zardan haj mutʼasi haqida soʻralganida, u: «Allohga qasamki, u biz — Muhammadning ashoblarigagina xos edi; qolgan odamlar uchun emas, faqat (yoʻldan) toʻsilib qolgan kishi uchungina bordir», dedi.Абу Зардан ҳаж мутъаси ҳақида сўралганида, у: «Аллоҳга қасамки, у биз — Муҳаммаднинг ашобларигагина хос эди; қолган одамлар учун эмас, фақат (йўлдан) тўсилиб қолган киши учунгина бордир», деди.

نا إِسْمَاعِيلُ بْنُ يُونُسَ بْنِ يَاسِينَ ، نا عَلِيُّ بْنُ مُسْلِمٍ , نا عَبَّادُ بْنُ الْعَوَّامِ , عَنْ يَحْيَى بْنِ سَعِيدٍ , عَنِ الْمُرَقَّعِ الأَسَدِيِّ , عَنْ أَبِي ذَرٍّ , قَالَ : " لَمْ تَكُنْ مُتْعَةُ الْحَجِّ لأَحَدٍ أَنْ يُهِلَّ بِحَجَّةٍ ثُمَّ يَفْسَخُهَا بِعُمْرَةٍ , إِلا لِلرَّكْبِ الَّذِينَ كَانُوا مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ "

Abu Zar aytdi: Haj mutʼasi — kishining haj bilan ehromga kirib, soʻng uni umraga aylantirishi — Rasululloh ﷺ bilan birga boʻlgan ulovli jamoadan boshqa hech kimga boʻlgan emas.Абу Зар айтди: Ҳаж мутъаси — кишининг ҳаж билан эҳромга кириб, сўнг уни умрага айлантириши — Расулуллоҳ ﷺ билан бирга бўлган уловли жамоадан бошқа ҳеч кимга бўлган эмас.

نا مُحَمَّدُ بْنُ أَحْمَدَ بْنِ عَمْرِو بْنِ عَبْدِ الْخَالِقِ ، نا أَبُو عُلاثَةَ مُحَمَّدُ بْنُ عَمْرِو بْنِ خَالِدٍ ، نا أبِي , نا مُوسَى بْنُ أَعْيَنَ , عَنْ يَحْيَى بْنِ أَيُّوبَ , عَنْ يَحْيَى بْنِ سَعِيدٍ , عَنِ الْمُرَقَّعِ الأَسَدِيِّ , عَنْ أَبِي ذَرٍّ , أَنَّهُ قَالَ : " إِنَّهَا لَمْ تَكُنْ لأَحَدٍ مِنْ بَعْدِنَا أَنْ يُحْرِمَ أَحَدٌ مُهِلا بِحَجٍّ , ثُمَّ يَفْسَخُ حَجَّهُ بِعُمْرَةٍ قَبْلَ الْحَجِّ "

Abu Zar aytdi: Bizdan keyin hech kimga haj bilan ehromga kirib, soʻng hajdan oldin hajini umraga aylantirish (joiz) boʻlgan emas.Абу Зар айтди: Биздан кейин ҳеч кимга ҳаж билан эҳромга кириб, сўнг ҳаждан олдин ҳажини умрага айлантириш (жоиз) бўлган эмас.

نا مُحَمَّدُ بْنُ سُلَيْمَانَ النُّعْمَانِيُّ , نا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عَبْدِ الصَّمَدِ , نا عِيسَى بْنُ يُونُسَ , عَنْ يَحْيَى بْنِ سَعِيدٍ , عَنِ الْمُرَقَّعِ الأَسَدِيِّ , عَنْ أَبِي ذَرٍّ , قَالَ : " مَا كَانَ لأَحَدٍ أَنْ يُهِلَّ بِحَجَّةٍ ثُمَّ يَفْسَخُهَا بِعُمْرَةٍ , إِلا لِرَكْبٍ كَانُوا مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ "

Abu Zar aytdi: Hech kimga haj bilan ehromga kirib, soʻng uni umraga aylantirish (joiz) boʻlgan emas, faqat Rasululloh ﷺ bilan birga boʻlgan ulovli jamoagagina (boʻlgan).Абу Зар айтди: Ҳеч кимга ҳаж билан эҳромга кириб, сўнг уни умрага айлантириш (жоиз) бўлган эмас, фақат Расулуллоҳ ﷺ билан бирга бўлган уловли жамоагагина (бўлган).

نا الْقَاضِي بَدْرُ بْنُ الْهَيْثَمِ ، ثنا أَبُو كُرَيْبٍ ، نا أَبُو مُعَاوِيَةَ . ح وَنا أَبُو بَكْرٍ النَّيْسَابُورِيُّ , ثنا سَعْدَانُ بْنُ نَصْرٍ , نا أَبُو مُعَاوِيَةَ ، نا سَعْدُ بْنُ سَعِيدٍ , عَنِ الْقَاسِمِ بْنِ مُحَمَّدٍ , عَنْ عَائِشَةَ , أَنَّهَا سَاقَتْ بَدَنَتَيْنِ فَضَلَتَا , فَأَرْسَلَ إِلَيْهَا ابْنُ الزُّبَيْرِ بَدَنَتَيْنِ مَكَانَهُمَا , قَالَ : فَنَحَرَتْهُمَا , ثُمَّ وَجَدَتِ الْبَدَنَتَيْنِ الأُولَيَيْنِ فَنَحَرَتْهُمَا , وَقَالَتْ : " هَكَذَا السُّنَّةُ فِي الْبُدْنِ "

Qosim ibn Muhammad Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qiladi: u ikkita qurbonlik tuyasini haydab bordi, ular yoʻqolib qoldi. Shunda Ibn Zubayr unga ular oʻrniga ikkita tuya yubordi. U (roviy) dedi: Oisha ularni soʻydi; soʻng avvalgi ikki tuyani topib oldi va ularni ham soʻydi hamda: «Qurbonlik tuyalari borasida sunnat shudir», dedi.Қосим ибн Муҳаммад Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилади: у иккита қурбонлик туясини ҳайдаб борди, улар йўқолиб қолди. Шунда Ибн Зубайр унга улар ўрнига иккита туя юборди. У (ровий) деди: Оиша уларни сўйди; сўнг аввалги икки туяни топиб олди ва уларни ҳам сўйди ҳамда: «Қурбонлик туялари борасида суннат шудир», деди.

حَدَّثَنَا الْقَاضِي الْمَحَامِلِيُّ , ثنا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ شَبِيبٍ , نا عَبْدُ الْجَبَّارِ بْنُ سَعِيدٍ , نا ابْنُ أَبِي الزِّنَادِ , عَنْ مُوسَى بْنِ عُقْبَةَ , عَنْ أَبِي الزُّبَيْرِ ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ , قَالَ : سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ , يَقُولُ : " مَنْ أَهْدَى تَطَوُّعًا ثُمَّ ضَلَّتْ , فَلَيْسَ عَلَيْهِ الْبَدَلُ إِلا أَنْ يَشَاءَ , وَإِنْ كَانَتْ نَذْرًا فَعَلَيْهِ الْبَدَلُ "

Ibn Umar (roziyallohu anhumo) aytdi: Men Rasululloh ﷺ ning shunday deyayotganlarini eshitdim: «Kim nafl hady atab, soʻng u yoʻqolib qolsa, uning zimmasida oʻrnini toʻlash yoʻq, magar oʻzi xohlasa (boshqadir). Agar u nazr boʻlgan boʻlsa, uning oʻrnini toʻlash zimmasidadir».Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо) айтди: Мен Расулуллоҳ ﷺ нинг шундай деяётганларини эшитдим: «Ким нафл ҳадй атаб, сўнг у йўқолиб қолса, унинг зиммасида ўрнини тўлаш йўқ, магар ўзи хоҳласа (бошқадир). Агар у назр бўлган бўлса, унинг ўрнини тўлаш зиммасидадир».

نا أَبُو هُرَيْرَةَ مُحَمَّدُ بْنُ عَلِيِّ بْنِ حَمْزَةَ ، نا أَحْمَدُ بْنُ عَبْدِ الرَّحِيمِ أَبُو زَيْدٍ , نا مُحَمَّدُ بْنُ مُصْعَبٍ , نا الأَوْزَاعِيُّ ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَامِرٍ , عَنْ نَافِعٍ , عَنِ ابْنِ عُمَرَ , عَن النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ , قَالَ : " مَنْ أَهْدَى تَطَوُّعًا ثُمَّ عَطِبَتْ , فَإِنْ شَاءَ بَدَّلَ , وَإِنْ شَاءَ أَكَلَ , وَإِنْ كَانَ نَذْرًا فَلْيُبَدِّلْ "

Ibn Umar (roziyallohu anhumo) Nabiy ﷺ dan rivoyat qiladi, u zot: «Kim nafl hady atab, soʻng u halok boʻlsa, xohlasa oʻrniga boshqasini qoʻyadi, xohlasa yeydi. Agar u nazr boʻlgan boʻlsa, oʻrniga boshqasini qoʻysin», dedilar.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо) Набий ﷺ дан ривоят қилади, у зот: «Ким нафл ҳадй атаб, сўнг у ҳалок бўлса, хоҳласа ўрнига бошқасини қўяди, хоҳласа ейди. Агар у назр бўлган бўлса, ўрнига бошқасини қўйсин», дедилар.

نا أَحْمَدُ بْنُ إِسْحَاقَ بْنِ بُهْلُولٍ ، نا أَبُو سَعِيدٍ الأَشَجُّ ، ثنا يُونُسُ بْنُ بُكَيْرٍ , عَنِ ابْنِ إِسْحَاقَ , عَنِ الزُّهْرِيِّ ، عَنْ عُرْوَةَ , عَنِ الْمِسْوَرِ, يَعْنِي ابْنَ مَخْرَمَةَ , وَمَرْوَانَ بْنِ الْحَكَمِ , أَنَّهُمَا حَدَّثَا أَنّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ " سَاقَ يَوْمَ الْحُدَيْبِيَةِ سَبْعِينَ بَدَنَةً عَنْ سَبْعِمِائَةِ رَجُلٍ "

Misvar ibn Maxrama va Marvon ibn Hakam ikkalasi Nabiy ﷺ Hudaybiya kuni yetti yuz kishi nomidan yetmishta qurbonlik tuyasini haydab borganlarini rivoyat qildilar.Мисвар ибн Махрама ва Марвон ибн Ҳакам иккаласи Набий ﷺ Ҳудайбия куни етти юз киши номидан етмишта қурбонлик туясини ҳайдаб борганларини ривоят қилдилар.

نا أَبُو مُحَمَّدِ بْنُ صَاعِدٍ ، نا عَلِيُّ بْنُ الصَّبَّاحِ بْنُ عُمَارَةَ أَبُو الْحَسَنِ , نا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ عَبْدِ الْمَجِيدِ الْحَنَفِيُّ أَبُو عَلِيٍّ , نا أَيُّوبُ أَبُو الْجَمَلِ , نا عَطَاءُ بْنُ السَّائِبِ , عَنْ أَبِي عَبْدِ الرَّحْمَنِ ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَسْعُودٍ , قَالَ : قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " الْجَزُورُ فِي الأَضْحَى عَنْ عَشَرَةٍ " . نا ابْنُ صَاعِدٍ , نا محَمَّدُ بْنُ إِسْحَاقَ , نا زهَيْرُ بْنُ حَرْبٍ , نا عبَيْدُ اللَّهِ بْنُ عَبْدِ الْمَجِيدِ , بِإِسْنَادِهِ نَحْوَهُ . أَيُّوبُ أَبُو الْجَمَلِ ضَعِيفٌ , وَلَمْ يَرْوِهِ عَنْ عَطَاءٍ غَيْرُهُ

Abdulloh ibn Masʼud (roziyallohu anhu) aytdi: Rasululloh ﷺ: «Qurbonlikda tuya oʻn kishi nomidandir», dedilar. Ibn Soid Muhammad ibn Ishoqdan, u Zuhayr ibn Harbdan, u Ubaydulloh ibn Abdulmajiddan oʻsha sanad bilan shunga oʻxshash rivoyat qildi. Ayyub Abul-Jamal zaifdir, buni Atodan undan boshqa hech kim rivoyat qilgan emas.Абдуллоҳ ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу) айтди: Расулуллоҳ ﷺ: «Қурбонликда туя ўн киши номидандир», дедилар. Ибн Соид Муҳаммад ибн Ишоқдан, у Зуҳайр ибн Ҳарбдан, у Убайдуллоҳ ибн Абдулмажиддан ўша санад билан шунга ўхшаш ривоят қилди. Айюб Абул-Жамал заифдир, буни Атодан ундан бошқа ҳеч ким ривоят қилган эмас.

ثنا إِسْمَاعِيلُ بْنُ مُحَمَّدٍ الصَّفَّارُ , نا أَبُو قِلابَةَ ، نا مُعَلَّى بْنُ أَسَدٍ , نا عَبْدُ الْوَاحِدِ بْنُ زِيَادٍ , نا مُجَالِدُ بْنُ سَعِيدٍ , حَدَّثَنِي الشَّعْبِيُّ ، عَنْ جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ , قَالَ : " سَنَّ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ الْبَقَرَةَ وَالْجَزُورَ عَنْ سَبْعَةٍ "

Jobir ibn Abdulloh (roziyallohu anhumo) aytdi: Rasululloh ﷺ mol va tuyani yetti kishi nomidan (soʻyishni) sunnat qilib berdilar.Жобир ибн Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳумо) айтди: Расулуллоҳ ﷺ мол ва туяни етти киши номидан (сўйишни) суннат қилиб бердилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ مَخْلَدٍ ، نا مُحَمَّدُ بْنُ حَسَّانَ , نا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ مَهْدِيٍّ . ح وَنا الْحُسَيْنُ , وَالْقَاسِمُ ابْنَا إِسْمَاعِيلَ , قَالا : حَدَّثَنَا يُوسُفُ بْنُ مُوسَى , نا يَعْلَى بْنُ عُبَيْدٍ . ح وَنا مُحَمَّدُ بْنُ الْقَاسِمِ بْنِ زَكَرِيَّا , نا أَبُو كُرَيْبٍ ، نا يَحْيَى بْنُ آدَمَ , قَالُوا : نا سُفْيَانُ الثَّوْرِيُّ , عَنْ أَبِي الزُّبَيْرِ ، عَنْ جَابِرٍ , قَالَ : نَحَرْنَا يَوْمَ الْحُدَيْبِيَةِ سَبْعِينَ بَدَنَةً , الْبَدَنَةُ عَنْ سَبْعَةٍ , فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَوْمَئِذٍ : " لِيَشْتَرِكِ النَّفْرُ فِي الْهَدْيِ " . لَفْظُ ابْنِ مَهْدِيٍّ

Jobir (roziyallohu anhu) aytdi: Biz Hudaybiya kuni yetmishta badana soʻydik; badana yetti kishi nomidan (edi). Oʻsha kuni Rasululloh ﷺ: «Hadyda sherik boʻlinglar», dedilar. Bu Ibn Mahdiyning lafzi.Жобир (розияллоҳу анҳу) айтди: Биз Ҳудайбия куни етмишта бадана сўйдик; бадана етти киши номидан (эди). Ўша куни Расулуллоҳ ﷺ: «Ҳадйда шерик бўлинглар», дедилар. Бу Ибн Маҳдийнинг лафзи.

حَدَّثَنِي أَبُو طَالِبٍ أَحْمَدُ بْنُ نَصْرٍ ، ثنا هَاشِمُ بْنُ يُونُسَ , نا أَبُو صَالِحٍ كَاتِبُ اللَّيْثِ , نا يَحْيَى بْنُ أَيُّوبَ , عَنْ يَحْيَى بْنِ سَعِيدٍ , وَإِسْمَاعِيلَ بْنِ أُمَيَّةَ , وَابْنِ جُرَيْجٍ , حَدَّثُوهُ عَنْ أَيُّوبَ السَّخْتِيَانِيِّ , عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ , عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ , أَنَّهُ قَالَ : " مَنْ نَسِيَ شَيْئًا مِنْ نُسُكِهِ أَوْ تَرَكَهُ فَلْيُهْرِقْ دَمًا " . وَكَذَلِكَ رَوَاهُ عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ عُمَرَ , وَمَالِكُ بْنُ أَنَسٍ , وَسُفْيَانُ الثَّوْرِيُّ ، وَغَيْرُهُمْ , عَنْ أَيُّوبَ , عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ , عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ . وَنا الْحُسَيْنُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ , نا مُحَمَّدُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ الْحَسَّانِيُّ , نا ابْنُ نُمَيْرٍ , نا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ عُمَرَ , عَنْ أَيُّوبَ السَّخْتِيَانِيِّ , عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ , عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ , مِثْلَهُ

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) aytdi: Kim haj amallaridan birortasini unutsa yoki tark qilsa, qon toʻksin (qurbonlik soʻysin). Buni Ubaydulloh ibn Umar, Molik ibn Anas, Sufyon as-Savriy va boshqalar ham Ayyubdan, u Said ibn Jubayrdan, u Ibn Abbosdan shunday rivoyat qildilar. Husayn ibn Ismoil bizga Muhammad ibn Ismoil al-Hassoniydan, u Ibn Numayrdan, u Ubaydulloh ibn Umardan, u Ayyub as-Saxtiyoniydan, u Said ibn Jubayrdan, u Ibn Abbosdan shuning oʻzini rivoyat qildi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) айтди: Ким ҳаж амалларидан бирортасини унутса ёки тарк қилса, қон тўксин (қурбонлик сўйсин). Буни Убайдуллоҳ ибн Умар, Молик ибн Анас, Суфён ас-Саврий ва бошқалар ҳам Айюбдан, у Саид ибн Жубайрдан, у Ибн Аббосдан шундай ривоят қилдилар. Ҳусайн ибн Исмоил бизга Муҳаммад ибн Исмоил ал-Ҳассонийдан, у Ибн Нумайрдан, у Убайдуллоҳ ибн Умардан, у Айюб ас-Сахтиёнийдан, у Саид ибн Жубайрдан, у Ибн Аббосдан шунинг ўзини ривоят қилди.

نا مُحَمَّدُ بْنُ مَخْلَدٍ , نا مُحَمَّدُ بْنُ هَارُونَ الْفَلاسُ الْحَافِظُ , حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ يُونُسَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ , نا حَمَّادُ بْنُ خَالِدٍ , عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ الْعُمَرِيِّ , عَنْ أَيُّوبَ السَّخْتِيَانِيِّ , عَنْ عِكْرِمَةَ بْنِ خَالِدٍ , عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ , عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ , قَالَ : " مَنْ تَرَكَ مِنْ نُسُكِهِ شَيْئًا فَلْيُهْرِقْ دَمًا "

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) aytdi: Kim haj amallaridan birortasini tark qilsa, qon toʻksin.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) айтди: Ким ҳаж амалларидан бирортасини тарк қилса, қон тўксин.

نا عَلِيُّ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مُبَشِّرٍ ، نا أَحْمَدُ بْنُ سِنَانٍ الْقَطَّانُ , نا يَعْقُوبُ بْنُ مُحَمَّدٍ , حَدَّثَتْنَا كَرَامَةُ بِنْتُ الْحُسَيْنِ الْمَازِنِيَّةُ , قَالَتْ : سَمِعْتُ أبِي , يَذْكُرُ عَنْ أَبِي عَيَّاشٍ الأَنْصَارِيِّ ، عَنْ جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ الأَنْصَارِيِّ , عَنْ كَعْبِ بْنِ عَاصِمٍ الأَشْعَرِيِّ , أَنّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ " خَطَبَ بِمِنًى أَوْسَطَ أَيَّامِ الأَضْحَى " , يَعْنِي الْغَدَ مِنْ يَوْمِ النَّحْرِ

Kaʼb ibn Osim al-Ashʼariy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ Minoda qurbonlik kunlarining oʻrtasida — yaʼni nahr kunining ertasiga — xutba qildilar.Каъб ибн Осим ал-Ашъарий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ Минода қурбонлик кунларининг ўртасида — яъни наҳр кунининг эртасига — хутба қилдилар.

نا أَبُو عَلِيٍّ الصَّفَّارُ ، نا الدَّقِيقِيُّ ، نا يَزِيدُ بْنُ هَارُونَ , أنا شَرِيكٌ , عَنِ الأَعْمَشِ ، عَنْ عَمْرِو بْنِ مُرَّةَ , عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ , عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ , قَالَ : " إِنَّمَا التَّكْفِيرُ فِي الْعَمْدِ , وَإِنَّمَا غَلَّظُوا فِي الْخَطَأِ لِئَلا يَعُودُوا "

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) aytdi: Kaffarat faqat qasddagidadir; xatoda esa, qaytarmasinlar deb, (odamlar) qattiqlik qilganlar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) айтди: Каффарат фақат қасддагидадир; хатода эса, қайтармасинлар деб, (одамлар) қаттиқлик қилганлар.

نا إِسْمَاعِيلُ بْنُ يُونُسَ بْنِ يَاسِينَ ، نا إِسْحَاقُ بْنُ أَبِي إِسْرَائِيلَ , نا حَسَّانُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ , قَالَ : نا إبْرَاهِيمُ الصَّائِغُ , عَنْ عَطَاءٍ , عَنْ جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ , أَنّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ , قَالَ : " فِي الضَّبُعِ إِذَا أَصَابَهَا الْمُحْرِمُ جَزَاءُ كَبْشٍ مُسِنٍّ , وَتُؤْكَلُ "

Jobir ibn Abdulloh (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Ehromli kishi sirtlonga (tegib) uni oʻldirsa, jazosi yoshi yetgan bir qoʻchdir; uni yesa boʻladi», dedilar.Жобир ибн Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Эҳромли киши сиртлонга (тегиб) уни ўлдирса, жазоси ёши етган бир қўчдир; уни еса бўлади», дедилар.

ثنا مُحَمَّدُ بْنُ مَخْلَدٍ ، نا مُحَمَّدُ بْنُ عَمْرِو بْنِ أَبِي مَذْعُورٍ , ثنا يَحْيَى بْنُ الْمُتَوَكِّلِ , عَنِ ابْنِ جُرَيْجٍ , عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُبَيْدِ بْنِ عُمَيْرٍ , عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِي عَمَّارٍ , قَالَ : سَأَلْتُ جَابِرَ بْنَ عَبْدِ اللَّهِ عَنِ الضَّبُعِ , فَقَالَ : فِيهَا كَبْشٌ " , فَقُلْتُ : " فَرِيضَةٌ ؟ فَقَالَ : نَعَمْ " , قُلْتُ : " أَنْتَ سَمِعْتَهُ مِنْ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ؟ قَالَ : نَعَمْ , كَذَا قَالَ : فَرِيضَةٌ "

Abdurrahmon ibn Abu Ammor aytdi: Men Jobir ibn Abdullohdan sirtlon haqida soʻradim. U: «Unda bir qoʻch bor», dedi. Men: «Farizami?» dedim. U: «Ha», dedi. Men: «Buni Rasululloh ﷺ dan eshitganmisan?» dedim. U: «Ha», dedi. U shunday, «fariza», deb aytdi.Абдурраҳмон ибн Абу Аммор айтди: Мен Жобир ибн Абдуллоҳдан сиртлон ҳақида сўрадим. У: «Унда бир қўч бор», деди. Мен: «Фаризами?» дедим. У: «Ҳа», деди. Мен: «Буни Расулуллоҳ ﷺ дан эшитганмисан?» дедим. У: «Ҳа», деди. У шундай, «фариза», деб айтди.

حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ أَحْمَدَ بْنِ الْحُسَيْنِ الْقِرْمِيسِينِيُّ , نا الْوَلِيدُ بْنُ حَمَّادٍ الرَّمْلِيُّ , نا ابْنُ أَبِي السَّرِيِّ , نا الْوَلِيدُ , عَنِ ابْنِ جُرَيْجٍ , عَنْ عَمْرِو بْنِ أَبِي عَمْرٍو , عَنِ عِكْرِمَةَ , عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ , قَالَ : قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " الضَّبُعُ صَيْدٌ " , وَجَعَلَ فِيهَا كَبْشًا

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) aytdi: Rasululloh ﷺ: «Sirtlon — ovdir», dedilar va unga bir qoʻchni (jazo qilib) belgiladilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) айтди: Расулуллоҳ ﷺ: «Сиртлон — овдир», дедилар ва унга бир қўчни (жазо қилиб) белгиладилар.

نا الْحُسَيْنُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ ، نا الْفَضْلُ بْنُ يَعْقُوبَ الرُّخَامِيُّ , نا سَعِيدُ بْنُ مَسْلَمَةَ , نا إِسْمَاعِيلُ بْنُ أُمَيَّةَ , عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُبَيْدِ بْنِ عُمَيْرٍ , عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِي عَمَّارٍ , عَنْ جَابِرٍ , قَالَ : قُلْتُ : " أَيُؤْكَلُ الضَّبُعُ ؟ قَالَ : نَعَمْ " , قُلْتُ : " أَصَيْدٌ هِيَ ؟ قَالَ : نَعَمْ " , قُلْتُ : " أَسَمِعْتَ ذَلِكَ مِنْ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ؟ قَالَ : نَعَمْ "

Jobir (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Men: «Sirtlon yeyiladimi?» dedim. U: «Ha», dedi. Men: «U ovmi?» dedim. U: «Ha», dedi. Men: «Buni Rasululloh ﷺ dan eshitganmisan?» dedim. U: «Ha», dedi.Жобир (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Мен: «Сиртлон ейиладими?» дедим. У: «Ҳа», деди. Мен: «У овми?» дедим. У: «Ҳа», деди. Мен: «Буни Расулуллоҳ ﷺ дан эшитганмисан?» дедим. У: «Ҳа», деди.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْقَاسِمِ بْنِ زَكَرِيَّا ، نا أَبُو كُرَيْبٍ ، نا قَبِيصَةُ , عَنْ سُفْيَانَ , عَنْ إِسْمَاعِيلَ بْنِ أُمَيَّةَ , عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُبَيْدِ بْنِ عُمَيْرٍ , عَنِ ابْنِ أَبِي عَمَّارٍ , قَالَ : سَأَلْتُ جَابِرَ بْنَ عَبْدِ اللَّهِ عَنِ الضَّبُعِ , فَقُلْتُ : صَيْدٌ هِيَ ؟ قَالَ : نَعَمْ " , قُلْتُ : " آكُلُهَا ؟ قَالَ : نَعَمْ " , قُلْتُ : " سَمِعْتَ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ؟ قَالَ : نَعَمْ "

Ibn Abu Ammor aytdi: Men Jobir ibn Abdullohdan sirtlon haqida soʻradim va: «U ovmi?» dedim. U: «Ha», dedi. Men: «Uni yeymanmi?» dedim. U: «Ha», dedi. Men: «Buni Rasululloh ﷺ dan eshitganmisan?» dedim. U: «Ha», dedi.Ибн Абу Аммор айтди: Мен Жобир ибн Абдуллоҳдан сиртлон ҳақида сўрадим ва: «У овми?» дедим. У: «Ҳа», деди. Мен: «Уни ейманми?» дедим. У: «Ҳа», деди. Мен: «Буни Расулуллоҳ ﷺ дан эшитганмисан?» дедим. У: «Ҳа», деди.

نا أَبُو بَكْرٍ النَّيْسَابُورِيُّ ، نا عَلانُ بْنُ الْمُغِيرَةِ , نا سَعِيدُ بْنُ أَبِي مَرْيَمَ , نا يَحْيَى بْنُ أَيُّوبَ , نا إِسْمَاعِيلُ بْنُ أُمَيَّةَ , وَابْنُ جُرَيْجٍ , وَجَرِيرُ بْنُ حَازِمٍ , أَنَّ عُبَيْدَ اللَّهِ بْنَ عُبَيْدِ بْنِ عُمَيْرٍ أَخْبَرَهُمْ , حَدَّثَنِي عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ أَبِي عَمَّارٍ , أَنَّهُ سَأَلَ جَابِرًا " /عَنِ الضَّبُعِ , قَالَ : آكُلُهَا ؟ قَالَ : نَعَمْ " , قُلْتُ : " أَصَيْدٌ هِيَ ؟ قَالَ : نَعَمْ " , قُلْتُ : " سَمِعْتَ ذَلِكَ مِنْ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ؟ قَالَ : نَعَمْ "

Abdurrahmon ibn Abu Ammor Jobirdan sirtlon haqida soʻradi: «Uni yeymanmi?» dedi. U: «Ha», dedi. «U ovmi?» dedim. U: «Ha», dedi. «Buni Rasululloh ﷺ dan eshitganmisan?» dedim. U: «Ha», dedi.Абдурраҳмон ибн Абу Аммор Жобирдан сиртлон ҳақида сўради: «Уни ейманми?» деди. У: «Ҳа», деди. «У овми?» дедим. У: «Ҳа», деди. «Буни Расулуллоҳ ﷺ дан эшитганмисан?» дедим. У: «Ҳа», деди.

نا مُحَمَّدُ بْنُ الْقَاسِمِ بْنِ زَكَرِيَّا ، نا أَبُو كُرَيْبٍ ، نا قَبِيصَةُ , عَنْ جَرِيرِ بْنِ حَازِمٍ , حَدَّثَنِي عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عُبَيْدِ بْنِ عُمَيْرٍ , عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِي عَمَّارٍ , عَنْ جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ , قَالَ : سُئِلَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَنِ الضَّبُعِ , فَقَالَ : " هِيَ صَيْدٌ , وَجَعَلَ فِيهَا إِذَا أَصَابَهَا الْمُحْرِمُ كَبْشًا "

Jobir ibn Abdulloh (roziyallohu anhumo) aytdi: Rasululloh ﷺ dan sirtlon haqida soʻraldi. U zot: «U ovdir», dedilar va ehromli kishi unga (tegib oʻldirsa) bir qoʻchni belgiladilar.Жобир ибн Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳумо) айтди: Расулуллоҳ ﷺ дан сиртлон ҳақида сўралди. У зот: «У овдир», дедилар ва эҳромли киши унга (тегиб ўлдирса) бир қўчни белгиладилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْقَاسِمِ بْنِ زَكَرِيَّا ، نا أَبُو كُرَيْبٍ ، نا ابْنُ فُضَيْلٍ , عَنِ الأَجْلَحِ , عَنْ أَبِي الزُّبَيْرِ ، عَنْ جَابِرٍ , عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ , قَالَ : " فِي الضَّبُعِ إِذَا أَصَابَهُ الْمُحْرِمُ كَبْشٌ , وَفِي الظَّبْيِ شَاةٌ , وَفِي الأَرْنَبِ عَنَاقٌ , وَفِي الْيَرْبُوعِ جَفْرَةٌ " . قَالَ : وَالْجَفْرَةُ الَّتِي قَدِ ارْتَعَتْ

Jobir (roziyallohu anhu) Nabiy ﷺ dan rivoyat qiladi, u zot: «Ehromli kishi sirtlonni oʻldirsa — bir qoʻch, kiyikda — bir qoʻy, quyonda — bir uloq, sakovulsichqonda — bir jafra (bor)», dedilar. U (roviy) dedi: jafra — oʻtlay boshlagan (ulaoqcha)dir.Жобир (розияллоҳу анҳу) Набий ﷺ дан ривоят қилади, у зот: «Эҳромли киши сиртлонни ўлдирса — бир қўч, кийикда — бир қўй, қуёнда — бир улоқ, саковулсичқонда — бир жафра (бор)», дедилар. У (ровий) деди: жафра — ўтлай бошлаган (улаоқча)дир.

نا أَبُو مُحَمَّدِ بْنُ صَاعِدٍ ، نا يَعْقُوبُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ , نا هِشَامٌ , نا مَنْصُورٌ , عَنْ عَطَاءٍ , عَنْ جَابِرٍ , قَالَ : " قَضَى فِي الضَّبُعِ بِكَبْشٍ " . كَذَا قَالَ لَنَا يَعْقُوبُ : قَضَى

Ato Jobir (roziyallohu anhu)dan rivoyat qiladi, u: «Sirtlonda bir qoʻch (bilan) hukm qilindi», dedi. Yaʼqub bizga shunday, «hukm qildi», deb aytdi.Ато Жобир (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилади, у: «Сиртлонда бир қўч (билан) ҳукм қилинди», деди. Яъқуб бизга шундай, «ҳукм қилди», деб айтди.

نا مُحَمَّدُ بْنُ الْقَاسِمِ بْنِ زَكَرِيَّا ، نا عَبَّادُ بْنُ يَعْقُوبَ , نا أَبُو مَلَكٍ الْجَنْبِيُّ , عَنْ عَبْدِ الْمَلِكِ , عَنْ عَطَاءٍ , عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ , فِي حَمَامِ الْحَرَمِ , " فِي الْحَمَامَةِ شَاةٌ , وَفِي بَيْضَتَيْنِ دِرْهَمٌ , وَفِي النَّعَامَةِ جَزُورٌ , وَفِي الْبَقَرَةِ بَقَرَةٌ , وَفِي الْحِمَارِ بَقَرَةٌ "

Ato Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan Haram kaptarlari haqida rivoyat qiladi: «Kaptarda bir qoʻy, ikki tuxumda bir dirham, tuyaqushda bir tuya, sigirda bir sigir, yovvoyi eshakda bir sigir (jazo bordir)».Ато Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан Ҳарам каптарлари ҳақида ривоят қилади: «Каптарда бир қўй, икки тухумда бир дирҳам, туяқушда бир туя, сигирда бир сигир, ёввойи эшакда бир сигир (жазо бордир)».

نا أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ سَعِيدٍ ، نا الْحَسَنُ بْنُ عَلِيِّ بْنِ بَزِيعٍ , نا سَعِيدُ بْنُ عُثْمَانَ , نا أَبُو مَرْيَمَ ، حَدَّثَنِي الأَجْلَحُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ , حَدَّثَنِي أَبُو الزُّبَيْرِ ، عَنْ جَابِرٍ , قَالَ : " قَضَى رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي الظَّبْيِ شَاةً , وَفِي الضَّبُعِ كَبْشًا , وَفِي الأَرْنَبِ عَنَاقًا , وَفِي الْيَرْبُوعِ جَفْرَةً " . فَقُلْتُ لابْنِ الزُّبَيْرِ : وَمَا الْجَفْرَةُ ؟ قَالَ : الَّتِي قَدْ فُطِمَتْ وَرَعَتْ

Jobir (roziyallohu anhu) aytdi: Rasululloh ﷺ kiyikda bir qoʻy, sirtlonda bir qoʻch, quyonda bir uloq, sakovulsichqonda bir jafra (jazosini) hukm qildilar. Men Ibn Zubayrga: «Jafra nima?» dedim. U: «Sutdan ajratilgan va oʻtlay boshlagani», dedi.Жобир (розияллоҳу анҳу) айтди: Расулуллоҳ ﷺ кийикда бир қўй, сиртлонда бир қўч, қуёнда бир улоқ, саковулсичқонда бир жафра (жазосини) ҳукм қилдилар. Мен Ибн Зубайрга: «Жафра нима?» дедим. У: «Сутдан ажратилган ва ўтлай бошлагани», деди.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْقَاسِمِ بْنِ زَكَرِيَّا ، نا عَبَّادُ بْنُ يَعْقُوبَ , نا إِبْرَاهِيمُ بْنُ أَبِي يَحْيَى , عَنْ حُسَيْنِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عَبَّاسٍ , عَنْ عِكْرِمَةَ , عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ , عَنْ كَعْبِ بْنِ عُجْرَةَ , " أَنّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَضَى فِي بَيْضِ نَعَامٍ أَصَابَهُ مُحْرِمٌ بِقَدْرِ ثَمَنِهِ " . وَنا أَبُو عُبَيْدٍ الْقَاسِمُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ , نا سعْدَانُ بْنُ نَصْرٍ , نا موسَى بْنُ دَاوُدَ , نا إبْرَاهِيمُ بْنُ مُحَمَّدٍ , عَنْ حُسَيْنِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ , بِهَذَا , وَقَالَ : بِقِيمَتِهِ

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) Kaʼb ibn Ujradan rivoyat qiladi: Nabiy ﷺ ehromli kishi (sindirib yuborgan) tuyaqush tuxumi haqida uning bahosi miqdorida hukm qildilar. Abu Ubayd Qosim ibn Ismoil bizga Saʼdon ibn Nasrdan, u Muso ibn Dovuddan, u Ibrohim ibn Muhammaddan, u Husayn ibn Abdullohdan shuni rivoyat qildi va: «uning qiymati bilan», dedi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) Каъб ибн Ужрадан ривоят қилади: Набий ﷺ эҳромли киши (синдириб юборган) туяқуш тухуми ҳақида унинг баҳоси миқдорида ҳукм қилдилар. Абу Убайд Қосим ибн Исмоил бизга Саъдон ибн Насрдан, у Мусо ибн Довуддан, у Иброҳим ибн Муҳаммаддан, у Ҳусайн ибн Абдуллоҳдан шуни ривоят қилди ва: «унинг қиймати билан», деди.

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ الْهَيْثَمِ بْنِ خَالِدٍ الطَّيِّبِيُّ , نا طَاهِرُ بْنُ خَالِدِ بْنِ نِزَارٍ , نا أَبِي , نا إِبْرَاهِيمُ بْنُ طَهْمَانَ , عَنْ مَطَرٍ الْوَرَّاقِ , عَنْ مُعَاوِيَةَ بْنِ قُرَّةَ , عَنْ شَيْخٍ مِنَ الأَنْصَارِ , أَنَّهُ حَدَّثَهُ أَنَّ رَجُلا كَانَ مُحْرِمًا عَلَى رَاحِلَتِهِ فَأَتَى عَلَى أُدْحِيِّ نَعَامَةٍ , فَأَصَابَ مِنْ بَيْضِهَا فَسَقَطَ فِي يَدَيْهِ , فَأَفْتَاهُ عَلِيُّ بْنُ أَبِي طَالِبٍ عَلَيْهِ السَّلامُ أَنْ يَشْتَرِيَ بَنَاتِ مَخَاضٍ فَيَضْرِبُهُنَّ , فَمَا أَنْتَجَ مِنْهُنَّ أَهْدَاهُ إِلَى الْبَيْتِ وَمَا لَمْ يُنْتِجْ مِنْهُنَّ أَجْزَأَ عَنْهُ , لأَنَّ الْبِيضَ مِنْهُ مَا يَصْلُحُ وَمِنْهُ مَا يَفْسُدُ , قَالَ : فَأَتَى الرَّجُلُ إِلَى النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَأَخْبَرَهُ بِمَا أَفْتَاهُ عَلِيُّ بْنُ أَبِي طَالِبٍ , فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " قَدْ قَالَ عَلِيُّ مَا قَالَ , فَهَلْ لَكَ فِي الرُّخْصَةِ ؟ " , قَالَ : نَعَمْ , قَالَ : " فَإِنَّ فِي كُلِّ بَيْضَةِ نَعَامٍ إِطْعَامُ مِسْكِينٍ أَوْ صَوْمُ يَوْمٍ " . نا الْحُسَيْنُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ , نا يَحْيَى بْنُ زَكَرِيَّا بْنِ يَحْيَى الْمَدَائِنِيُّ , نا شبَابَةُ بْنُ سَوَّارٍ , نا الْمُغِيرَةُ بْنُ مُسْلِمٍ , عَنْ مَطَرٍ , عَنْ مُعَاوِيَةَ بْنِ قُرَّةَ , عَنْ شَيْخٍ مِنْ أَهْلِ هَجَرَ , عَنْ عَلِيِّ بْنِ أَبِي طَالِبٍ عَلَيْهِ السَّلامُ , عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ , نَحْوَهُ . حَدَّثَنَا الْحُسَيْنُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ ، نا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ الصَّيْرَفِيُّ , نا يَزِيدُ , أنا ابْنُ أَبِي عَرُوبَةَ , عَنْ مَطَرٍ , عَنْ مُعَاوِيَةَ بْنِ قُرَّةَ , عَنْ رَجُلٍ مِنَ الأَنْصَارِ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ

Ansorlardan boʻlgan bir shayx rivoyat qildiki, bir kishi ehromli holida ulovi ustida ketayotib, tuyaqush uyasiga duch keldi va uning tuxumlaridan (sindirib) zarar yetkazdi, soʻng pushaymon boʻldi. Ali ibn Abu Tolib (alayhissalom) unga yosh urgʻochi tuyalar sotib olib, ularni qochirishni, ulardan tugʻilganini Baytga hadiy qilib yuborishni, tugʻmaganlari esa unga kifoya qilishini fatvo qildi; chunki tuxumning bir qismi butun chiqadi, bir qismi buziladi. U (roviy) dedi: Soʻng haligi kishi Nabiy ﷺ ning oldilariga kelib, Ali ibn Abu Tolib unga qilgan fatvoni aytdi. Shunda Rasululloh ﷺ: «Ali aytganini aytibdi. Yengillikni xohlaysanmi?» dedilar. U: «Ha», dedi. U zot: «Har bir tuyaqush tuxumida bir miskinni taomlantirish yoki bir kun roʻza tutish bordir», dedilar. Husayn ibn Ismoil bizga Yahyo ibn Zakariyo ibn Yahyo al-Madoiniydan, u Shaboba ibn Savvordan, u Mugʻira ibn Muslimdan, u Matardan, u Muoviya ibn Qurradan, u Hajar ahlidan boʻlgan bir shayxdan, u Ali ibn Abu Tolib (alayhissalom)dan, u Nabiy ﷺ dan shunga oʻxshash rivoyat qildi. Husayn ibn Ismoil bizga Muhammad ibn Abdurrahmon as-Sayrafiydan, u Yaziddan, u Ibn Abu Arubadan, u Matardan, u Muoviya ibn Qurradan, u Nabiy ﷺ ning ashoblaridan boʻlgan ansorlik bir kishidan (rivoyat qildi).Ансорлардан бўлган бир шайх ривоят қилдики, бир киши эҳромли ҳолида улови устида кетаётиб, туяқуш уясига дуч келди ва унинг тухумларидан (синдириб) зарар етказди, сўнг пушаймон бўлди. Али ибн Абу Толиб (алайҳиссалом) унга ёш урғочи туялар сотиб олиб, уларни қочиришни, улардан туғилганини Байтга ҳадий қилиб юборишни, туғмаганлари эса унга кифоя қилишини фатво қилди; чунки тухумнинг бир қисми бутун чиқади, бир қисми бузилади. У (ровий) деди: Сўнг ҳалиги киши Набий ﷺ нинг олдиларига келиб, Али ибн Абу Толиб унга қилган фатвони айтди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ: «Али айтганини айтибди. Енгилликни хоҳлайсанми?» дедилар. У: «Ҳа», деди. У зот: «Ҳар бир туяқуш тухумида бир мискинни таомлантириш ёки бир кун рўза тутиш бордир», дедилар. Ҳусайн ибн Исмоил бизга Яҳё ибн Закариё ибн Яҳё ал-Мадоинийдан, у Шабоба ибн Саввордан, у Муғира ибн Муслимдан, у Матардан, у Муовия ибн Қуррадан, у Ҳажар аҳлидан бўлган бир шайхдан, у Али ибн Абу Толиб (алайҳиссалом)дан, у Набий ﷺ дан шунга ўхшаш ривоят қилди. Ҳусайн ибн Исмоил бизга Муҳаммад ибн Абдурраҳмон ас-Сайрафийдан, у Язиддан, у Ибн Абу Арубадан, у Матардан, у Муовия ибн Қуррадан, у Набий ﷺ нинг ашобларидан бўлган ансорлик бир кишидан (ривоят қилди).

وَنا الْحُسَيْنُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ , نا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ , نا مُحَمَّدُ بْنُ مِنْهَالٍ , نا يَزِيدُ بْنُ زُرَيْعٍ , عَنْ سَعِيدِ بْنِ أَبِي عَرُوبَةَ , عَنْ مَطَرٍ , عَنْ مُعَاوِيَةَ بْنِ قُرَّةَ , حَدَّثَنِي عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ أَبِي لَيْلَى , عَنْ عَلِيٍّ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ , أَنَّ رَجُلا أَوْطَأَ بَعِيرُهُ أُدْحِيَّ نَعَامَةٍ وَهُوَ مُحْرِمٌ , فَأَتَى عَلِيًّا يَذْكُرُ ذَلِكَ لَهُ , فَقَالَ : عَلَيْكَ فِي كُلِّ بَيْضَةٍ ضَرَبْتَ نَاقَةٌ أَوْ جَنِينُ نَاقَةٍ , فَأَتَى النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَذَكَرَ لَهُ ذَلِكَ , فَقَالَ لَهُ : " قَدْ قَالَ عَلِيُّ فِيهَا مَا قَالَ , وَلَكِنْ هَلُمَّ إِلَى الرُّخْصَةِ عَلَيْكَ فِي كُلِّ بَيْضَةٍ صِيَامُ يَوْمٍ , أَوْ إِطْعَامُ مِسْكِينٍ "

Abdurrahmon ibn Abu Laylo Ali (roziyallohu anhu)dan rivoyat qiladi: bir kishining tuyasi, u ehromli holida, tuyaqush uyasini bosib ketdi. U Alining oldiga kelib buni aytdi. Ali: «Har bir tuxum uchun zimmangda tuyani qochirish yoki tuyaning homilasi bor», dedi. Soʻng u Nabiy ﷺ ning oldilariga kelib buni aytdi. U zot unga: «Ali bu haqda aytganini aytibdi. Lekin yengillikka kel: har bir tuxum uchun zimmangda bir kun roʻza tutish yoki bir miskinni taomlantirish bordir», dedilar.Абдурраҳмон ибн Абу Лайло Али (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилади: бир кишининг туяси, у эҳромли ҳолида, туяқуш уясини босиб кетди. У Алининг олдига келиб буни айтди. Али: «Ҳар бир тухум учун зиммангда туяни қочириш ёки туянинг ҳомиласи бор», деди. Сўнг у Набий ﷺ нинг олдиларига келиб буни айтди. У зот унга: «Али бу ҳақда айтганини айтибди. Лекин енгилликка кел: ҳар бир тухум учун зиммангда бир кун рўза тутиш ёки бир мискинни таомлантириш бордир», дедилар.

نا أَبُو عُبَيْدٍ الْمَحَامِلِيُّ ، نا سَعِيدُ بْنُ يَحْيَى الأُمَوِيُّ , نا عَبْدَةُ بْنُ سُلَيْمَانَ , عَنْ سَعِيدٍ , عَنْ قَتَادَةَ , عَنْ مُعَاوِيَةَ بْنِ قُرَّةَ , أَنَّ رَجُلا أَوْطَأَ بَعِيرُهُ أُدْحِيَّ نَعَامَةٍ , فَسَأَلَ عَلِيًّا عَلَيْهِ السَّلامُ عَنْ ذَلِكَ , فَقَالَ : عَلَيْكَ لِكُلِّ بَيْضَةٍ ضِرَابُ نَاقَةٍ , أَوْ جَنِينُ نَاقَةٍ , فَانْطَلَقَ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَأَخْبَرَهُ بِمَا قَالَ عَلِيُّ عَلَيْهِ السَّلامُ , فَقَالَ : " قَدْ قَالَ مَا سَمِعْتَ هَلُمَّ إِلَى الرُّخْصَةِ : عَلَيْكَ لِكُلِّ بَيْضَةٍ صِيَامُ يَوْمٍ أَوْ إِطْعَامُ مِسْكِينٍ "

Muoviya ibn Qurra rivoyat qildiki, bir kishining tuyasi tuyaqush uyasini bosib ketdi. U bu haqda Ali (alayhissalom)dan soʻradi. Ali: «Har bir tuxum uchun zimmangda tuyani qochirish yoki tuyaning homilasi bor», dedi. Soʻng u Rasululloh ﷺ ning huzurlariga borib, Ali (alayhissalom) aytganini xabar qildi. U zot: «U sen eshitganini aytibdi. Yengillikka kel: har bir tuxum uchun zimmangda bir kun roʻza tutish yoki bir miskinni taomlantirish bordir», dedilar.Муовия ибн Қурра ривоят қилдики, бир кишининг туяси туяқуш уясини босиб кетди. У бу ҳақда Али (алайҳиссалом)дан сўради. Али: «Ҳар бир тухум учун зиммангда туяни қочириш ёки туянинг ҳомиласи бор», деди. Сўнг у Расулуллоҳ ﷺ нинг ҳузурларига бориб, Али (алайҳиссалом) айтганини хабар қилди. У зот: «У сен эшитганини айтибди. Енгилликка кел: ҳар бир тухум учун зиммангда бир кун рўза тутиш ёки бир мискинни таомлантириш бордир», дедилар.

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرٍ النَّيْسَابُورِيُّ ، حَدَّثَنَا عِيسَى بْنُ أَبِي عِمْرَانَ , حَدَّثَنَا الْوَلِيدُ بْنُ مُسْلِمٍ , وَنا مُحَمَّدُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ بْنِ نَيْرُوزٍ , نا مُحَمَّدُ بْنُ عَوْفٍ , نا سُلَيْمَانُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ , نا الْوَلِيدُ بْنُ مُسْلِمٍ , وَنا أَبُو بَكْرِ بْنُ مُجَاهِدٍ الْمُقْرِئُ , نا أَحْمَدُ بْنُ مَنْصُورٍ , ثنا صَفْوَانُ بْنُ صَالِحٍ , نا الْوَلِيدُ , نا ابْنُ جُرَيْجٍ , عَنْ أَبِي الزِّنَادِ ، عَنِ الأَعْرَجِ , عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ , قَالَ : قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " فِي بَيْضَةِ نَعَامٍ صِيَامُ يَوْمٍ أَوْ إِطْعَامُ مِسْكِينٍ " . نا محَمَّدُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ الْفَارِسِيُّ , نا عبَّاسُ بْنُ أَحْمَدَ بْنِ الأَزْهَرِ , نا دحَيْمٌ , نا الْوَلِيدُ , بِإِسْنَادِهِ مِثْلَهُ

Abu Hurayra (roziyallohu anhu) aytdi: Rasululloh ﷺ: «Tuyaqush tuxumida bir kun roʻza tutish yoki bir miskinni taomlantirish bordir», dedilar. Muhammad ibn Ismoil al-Forisiy bizga Abbos ibn Ahmad ibn Azhardan, u Duhaymdan, u Validdan oʻsha sanad bilan shuning oʻzini rivoyat qildi.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу) айтди: Расулуллоҳ ﷺ: «Туяқуш тухумида бир кун рўза тутиш ёки бир мискинни таомлантириш бордир», дедилар. Муҳаммад ибн Исмоил ал-Форисий бизга Аббос ибн Аҳмад ибн Азҳардан, у Дуҳаймдан, у Валиддан ўша санад билан шунинг ўзини ривоят қилди.

نا مُحَمَّدُ بْنُ الْقَاسِمِ , نا أَبُو سَعِيدٍ ، نا أَبُو خَالِدٍ الأَحْمَرُ ، عَنِ ابْنِ جُرَيْجٍ , أَخْبَرَنِي أَبُو الزِّنَادِ ، عَنْ مَنْ أَخْبَرَهُ , عَنْ عَائِشَةَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهَا , قَالَتْ : قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ . وَحَدَّثَنَا أَبُو بَكْرٍ النَّيْسَابُورِيُّ , نا عَلِيُّ بْنُ سَعِيدٍ النَّسَائِيُّ , نا أَبُو عَاصِمٍ , عَنِ ابْنِ جُرَيْجٍ , عَنْ زِيَادِ بْنِ سَعْدٍ , عَنْ أَبِي الزِّنَادِ , عَنْ رَجُلٍ , عَنْ عَائِشَةَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهَا , أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ , قَالَ : " فِي بَيْضَةِ نَعَامٍ كَسَرَهُ رَجُلٌ مُحْرِمٌ صِيَامُ يَوْمٍ فِي كُلِّ بَيْضَةٍ " . قَالَ أَبُو خَالِدٍ : فِي بَيْضِ النَّعَامِ يُصِيبُهُ الْمُحْرِمُ صِيَامُ يَوْمٍ

Abu Zinod oʻziga xabar bergan kishidan, u Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qiladi, u: «Rasululloh ﷺ dedilar», dedi. Abu Bakr an-Naysoburiy bizga Ali ibn Said an-Nasoiydan, u Abu Osimdan, u Ibn Jurayjdan, u Ziyod ibn Saʼddan, u Abu Zinoddan, u bir kishidan, u Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qildiki, Rasululloh ﷺ: «Ehromli kishi singdirgan tuyaqush tuxumida — har bir tuxum uchun bir kun roʻza tutish bordir», dedilar. Abu Xolid: «Ehromli kishi zarar yetkazgan tuyaqush tuxumlarida bir kun roʻza tutish (bordir)», dedi.Абу Зинод ўзига хабар берган кишидан, у Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилади, у: «Расулуллоҳ ﷺ дедилар», деди. Абу Бакр ан-Найсобурий бизга Али ибн Саид ан-Насоийдан, у Абу Осимдан, у Ибн Журайждан, у Зиёд ибн Саъддан, у Абу Зиноддан, у бир кишидан, у Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилдики, Расулуллоҳ ﷺ: «Эҳромли киши сингдирган туяқуш тухумида — ҳар бир тухум учун бир кун рўза тутиш бордир», дедилар. Абу Холид: «Эҳромли киши зарар етказган туяқуш тухумларида бир кун рўза тутиш (бордир)», деди.

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ حَبَّانَ النَّيْسَابُورِيُّ , نا مُحَمَّدُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ الإِسْمَاعِيلِيُّ , نا مُحَمَّدُ بْنُ يُوسُفَ , نا أَبُو قُرَّةَ ، عَنِ ابْنِ جُرَيْجٍ , أَخْبَرَنِي زِيَادُ بْنُ سَعْدٍ , عَنْ أَبِي الزِّنَادِ ، عَنْ عُرْوَةَ , عَنْ عَائِشَةَ , عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ " حَكَمَ فِي بَيْضِ النَّعَامِ كَسَرَهُ رَجُلٌ مُحْرِمٌ صِيَامَ يَوْمٍ لِكُلِّ بَيْضَةٍ "

Oisha (roziyallohu anho) Nabiy ﷺ dan rivoyat qiladi: u zot ehromli kishi singdirgan tuyaqush tuxumlari haqida har bir tuxum uchun bir kun roʻza tutishni hukm qildilar.Оиша (розияллоҳу анҳо) Набий ﷺ дан ривоят қилади: у зот эҳромли киши сингдирган туяқуш тухумлари ҳақида ҳар бир тухум учун бир кун рўза тутишни ҳукм қилдилар.

نا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ الْمَطِيرِيُّ , نا أَحْمَدُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ الْقُوهُسْتَانِيُّ , نا مُؤَمَّلُ بْنُ الْمُفَضَّلِ , ثنا مَرْوَانُ بْنُ مُعَاوِيَةَ , عَنْ عَلِيٍّ وَهُوَ ابْنُ غُرَابٍ ، عَنْ حُسَيْنٍ الْمُعَلِّمِ , عَنْ أَبِي الْمُهَزِّمِ ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ , عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ " فِي بَيْضِ النَّعَامِ يُصِيبُهُ الْمُحْرِمُ ثَمَنُهُ "

Abu Hurayra (roziyallohu anhu) Nabiy ﷺ dan rivoyat qiladi: ehromli kishi zarar yetkazgan tuyaqush tuxumlarida uning bahosi (bordir).Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу) Набий ﷺ дан ривоят қилади: эҳромли киши зарар етказган туяқуш тухумларида унинг баҳоси (бордир).

نا أَبُو بَكْرٍ النَّيْسَابُورِيُّ ، نا إبْرَاهِيمُ بْنُ هَانِئٍ , ثنا عَفَّانُ , ثنا عَبْدُ الْوَاحِدِ بْنُ زِيَادٍ , عَنْ سَعِيدِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ , عَنْ مُجَالِدٍ , عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ , فِي قَوْمٍ أَصَابُوا ضَبُعًا , قَالَ : " عَلَيْهِمْ كَبْشٌ يَتَخَارَجُونَهُ بَيْنَهُمْ "

Mujolid Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan sirtlonni oʻldirgan bir qavm haqida rivoyat qiladi. U: «Ularning zimmasida bir qoʻch boʻlib, uni oʻzaro boʻlishib chiqaradilar», dedi.Мужолид Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан сиртлонни ўлдирган бир қавм ҳақида ривоят қилади. У: «Уларнинг зиммасида бир қўч бўлиб, уни ўзаро бўлишиб чиқарадилар», деди.

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرٍ النَّيْسَابُورِيُّ ، نا أَحْمَدُ بْنُ مَنْصُورٍ , نا يَزِيدُ بْنُ هَارُونَ , نا حَمَّادُ بْنُ سَلَمَةَ , عَنْ عَمَّارٍ مَوْلَى بَنِي هَاشِمٍ , أَنَّ مَوَالِيَ لابْنِ الزُّبَيْرِ أَحْرَمُوا إِذْ مَرَّتْ بِهِمْ ضَبُعٌ فَجَذَفُوهَا بِعِصِيِّهِمْ فَأَصَابُوهَا , فَوَقَعَ فِي أَنْفُسِهِمْ , فَأَتَوْا ابْنَ عُمَرَ فَذَكَرُوا ذَلِكَ لَهُ , فَقَالَ " عَلَيْكُمْ كَبْشٌ " , قَالُوا : عَلَى كُلِّ وَاحِدٍ مِنَّا كَبْشٌ ؟ قَالَ : " إِنَّكُمْ لَمُغَزَّزٌ بِكُمْ عَلَيْكُمْ جَمِيعًا كُلُّكُمْ كَبْشٌ " . قَالَ : اللُّغَوِيُّونَ : قَوْلُهُ : إِنَّكُمْ لَمُغَزَّزٌ بِكُمْ : أَيْ لَمُشَدَّدٌ عَلَيْكُمْ إِذًا

Bani Hoshimning mavlosi Ammor rivoyat qildiki, Ibn Zubayrning mavlolari ehromga kirgan edilar, oʻshanda ular tomondan bir sirtlon oʻtib qoldi, ular unga tayoqlarini otib, uni oʻldirdilar. Bu koʻngillariga ogʻir botdi, shuning uchun Ibn Umarning oldiga kelib, buni unga aytdilar. U: «Zimmangizda bir qoʻch bor», dedi. Ular: «Har birimizning zimmasida bir qoʻchmi?» dedilar. U: «Unday boʻlsa, sizlarga ogʻirlik qilingan boʻlardi. Hammangizga birgalikda, barchangizga bitta qoʻch», dedi. U (roviy) dedi: Til olimlari aytdilar: uning «innakum la-mugʻazzazun bikum» degan soʻzi, yaʼni: unday boʻlsa sizlarga qattiqlik qilingan boʻlardi, deganidir.Бани Ҳошимнинг мавлоси Аммор ривоят қилдики, Ибн Зубайрнинг мавлолари эҳромга кирган эдилар, ўшанда улар томондан бир сиртлон ўтиб қолди, улар унга таёқларини отиб, уни ўлдирдилар. Бу кўнгилларига оғир ботди, шунинг учун Ибн Умарнинг олдига келиб, буни унга айтдилар. У: «Зиммангизда бир қўч бор», деди. Улар: «Ҳар биримизнинг зиммасида бир қўчми?» дедилар. У: «Ундай бўлса, сизларга оғирлик қилинган бўларди. Ҳаммангизга биргаликда, барчангизга битта қўч», деди. У (ровий) деди: Тил олимлари айтдилар: унинг «иннакум ла-муғаззазун бикум» деган сўзи, яъни: ундай бўлса сизларга қаттиқлик қилинган бўларди, деганидир.

حَدَّثَنَا أَبُو مُحَمَّدِ بْنُ صَاعِدٍ ، نا يُوسُفُ بْنُ مُوسَى الْقَطَّانُ , نا جَرِيرٌ , عَنِ الشَّيْبَانِيِّ ، عَنْ زِيَادِ بْنِ عِلاقَةَ , عَنْ أُسَامَةَ بْنِ شَرِيكٍ , قَالَ : خَرَجْتُ مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ حَاجًّا فَكَانَ النَّاسُ يَأْتُونَهُ , فَمِنْ قَائِلٍ يَقُولُ : يَا رَسُولَ اللَّهِ , سَعَيْتُ قَبْلَ أَنْ أَطُوفَ , أَوْ أَخَّرْتُ شَيْئًا أَوْ قَدَّمْتُ شَيْئًا , فَكَانَ يَقُولُ لَهُمْ : " لا حَرَجَ إِلا رَجُلٌ اقْتَرَضَ عِرْضَ رَجُلٍ مُسْلِمٍ وَهُوَ ظَالِمٌ , فَذَاكَ الَّذِي خَرَجَ وَهَلَكَ " . وَلَمْ يَقُلْ : سَعَيْتُ قَبْلَ أَنْ أَطُوفَ إِلا جَرِيرٌ , عَنِ الشَّيْبَانِيِّ

Usoma ibn Sharik (roziyallohu anhu) aytdi: Men Rasululloh ﷺ bilan hajga chiqdim. Odamlar u zotning oldilariga kelar edilar. Kimdir: «Yo Rasululloh, men tavof qilishdan oldin saʼy qildim», der, kimdir: «Bir narsani keyinga qoldirdim» yoki: «Bir narsani oldin qildim», der edi. U zot ularga: «Zarari yoʻq. Faqat bir musulmon kishining obroʻsiga zolim boʻlgan holda tajovuz qilgan kishi bundan mustasno; ana oʻsha kishi (haddan) chiqdi va halok boʻldi», der edilar. «Tavof qilishdan oldin saʼy qildim» degan (lafz)ni Jaririrdan, u Shayboniydan (rivoyat qilganidan) boshqa hech kim aytgan emas.Усома ибн Шарик (розияллоҳу анҳу) айтди: Мен Расулуллоҳ ﷺ билан ҳажга чиқдим. Одамлар у зотнинг олдиларига келар эдилар. Кимдир: «Ё Расулуллоҳ, мен тавоф қилишдан олдин саъй қилдим», дер, кимдир: «Бир нарсани кейинга қолдирдим» ёки: «Бир нарсани олдин қилдим», дер эди. У зот уларга: «Зарари йўқ. Фақат бир мусулмон кишининг обрўсига золим бўлган ҳолда тажовуз қилган киши бундан мустасно; ана ўша киши (ҳаддан) чиқди ва ҳалок бўлди», дер эдилар. «Тавоф қилишдан олдин саъй қилдим» деган (лафз)ни Жаририрдан, у Шайбонийдан (ривоят қилганидан) бошқа ҳеч ким айтган эмас.

نا أَبُو بَكْرٍ النَّيْسَابُورِيُّ ، نا يُونُسُ بْنُ عَبْدِ الأَعْلَى , ثنا سُفْيَانُ , عَنِ الزُّهْرِيِّ ، عَنْ عِيسَى بْنِ طَلْحَةَ , عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو , قَالَ : سَأَلَ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ رَجُلٌ , فَقَالَ : حَلَقْتُ قَبْلَ أَنْ أَذْبَحَ , قَالَ : " اذْبَحْ وَلا حَرَجَ " , قَالَ آخَرُ : ذَبَحْتُ قَبْلَ أَنْ أَرْمِيَ , قَالَ : " ارْمِ وَلا حَرَجَ "

Abdulloh ibn Amr (roziyallohu anhumo) aytdi: Bir kishi Rasululloh ﷺ dan soʻrab: «Men soʻyishdan oldin sochimni oldirdim», dedi. U zot: «Soʻy, zarari yoʻq», dedilar. Boshqasi: «Men tosh otishdan oldin soʻydim», dedi. U zot: «Tosh ot, zarari yoʻq», dedilar.Абдуллоҳ ибн Амр (розияллоҳу анҳумо) айтди: Бир киши Расулуллоҳ ﷺ дан сўраб: «Мен сўйишдан олдин сочимни олдирдим», деди. У зот: «Сўй, зарари йўқ», дедилар. Бошқаси: «Мен тош отишдан олдин сўйдим», деди. У зот: «Тош от, зарари йўқ», дедилар.

نا أَبُو بَكْرٍ النَّيْسَابُورِيُّ ، نا مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى , وَأَبُو الأَزْهَرِ , قَالا : نا يَعْقُوبُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ بْنِ سَعْدٍ , نا أَبِي , عَنْ صَالِحِ بْنِ كَيْسَانَ , عَنِ ابْنِ شِهَابٍ , حَدَّثَنِي عِيسَى بْنُ طَلْحَةَ بْنِ عُبَيْدِ اللَّهِ , أَنَّهُ سَمِعَ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عَمْرِو بْنِ الْعَاصِ , يَقُولُ : وَقَفَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَوْمَ النَّحْرِ عَلَى رَاحِلَتِهِ , فَطَفِقَ نَاسٌ يَسْأَلُونَهُ , فَيَقُولُ الْقَائِلُ مِنْهُمْ : يَا رَسُولَ اللَّهِ , إِنِّي لَمْ أَكُنْ أَشْعُرُ أَنَّ الرَّمْيَ قَبْلَ النَّحْرِ , فَنَحَرْتُ قَبْلَ أَنْ أَرْمِيَ , فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " ارْمِ وَلا حَرَجَ " , وَطَفِقَ آخَرُ يَقُولُ : يَا رَسُولَ اللَّهِ , إِنِّي لَمْ أَشْعُرْ أَنَّ النَّحْرَ قَبْلَ الْحَلْقِ فَحَلَقْتُ قَبْلَ أَنْ أَنْحَرَ , فَيَقُولُ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " انْحَرْ وَلا حَرَجَ " , قَالَ : فَمَا سَمِعْتُهُ يَوْمَئِذٍ يُسْأَلُ عَنْ أَمْرٍ مِمَّا يَنْسَى الْمَرْءُ أَوْ يَجْهَلُ مِنْ تَقْدِيمِ الأُمُورِ بَعْضِهَا قَبْلَ بَعْضٍ وَأَشْبَاهِهَا , إِلا قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " افْعَلْهُ وَلا حَرَجَ " . حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرٍ النَّيْسَابُورِيُّ ، نا يُونُسُ بْنُ عَبْدِ الأَعْلَى , نا ابْنُ وَهْبٍ , أَنَّ مَالِكًا أَخْبَرَهُ , عَنِ ابْنِ شِهَابٍ , بِإِسْنَادِهِ نَحْوَهُ

Iso ibn Talha ibn Ubaydulloh Abdulloh ibn Amr ibnul-Osning shunday deyayotganini eshitdi: Rasululloh ﷺ nahr kunida ulovlari ustida toʻxtadilar, odamlar u zotdan soʻray boshladilar. Ulardan biri: «Yo Rasululloh, men tosh otish qurbonlik soʻyishdan oldin ekanini bilmagan edim, shu sababli tosh otishdan oldin soʻyib qoʻydim», dedi. Rasululloh ﷺ: «Tosh ot, zarari yoʻq», dedilar. Yana boshqasi: «Yo Rasululloh, men qurbonlik soʻyish soch oldirishdan oldin ekanini bilmagan edim, shu sababli soʻyishdan oldin sochimni oldirib qoʻydim», dedi. Rasululloh ﷺ: «Soʻy, zarari yoʻq», dedilar. U (Abdulloh) dedi: Oʻsha kuni kishi unutadigan yoki bilmaydigan, baʼzi ishlarni boshqasidan oldin qilish va shunga oʻxshash biror ish haqida u zotdan soʻralganini eshitmadimki, Rasululloh ﷺ: «Qilaver, zarari yoʻq», demagan boʻlsalar. Abu Bakr an-Naysoburiy bizga Yunus ibn Abdulaʼlodan, u Ibn Vahbdan, unga Molik xabar berib, u Ibn Shihobdan oʻsha sanad bilan shunga oʻxshash rivoyat qildi.Исо ибн Талҳа ибн Убайдуллоҳ Абдуллоҳ ибн Амр ибнул-Оснинг шундай деяётганини эшитди: Расулуллоҳ ﷺ наҳр кунида уловлари устида тўхтадилар, одамлар у зотдан сўрай бошладилар. Улардан бири: «Ё Расулуллоҳ, мен тош отиш қурбонлик сўйишдан олдин эканини билмаган эдим, шу сабабли тош отишдан олдин сўйиб қўйдим», деди. Расулуллоҳ ﷺ: «Тош от, зарари йўқ», дедилар. Яна бошқаси: «Ё Расулуллоҳ, мен қурбонлик сўйиш соч олдиришдан олдин эканини билмаган эдим, шу сабабли сўйишдан олдин сочимни олдириб қўйдим», деди. Расулуллоҳ ﷺ: «Сўй, зарари йўқ», дедилар. У (Абдуллоҳ) деди: Ўша куни киши унутадиган ёки билмайдиган, баъзи ишларни бошқасидан олдин қилиш ва шунга ўхшаш бирор иш ҳақида у зотдан сўралганини эшитмадимки, Расулуллоҳ ﷺ: «Қилавер, зарари йўқ», демаган бўлсалар. Абу Бакр ан-Найсобурий бизга Юнус ибн Абдулаълодан, у Ибн Ваҳбдан, унга Молик хабар бериб, у Ибн Шиҳобдан ўша санад билан шунга ўхшаш ривоят қилди.

نا أَبُو بَكْرٍ النَّيْسَابُورِيُّ ، نا مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى , وَأَبُو الأَزْهَرِ , وَأَحْمَدُ بْنُ مَنْصُورٍ , قَالُوا : نا عَبْدُ الرَّزَّاقِ , أنا مَعْمَرٌ , عَنِ الزُّهْرِيِّ ، عَنْ عِيسَى بْنِ طَلْحَةَ , عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو , قَالَ : رَأَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بِمِنًى وَهُوَ عَلَى نَاقَتِهِ فَجَاءَهُ رَجُلٌ , فَقَالَ : يَا رَسُولَ اللَّهِ , إِنِّي كُنْتُ أَظُنُّ الْحَلْقَ قَبْلَ النَّحْرِ , فَحَلَقْتُ قَبْلَ أَنْ أَنْحَرَ , قَالَ : " انْحَرْ وَلا حَرَجَ " , قَالَ : وَجَاءَهُ آخَرُ فَقَالَ : يَا رَسُولَ اللَّهِ , إِنِّي كُنْتُ أَظُنُّ الْحَلْقَ قَبْلَ الرَّمْيِ فَحَلَقْتُ قَبْلَ أَنْ أَرْمِيَ , قَالَ : " ارْمِ وَلا حَرَجَ " , قَالَ : فَمَا سُئِلَ يَوْمَئِذٍ عَنْ شَيْءٍ قَدَّمَهُ رَجُلٌ وَلا أَخَّرَهُ , إِلا قَالَ : " افْعَلْ وَلا حَرَجَ " . كَذَا قَالَ عَبْدُ الرَّزَّاقِ , عَنْ مَعْمَرٍ : حَلَقْتُ قَبْلَ أَنْ أَرْمِيَ , وَتَابَعَهُ مُحَمَّدُ بْنُ أَبِي حَفْصَةَ فِي حَدِيثِهِ : أَفَضْتُ قَبْلَ أَنْ أَرْمِيَ , وَلَمْ يُتَابَعْ عَلَيْهِ , وَأَرَاهُ وَهَمَ فِيهِ . وَاللَّهُ أَعْلَمُ

Abdulloh ibn Amr (roziyallohu anhumo) aytdi: Men Rasululloh ﷺ ni Minoda, tuyalari ustida koʻrdim. Shunda u zotning oldilariga bir kishi kelib: «Yo Rasululloh, men soch oldirish soʻyishdan oldin deb oʻylardim, shu sababli soʻyishdan oldin sochimni oldirdim», dedi. U zot: «Soʻy, zarari yoʻq», dedilar. U (Abdulloh) dedi: Yana boshqasi kelib: «Yo Rasululloh, men soch oldirish tosh otishdan oldin deb oʻylardim, shu sababli tosh otishdan oldin sochimni oldirdim», dedi. U zot: «Tosh ot, zarari yoʻq», dedilar. U dedi: Oʻsha kuni bir kishi biror narsani oldin yoki keyin qilgani haqida u zotdan soʻralmadiki, u zot: «Qilaver, zarari yoʻq», demagan boʻlsalar. Abdurrazzoq Maʼmardan shunday: «Tosh otishdan oldin sochimni oldirdim», deb aytdi. Unga Muhammad ibn Abu Hafsa oʻz hadisida: «Tosh otishdan oldin ifoza (tavofini) qildim», deb mutobaat qildi, ammo bunda unga mutobaat qilinmadi va men uning bunda vahm qilganini oʻylayman. Alloh aʼlam.Абдуллоҳ ибн Амр (розияллоҳу анҳумо) айтди: Мен Расулуллоҳ ﷺ ни Минода, туялари устида кўрдим. Шунда у зотнинг олдиларига бир киши келиб: «Ё Расулуллоҳ, мен соч олдириш сўйишдан олдин деб ўйлардим, шу сабабли сўйишдан олдин сочимни олдирдим», деди. У зот: «Сўй, зарари йўқ», дедилар. У (Абдуллоҳ) деди: Яна бошқаси келиб: «Ё Расулуллоҳ, мен соч олдириш тош отишдан олдин деб ўйлардим, шу сабабли тош отишдан олдин сочимни олдирдим», деди. У зот: «Тош от, зарари йўқ», дедилар. У деди: Ўша куни бир киши бирор нарсани олдин ёки кейин қилгани ҳақида у зотдан сўралмадики, у зот: «Қилавер, зарари йўқ», демаган бўлсалар. Абдурраззоқ Маъмардан шундай: «Тош отишдан олдин сочимни олдирдим», деб айтди. Унга Муҳаммад ибн Абу Ҳафса ўз ҳадисида: «Тош отишдан олдин ифоза (тавофини) қилдим», деб мутобаат қилди, аммо бунда унга мутобаат қилинмади ва мен унинг бунда ваҳм қилганини ўйлайман. Аллоҳ аълам.

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرٍ النَّيْسَابُورِيُّ ، ثنا أَبُو الأَزْهَرِ ، والْعَبَّاسُ بْنُ مُحَمَّدٍ ، قَالا : نا رَوْحٌ , نا مُحَمَّدُ بْنُ أَبِي حَفْصَةَ , عَنِ ابْنِ شِهَابٍ , عَنْ عِيسَى بْنِ طَلْحَةَ , عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو , قَالَ : سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ , وَأَتَاهُ رَجُلٌ يَوْمَ النَّحْرِ وَهُوَ وَاقِفٌ عِنْدَ الْجَمْرَةِ , فَقَالَ : يَا رَسُولَ اللَّهِ , إِنِّي حَلَقْتُ قَبْلَ أَنْ أَرْمِيَ , قَالَ : " ارْمِ وَلا حَرَجَ " , ثُمَّ أَتَاهُ آخَرُ فَقَالَ : إِنِّي كُنْتُ ذَبَحْتُ قَبْلَ أَنْ أَرْمِيَ , قَالَ : " ارْمِ وَلا حَرَجَ " , قَالَ : وَأَتَاهُ آخَرُ فَقَالَ : إِنِّي أَفَضْتُ قَبْلَ أَنْ أَرْمِيَ , قَالَ : " ارْمِ وَلا حَرَجَ " , قَالَ : فَمَا رَأَيْتُهُ يَوْمَئِذٍ سُئِلَ عَنْ شَيْءٍ إِلا قَالَ : " افْعَلْ وَلا حَرَجَ "

Abdulloh ibn Amr (roziyallohu anhumo) aytdi: Men Rasululloh ﷺ ni eshitdim: nahr kunida u zot jamara yonida turganlarida oldilariga bir kishi kelib: «Yo Rasululloh, men tosh otishdan oldin sochimni oldirdim», dedi. U zot: «Tosh ot, zarari yoʻq», dedilar. Soʻng boshqasi kelib: «Men tosh otishdan oldin soʻygan edim», dedi. U zot: «Tosh ot, zarari yoʻq», dedilar. U dedi: Yana boshqasi kelib: «Men tosh otishdan oldin ifoza (tavofini) qildim», dedi. U zot: «Tosh ot, zarari yoʻq», dedilar. U dedi: Oʻsha kuni u zotdan biror narsa soʻralganini koʻrmadimki, u zot: «Qilaver, zarari yoʻq», demagan boʻlsalar.Абдуллоҳ ибн Амр (розияллоҳу анҳумо) айтди: Мен Расулуллоҳ ﷺ ни эшитдим: наҳр кунида у зот жамара ёнида турганларида олдиларига бир киши келиб: «Ё Расулуллоҳ, мен тош отишдан олдин сочимни олдирдим», деди. У зот: «Тош от, зарари йўқ», дедилар. Сўнг бошқаси келиб: «Мен тош отишдан олдин сўйган эдим», деди. У зот: «Тош от, зарари йўқ», дедилар. У деди: Яна бошқаси келиб: «Мен тош отишдан олдин ифоза (тавофини) қилдим», деди. У зот: «Тош от, зарари йўқ», дедилар. У деди: Ўша куни у зотдан бирор нарса сўралганини кўрмадимки, у зот: «Қилавер, зарари йўқ», демаган бўлсалар.

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرٍ النَّيْسَابُورِيُّ ، نا الْعَبَّاسُ بْنُ مُحَمَّدٍ , نا رَوْحٌ , نا هِشَامٌ , عَنْ عَطَاءٍ , عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ , أَنّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ سُئِلَ يَوْمَ النَّحْرِ عَنْ رَجُلٍ حَلَقَ قَبْلَ أَنْ يَرْمِيَ أَوْ ذَبَحَ أَوْ نَحَرَ , وَأَشْبَاهِ هَذَا فِي التَّقْدِيمِ وَالتَّأْخِيرِ , فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " لا حَرَجَ لا حَرَجَ "

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ dan nahr kunida tosh otishdan oldin sochini oldirgan yoki (qurbonlikni) soʻygan kishi haqida va shunga oʻxshash oldin-keyin qilishlar haqida soʻraldi. Rasululloh ﷺ: «Zarari yoʻq, zarari yoʻq», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ дан наҳр кунида тош отишдан олдин сочини олдирган ёки (қурбонликни) сўйган киши ҳақида ва шунга ўхшаш олдин-кейин қилишлар ҳақида сўралди. Расулуллоҳ ﷺ: «Зарари йўқ, зарари йўқ», дедилар.

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرٍ النَّيْسَابُورِيُّ ، نا الْعَبَّاسُ بْنُ مُحَمَّدٍ , نا رَوْحٌ , ثنا ابْنُ جُرَيْجٍ , نا عَطَاءُ , وَغَيْرُهُ هَؤُلاءِ الثَّلاثُ ، عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لِرَجُلٍ حَلَقَ قَبْلَ أَنْ يَرْمِيَ , قَالَ : " ارْمِ وَلا حَرَجَ , الْحَلْقُ مِنَ الرَّمْيِ وَالرَّمْيُ مِنَ الْحَلْقِ " , وَرَجُلٌ جَاءَ إِلَى النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ , فَقَالَ : نَحَرْتُ قَبْلَ أَنْ أَرْمِيَ , قَالَ : " ارْمِ وَلا حَرَجَ , النَّحْرُ مِنَ الرَّمْيِ وَالرَّمْيُ مِنَ النَّحْرِ " , وَقَالَ : رَجُلٌ آخَرُ جَاءَ إِلَى النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ , فَقَالَ : يَا رَسُولَ اللَّهِ , نَحَرْتُ قَبْلَ أَنْ أَحْلِقَ , احْلِقْ ؟ قَالَ : " احْلِقْ وَلا حَرَجَ , النَّحْرُ مِنَ الْحَلْقِ وَالْحَلْقِ مِنَ النَّحْرِ " . قَالَ لَنَا أَبُو بَكْرٍ : وَرَوَاهُ ابْنُ جُرَيْجٍ , حَدِيثُ عَطَاءٍ هَذَا فِي أَثَرِ حَدِيثِ ابْنِ شِهَابٍ , عَنْ عِيسَى بْنِ طَلْحَةَ , عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو , أَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بَيْنَا هُوَ يَخْطُبُ يَوْمَ النَّحْرِ فَذَكَرَ الْحَدِيثَ , وَقَالَ فِيهِ : مَا كُنْتُ أَحْسَبُ يَا رَسُولَ اللَّهِ أَنَّ كَذَا قَبْلَ كَذَا لِهَؤُلاءِ الثَّلاثِ , فَقَالَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " لا حَرَجَ " , وَفِي هَذِهِ الثَّلاثِ : الْحَلْقُ قَبْلَ الرَّمْيِ

Ato va boshqalar mana shu uch (masala) haqida Nabiy ﷺ dan rivoyat qildilar: u zot tosh otishdan oldin sochini oldirgan kishiga: «Tosh ot, zarari yoʻq; soch oldirish tosh otishdan, tosh otish esa soch oldirishdandir», dedilar. Yana bir kishi Nabiy ﷺ ning oldilariga kelib: «Men tosh otishdan oldin soʻydim», dedi. U zot: «Tosh ot, zarari yoʻq; soʻyish tosh otishdan, tosh otish esa soʻyishdandir», dedilar. Va dedi: Yana boshqa bir kishi Nabiy ﷺ ning oldilariga kelib: «Yo Rasululloh, men soch oldirishdan oldin soʻydim, sochimni oldiraymi?» dedi. U zot: «Sochingni oldir, zarari yoʻq; soʻyish soch oldirishdan, soch oldirish esa soʻyishdandir», dedilar. Abu Bakr bizga aytdi: Ibn Jurayj Atoning mana shu hadisini Ibn Shihobning Iso ibn Talhadan, u Abdulloh ibn Amrdan qilgan hadisi ketidan rivoyat qildi: Nabiy ﷺ nahr kuni xutba qilib turganlarida — deb hadisni zikr qildi — va unda: «Yo Rasululloh, men mana shu uch (amal) haqida falonchisi falonchisidan oldin deb oʻylamagan edim», (deyilgan). Nabiy ﷺ: «Zarari yoʻq», dedilar. Mana shu uchtaning ichida: tosh otishdan oldin soch oldirish (bor).Ато ва бошқалар мана шу уч (масала) ҳақида Набий ﷺ дан ривоят қилдилар: у зот тош отишдан олдин сочини олдирган кишига: «Тош от, зарари йўқ; соч олдириш тош отишдан, тош отиш эса соч олдиришдандир», дедилар. Яна бир киши Набий ﷺ нинг олдиларига келиб: «Мен тош отишдан олдин сўйдим», деди. У зот: «Тош от, зарари йўқ; сўйиш тош отишдан, тош отиш эса сўйишдандир», дедилар. Ва деди: Яна бошқа бир киши Набий ﷺ нинг олдиларига келиб: «Ё Расулуллоҳ, мен соч олдиришдан олдин сўйдим, сочимни олдирайми?» деди. У зот: «Сочингни олдир, зарари йўқ; сўйиш соч олдиришдан, соч олдириш эса сўйишдандир», дедилар. Абу Бакр бизга айтди: Ибн Журайж Атонинг мана шу ҳадисини Ибн Шиҳобнинг Исо ибн Талҳадан, у Абдуллоҳ ибн Амрдан қилган ҳадиси кетидан ривоят қилди: Набий ﷺ наҳр куни хутба қилиб турганларида — деб ҳадисни зикр қилди — ва унда: «Ё Расулуллоҳ, мен мана шу уч (амал) ҳақида фалончиси фалончисидан олдин деб ўйламаган эдим», (дейилган). Набий ﷺ: «Зарари йўқ», дедилар. Мана шу учтанинг ичида: тош отишдан олдин соч олдириш (бор).

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرٍ النَّيْسَابُورِيُّ ، ثنا الْعَبَّاسُ بْنُ مُحَمَّدٍ ، وأَبُو الأَزْهَرِ ، قَالا : نا رَوْحٌ , نا ابْنُ جُرَيْجٍ . وَنا أَبُو بَكْرٍ النَّيْسَابُورِيُّ , نا يَزِيدُ بْنُ سِنَانٍ , نا مُحَمَّدُ بْنُ بَكْرٍ , نا ابْنُ جُرَيْجٍ , قَالَ : سَمِعْتُ ابْنَ شِهَابٍ , حَدَّثَنِي عِيسَى بْنُ طَلْحَةَ , أَنَّ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عَمْرٍو ، حَدَّثَهُ أَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بَيْنَمَا هُوَ يَخْطُبُ يَوْمَ النَّحْرِ قَامَ إِلَيْهِ رَجُلٌ , قَالَ : كُنْتُ أَحْسَبُ أَنَّ كَذَا وَكَذَا قَبْلَ كَذَا وَكَذَا , ثُمَّ آخَرُ فَقَالَ : كُنْتُ أَحْسَبُ يَا رَسُولَ اللَّهِ أَنَّ كَذَا قَبْلَ كَذَا لِهَؤُلاءِ الثَّلاثِ , فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " افْعَلْ وَلا حَرَجَ " , فَمَا سُئِلَ يَوْمَئِذٍ عَنْ شَيْءٍ إِلا قَالَ : " افْعَلْ وَلا حَرَجَ " . قَالَ لَنَا أَبُو بَكْرٍ : مَا وَجَدْتُ : يَخْطُبُ إِلا فِي حَدِيثِ ابْنِ جُرَيْجٍ , عَنِ الزُّهْرِيِّ . وَهُوَ حَسَنٌ

Abdulloh ibn Amr (roziyallohu anhumo) rivoyat qildiki, Nabiy ﷺ nahr kuni xutba qilib turganlarida, bir kishi turib: «Men falon-falon narsa falon-falondan oldin deb oʻylardim», dedi. Soʻng boshqasi turib: «Yo Rasululloh, men mana shu uchtasi haqida falonchisi falonchisidan oldin deb oʻylardim», dedi. Rasululloh ﷺ: «Qilaver, zarari yoʻq», dedilar. Oʻsha kuni u zotdan biror narsa soʻralmadiki, u zot: «Qilaver, zarari yoʻq», demagan boʻlsalar. Abu Bakr bizga aytdi: «xutba qilib turganlarida» degan (lafz)ni Ibn Jurayjning Zuhriydan qilgan hadisidan boshqasida topmadim. U esa hasandir.Абдуллоҳ ибн Амр (розияллоҳу анҳумо) ривоят қилдики, Набий ﷺ наҳр куни хутба қилиб турганларида, бир киши туриб: «Мен фалон-фалон нарса фалон-фалондан олдин деб ўйлардим», деди. Сўнг бошқаси туриб: «Ё Расулуллоҳ, мен мана шу учтаси ҳақида фалончиси фалончисидан олдин деб ўйлардим», деди. Расулуллоҳ ﷺ: «Қилавер, зарари йўқ», дедилар. Ўша куни у зотдан бирор нарса сўралмадики, у зот: «Қилавер, зарари йўқ», демаган бўлсалар. Абу Бакр бизга айтди: «хутба қилиб турганларида» деган (лафз)ни Ибн Журайжнинг Зуҳрийдан қилган ҳадисидан бошқасида топмадим. У эса ҳасандир.

نا الْحُسَيْنُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ ، نا مُحَمَّدُ بْنُ الْوَلِيدِ الْفَحَّامُ , نا ابْنُ عُيَيْنَةَ , عَنْ أَيُّوبَ , عَنْ عِكْرِمَةَ , عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ , إِنْ شَاءَ اللَّهُ , أَنّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ سُئِلَ يَوْمَ النَّحْرِ عَنْ مَنْ قَدَّمَ شَيْئًا قَبْلَ شَيْءٍ وَشَيْئًا قَبْلَ شَيْءٍ , قَالَ : فَرَفَعَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَدَيْهِ " لا حَرَجَ لا حَرَجَ "

Ikrima Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan — inshaalloh — rivoyat qiladi: Nabiy ﷺ dan nahr kunida bir narsani boshqasidan oldin, yana bir narsani boshqasidan oldin qilgan kishi haqida soʻraldi. U (roviy) dedi: Shunda Rasululloh ﷺ qoʻllarini koʻtarib: «Zarari yoʻq, zarari yoʻq», dedilar.Икрима Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан — иншааллоҳ — ривоят қилади: Набий ﷺ дан наҳр кунида бир нарсани бошқасидан олдин, яна бир нарсани бошқасидан олдин қилган киши ҳақида сўралди. У (ровий) деди: Шунда Расулуллоҳ ﷺ қўлларини кўтариб: «Зарари йўқ, зарари йўқ», дедилар.

ثنا عَلِيُّ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مُبَشِّرٍ ، نا أَبُو الأَشْعَثِ ، نا يَزِيدُ بْنُ زُرَيْعٍ , حَدَّثَنِي خَالِدٌ , عَنْ عِكْرِمَةَ , عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ , قَالَ : كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يُسْأَلُ , فَيَقُولُ : " لا حَرَجَ " , فَقَالَ : حَلَقْتُ قَبْلَ أَنْ أَذْبَحَ , قَالَ : " لا حَرَجَ " , قَالَ : رَمَيْتُ بَعْدَمَا أَمْسَيْتُ , قَالَ : " لا حَرَجَ "

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) aytdi: Rasululloh ﷺ dan soʻralar, u zot esa: «Zarari yoʻq», der edilar. Kimdir: «Men soʻyishdan oldin sochimni oldirdim», dedi. U zot: «Zarari yoʻq», dedilar. U: «Men kech kirgandan keyin tosh otdim», dedi. U zot: «Zarari yoʻq», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) айтди: Расулуллоҳ ﷺ дан сўралар, у зот эса: «Зарари йўқ», дер эдилар. Кимдир: «Мен сўйишдан олдин сочимни олдирдим», деди. У зот: «Зарари йўқ», дедилар. У: «Мен кеч киргандан кейин тош отдим», деди. У зот: «Зарари йўқ», дедилар.

حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ مُحَمَّدٍ الصَّفَّارُ , ثنا الْعَبَّاسُ بْنُ مُحَمَّدٍ , نا أَحْمَدُ بْنُ يُونُسَ , نا أَبُو بَكْرِ بْنُ عَيَّاشٍ ، نا عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ رُفَيْعٍ , عَنْ عَطَاءٍ , عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ , قَالَ : جَاءَ رَجُلٌ إِلَى النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ , فَقَالَ : يَا رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ , إِنِّي زُرْتُ قَبْلَ أَنْ أَرْمِيَ , فَقَالَ : " ارْمِ وَلا حَرَجَ " , قَالَ : يَا رَسُولَ اللَّهِ , حَلَقْتُ قَبْلَ أَنْ أَرْمِيَ , قَالَ : " ارْمِ وَلا حَرَجَ " , قَالَ : إِنِّي ذَبَحْتُ قَبْلَ أَنْ أَرْمِيَ , قَالَ : " ارْمِ وَلا حَرَجَ "

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) aytdi: Nabiy ﷺ ning oldilariga bir kishi kelib: «Yo Rasululloh, men tosh otishdan oldin ziyorat (tavofini) qildim», dedi. U zot: «Tosh ot, zarari yoʻq», dedilar. U: «Yo Rasululloh, men tosh otishdan oldin sochimni oldirdim», dedi. U zot: «Tosh ot, zarari yoʻq», dedilar. U: «Men tosh otishdan oldin soʻydim», dedi. U zot: «Tosh ot, zarari yoʻq», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) айтди: Набий ﷺ нинг олдиларига бир киши келиб: «Ё Расулуллоҳ, мен тош отишдан олдин зиёрат (тавофини) қилдим», деди. У зот: «Тош от, зарари йўқ», дедилар. У: «Ё Расулуллоҳ, мен тош отишдан олдин сочимни олдирдим», деди. У зот: «Тош от, зарари йўқ», дедилар. У: «Мен тош отишдан олдин сўйдим», деди. У зот: «Тош от, зарари йўқ», дедилар.

نا مُحَمَّدُ بْنُ الْقَاسِمِ بْنِ زَكَرِيَّا ، نا أَبُو كُرَيْبٍ ، نا سُفْيَانُ بْنُ عُيَيْنَةَ , نا سُفْيَانُ الثَّوْرِيُّ , عَنْ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ , عَنْ أَبِيهِ , عَنْ جَابِرٍ , عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ , قَالَ : " ابْدَءُوا بِمَا بَدَأَ اللَّهُ تَعَالَى بِهِ , ثُمَّ قَرَأَ : ‏ إِنَّ الصَّفَا وَالْمَرْوَةَ مِنْ شَعَائِرِ اللَّهِ " . نا جعْفَرُ بْنُ أَحْمَدَ الْمُؤَذِّنُ , أنا السَّرِيُّ بْنُ يَحْيَى , نا قبِيصَةُ , نا سفْيَانُ , مِثْلَهُ سَوَاءً

Jobir (roziyallohu anhu) Rasululloh ﷺ dan rivoyat qiladi, u zot: «Alloh taolo nima bilan boshlagan boʻlsa, siz ham oʻsha bilan boshlanglar», dedilar-da, soʻng: {Albatta, Safo va Marva Allohning shiorlaridandir}, deb oʻqidilar. Jaʼfar ibn Ahmad al-Muazzin bizga Sariy ibn Yahyodan, u Qabisadan, u Sufyondan aynan shuning oʻzini rivoyat qildi.Жобир (розияллоҳу анҳу) Расулуллоҳ ﷺ дан ривоят қилади, у зот: «Аллоҳ таоло нима билан бошлаган бўлса, сиз ҳам ўша билан бошланглар», дедилар-да, сўнг: {Албатта, Сафо ва Марва Аллоҳнинг шиорларидандир}, деб ўқидилар. Жаъфар ибн Аҳмад ал-Муаззин бизга Сарий ибн Яҳёдан, у Қабисадан, у Суфёндан айнан шунинг ўзини ривоят қилди.

حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مُبَشِّرٍ ، نا أَحْمَدُ بْنُ سِنَانٍ الْقَطَّانُ , نا الْهَيْثَمُ بْنُ مُعَاوِيَةَ الزَّمْرَاثِيُّ , نا حَاتِمُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ , نا جَعْفَرُ بْنُ مُحَمَّدٍ , عَنْ أَبِيهِ , عَنْ جَابِرٍ , " أَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لَمَّا دَنَا مِنَ الصَّفَا قَرَأَ : ‏ إِنَّ الصَّفَا وَالْمَرْوَةَ مِنْ شَعَائِرِ اللَّهِ فَابْدَءُوا بِمَا بَدَأَ اللَّهُ بِهِ , فَبَدَأَ بِالصَّفَا "

Jobir (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ Safoga yaqinlashganlarida: {Albatta, Safo va Marva Allohning shiorlaridandir}, deb oʻqidilar va: «Alloh nima bilan boshlagan boʻlsa, siz ham oʻsha bilan boshlanglar», dedilar-da, Safodan boshladilar.Жобир (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ Сафога яқинлашганларида: {Албатта, Сафо ва Марва Аллоҳнинг шиорларидандир}, деб ўқидилар ва: «Аллоҳ нима билан бошлаган бўлса, сиз ҳам ўша билан бошланглар», дедилар-да, Сафодан бошладилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْقَاسِمِ بْنِ زَكَرِيَّا ، نا مُحَمَّدُ بْنُ الْعَلاءِ , حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحِيمِ بْنُ سُلَيْمَانَ , نا مُحَمَّدُ بْنُ عَلِيٍّ الْجُعْفِيُّ , عَنْ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ , عَنْ أَبِيهِ , قَالَ : نا جَابِرُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ , أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ , قَالَ : " ابْدَءُوا بِمَا بَدَأَ اللَّهُ بِهِ , ثُمَّ قَرَأَ : ‏ إِنَّ الصَّفَا وَالْمَرْوَةَ مِنْ شَعَائِرِ اللَّهِ " , فَرَقَى عَلَى الصَّفَا , حَتَّى نَظَرَ إِلَى الْبَيْتِ

Jobir ibn Abdulloh (roziyallohu anhumo) rivoyat qildiki, Rasululloh ﷺ: «Alloh nima bilan boshlagan boʻlsa, siz ham oʻsha bilan boshlanglar», dedilar-da, soʻng: {Albatta, Safo va Marva Allohning shiorlaridandir}, deb oʻqidilar va Baytga nazar solguncha Safoga chiqdilar.Жобир ибн Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳумо) ривоят қилдики, Расулуллоҳ ﷺ: «Аллоҳ нима билан бошлаган бўлса, сиз ҳам ўша билан бошланглар», дедилар-да, сўнг: {Албатта, Сафо ва Марва Аллоҳнинг шиорларидандир}, деб ўқидилар ва Байтга назар солгунча Сафога чиқдилар.

نا إِسْحَاقُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ الْفَضْلِ الزَّيَّاتُ , نا عَلِيُّ بْنُ شُعَيْبٍ , نا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ نُمَيْرٍ أَبُو هِشَامٍ الْهَمْدَانِيُّ , نا حَجَّاجٌ , عَنْ عَطَاءٍ , وَابْنِ أَبِي مُلَيْكَةَ , وَعَنْ نَافِعٍ , عَنِ ابْنِ عُمَرَ , أَنّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ " حِينَ دَخَلَ مَكَّةَ اسْتَلَمَ الرُّكْنَ الأَسْوَدَ , وَالرُّكْنَ الْيَمَانِيَّ , وَلَمْ يَسْتَلِمْ غَيْرَهُمَا مِنَ الأَرْكَانِ "

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ Makkaga kirganlarida qora burchak bilan yamaniy burchakni istilom qildilar, burchaklarning bu ikkisidan boshqasini istilom qilmadilar.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ Маккага кирганларида қора бурчак билан яманий бурчакни истилом қилдилар, бурчакларнинг бу иккисидан бошқасини истилом қилмадилар.

حَدَّثَنَا ابْنُ يَحْيَى بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ صَاعِدٍ ، إِمْلاءً , نا الْحَسَنُ بْنُ عِيسَى النَّيْسَابُورِيُّ , أنا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ الْمُبَارَكِ , أَخْبَرَنِي مَعْرُوفُ بْنُ مُشْكَانَ , أَخْبَرَنِي مَنْصُورُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ , عَنْ أُمِّهِ صَفِيَّةَ , قَالَتْ : أَخْبَرَتْنِي نِسْوَةٌ مِنْ بَنِي عَبْدِ الدَّارِ اللائِي أَدْرَكْنَ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ , قُلْنَ : دَخَلْنَا دَارَ ابْنِ أَبِي حُسَيْنٍ فَاطَّلَعْنَا مِنْ بَابٍ مُقَطَّعٍ , فَرَأَيْنَا رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَشْتَدُّ فِي الْمَسْعَى , حَتَّى إِذَا بَلَغَ زُقَاقَ بَنِي فُلانٍ , مَوْضِعًا قَدْ سَمَّاهُ مِنَ الْمَسْعَى , اسْتَقْبَلَ النَّاسَ , وَقَالَ : " يَا أَيُّهَا النَّاسُ اسْعَوْا ، فَإِنَّ السَّعْيَ قَدْ كُتِبَ عَلَيْكُمْ "

Safiya aytdi: Menga Rasululloh ﷺ ni koʻrgan Bani Abduddordan boʻlgan bir necha ayol xabar berib, shunday dedilar: Biz Ibn Abu Husaynning uyiga kirdik va kesma eshikdan qaradik. Shunda Rasululloh ﷺ ni masʼada shiddat bilan yugurayotganlarini koʻrdik. Nihoyat, u zot masʼadan oʻzlari nomini aytgan bir joyga — falon oʻgʻillarining koʻchasiga yetganlarida, odamlarga yuzlanib: «Ey odamlar, saʼy qilinglar, chunki saʼy sizlarga yozilgandir», dedilar.Сафия айтди: Менга Расулуллоҳ ﷺ ни кўрган Бани Абдуддордан бўлган бир неча аёл хабар бериб, шундай дедилар: Биз Ибн Абу Ҳусайннинг уйига кирдик ва кесма эшикдан қарадик. Шунда Расулуллоҳ ﷺ ни масъада шиддат билан югураётганларини кўрдик. Ниҳоят, у зот масъадан ўзлари номини айтган бир жойга — фалон ўғилларининг кўчасига етганларида, одамларга юзланиб: «Эй одамлар, саъй қилинглар, чунки саъй сизларга ёзилгандир», дедилар.

نا مُحَمَّدُ بْنُ عَمْرِو بْنِ الْبَخْتَرِيِّ ، نا أَحْمَدُ بْنُ الْخَلِيلِ , نا الْوَاقِدِيُّ ، نا عَلِيُّ بْنُ مُحَمَّدٍ الْعُمَرِيُّ , عَنْ مَنْصُورٍ الْحَجَبِيِّ , عَنْ أُمِّهِ , عَنْ بَرَّةَ بِنْتِ أَبِي تَجْرَاةَ , قَالَتْ : رَأَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ حِينَ انْتَهَى إِلَى الْمَسْعَى , قَالَ : " اسْعَوْا فَإِنَّ اللَّهَ كَتَبَ عَلَيْكُمُ السَّعْيَ " . فَرَأَيْتُهُ يَسْعَى حَتَّى بَدَتْ رُكْبَتَاهُ مِنِ انْكِشَافِ إِزَارِهِ

Barra bint Abu Tajra aytdi: Men Rasululloh ﷺ ni masʼaga yetganlarida koʻrdim, u zot: «Saʼy qilinglar, chunki Alloh sizlarga saʼyni yozgandir», dedilar. Soʻng u zotni izorlari ochilib, tizzalari koʻringuncha yugurib saʼy qilayotganlarini koʻrdim.Барра бинт Абу Тажра айтди: Мен Расулуллоҳ ﷺ ни масъага етганларида кўрдим, у зот: «Саъй қилинглар, чунки Аллоҳ сизларга саъйни ёзгандир», дедилар. Сўнг у зотни изорлари очилиб, тиззалари кўрингунча югуриб саъй қилаётганларини кўрдим.

نا مُحَمَّدُ بْنُ مَخْلَدٍ ، نا مُحَمَّدُ بْنُ إِسْحَاقَ الصَّغَانِيُّ , نا يُونُسُ بْنُ مُحَمَّدٍ , وَمُعَاذُ بْنُ هَانِئٍ , قَالا : نا ابْنُ الْمُؤَمَّلِ , عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مُحَيْصِنٍ , عَنْ عَطَاءٍ , عَنْ صَفِيَّةَ بِنْتِ شَيْبَةَ , عَنْ حَبِيبَةَ بِنْتِ أَبِي تَجْرَاةَ , قَالَتْ : رَأَيْتُ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَسْعَى بَيْنَ الصَّفَا وَالْمَرْوَةِ , وَيَقُولُ : " اسْعَوْا فَإِنَّ اللَّهَ كَتَبَ عَلَيْكُمُ السَّعْيَ "

Habiba bint Abu Tajra aytdi: Men Nabiy ﷺ ni Safo bilan Marva orasida saʼy qilayotganlarini va: «Saʼy qilinglar, chunki Alloh sizlarga saʼyni yozgandir», deyayotganlarini koʻrdim.Ҳабиба бинт Абу Тажра айтди: Мен Набий ﷺ ни Сафо билан Марва орасида саъй қилаётганларини ва: «Саъй қилинглар, чунки Аллоҳ сизларга саъйни ёзгандир», деяётганларини кўрдим.

حَدَّثَنَا الْحُسَيْنُ بْنُ يَحْيَى بْنِ عَيَّاشٍ ، نا الْحَسَنُ بْنُ مُحَمَّدٍ الزَّعْفَرَانِيُّ , قَالَ : وَقَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ مُحَمَّدُ بْنُ إِدْرِيسَ الشَّافِعِيُّ , ثنا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ الْمُؤَمَّلِ , عَنِ ابْنِ مُحَيْصِنٍ , عَنْ عَطَاءِ بْنِ أَبِي رَبَاحٍ , عَنْ صَفِيَّةَ , عَنْ بِنْتِ أَبِي تَجْرَاةَ , قَالَتْ : دَخَلْتُ دَارَ آلِ أَبِي حُسَيْنٍ مَعَ نِسْوَةٍ مِنْ قُرَيْشٍ فَنَظَرْتُ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَهُوَ يَسْعَى بَيْنَ الصَّفَا وَالْمَرْوَةِ , فَرَأَيْتُهُ يَسْعَى وَإِنَّ مِئْزَرَهُ لَيَدُورُ مِنْ شِدَّةِ السَّعْيِ حَتَّى إِنِّي لأَقُولُ : إِنِّي لأَرَى رُكْبَتَيْهِ , وَسَمِعْتُهُ يَقُولُ : " اسْعَوْا فَإِنَّ اللَّهَ كَتَبَ عَلَيْكُمُ السَّعْيَ " . نا محَمَّدُ بْنُ مَخْلَدٍ , وَأَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ زِيَادٍ , وَآخَرُونَ قَالُوا : نا عبْدُ اللَّهِ بْنُ أَحْمَدَ بْنِ حَنْبَلٍ , حَدَّثَنِي أَبِي , نا محَمَّدُ بْنُ إِدْرِيسَ الشَّافِعِيُّ , نا عبْدُ اللَّهِ بْنُ الْمُؤَمَّلِ , عَنْ عُمَرَ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ مُحَيْصِنٍ , عَنْ عَطَاءِ بْنِ أَبِي رَبَاحٍ , عَنْ صَفِيَّةَ بِنْتِ شَيْبَةَ , عَنْ بِنْتِ أَبِي تَجْرَاةَ , إِحْدَى نِسَاءِ بَنِي عَبْدِ الدَّارِ , قَالَتْ : دَخَلْتُ دَارَ آلِ أَبِي حُسَيْنٍ مَعَ نِسْوَةٍ مِنْ قُرَيْشٍ نَنْظُرُ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ , ثُمَّ ذَكَرَتْ مِثْلَهُ

Abu Tajraning qizi aytdi: Men Qurayshdan boʻlgan bir necha ayol bilan birga Abu Husayn oilasining uyiga kirdim va Rasululloh ﷺ ga qaradim, u zot Safo bilan Marva orasida saʼy qilayotgan edilar. Men u zotning yugurib saʼy qilayotganlarini, izorlari saʼyning shiddatidan aylanib ketayotganini koʻrdim, hatto: «Men u zotning tizzalarini koʻrayapman», deb aytardim. Va u zotning: «Saʼy qilinglar, chunki Alloh sizlarga saʼyni yozgandir», deyayotganlarini eshitdim. Muhammad ibn Maxlad, Ahmad ibn Muhammad ibn Ziyod va boshqalar bizga Abdulloh ibn Ahmad ibn Hanbaldan, u otasidan, u Muhammad ibn Idris ash-Shofeʼiydan, u Abdulloh ibn Muammaldan, u Umar ibn Abdurrahmon ibn Muhaysindan, u Ato ibn Abu Rabohdan, u Safiya bint Shaybadan, u Bani Abduddor ayollaridan boʻlgan Abu Tajraning qizidan rivoyat qildilar, u: «Men Qurayshdan boʻlgan bir necha ayol bilan birga Abu Husayn oilasining uyiga Rasululloh ﷺ ga qarash uchun kirdik», dedi-da, soʻng shuning oʻxshashini zikr qildi.Абу Тажранинг қизи айтди: Мен Қурайшдан бўлган бир неча аёл билан бирга Абу Ҳусайн оиласининг уйига кирдим ва Расулуллоҳ ﷺ га қарадим, у зот Сафо билан Марва орасида саъй қилаётган эдилар. Мен у зотнинг югуриб саъй қилаётганларини, изорлари саъйнинг шиддатидан айланиб кетаётганини кўрдим, ҳатто: «Мен у зотнинг тиззаларини кўраяпман», деб айтардим. Ва у зотнинг: «Саъй қилинглар, чунки Аллоҳ сизларга саъйни ёзгандир», деяётганларини эшитдим. Муҳаммад ибн Махлад, Аҳмад ибн Муҳаммад ибн Зиёд ва бошқалар бизга Абдуллоҳ ибн Аҳмад ибн Ҳанбалдан, у отасидан, у Муҳаммад ибн Идрис аш-Шофеъийдан, у Абдуллоҳ ибн Муаммалдан, у Умар ибн Абдурраҳмон ибн Муҳайсиндан, у Ато ибн Абу Рабоҳдан, у Сафия бинт Шайбадан, у Бани Абдуддор аёлларидан бўлган Абу Тажранинг қизидан ривоят қилдилар, у: «Мен Қурайшдан бўлган бир неча аёл билан бирга Абу Ҳусайн оиласининг уйига Расулуллоҳ ﷺ га қараш учун кирдик», деди-да, сўнг шунинг ўхшашини зикр қилди.

نا مُحَمَّدُ بْنُ مَخْلَدٍ ، نا أَحْمَدُ بْنُ مَنْصُورٍ الرَّمَادِيُّ , نا عَبْدُ الرَّزَّاقِ , قَالَ : نا هشَامُ بْنُ حَسَّانَ , يُحَدِّثُ عَنْ وَاصِلٍ , عَنْ مُوسَى بْنِ عُبَيْدَةَ , عَنْ صَفِيَّةَ بِنْتِ شَيْبَةَ , قَالَتْ : " كُنْتُ فِي خَوْخَةٍ لِي , فَرَأَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بَيْنَ الصَّفَا وَالْمَرْوَةِ وَرَأَيْتُهُ إِذَا أَتَى عَلَى بَطْنِ الْوَادِي يَسْعَى "

Safiya bint Shayba aytdi: Men oʻzimning bir derazamda edim. Shunda Rasululloh ﷺ ni Safo bilan Marva orasida koʻrdim va u zot vodiyning oʻrtasiga yetganlarida yugurayotganlarini koʻrdim.Сафия бинт Шайба айтди: Мен ўзимнинг бир деразамда эдим. Шунда Расулуллоҳ ﷺ ни Сафо билан Марва орасида кўрдим ва у зот водийнинг ўртасига етганларида югураётганларини кўрдим.

نا أَحْمَدُ بْنُ إِسْحَاقَ بْنِ بُهْلُولٍ ، نا مُؤَمَّلُ بْنُ إِهَابٍ , نا يَحْيَى الْجَارِيُّ , عَنْ عَبْدِ الْعَزِيزِ , عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ , عَنْ نَافِعٍ , عَنِ ابْنِ عُمَرَ " فِي الأَصْلَعِ يَمُرُّ الْمُوسَى عَلَى رَأْسِهِ "

Nofeʼ Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan boshi kal kishi haqida rivoyat qiladi: «U ustarani boshiga yurgizadi».Нофеъ Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан боши кал киши ҳақида ривоят қилади: «У устарани бошига юргизади».

نا أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ إِبْرَاهِيمَ بْنِ أَبِي الرِّجَالِ , نا أَبُو أُمَيَّةَ مُحَمَّدُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ , نا عَبْدُ الْكَرِيمِ بْنُ رَوْحٍ , عَنْ عَنْبَسَةَ بْنِ سَعِيدٍ , نا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عُمَرَ , عَنْ نَافِعٍ , عَنِ ابْنِ عُمَرَ , قَالَ فِي الأَصْلَعِ : " يَمُرُّ الْمُوسَى عَلَى رَأْسِهِ " . قَالَ عَبْدُ الْكَرِيمِ : وَجَدْتُ فِي كِتَابِي رَفَعَهُ مَرَّةً إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ , وَمَرَّةً لَمْ يَرْفَعْهُ . نا ابْنُ مَخْلَدٍ , ثنا عَبَّاسُ بْنُ مُحَمَّدٍ , نا قرَادٌ , وَثنا الصَّغَانِيُّ , وَنا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ يُونُسَ الْحَفَرِيُّ , وَابْنُ أَبِي مَرْيَمَ , قَالُوا : نا عبْدُ اللَّهِ بْنُ عُمَرَ , مِثْلَهُ مَوْقُوفًا

Nofeʼ rivoyat qiladiki, Ibn Umar (roziyallohu anhumo) boshi kal kishi haqida: «U ustarani boshiga yurgizadi», dedi. Abdulkarim aytdi: Men oʻz kitobimda uni bir marta Rasululloh ﷺ ga koʻtarganini, bir marta esa koʻtarmaganini topdim. Ibn Maxlad bizga Abbos ibn Muhammaddan, u Quroddan; shuningdek as-Sagʻoniydan, va Abdurrahmon ibn Yunus al-Hafariy hamda Ibn Abu Maryamdan rivoyat qildi: ular Abdulloh ibn Umardan shuning oʻzini mavquf holda rivoyat qildilar.Нофеъ ривоят қиладики, Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо) боши кал киши ҳақида: «У устарани бошига юргизади», деди. Абдулкарим айтди: Мен ўз китобимда уни бир марта Расулуллоҳ ﷺ га кўтарганини, бир марта эса кўтармаганини топдим. Ибн Махлад бизга Аббос ибн Муҳаммаддан, у Қуроддан; шунингдек ас-Сағонийдан, ва Абдурраҳмон ибн Юнус ал-Ҳафарий ҳамда Ибн Абу Марямдан ривоят қилди: улар Абдуллоҳ ибн Умардан шунинг ўзини мавқуф ҳолда ривоят қилдилар.

نا أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ زِيَادٍ الْقَطَّانُ , نا عَبْدُ الْكَرِيمِ بْنُ الْهَيْثَمِ , نا أَبُو مَرْوَانَ الْعُثْمَانِيُّ ، نا عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ مُحَمَّدٍ الدَّرَاوَرْدِيُّ , عَنْ مُوسَى بْنِ عُقْبَةَ , عَنْ نَافِعٍ , عَنِ ابْنِ عُمَرَ , أَنَّهُ أَهَلَّ بِالْعُمْرَةِ فَلَمَّا أَتَى ذَا الْحُلَيْفَةِ , قَالَ : " مَا أَمْرُهُمَا إِلا وَاحِدٌ أُشْهِدُكُمْ أَنِّي قَدْ أَدْخَلْتُ الْحَجَّ عَلَى الْعُمْرَةِ , فَطَافَ لَهُمَا طَوَافًا وَاحِدًا , وَسَعَى لَهُمَا سَعْيًا وَاحِدًا , وَقَالَ : هَكَذَا صَنَعَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ "

Nofeʼ Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qiladiki, u umra bilan ehromga kirdi. Zul-Hulayfaga kelganida: «Ularning ishi bittadir; sizlarni guvoh qilamanki, men umra ustiga hajni kiritdim», dedi. Soʻng ikkovi uchun bitta tavof qildi va ikkovi uchun bitta saʼy qildi hamda: «Rasululloh ﷺ ham shunday qilgan edilar», dedi.Нофеъ Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қиладики, у умра билан эҳромга кирди. Зул-Ҳулайфага келганида: «Уларнинг иши биттадир; сизларни гувоҳ қиламанки, мен умра устига ҳажни киритдим», деди. Сўнг иккови учун битта тавоф қилди ва иккови учун битта саъй қилди ҳамда: «Расулуллоҳ ﷺ ҳам шундай қилган эдилар», деди.

ثنا يَحْيَى بْنُ صَاعِدٍ ، وَالْحُسَيْنُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ ، قَالا : نا خَلادُ بْنُ أَسْلَمَ , نا عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ مُحَمَّدٍ الدَّرَاوَرْدِيُّ , عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ , عَنْ نَافِعٍ , عَنِ ابْنِ عُمَرَ , أَنّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ , قَالَ : " مَنْ أَحْرَمَ بِالْحَجِّ وَالْعُمْرَةِ أَجْزَأَهُ طَوَافٌ وَسَعْيٌ وَاحِدٌ , وَلا يَحِلُّ مِنْ وَاحِدٍ مِنْهُمَا حَتَّى يَحِلَّ مِنْهُمَا جَمِيعًا "

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Kim haj va umra bilan ehromga kirsa, unga bitta tavof va bitta saʼy kifoya qiladi; ikkovidan birdaniga ehromdan chiqmaguncha, ularning birortasidan ham chiqmaydi», dedilar.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Ким ҳаж ва умра билан эҳромга кирса, унга битта тавоф ва битта саъй кифоя қилади; икковидан бирданига эҳромдан чиқмагунча, уларнинг бирортасидан ҳам чиқмайди», дедилар.

نا مُحَمَّدُ بْنُ الْقَاسِمِ بْنِ زَكَرِيَّا ، نا هِشَامُ بْنُ يُونُسَ اللُّؤْلُئِيُّ , نا عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ مُحَمَّدٍ , عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ , عَنْ نَافِعٍ , عَنِ ابْنِ عُمَرَ , قَالَ : سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ , يَقُولُ : " مَنْ أَهَلَّ بِالْحَجِّ وَالْعُمْرَةِ أَجْزَأَهُ طَوَافٌ وَاحِدٌ , ثُمَّ لَمْ يَحِلَّ حَتَّى يَقْضِيَ حَجَّهُ , ثُمَّ يَحِلَّ مِنْهُمَا جَمِيعًا "

Ibn Umar (roziyallohu anhumo) aytdi: Men Rasululloh ﷺ ning shunday deyayotganlarini eshitdim: «Kim haj va umra bilan ehromga kirsa, unga bitta tavof kifoya qiladi; soʻng hajini ado etmaguncha ehromdan chiqmaydi, soʻngra ikkovidan birdaniga chiqadi».Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо) айтди: Мен Расулуллоҳ ﷺ нинг шундай деяётганларини эшитдим: «Ким ҳаж ва умра билан эҳромга кирса, унга битта тавоф кифоя қилади; сўнг ҳажини адо этмагунча эҳромдан чиқмайди, сўнгра икковидан бирданига чиқади».

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ الْحُسَيْنِ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ بْنِ الْجُنَيْدِ ، نا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ الْمَلِكِ بْنِ زَنْجُوَيْهِ , نا عَبْدُ الرَّزَّاقِ , عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ , عَنْ نَافِعٍ , عَنِ ابْنِ عُمَرَ , أَنَّهُ " قَرَنَ بَيْنَ الْحَجِّ وَالْعُمْرَةِ , وَسَعَى لَهُمَا سَعْيًا وَاحِدًا " , وَقَالَ : " هَكَذَا صَنَعَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ "

Nofeʼ Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qiladiki, u haj bilan umrani qiron qildi va ikkovi uchun bitta saʼy qildi hamda: «Rasululloh ﷺ ham shunday qilgan edilar», dedi.Нофеъ Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қиладики, у ҳаж билан умрани қирон қилди ва иккови учун битта саъй қилди ҳамда: «Расулуллоҳ ﷺ ҳам шундай қилган эдилар», деди.

حَدَّثَنَا الْحُسَيْنُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ ، نا أَبُو هِشَامٍ الرِّفَاعِيُّ مُحَمَّدُ بْنُ يَزِيدَ , وَنا أَبُو مُحَمَّدِ بْنُ صَاعِدٍ ، نا أَبُو هِشَامٍ الرِّفَاعِيُّ ، وإِبْرَاهِيمُ بْنُ يُونُسَ الصَّيْرَفِيُّ ، قَالا : نا يَحْيَى بْنُ الْيَمَانِ , نا سُفْيَانُ , عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ , عَنْ نَافِعٍ , عَنِ ابْنِ عُمَرَ , أَنّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ " طَافَ لِقِرَانِهِ طَوَافًا وَاحِدًا وَلَمْ يَحِلَّهُ ذَلِكَ "

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ qironlari uchun bitta tavof qildilar va bu u zotni ehromdan chiqarmadi.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ қиронлари учун битта тавоф қилдилар ва бу у зотни эҳромдан чиқармади.

نا عَلِيُّ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مُبَشِّرٍ ، نا عَبْدُ الْحَمِيدِ بْنُ بَيَانٍ , نا إِسْحَاقُ الأَزْرَقُ , عَنْ شَرِيكٍ , عَنِ ابْنِ أَبِي لَيْلَى , عَنْ نَافِعٍ , عَنِ ابْنِ عُمَرَ , " أَنَّهُ دَخَلَ مَكَّةَ قَارِنًا فَطَافَ طَوَافًا , وَسَعَى سَعْيًا لِحَجَّتِهِ وَعُمْرَتِهِ " , ثُمَّ قَالَ : " هَكَذَا رَأَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ صَنَعَ حِينَ قَرَنَ "

Nofeʼ Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qiladiki, u Makkaga qorin (haj bilan umrani qoʻshgan) holda kirdi va haji hamda umrasi uchun bitta tavof, bitta saʼy qildi. Soʻng: «Rasululloh ﷺ qiron qilganlarida shunday qilganlarini koʻrganman», dedi.Нофеъ Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қиладики, у Маккага қорин (ҳаж билан умрани қўшган) ҳолда кирди ва ҳажи ҳамда умраси учун битта тавоф, битта саъй қилди. Сўнг: «Расулуллоҳ ﷺ қирон қилганларида шундай қилганларини кўрганман», деди.

نا عَبْدُ الصَّمَدِ بْنُ عَلِيٍّ ، نا الْفَضْلُ بْنُ الْعَبَّاسِ الصَّرَّافُ , نا يَحْيَى بْنُ غَيْلانَ , نا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ بَزِيعٍ , عَنِ الْحَسَنِ بْنِ عُمَارَةَ , عَنِ الْحَكَمِ , عَنْ مُجَاهِدٍ , عَنِ ابْنِ عُمَرَ , أَنَّهُ جَمَعَ بَيْنَ حَجَّتِهِ وَعُمْرَتِهِ مَعًا , وَقَالَ : " سَبِيلُهُمَا وَاحِدٌ " , قَالَ : فَطَافَ لَهُمَا طَوَافَيْنِ , وَسَعَى لَهُمَا سَعْيَيْنِ , وَقَالَ : " هَكَذَا رَأَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ صَنَعَ كَمَا صَنَعْتُ " . لَمْ يَرْوِهِ عَنِ الْحَكَمِ غَيْرُ الْحَسَنِ بْنِ عُمَارَةَ , وَهُوَ مَتْرُوكُ الْحَدِيثِ

Mujohid Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qiladiki, u haji bilan umrasini birga qoʻshdi va: «Ikkovining yoʻli bittadir», dedi. U (roviy) dedi: Soʻng ikkovi uchun ikki tavof qildi va ikkovi uchun ikki saʼy qildi hamda: «Rasululloh ﷺ ni men qilganimdek qilganlarini koʻrganman», dedi. Buni Hakamdan Hasan ibn Umoradan boshqa hech kim rivoyat qilgan emas, u esa matruk ul-hadisdir.Мужоҳид Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қиладики, у ҳажи билан умрасини бирга қўшди ва: «Икковининг йўли биттадир», деди. У (ровий) деди: Сўнг иккови учун икки тавоф қилди ва иккови учун икки саъй қилди ҳамда: «Расулуллоҳ ﷺ ни мен қилганимдек қилганларини кўрганман», деди. Буни Ҳакамдан Ҳасан ибн Уморадан бошқа ҳеч ким ривоят қилган эмас, у эса матрук ул-ҳадисдир.

نا يَحْيَى بْنُ صَاعِدٍ ، إِمْلاءً , حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ إِشْكَابَ ، والْعَبَّاسُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ التَّرْقُفِيُّ , وَيَعْقُوبُ بْنُ أَسَدٍ وَاللَّفْظُ لابْنِ أَشْكَابٍ ، قَالُوا : نا يَحْيَى بْنُ يَعْلَى بْنِ الْحَارِثِ . ح وَثنا الْحُسَيْنُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ , وَمُحَمَّدُ بْنُ مَخْلَدٍ , وَعَلِيُّ بْنُ أَحْمَدَ بْنِ الْهَيْثَمِ , قَالُوا : نا الْعَبَّاسُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ التَّرْقُفِيُّ , نا يَحْيَى بْنُ يَعْلَى بْنِ الْحَارِثِ الْمُحَارِبِيُّ , نا أَبِي , نا غَيْلانُ بْنُ جَامِعٍ , حَدَّثَنِي لَيْثٌ , حَدَّثَنِي عَطَاءٌ , وَطَاوُسٌ , وَمُجَاهِدٌ , عَنْ جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ , وَعَنِ ابْنِ عُمَرَ , وَعَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ , أَنّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ " لَمْ يَطُفْ هُوَ وَلا أَصْحَابُهُ بَيْنَ الصَّفَا وَالْمَرْوَةِ إِلا طَوَافًا وَاحِدًا لِعُمْرَتِهِمْ وَحَجَّتِهِمْ "

Ato, Tovus va Mujohid Jobir ibn Abdullohdan, Ibn Umardan va Ibn Abbos (roziyallohu anhum)dan rivoyat qiladilar: Nabiy ﷺ ham, ashoblari ham Safo bilan Marva orasida umralari va hajlari uchun bitta tavofdan boshqa tavof qilmadilar.Ато, Товус ва Мужоҳид Жобир ибн Абдуллоҳдан, Ибн Умардан ва Ибн Аббос (розияллоҳу анҳум)дан ривоят қиладилар: Набий ﷺ ҳам, ашоблари ҳам Сафо билан Марва орасида умралари ва ҳажлари учун битта тавофдан бошқа тавоф қилмадилар.

نا مُحَمَّدُ بْنُ صَالِحٍ الأَزْدِيُّ , نا أَحْمَدُ بْنُ بُدَيْلٍ . ح وَنا مُحَمَّدُ بْنُ الْقَاسِمِ بْنِ زَكَرِيَّا , نا أَبُو كُرَيْبٍ ، قَالا : نا أَيُّوبُ بْنُ هَانِئٍ الْجُعْفِيُّ , حَدَّثَنِي أَبِي , قَالَ : دَخَلْتُ أَنَا وَسَلَمَةُ بْنُ كُهَيْلٍ ، وَلَيْثُ بْنُ أَبِي سُلَيْمٍ , عَلَى طَاوُسٍ فَسَأَلْنَاهُ عَنْ مُتْعَةِ الْحَجِّ , فَقَالَ حَدَّثَنِي جَابِرُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ , قَالَ : " قَدِمْنَا حُجَّاجًا , فَأَمَرَنَا رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَأَحْلَلْنَا لَمَّا طُفْنَا , وَمَا طُفْنَا لِعُمْرَتِنَا وَحَجَّتِنَا إِلا طَوَافًا وَاحِدًا " . لَفْظُ أَبِي كُرَيْبٍ

Ayyub ibn Honining otasi aytdi: Men, Salama ibn Kuhayl va Lays ibn Abu Sulaym Tovusning huzuriga kirib, undan haj mutʼasi haqida soʻradik. U dedi: Menga Jobir ibn Abdulloh aytib berdi: «Biz hoji boʻlib keldik. Rasululloh ﷺ bizga buyurdilar, biz tavof qilganimizdan keyin ehromdan chiqdik. Umramiz va hajimiz uchun bitta tavofdan boshqa tavof qilmadik». Bu Abu Kuraybning lafzi.Айюб ибн Ҳонининг отаси айтди: Мен, Салама ибн Куҳайл ва Лайс ибн Абу Сулайм Товуснинг ҳузурига кириб, ундан ҳаж мутъаси ҳақида сўрадик. У деди: Менга Жобир ибн Абдуллоҳ айтиб берди: «Биз ҳожи бўлиб келдик. Расулуллоҳ ﷺ бизга буюрдилар, биз тавоф қилганимиздан кейин эҳромдан чиқдик. Умрамиз ва ҳажимиз учун битта тавофдан бошқа тавоф қилмадик». Бу Абу Курайбнинг лафзи.

حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مُبَشِّرٍ ، نا عَبْدُ الْحَمِيدِ بْنُ بَيَانٍ , نا إِسْحَاقُ الأَزْرَقِ , عَنِ الرَّبِيعِ بْنِ صَبِيحٍ , عَنْ عَطَاءٍ , عَنْ جَابِرٍ , قَالَ : " مَا طَافَ لَهُمَا رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِلا طَوَافًا وَاحِدًا وَسَعْيًا وَاحِدًا لِحَجَّتِهِ وَعُمْرَتِهِ "

Jobir (roziyallohu anhu) aytdi: Rasululloh ﷺ haji va umralari uchun bitta tavof va bitta saʼydan boshqasini qilmadilar.Жобир (розияллоҳу анҳу) айтди: Расулуллоҳ ﷺ ҳажи ва умралари учун битта тавоф ва битта саъйдан бошқасини қилмадилар.

نا ابْنُ صَاعِدٍ , نا الْفَضْلُ بْنُ مُوسَى , وَعَبْدُ اللَّهِ الْعَطَّارُ , قَالا : نا أَبُو عَامِرٍ الْعَقَدِيُّ ، نا رَبَاحُ بْنُ أَبِي مَعْرُوفٍ , عَنْ عَطَاءٍ , عَنْ جَابِرٍ , " أَنَّ أَصْحَابَ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لَمْ يَزِيدُوا عَلَى طَوَافٍ وَاحِدٍ " , يَعْنِي لِلْحَجِّ وَالْعُمْرَةِ

Ato Jobir (roziyallohu anhu)dan rivoyat qiladiki, Nabiy ﷺ ning ashoblari bitta tavofdan ortiq qilmadilar — yaʼni haj va umra uchun.Ато Жобир (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қиладики, Набий ﷺ нинг ашоблари битта тавофдан ортиқ қилмадилар — яъни ҳаж ва умра учун.

نا أَبُو بَكْرٍ النَّيْسَابُورِيُّ ، نا الْفَضْلُ بْنُ الْعَبَّاسِ الرَّازِيُّ , نا سَهْلُ بْنُ عُثْمَانَ , نا الْمُحَارِبِيُّ ، عَنِ ابْنِ جُرَيْجٍ , عَنْ عَطَاءٍ , عَنْ جَابِرٍ , قَالَ : " جَمَعَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ الْحَجَّ وَالْعُمْرَةَ , فَلَمْ يَطُفْ لَهُمَا إِلا طَوَافًا وَاحِدًا "

Jobir (roziyallohu anhu) aytdi: Rasululloh ﷺ haj bilan umrani birga qoʻshdilar va ikkovi uchun bitta tavofdan boshqasini qilmadilar.Жобир (розияллоҳу анҳу) айтди: Расулуллоҳ ﷺ ҳаж билан умрани бирга қўшдилар ва иккови учун битта тавофдан бошқасини қилмадилар.

نا ابْنُ صَاعِدٍ , نا عَمْرُو بْنُ عَلِيٍّ , وَحَفْصُ بْنُ عُمَرَ , قَالا : حَدَّثَنَا سَهْلُ بْنُ يُوسُفَ , نا الْحَجَّاجُ , عَنْ عَطَاءٍ , عَنْ جَابِرٍ , " أَنّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَأَصْحَابُهُ لَمْ يَزِيدُوا عَلَى طَوَافٍ وَاحِدٍ "

Ato Jobir (roziyallohu anhu)dan rivoyat qiladi: Rasululloh ﷺ ham, ashoblari ham bitta tavofdan ortiq qilmadilar.Ато Жобир (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилади: Расулуллоҳ ﷺ ҳам, ашоблари ҳам битта тавофдан ортиқ қилмадилар.

نا ابْنُ مُبَشِّرٍ ، نا عَبْدُ الْحَمِيدِ بْنُ بَيَانٍ , نا إِسْحَاقُ الأَزْرَقُ , عَنْ شَرِيكٍ , عَنِ الْحَجَّاجِ . ح وَنا ابْنُ صَاعِدٍ , نا مُحَمَّدُ بْنُ عُثْمَانَ بْنِ كَرَامَةَ , نا عُمَرُ بْنُ حَفْصٍ , نا أَبِي , عَنِ الْحَجَّاجِ , حَدَّثَنِي عَطَاءٌ , عَنْ جَابِرٍ , أَنّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ " قَرَنَ فَطَافَ طَوَافًا وَاحِدًا هُوَ وَأَصْحَابُهُ , وَقَالَ ابْنُ مُبَشِّرٍ : فَطَافَ طَوَافًا وَاحِدًا , وَسَعَى سَعْيًا هُوَ وَأَصْحَابُهُ "

Ato Jobir (roziyallohu anhu)dan rivoyat qiladi: Rasululloh ﷺ qiron qildilar va u zot ham, ashoblari ham bitta tavof qildilar. Ibn Mubashshir esa: «Bitta tavof va bitta saʼy qildilar — u zot ham, ashoblari ham», dedi.Ато Жобир (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилади: Расулуллоҳ ﷺ қирон қилдилар ва у зот ҳам, ашоблари ҳам битта тавоф қилдилар. Ибн Мубашшир эса: «Битта тавоф ва битта саъй қилдилар — у зот ҳам, ашоблари ҳам», деди.

حَدَّثَنَا ابْنُ مُبَشِّرٍ ، نا عَبْدُ الْحَمِيدِ , نا إِسْحَاقُ , عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عُبَيْدِ اللَّهِ , عَنْ عَطَاءٍ , عَنْ جَابِرٍ , قَالَ : " مَا طَافَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لِلْحَجِّ وَالْعُمْرَةِ إِلا طَوَافًا وَاحِدًا "

Jobir (roziyallohu anhu) aytdi: Rasululloh ﷺ haj va umra uchun bitta tavofdan boshqasini qilmadilar.Жобир (розияллоҳу анҳу) айтди: Расулуллоҳ ﷺ ҳаж ва умра учун битта тавофдан бошқасини қилмадилар.

نا مُحَمَّدُ بْنُ الْقَاسِمِ بْنِ زَكَرِيَّا ، نا أَبُو كُرَيْبٍ ، نا عُثْمَانُ بْنُ سَعِيدٍ , عَنِ ابْنِ الْيَمَانِ , عَنِ الْمُثَنَّى , عَنْ عَطَاءٍ , عَنْ جَابِرٍ , أَنّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ " قَرَنَ مِنْ بَيْنَ أَصْحَابِهِ وَطَافَ طَوَافًا وَاحِدًا , وَأَحَلَّ أَصْحَابُهُ بِعُمْرَةٍ "

Jobir (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ ashoblari orasida (yolgʻiz oʻzlari) qiron qildilar va bitta tavof qildilar, ashoblari esa umra bilan ehromdan chiqdilar.Жобир (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ ашоблари орасида (ёлғиз ўзлари) қирон қилдилар ва битта тавоф қилдилар, ашоблари эса умра билан эҳромдан чиқдилар.

ثنا الْقَاضِي الْمَحَامِلِيُّ , ثنا أَبُو أُمَيَّةَ الطَّرَسُوسِيُّ ، ثنا أَبُو خَالِدٍ الأُمَوِيُّ ، نا أَبُو سَعْدٍ الْبَقَّالُ ، عَنْ عَطَاءِ بْنِ أَبِي رَبَاحٍ , عَنْ زَيْدِ بْنِ أَرْقَمَ , قَالَ : قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " إِذَا حَجَّ الرَّجُلُ عَنْ وَالِدَيْهِ تُقُبِّلَ مِنْهُ وَمِنْهُمَا , وَاسْتَبْشَرَتْ أَرْوَاحُهُمَا فِي السَّمَاءِ , وَكُتِبَ عِنْدَ اللَّهِ تَعَالَى بَرًّا "

Zayd ibn Arqam (roziyallohu anhu) aytdi: Rasululloh ﷺ: «Kishi ota-onasi nomidan haj qilsa, undan ham, ular ikkovidan ham qabul qilinadi, ularning ruhlari osmonda shodlanadi va u Alloh taolo huzurida yaxshilik qiluvchi deb yoziladi», dedilar.Зайд ибн Арқам (розияллоҳу анҳу) айтди: Расулуллоҳ ﷺ: «Киши ота-онаси номидан ҳаж қилса, ундан ҳам, улар икковидан ҳам қабул қилинади, уларнинг руҳлари осмонда шодланади ва у Аллоҳ таоло ҳузурида яхшилик қилувчи деб ёзилади», дедилар.

نا عَلِيُّ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مُبَشِّرٍ ، نا مُحَمَّدُ بْنُ حَرْبٍ النَّسَائِيُّ , نا صِلَةُ بْنُ سُلَيْمَانَ , عَنِ ابْنِ جُرَيْجٍ , عَنْ عَطَاءٍ , عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ , قَالَ : قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " مَنْ حَجَّ عَنْ أَبَوَيْهِ أَوْ قَضَى عَنْهُمَا مَغْرَمًا بُعِثَ يَوْمَ الْقِيَامَةِ مَعَ الأَبْرَارِ "

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) aytdi: Rasululloh ﷺ: «Kim ota-onasi nomidan haj qilsa yoki ular tomonidan qarzni ado etsa, qiyomat kuni yaxshilar bilan birga qayta tiriltiriladi», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) айтди: Расулуллоҳ ﷺ: «Ким ота-онаси номидан ҳаж қилса ёки улар томонидан қарзни адо этса, қиёмат куни яхшилар билан бирга қайта тирилтирилади», дедилар.

نا يُوسُفُ بْنُ يَعْقُوبَ بْنِ إِسْحَاقَ بْنِ بُهْلُولٍ ، نا جَدِّي , نا إِسْحَاقُ الأَزْرَقُ , عَنْ شَرِيكٍ , عَنِ ابْنِ أَبِي لَيْلَى , عَنْ عَطَاءٍ , عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ , قَالَ : أَتَى رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ رَجُلٌ , فَقَالَ لَهُ : إِنَّ أَبِي مَاتَ وَعَلَيْهِ حَجَّةُ الإِسْلامِ , أَفَأَحُجُّ عَنْهُ ؟ قَالَ : " أَرَأَيْتَ لَوْ أَنَّ أَبَاكَ تَرَكَ دَيْنًا عَلَيْهِ أَقَضَيْتَهُ عَنْهُ ؟ " ، قَالَ : نَعَمْ , قَالَ : " فَاحْجُجْ عَنْ أَبِيكَ "

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) aytdi: Rasululloh ﷺ ning oldilariga bir kishi kelib: «Otam vafot etdi, zimmasida esa islom haji bor edi. Men uning nomidan haj qilaymi?» dedi. U zot: «Ayting-chi, agar otangiz zimmasida qarz qoldirgan boʻlsa, uni u tomondan ado etarmidingiz?» dedilar. U: «Ha», dedi. U zot: «Unday boʻlsa, otangiz nomidan haj qiling», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) айтди: Расулуллоҳ ﷺ нинг олдиларига бир киши келиб: «Отам вафот этди, зиммасида эса ислом ҳажи бор эди. Мен унинг номидан ҳаж қилайми?» деди. У зот: «Айтинг-чи, агар отангиз зиммасида қарз қолдирган бўлса, уни у томондан адо этармидингиз?» дедилар. У: «Ҳа», деди. У зот: «Ундай бўлса, отангиз номидан ҳаж қилинг», дедилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْقَاسِمِ بْنِ زَكَرِيَّا الْمُحَارِبِيُّ , نا أَبُو كُرَيْبٍ مُحَمَّدُ بْنُ الْعَلاءِ , نا عُثْمَانُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ , عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَمْرٍو الْبَصْرِيِّ , عَنْ عَطَاءٍ , عَنْ جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ , قَالَ : قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " مَنْ حَجَّ عَنْ أَبِيهِ وَأُمِّهِ فَقَدْ قَضَى عَنْهُ حَجَّتَهُ , وَكَانَ لَهُ فَضْلُ عَشْرِ حُجَجٍ "

Jobir ibn Abdulloh (roziyallohu anhumo) aytdi: Rasululloh ﷺ: «Kim otasi va onasi nomidan haj qilsa, u tomondan hajini ado etgan boʻladi va unga oʻn haj fazli (savobi) boʻladi», dedilar.Жобир ибн Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳумо) айтди: Расулуллоҳ ﷺ: «Ким отаси ва онаси номидан ҳаж қилса, у томондан ҳажини адо этган бўлади ва унга ўн ҳаж фазли (савоби) бўлади», дедилар.

نا عَلِيُّ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مُبَشِّرٍ ، نا عِيسَى بْنُ شَاذَانَ , نا إِسْمَاعِيلُ بْنُ نَصْرٍ , نا عَبَّادُ بْنُ رَاشِدٍ , نا ثَابِتٌ الْبُنَانِيُّ , عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ , أَنَّ رَجُلا سَأَلَ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ , فَقَالَ : هَلَكَ أَبِي وَلَمْ يَحُجَّ , قَالَ : " أَرَأَيْتَ لَوْ كَانَ عَلَى أَبِيكَ دَيْنٌ فَقَضَيْتَهُ عَنْهُ , أَيُتَقَبَّلُ مِنْهُ ؟ " ، قَالَ : نَعَمْ , قَالَ : " فَاحْجُجْ عَنْهُ "

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Bir kishi Nabiy ﷺ dan soʻrab: «Otam haj qilmay vafot etdi», dedi. U zot: «Ayting-chi, agar otangiz zimmasida qarz boʻlsayu, siz uni u tomondan ado etsangiz, undan qabul qilinarmidi?» dedilar. U: «Ha», dedi. U zot: «Unday boʻlsa, uning nomidan haj qiling», dedilar.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Бир киши Набий ﷺ дан сўраб: «Отам ҳаж қилмай вафот этди», деди. У зот: «Айтинг-чи, агар отангиз зиммасида қарз бўлсаю, сиз уни у томондан адо этсангиз, ундан қабул қилинармиди?» дедилар. У: «Ҳа», деди. У зот: «Ундай бўлса, унинг номидан ҳаж қилинг», дедилар.

نا الْحُسَيْنُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ ، نا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ سَعْدٍ , نا عَمِّي , نا أَبِي , عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ ، حَدَّثَنِي خَالِدُ بْنُ كَثِيرٍ , أَنَّ عَطَاءَ بْنَ أَبِي رَبَاحٍ ، حَدَّثَهُ أَنَّ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عَبَّاسٍ ، حَدَّثَهُ أَنَّ رَجُلا سَأَلَ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَنِ الْحَجِّ عَنْ أَبِيهِ , قَالَ : " احْجُجْ عَنْهُ , أَلا تَرَى أَنَّهُ لَوْ كَانَ عَلَيْهِ دَيْنٌ فَقَضَيْتَهُ عَنْهُ أَنَّ ذَلِكَ يُجْزِي عَنْهُ ؟ " ، قَالَ : بَلَى , قَالَ : " فَحَقُّ اللَّهِ أَحَقُّ "

Abdulloh ibn Abbos (roziyallohu anhumo) rivoyat qildiki, bir kishi Rasululloh ﷺ dan otasi nomidan haj qilish haqida soʻradi. U zot: «Uning nomidan haj qil. Koʻrmayapsanmi, agar uning zimmasida qarz boʻlsayu, sen uni u tomondan ado etsang, bu undan kifoya qilardi-ku?» dedilar. U: «Ha, albatta», dedi. U zot: «Allohning haqqi bunga koʻproq haqlidir», dedilar.Абдуллоҳ ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) ривоят қилдики, бир киши Расулуллоҳ ﷺ дан отаси номидан ҳаж қилиш ҳақида сўради. У зот: «Унинг номидан ҳаж қил. Кўрмаяпсанми, агар унинг зиммасида қарз бўлсаю, сен уни у томондан адо этсанг, бу ундан кифоя қиларди-ку?» дедилар. У: «Ҳа, албатта», деди. У зот: «Аллоҳнинг ҳаққи бунга кўпроқ ҳақлидир», дедилар.

نا مُحَمَّدُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ بْنِ نَيْرُوزٍ ، نا إِسْمَاعِيلُ بْنُ يَعْقُوبَ بْنِ صَبِيحٍ , نا الْقَاسِمُ بْنُ مَرْوَانَ , نا سُلَيْمَانُ بْنُ أَبِي دَاوُدَ , عَنْ نَافِعٍ , عَنِ ابْنِ عُمَرَ , أَنّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ " إِنَّمَا طَافَ لِحَجِّهِ وَعُمْرَتِهِ حِينَ قَرَنَ فِي حَجَّةِ الْوَدَاعِ طَوَافًا وَاحِدًا , وَسَعَى بَيْنَ الصَّفَا وَالْمَرْوَةِ سَعْيًا وَاحِدًا " . قَالَ : وَنا سُلَيْمَانُ , عَنْ أَبِي الزُّبَيْرِ , عَنْ جَابِرٍ مثل ذَلِكَ . وَعَنْ عَطَاءٍ مثل ذَلِكَ . وَعَنْ عَبْدِ الْكَرِيمِ , عَنْ طَاوُسٍ , وَمُجَاهِدٍ مثل ذَلِكَ

Nofeʼ Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qiladi: Rasululloh ﷺ Vidoʼ hajida qiron qilganlarida, haji va umralari uchun faqat bitta tavof qildilar va Safo bilan Marva orasida bitta saʼy qildilar. U (roviy) dedi: Sulaymon bizga Abu Zubayrdan, u Jobirdan shunga oʻxshashini rivoyat qildi; Atodan ham shunga oʻxshashi; Abdulkarimdan, u Tovus va Mujohiddan ham shunga oʻxshashi (rivoyat qilindi).Нофеъ Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилади: Расулуллоҳ ﷺ Видў ҳажида қирон қилганларида, ҳажи ва умралари учун фақат битта тавоф қилдилар ва Сафо билан Марва орасида битта саъй қилдилар. У (ровий) деди: Сулаймон бизга Абу Зубайрдан, у Жобирдан шунга ўхшашини ривоят қилди; Атодан ҳам шунга ўхшаши; Абдулкаримдан, у Товус ва Мужоҳиддан ҳам шунга ўхшаши (ривоят қилинди).

نا أَبُو بَكْرٍ النَّيْسَابُورِيُّ ، وَعَلِيُّ بْنُ أَحْمَدَ بْنِ الْهَيْثَمِ ، قَالا : نا عَلِيُّ بْنُ حَرْبٍ , نا هَارُونُ بْنُ عِمْرَانَ , عَنْ سُلَيْمَانَ بْنِ أَبِي دَاوُدَ , عَنْ عَطَاءِ بْنِ نَافِعٍ , عَنِ ابْنِ عُمَرَ , وَجَابِرٍ , أَنّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ " إِنَّمَا طَافَ لِحَجَّتِهِ وَعُمْرَتِهِ طَوَافًا وَاحِدًا , وَسَعَى سَعْيًا وَاحِدًا , ثُمَّ قَدِمَ مَكَّةَ فَلَمْ يَسْعَ بَيْنَهُمَا بَعْدَ الصَّدْرِ "

Ato ibn Nofeʼ Ibn Umar va Jobir (roziyallohu anhum)dan rivoyat qiladi: Nabiy ﷺ haji va umralari uchun faqat bitta tavof va bitta saʼy qildilar; soʻng Makkaga kelganlarida, sadr (qaytish tavofi)dan keyin ikkovi orasida saʼy qilmadilar.Ато ибн Нофеъ Ибн Умар ва Жобир (розияллоҳу анҳум)дан ривоят қилади: Набий ﷺ ҳажи ва умралари учун фақат битта тавоф ва битта саъй қилдилар; сўнг Маккага келганларида, садр (қайтиш тавофи)дан кейин иккови орасида саъй қилмадилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ أَحْمَدَ بْنِ أَسَدٍ ، نا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ الْمَلِكِ الدَّقِيقِيُّ , نا إِسْمَاعِيلُ بْنُ أَبَانَ الْوَرَّاقُ , نا مُحَمَّدُ بْنُ أَبَانَ , عَنْ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ , عَنْ أَبِيهِ , عَنْ جَابِرٍ , أَنّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ " قَرَنَ الْعُمْرَةَ وَالْحَجَّ فَطَافَ لَهُمَا وَاحِدًا "

Jobir (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ umra bilan hajni qiron qildilar va ikkovi uchun bitta tavof qildilar.Жобир (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ умра билан ҳажни қирон қилдилар ва иккови учун битта тавоф қилдилар.

نا عَلِيُّ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مُبَشِّرٍ ، وَأَبُو عُبَيْدِ اللَّهِ أَحْمَدُ بْنُ عَمْرِو بْنِ عُثْمَانَ بِوَاسِطٍ ، قَالا : حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ حَرْبٍ الْوَاسِطِيُّ , نا عَاصِمُ بْنُ عَلِيِّ بْنِ عَاصِمٍ , نا أَبِي , عَنْ حُصَيْنِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ , قَالَ : قَالَ لِي مَنْصُورٌ حَدَّثَتْنِي أَنْتَ يَا حُصَيْنُ , عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي قَتَادَةَ , عَنْ أَبِيهِ أَنّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَأَصْحَابَهُ " طَافُوا لِحَجَّتِهِ وَعُمْرَتِهِ طَوَافًا وَاحِدًا "

Abu Qatoda (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ va ashoblari hajlari va umralari uchun bitta tavof qildilar.Абу Қатода (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ ва ашоблари ҳажлари ва умралари учун битта тавоф қилдилар.

نا أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ زِيَادٍ ، نا مُحَمَّدُ بْنُ غَالِبٍ , نا سَعْدُ بْنُ عَبْدِ الْحَمِيلِ , نا مُحَمَّدُ بْنُ مَرْوَانَ , عَنِ ابْنِ أَبِي لَيْلَى , عَنْ عَطِيَّةَ , عَنْ أَبِي سَعِيدٍ , أَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ " جَمَعَ بَيْنَ الْحَجِّ وَالْعُمْرَةِ ، فَطَافَ لَهُمَا بِالْبَيْتِ طَوَافًا وَاحِدًا , وَبِالصَّفَا وَالْمَرْوَةِ طَوَافًا وَاحِدًا "

Abu Saʼid (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ haj bilan umrani birga qildilar va ikkovi uchun Baytni bir marta tavof qildilar, Safo bilan Marva orasida ham bir marta saʼy qildilar.Абу Саъид (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ ҳаж билан умрани бирга қилдилар ва иккови учун Байтни бир марта тавоф қилдилар, Сафо билан Марва орасида ҳам бир марта саъй қилдилар.

نا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ الْعَزِيزِ الْبَغَوِيُّ , نا دَاوُدُ بْنُ عَمْرٍو الْمُسَيَّبِيُّ , نا مَنْصُورُ بْنُ أَبِي الأَسْوَدِ , عَنْ عَبْدِ الْمَلِكِ , عَنْ عَطَاءٍ , عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ , أَنّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ " طَافَ طَوَافًا وَاحِدًا لِحَجَّتِهِ وَعُمْرَتِهِ "

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ hajlari va umralari uchun bitta tavof qildilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ ҳажлари ва умралари учун битта тавоф қилдилар.

حَدَّثَنَا الْحُسَيْنُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ ، نا يُوسُفُ بْنُ مُوسَى , نا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ الْجَهْمِ , نا عَمْرُو بْنُ أَبِي قَيْسٍ , عَنِ الْحَجَّاجِ , عَنْ عَطَاءٍ , عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ , أَنّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ " طَافَ لِحَجَّتِهِ وَعُمْرَتِهِ طَوَافًا وَاحِدًا لَمْ يَزِدْ عَلَيْهِ "

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ hajlari va umralari uchun bitta tavof qildilar, undan ziyoda qilmadilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ ҳажлари ва умралари учун битта тавоф қилдилар, ундан зиёда қилмадилар.

نا عَلِيُّ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مُبَشِّرٍ ، نا عَبْدُ الْحَمِيدِ بْنُ بَيَانٍ , نا إِسْحَاقُ بْنُ يُوسُفَ , حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عُبَيْدِ اللَّهِ , عَنْ عَطَاءٍ , عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ , أَنَّهُ قَالَ : " مَا طَافَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لِلْحَجِّ وَالْعُمْرَةِ إِلا طَوَافًا وَاحِدًا "

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) aytdi: «Rasululloh ﷺ haj va umra uchun faqat bitta tavof qildilar.»Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) айтди: «Расулуллоҳ ﷺ ҳаж ва умра учун фақат битта тавоф қилдилар.»

نا أَحْمَدُ بْنُ إِسْحَاقَ بْنِ بُهْلُولٍ ، نا أبِي , نا إِسْحَاقُ بْنُ يُوسُفَ , عَنِ الْحَسَنِ بْنِ عُمَارَةَ , عَنْ سَلَمَةَ بْنِ كُهَيْلٍ , عَنْ طَاوُسٍ , قَالَ : سَمِعْتُ ابْنَ عَبَّاسٍ , يَقُولُ : " لا وَاللَّهِ مَا طَافَ لَهُمَا رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِلا طَوَافًا وَاحِدًا , فَهَاتُوا مَنْ هَذَا الَّذِي يُحَدِّثُ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ طَافَ لَهُمَا طَوَافَيْنِ ؟ " ،

Tovus aytdi: Men Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)ning shunday deganini eshitdim: «Yoʻq, Allohga qasamki, Rasululloh ﷺ ikkovi uchun faqat bitta tavof qildilar. Rasululloh ﷺ ikkovi uchun ikki marta tavof qildilar, deb hadis aytayotgan bu kishi kim — uni keltiringlar-chi!»Товус айтди: Мен Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)нинг шундай деганини эшитдим: «Йўқ, Аллоҳга қасамки, Расулуллоҳ ﷺ иккови учун фақат битта тавоф қилдилар. Расулуллоҳ ﷺ иккови учун икки марта тавоф қилдилар, деб ҳадис айтаётган бу киши ким — уни келтиринглар-чи!»

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرٍ النَّيْسَابُورِيُّ ، نا مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى . ح وَنا مُحَمَّدُ بْنُ مَخْلَدٍ , نا جَعْفَرُ بْنُ عَامِرٍ الْبَزَّارُ , قَالا : نا قَبِيصَةُ بْنُ عُقْبَةَ , نا سُفْيَانُ , عَنِ ابْنِ جُرَيْجٍ , عَنْ عَطَاءٍ , عَنْ عَائِشَةَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهَا , قَالَتْ : قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " يَكْفِيكَ طَوَافٌ وَاحِدٌ بَعْدَ الْمَغْرِبِ لَهُمَا جَمِيعًا " . نا أَبُو بَكْرٍ النَّيْسَابُورِيُّ , نا أبُو أُمَيَّةَ الطَّرَسُوسِيُّ , وَعَبَّاسُ بْنُ مُحَمَّدٍ , قَالا : نا قبِيصَةُ , بِإِسْنَادِهِ نَحْوَهُ

Oisha (roziyallohu anho) aytdi: Rasululloh ﷺ: «Senga magʻribdan keyingi bitta tavof ikkalasi uchun ham kifoya qiladi», dedilar. Buni Qabisa oʻz isnodi bilan yana bir yoʻldan ham shunga oʻxshash rivoyat qildi.Оиша (розияллоҳу анҳо) айтди: Расулуллоҳ ﷺ: «Сенга мағрибдан кейинги битта тавоф иккаласи учун ҳам кифоя қилади», дедилар. Буни Қабиса ўз исноди билан яна бир йўлдан ҳам шунга ўхшаш ривоят қилди.

نا الْحُسَيْنُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ ، نا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ الزُّهْرِيُّ . ح وَثنا مُحَمَّدُ بْنُ مَخْلَدٍ , نا إِبْرَاهِيمُ بْنُ مُحَمَّدٍ الْعَتِيقُ , قَالا : نا دَاوُدُ بْنُ مِهْرَانَ , نا مُسْلِمُ بْنُ خَالِدٍ , عَنِ ابْنِ جُرَيْجٍ , عَنْ عَطَاءٍ , عَنْ عَائِشَةَ , أَنّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ , قَالَ لَهَا : " إِنَّ طَوَافَكِ بِالْبَيْتِ وَبَيْنَ الصَّفَا وَالْمَرْوَةِ كَافِيكَ بِحَجِّكِ وَعُمْرَتِكِ "

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ unga: «Sening Baytni tavof qilishing va Safo bilan Marva orasidagi (saʼying) hajing va umrang uchun senga kifoya qiladi», dedilar.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ унга: «Сенинг Байтни тавоф қилишинг ва Сафо билан Марва орасидаги (саъйинг) ҳажинг ва умранг учун сенга кифоя қилади», дедилар.

نا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ زِيَادٍ النَّيْسَابُورِيُّ , نا مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى , نا أَبُو نُعَيْمٍ ، وَعُثْمَانُ بْنُ عُمَرَ ، قَالا : نا إِبْرَاهِيمُ بْنُ نَافِعٍ , عَنِ ابْنِ أَبِي نَجِيحٍ , عَنْ مُجَاهِدٍ , قَالَ : حَاضَتْ عَائِشَةُ بِسَرِفَ وَطَهُرَتْ يَوْمَ عَرَفَةَ , فَقَالَ لَهَا رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " إِنَّ طَوَافَكِ بَيْنَ الصَّفَا وَالْمَرْوَةِ يُجْزِئُ عَنْكِ لِحَجَّتِكِ وَعُمْرَتِكِ طَوَافًا وَاحِدًا " . لَفْظُ أَبِي نُعَيْمٍ

Mujohid aytdi: Oisha (roziyallohu anho) Sarifda hayz koʻrdi va Arafa kuni pok boʻldi. Shunda Rasululloh ﷺ unga: «Sening Safo bilan Marva orasidagi tavofing hajing va umrang uchun bitta tavof boʻlib kifoya qiladi», dedilar. Bu Abu Nuʼaymning lafzidir.Мужоҳид айтди: Оиша (розияллоҳу анҳо) Сарифда ҳайз кўрди ва Арафа куни пок бўлди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ унга: «Сенинг Сафо билан Марва орасидаги тавофинг ҳажинг ва умранг учун битта тавоф бўлиб кифоя қилади», дедилар. Бу Абу Нуъаймнинг лафзидир.

نا مُحَمَّدُ بْنُ مَخْلَدٍ ، نا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ الصَّقْرِ , نا ابْنُ أَبِي عُمَرَ . ح وَثنا أَبُو عَلِيِّ بْنُ الصَّوَّافِ , نا هَارُونُ بْنُ يُوسُفَ , نا مُحَمَّدُ بْنُ أَبِي عُمَرَ الْمُعَدَّلُ , نا هِشَامُ بْنُ سُلَيْمَانَ , عَنِ ابْنِ جُرَيْجٍ , عَنْ عَمْرِو بْنِ دِينَارٍ , عَنْ طَاوُسٍ , عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ , أَنّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ , قَالَ لِعَائِشَةَ : " يَكْفِيكِ طَوَافُكِ الأَوَّلُ بَيْنَ الصَّفَا وَالْمَرْوَةِ لِلْحَجِّ وَالْعُمْرَةِ " . وَقَالَ ابْنُ مَخْلَدٍ : إِنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ , قَالَ لِعَائِشَةَ : " يَكْفِيكِ طَوَافُكِ الأَوَّلُ بِحَجَّتِكِ وَعُمْرَتِكِ "

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ Oishaga: «Senga Safo bilan Marva orasidagi birinchi tavofing haj va umra uchun kifoya qiladi», dedilar. Ibn Maxlad esa: Nabiy ﷺ Oishaga: «Senga birinchi tavofing hajing va umrang uchun kifoya qiladi», dedilar, deb aytdi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ Оишага: «Сенга Сафо билан Марва орасидаги биринчи тавофинг ҳаж ва умра учун кифоя қилади», дедилар. Ибн Махлад эса: Набий ﷺ Оишага: «Сенга биринчи тавофинг ҳажинг ва умранг учун кифоя қилади», дедилар, деб айтди.

نا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ الْعَزِيزِ إِمْلاءً , نا أَبُو الرَّبِيعِ الزَّهْرَانِيُّ ، نا حَفْصُ بْنُ أَبِي دَاوُدَ , عَنِ ابْنِ أَبِي لَيْلَى , عَنِ الْحَكَمِ , عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِي لَيْلَى , عَنْ عَلِيٍّ عَلَيْهِ السَّلامُ " أَنَّهُ جَمَعَ بَيْنَ الْحَجِّ وَالْعُمْرَةِ ، فَطَافَ لَهُمَا طَوَافًا وَاحِدًا , وَسَعَى لَهُمَا سَعْيَيْنِ , ثُمَّ قَالَ : هَكَذَا رَأَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَعَلَ " . حَفْصُ بْنُ أَبِي دَاوُدَ ضَعِيفٌ , وَابْنُ أَبِي لَيْلَى رَدِيءُ الْحِفْظِ كَثِيرُ الْوَهْمِ

Ali (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, u haj bilan umrani birga qildi, ikkovi uchun bitta tavof qildi va ikkovi uchun ikki marta saʼy qildi, soʻng: «Men Rasululloh ﷺni shunday qilganlarini koʻrgan edim», dedi. Hafs ibn Abu Dovud zaifdir, Ibn Abu Laylo esa hifzi yomon, vahmi koʻp kishidir.Али (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, у ҳаж билан умрани бирга қилди, иккови учун битта тавоф қилди ва иккови учун икки марта саъй қилди, сўнг: «Мен Расулуллоҳ ﷺни шундай қилганларини кўрган эдим», деди. Ҳафс ибн Абу Довуд заифдир, Ибн Абу Лайло эса ҳифзи ёмон, ваҳми кўп кишидир.

حَدَّثَنَا يُوسُفُ بْنُ يَعْقُوبَ بْنِ إِسْحَاقَ بْنِ بُهْلُولٍ ، نا جَدِّي , نا إِسْحَاقُ الأَزْرَقُ , عَنِ الْحَسَنِ بْنِ عُمَارَةَ , عَنِ الْحَكَمِ , عَنِ ابْنِ أَبِي لَيْلَى , عَنْ عَلِيٍّ عَلَيْهِ السَّلامُ , " أَنَّهُ طَافَ لَهُمَا طَوَافَيْنِ وَسَعَى لَهُمَا سَعْيَيْنِ , وَقَالَ : هَكَذَا رَأَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ صَنَعَ " . الْحَسَنُ بْنُ عُمَارَةَ مَتْرُوكُ الْحَدِيثِ

Ali (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, u ikkovi uchun ikki marta tavof qildi va ikkovi uchun ikki marta saʼy qildi va: «Men Rasululloh ﷺni shunday qilganlarini koʻrgan edim», dedi. Hasan ibn Umora matruk ul-hadisdir.Али (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, у иккови учун икки марта тавоф қилди ва иккови учун икки марта саъй қилди ва: «Мен Расулуллоҳ ﷺни шундай қилганларини кўрган эдим», деди. Ҳасан ибн Умора матрук ул-ҳадисдир.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْقَاسِمِ بْنِ زَكَرِيَّا الْمُحَارِبِيُّ , نا عَبَّادُ بْنُ يَعْقُوبَ , نا عِيسَى بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عُمَرَ بْنِ عَلِيٍّ , حَدَّثَنِي أَبِي , عَنْ أَبِيهِ , عَنْ جَدِّهِ , عَنْ عَلِيٍّ , أَنّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ " كَانَ قَارِنًا فَطَافَ طَوَافَيْنِ وَسَعَى سَعْيَيْنِ " . عِيسَى بْنُ عَبْدِ اللَّهِ يُقَالُ لَهُ : مُبَارَكٌ وَهُوَ مَتْرُوكُ الْحَدِيثِ

Ali (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ qorin edilar, ikki marta tavof va ikki marta saʼy qildilar. Iso ibn Abdullohga Muborak deyiladi, u matruk ul-hadisdir.Али (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ қорин эдилар, икки марта тавоф ва икки марта саъй қилдилар. Исо ибн Абдуллоҳга Муборак дейилади, у матрук ул-ҳадисдир.

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ سَعِيدٍ ، نا جَعْفَرُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ مَرْوَانَ , نا أَبِي , نا عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ أَبَانَ , نا أَبُو بُرْدَةَ ، عَنْ حَمَّادٍ , عَنْ إِبْرَاهِيمَ , عَنْ عَلْقَمَةَ , عَنْ عَبْدِ اللَّهِ , قَالَ : " إِنْ طَافَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ طَافَ لِعُمْرَتِهِ وَحَجَّتِهِ طَوَافَيْنِ , وَسَعَى سَعْيَيْنِ " . وَأَبُو بَكْرٍ , وَعُمَرُ , وَعَلِيٌّ , وَابْنُ مَسْعُودٍ . أَبُو بُرْدَةَ هَذَا هُوَ عَمْرُو بْنُ يَزِيدَ ضَعِيفٌ , وَمَنْ دُونَهُ فِي الإِسْنَادِ ضُعَفَاءُ

Abdulloh ibn Masʼud (roziyallohu anhu) aytdi: «Rasululloh ﷺ tavof qilgan boʻlsalar, umralari va hajlari uchun ikki marta tavof va ikki marta saʼy qilganlar.» Abu Bakr, Umar, Ali va Ibn Masʼud ham (shunday qilganlar). Bu Abu Burda — u Amr ibn Yaziddir — zaifdir, isnodda undan keyingilar ham zaiflardir.Абдуллоҳ ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу) айтди: «Расулуллоҳ ﷺ тавоф қилган бўлсалар, умралари ва ҳажлари учун икки марта тавоф ва икки марта саъй қилганлар.» Абу Бакр, Умар, Али ва Ибн Масъуд ҳам (шундай қилганлар). Бу Абу Бурда — у Амр ибн Язиддир — заифдир, иснодда ундан кейингилар ҳам заифлардир.

حَدَّثَنَا أَبُو مُحَمَّدِ بْنُ صَاعِدٍ ، إِمْلاءً , نا مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى الأَزْدِيُّ , نا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ دَاوُدَ , عَنْ شُعْبَةَ , عَنْ حُمَيْدِ بْنِ هِلالٍ , عَنْ مُطَرِّفٍ , عَنْ عِمْرَانَ بْنِ الْحُصَيْنِ , أَنّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ " طَافَ طَوَافَيْنِ وَسَعَى سَعْيَيْنِ " . قَالَ لَنَا ابْنُ صَاعِدٍ : خَالَفَ مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى غَيْرَهُ فِي هَذِهِ الرِّوَايَةِ , نُخَرِّجُهُ عَنْهُ إِنْ شَاءَ اللَّهُ . قَالَ الشَّيْخُ أَبُو الْحَسَنِ : يُقَالُ : إِنَّ مُحَمَّدَ بْنَ يَحْيَى الأَزْدِيُّ حَدَّثَ بِهَذَا مِنْ حِفْظِهِ فَوَهِمَ فِي مَتْنِهِ , وَالصَّوَابُ بِهَذَا الإِسْنَادِ أَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَرَنَ الْحَجَّ وَالْعُمْرَةَ , وَلَيْسَ فِيهِ ذِكْرُ الطَّوَافِ وَلا السَّعْيِ , وَقَدْ حَدَّثَ بِهِ مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى الأَزْدِيُّ عَلَى الصَّوَابِ مِرَارًا , وَيُقَالُ : أَنَّهُ رَجَعَ عَنْ ذِكْرِ الطَّوَافِ وَالسَّعْيِ إِلَى الصَّوَابِ , وَاللَّهُ أَعْلَمُ

Imron ibn Husayn (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ ikki marta tavof va ikki marta saʼy qildilar. Ibn Soid bizga aytdi: Muhammad ibn Yahyo bu rivoyatda boshqalarga xolif boʻldi, inshaalloh uni undan chiqaramiz. Shayx Abul Hasan aytdi: Aytiladiki, Muhammad ibn Yahyo al-Azdiy buni yodidan aytib bergan va matnida vahm qilgan. Bu isnod bilan toʻgʻrisi shuki, Nabiy ﷺ haj bilan umrani qiron qildilar; unda tavof ham, saʼy ham zikr qilinmagan. Muhammad ibn Yahyo al-Azdiy buni bir necha bor toʻgʻri holda rivoyat qilgan. Aytiladiki, u tavof va saʼy zikridan qaytib, toʻgʻrisiga oʻtgan. Vallohu aʼlam.Имрон ибн Ҳусайн (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ икки марта тавоф ва икки марта саъй қилдилар. Ибн Соид бизга айтди: Муҳаммад ибн Яҳё бу ривоятда бошқаларга холиф бўлди, иншааллоҳ уни ундан чиқарамиз. Шайх Абул Ҳасан айтди: Айтиладики, Муҳаммад ибн Яҳё ал-Аздий буни ёдидан айтиб берган ва матнида ваҳм қилган. Бу иснод билан тўғриси шуки, Набий ﷺ ҳаж билан умрани қирон қилдилар; унда тавоф ҳам, саъй ҳам зикр қилинмаган. Муҳаммад ибн Яҳё ал-Аздий буни бир неча бор тўғри ҳолда ривоят қилган. Айтиладики, у тавоф ва саъй зикридан қайтиб, тўғрисига ўтган. Валлоҳу аълам.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ بْنِ نَيْرُوزٍ ، نا مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى الأَزْدِيُّ , نا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ دَاوُدَ , نا شُعْبَةُ , عَنْ حُمَيْدِ بْنِ هِلالٍ , عَنْ مُطَرِّفٍ , عَنْ عِمْرَانَ بْنِ حُصَيْنٍ , " أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَرَنَ " . وَكَذَلِكَ حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مُحَمَّدٍ الْوَكِيلُ , وَمُحَمَّدُ بْنُ مَخْلَدٍ , قَالا : نا الْقَاسِمُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ عَبَّادِ بْنِ الْمُهَلَّبِيِّ , نا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ دَاوُدَ , نا شُعْبَةُ بِهَذَا الإِسْنَادِ , " أَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَرَنَ "

Imron ibn Husayn (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ qiron qildilar. Shu isnod bilan yana bir yoʻldan ham: Nabiy ﷺ qiron qildilar, deb rivoyat qilindi.Имрон ибн Ҳусайн (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ қирон қилдилар. Шу иснод билан яна бир йўлдан ҳам: Набий ﷺ қирон қилдилар, деб ривоят қилинди.

نا أَبُو مُحَمَّدِ بْنُ صَاعِدٍ ، نا مُحَمَّدُ بْنُ زُنْبُورٍ , نا فُضَيْلُ بْنُ عِيَاضٍ , عَنْ مَنْصُورٍ , عَنْ إِبْرَاهِيمَ , عَنْ مَالِكِ بْنِ الْحَارِثِ أَوْ مَنْصُورٍ , عَنْ مَالِكِ بْنِ الْحَارِثِ , عَنْ أَبِي نَصْرٍ , قَالَ : لَقِيتُ عَلِيًّا وَقَدْ أَهْلَلْتُ بِالْحَجِّ وَأَهَلَّ هُوَ بِالْحَجِّ وَالْعُمْرَةِ , فَقُلْتُ : هَلْ أَسْتَطِيعُ أَنْ أَفْعَلَ كَمَا فَعَلْتَ ؟ قَالَ " ذَلِكَ لَوْ كُنْتَ بَدَأْتُ الْعُمْرَةَ " , فَقُلْتُ : كَيْفَ أَفْعَلُ إِذَا أَرَدْتُ ذَلِكَ ؟ قَالَ : " تَأْخُذُ إِدَاوَةً مِنْ مَاءٍ فَتُفِيضُهَا عَلَيْكَ , ثُمَّ تُهِلُّ بِهِمَا جَمِيعًا , ثُمَّ تَطُوفُ لَهُمَا طَوَافَيْنِ وَتَسْعَى لَهُمَا سَعْيَيْنِ , وَلا يَحِلُّ لَكَ إِحْرَامٌ دُونَ يَوْمِ النَّحْرِ " . قَالَ مَنْصُورٌ : فَذَكَرْتُ ذَلِكَ لِمُجَاهِدٍ , فَقَالَ : مَا كُنَّا نُفْتِي إِلا بِطَوَافٍ وَاحِدٍ فَأَمَّا الآنَ فَلا نَفْعَلُ . حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ إِسْحَاقَ بْنِ بُهْلُولٍ ، أنا أبِي ، قَالَ : قَالَ الشَّافِعِيُّ " اخْتَرْتُ الإِفْرَادَ , وَالتَّمَتُّعَ حَسَنٌ لا نَكْرَهُهُ "

Abu Nasr aytdi: Men Ali (roziyallohu anhu) bilan uchrashdim; men hajga ehrom bogʻlagan, u esa haj bilan umraga ehrom bogʻlagan edi. Men: «Sen qilgandek qila olamanmi?» dedim. U: «Bu, agar umradan boshlagan boʻlsang (boʻlardi)», dedi. Men: «Buni istasam, qanday qilaman?» dedim. U: «Bir idish suv olib, oʻzingga quyasan, soʻng ikkovi bilan birga ehromga kirasan, soʻng ikkovi uchun ikki marta tavof qilasan va ikki marta saʼy qilasan; nahr kunigacha senga ehromdan chiqish halol boʻlmaydi», dedi. Mansur aytdi: Men buni Mujohidga aytdim, u: «Biz faqat bitta tavof bilan fatvo berar edik, endi esa bunday qilmaymiz», dedi. Ahmad ibn Ishoq ibn Buhlul otasidan xabar berdi: Shofiʼiy: «Men ifrodni ixtiyor qildim; tamattuʼ ham yaxshidir, uni makruh sanamaymiz», dedi.Абу Наср айтди: Мен Али (розияллоҳу анҳу) билан учрашдим; мен ҳажга эҳром боғлаган, у эса ҳаж билан умрага эҳром боғлаган эди. Мен: «Сен қилгандек қила оламанми?» дедим. У: «Бу, агар умрадан бошлаган бўлсанг (бўларди)», деди. Мен: «Буни истасам, қандай қиламан?» дедим. У: «Бир идиш сув олиб, ўзингга қуясан, сўнг иккови билан бирга эҳромга кирасан, сўнг иккови учун икки марта тавоф қиласан ва икки марта саъй қиласан; наҳр кунигача сенга эҳромдан чиқиш ҳалол бўлмайди», деди. Мансур айтди: Мен буни Мужоҳидга айтдим, у: «Биз фақат битта тавоф билан фатво берар эдик, энди эса бундай қилмаймиз», деди. Аҳмад ибн Ишоқ ибн Буҳлул отасидан хабар берди: Шофиъий: «Мен ифродни ихтиёр қилдим; таматтуъ ҳам яхшидир, уни макруҳ санамаймиз», деди.

وَحَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ مَخْلَدٍ ، نا عَلِيُّ بْنُ حَرْبٍ , نا سَعِيدُ بْنُ سَالِمٍ الْقِدَاحُ , عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْمُؤَمَّلِ الْمَخْزُومِيِّ , عَنْ حُمَيْدٍ مَوْلَى عَفْرَاءَ , عَنْ قَيْسِ بْنِ سَعْدٍ , عَنْ مُجَاهِدٍ , قَالَ : قَدِمَ أَبُو ذَرٍّ فَأَخَذَ بِعِضَادَةِ بَابِ الْكَعْبَةِ , ثُمَّ قَالَ : سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ , يَقُولُ : " لا يُصَلِّيَنَّ أَحَدٌ بَعْدَ الصُّبْحِ إِلَى طُلُوعِ الشَّمْسِ , وَلا بَعْدَ الْعَصْرِ حَتَّى تَغْرُبَ الشَّمْسُ إِلا بِمَكَّةَ " , يَقُولُ ذَلِكَ ثَلاثًا

Mujohid aytdi: Abu Zar (roziyallohu anhu) keldi va Kaʼba eshigining kesakisidan ushlab, soʻng: «Men Rasululloh ﷺning: ‹Hech kim subhdan keyin quyosh chiqquncha va asrdan keyin quyosh botguncha namoz oʻqimasin, faqat Makkada (boʻlsa mustasno)›, deganlarini eshitdim», dedi. Buni uch marta aytdi.Мужоҳид айтди: Абу Зар (розияллоҳу анҳу) келди ва Каъба эшигининг кесакисидан ушлаб, сўнг: «Мен Расулуллоҳ ﷺнинг: ‹Ҳеч ким субҳдан кейин қуёш чиққунча ва асрдан кейин қуёш ботгунча намоз ўқимасин, фақат Маккада (бўлса мустасно)›, деганларини эшитдим», деди. Буни уч марта айтди.

نا يَعْقُوبُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ الْبَزَّازُ , نا الْحَسنُ بْنُ عَرَفَةَ , نا سُفْيَانُ بْنُ عُيَيْنَةَ , عَنْ أَبِي الزُّبَيْرِ ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ بَابَاهُ , عَنْ جُبَيْرِ بْنِ مُطْعِمٍ , أَنّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ , قَالَ : " يَا بَنِي عَبْدِ الْمُطَّلِبِ , لا تَمْنَعُوا أَحَدًا طَافَ بِهَذَا الْبَيْتِ وَصَلَّى أَيَّ سَاعَةٍ مِنْ لَيْلٍ أَوْ نَهَارٍ كَانَ "

Jubayr ibn Mutʼim (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ: «Ey Abdulmuttalib oʻgʻillari! Kechasi yoki kunduzi xohlagan soatda bu Baytni tavof qilgan va namoz oʻqigan hech kimni man qilmanglar», dedilar.Жубайр ибн Мутъим (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ: «Эй Абдулмутталиб ўғиллари! Кечаси ёки кундузи хоҳлаган соатда бу Байтни тавоф қилган ва намоз ўқиган ҳеч кимни ман қилманглар», дедилар.

نا أَبُو بَكْرٍ النَّيْسَابُورِيُّ ، نا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ بِشْرِ بْنِ الْحَكَمِ , أنا عَبْدُ الرَّزَّاقِ , أنا ابْنُ جُرَيْجٍ , أَخْبَرَنِي أَبُو الزُّبَيْرِ , أَنَّهُ سَمِعَ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ بَابَاهُ , يُخْبِرُ عَنْ جُبَيْرِ بْنِ مُطْعِمٍ , عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ خَبَرَ عَطَاءٍ هَذَا , " يَا بَنِي عَبْدِ مَنَافٍ , إِنْ كَانَ إِلَيْكُمْ مِنَ الأَمْرِ شَيْءٌ فَلا أَعْرِفَنَّ مَا مَنَعْتُمْ أَحَدًا يُصَلِّي عِنْدَ هَذَا الْبَيْتِ أَيَّ سَاعَةٍ شَاءَ مِنْ لَيْلٍ أَوْ نَهَارٍ "

Jubayr ibn Mutʼim (roziyallohu anhu)dan, Nabiy ﷺdan — Atoning shu xabari kabi — rivoyat qilinadi: «Ey Abdu Manof oʻgʻillari! Agar bu ishdan sizlarga bir narsa (ixtiyor) boʻlsa, kechasi yoki kunduzi xohlagan soatda bu Bayt yonida namoz oʻqiyotgan hech kimni man qilganingizni bilmay qolay.»Жубайр ибн Мутъим (розияллоҳу анҳу)дан, Набий ﷺдан — Атонинг шу хабари каби — ривоят қилинади: «Эй Абду Маноф ўғиллари! Агар бу ишдан сизларга бир нарса (ихтиёр) бўлса, кечаси ёки кундузи хоҳлаган соатда бу Байт ёнида намоз ўқиётган ҳеч кимни ман қилганингизни билмай қолай.»

نا أَبُو طَالِبٍ الْحَافِظُ ، نا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ يَزِيدَ الأَعْمَى , نا يَحْيَى الْبَابْلُتِيُّ , نا عُمَرُ بْنُ قَيْسٍ , نا عِكْرِمَةُ بْنُ خَالِدٍ , عَنْ نَافِعِ بْنِ جُبَيْرِ بْنِ مُطْعِمٍ , عَنْ أَبِيهِ عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ , قَالَ : " يَا بَنِي عَبْدِ مَنَافٍ , لا تَمْنَعُنَّ أَحَدًا يُصَلِّي عِنْدَ هَذَا الْبَيْتِ أَيَّ سَاعَةٍ مِنْ لَيْلٍ أَوْ نَهَارٍ "

Nofeʼ ibn Jubayr ibn Mutʼim otasidan, u Nabiy ﷺdan rivoyat qiladi. U zot: «Ey Abdu Manof oʻgʻillari! Kechasi yoki kunduzi qaysi soatda boʻlmasin, bu Bayt yonida namoz oʻqiyotgan hech kimni man qilmanglar», dedilar.Нофеъ ибн Жубайр ибн Мутъим отасидан, у Набий ﷺдан ривоят қилади. У зот: «Эй Абду Маноф ўғиллари! Кечаси ёки кундузи қайси соатда бўлмасин, бу Байт ёнида намоз ўқиётган ҳеч кимни ман қилманглар», дедилар.

نا أَبُو عَلِيٍّ مُحَمَّدُ بْنُ سُلَيْمَانَ الْمَالِكِيُّ , نا بُنْدَارٌ , نا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ الْقَطَّانُ , نا مَالِكٌ . ح وَنا أَبُو بَكْرٍ النَّيْسَابُورِيُّ , نا الرَّبِيعُ بْنُ سُلَيْمَانَ , أنا الشَّافِعِيُّ , أنا مَالِكٌ , عَنْ نَافِعٍ , عَنْ نُبَيْهِ بْنِ وَهْبٍ , عَنْ أَبَانَ بْنِ عُثْمَانَ , عَنْ عُثْمَانَ , عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ , قَالَ : " الْمُحْرِمُ لا يَنْكِحُ وَلا يُنْكِحُ " , زَادَ الشَّافِعِيُّ : " وَلا يَخْطُبُ "

Usmon (roziyallohu anhu)dan, Nabiy ﷺdan rivoyat qilinadi. U zot: «Ehromdagi kishi (oʻzi) nikohlanmaydi va (boshqani) nikohlab bermaydi», dedilar. Shofiʼiy: «va sovchilik qilmaydi», deb ziyoda qildi.Усмон (розияллоҳу анҳу)дан, Набий ﷺдан ривоят қилинади. У зот: «Эҳромдаги киши (ўзи) никоҳланмайди ва (бошқани) никоҳлаб бермайди», дедилар. Шофиъий: «ва совчилик қилмайди», деб зиёда қилди.

نا الْقَاضِي الْحُسَيْنُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ , نا أَحْمَدُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ الْمَدَنِيُّ , نا مَالِكٌ , عَنْ نَافِعٍ , عَنْ نُبَيْهِ بْنِ وَهْبٍ أَخِي بَنِي عَبْدِ الدَّارِ أَخْبَرَ , أَنَّ عُمَرَ بْنَ عُبَيْدِ اللَّهِ أَرْسَلَ إِلَى أَبَانَ بْنِ عُثْمَانَ , وَأَبَانُ يَوْمَئِذٍ أَمِيرُ الْحَاجِّ وَهُمَا مُحْرِمَانِ , إِنِّي أُرِيدُ أَنْ أُنْكِحَ طَلْحَةَ بْنَ عُمَرَ ابْنَةَ شَيْبَةَ بْنِ جُبَيْرٍ , وَأَرَدْتُ أَنْ تَحْضُرَ ذَلِكَ , فَأَنْكَرَ ذَلِكَ عَلَيْهِ أَبَانُ بْنُ عُثْمَانَ , وَقَالَ : سَمِعْتُ عُثْمَانَ بْنَ عَفَّانَ , يَقُولُ : قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " الْمُحْرِمُ لا يَنْكِحُ , وَلا يَخْطُبُ , وَلا يُنْكِحُ "

Nofeʼ Nubayh ibn Vahbdan — u Abduddor oʻgʻillarining birodari edi — xabar berishicha, Umar ibn Ubaydulloh Abon ibn Usmonga — Abon oʻsha kunlari haj amiri edi, ikkovi ham ehromda edilar — «Men Talha ibn Umarga Shayba ibn Jubayrning qizini nikohlab bermoqchiman va bunda sening hozir boʻlishingni istadim», deb (odam) yubordi. Abon ibn Usmon buni unga inkor qilib: «Men Usmon ibn Affonning shunday deganini eshitganman: Rasululloh ﷺ: ‹Ehromdagi kishi (oʻzi) uylanmaydi, sovchilik qilmaydi va (boshqani) uylantirmaydi›, dedilar», dedi.Нофеъ Нубайҳ ибн Ваҳбдан — у Абдуддор ўғилларининг биродари эди — хабар беришича, Умар ибн Убайдуллоҳ Абон ибн Усмонга — Абон ўша кунлари ҳаж амири эди, иккови ҳам эҳромда эдилар — «Мен Талҳа ибн Умарга Шайба ибн Жубайрнинг қизини никоҳлаб бермоқчиман ва бунда сенинг ҳозир бўлишингни истадим», деб (одам) юборди. Абон ибн Усмон буни унга инкор қилиб: «Мен Усмон ибн Аффоннинг шундай деганини эшитганман: Расулуллоҳ ﷺ: ‹Эҳромдаги киши (ўзи) уйланмайди, совчилик қилмайди ва (бошқани) уйлантирмайди›, дедилар», деди.

حَدَّثَنَا أَبُو الْحَسَنِ عَلِيُّ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مُبَشِّرِ ، نا عَبْدُ الْحَمِيدِ بْنُ بَيَانٍ , نا إِسْحَاقُ الأَزْرَقُ , عَنِ الْحَسَنِ بْنِ عُمَارَةَ , عَنْ عَمْرِو بْنِ دِينَارٍ , عَنْ عَطَاءٍ , عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ , قَالَ : سَمِعَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ رَجُلا يُلَبِّي عَنْ شُبْرُمَةَ فَأَرْسَلَ إِلَيْهِ فَدَعَاهُ , فَقَالَ : " أَحَجَجْتَ قَطُّ ؟ " ، قَالَ : لا , قَالَ : " فَاحْجُجْ عَنْ نَفْسِكَ , ثُمَّ حُجَّ عَنْ شُبْرُمَةَ " . حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ النَّقَّاشِ , نا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مَحْمُودٍ , نا عَبْدُ الْوَارِثِ بْنُ عُبَيْدِ اللَّهِ , نا خَالِدُ بْنُ صُبَيْحٍ , عَنِ الْحَسَنِ بْنِ عُمَارَةَ , عَنْ عَمْرٍو , بِهَذَا وَقَالَ : " هَلْ حَجَجْتَ ؟ " ، قَالَ : لا , قَالَ : " هَذِهِ عَنْكَ وَحُجَّ عَنْ شُبْرُمَةَ "

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) aytdi: Nabiy ﷺ bir kishining Shubruma nomidan talbiya aytayotganini eshitdilar va unga odam yuborib, uni chaqirdilar-da: «Sen hech haj qilganmisan?» dedilar. U: «Yoʻq», dedi. U zot: «Unda oʻzing uchun haj qil, soʻng Shubruma nomidan haj qil», dedilar. Yana bir yoʻldan shu rivoyat keltirilib, unda: «Haj qilganmisan?» dedilar. U: «Yoʻq», dedi. U zot: «Bu sen uchun boʻlsin, Shubruma nomidan (keyin) haj qil», dedilar, deyilgan.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) айтди: Набий ﷺ бир кишининг Шубрума номидан талбия айтаётганини эшитдилар ва унга одам юбориб, уни чақирдилар-да: «Сен ҳеч ҳаж қилганмисан?» дедилар. У: «Йўқ», деди. У зот: «Унда ўзинг учун ҳаж қил, сўнг Шубрума номидан ҳаж қил», дедилар. Яна бир йўлдан шу ривоят келтирилиб, унда: «Ҳаж қилганмисан?» дедилар. У: «Йўқ», деди. У зот: «Бу сен учун бўлсин, Шубрума номидан (кейин) ҳаж қил», дедилар, дейилган.

حَدَّثَنَا عَبَّاسُ بْنُ مُوسَى بْنُ إِسْحَاقَ الأَنْصَارِيُّ ، نا إِسْحَاقُ بْنُ صَدَقَةَ , نا صَالِحُ بْنُ بَيَانٍ , نا إِبْرَاهِيمُ بْنُ طَهْمَانَ , عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ , عَنْ عَطَاءٍ , عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ , أَنّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ سَمِعَ رَجُلا يُلَبِّي عَنْ رَجُلٍ , فَقَالَ لَهُ : " أَيُّهَا الْمُلَبِّي عَنْ فُلانٍ , إِنْ كُنْتَ حَجَجْتَ حَجَّةَ الإِسْلامِ فَلَبِّ عَنْ شُبْرُمَةَ , وَإِلا فَلَبِّ عَنْ نَفْسِكَ "

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ bir kishining boshqa bir kishi nomidan talbiya aytayotganini eshitdilar va unga: «Ey falonchi nomidan talbiya aytayotgan kishi! Agar islom hajini qilgan boʻlsang, Shubruma nomidan talbiya ayt; boʻlmasa, oʻzing uchun talbiya ayt», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ бир кишининг бошқа бир киши номидан талбия айтаётганини эшитдилар ва унга: «Эй фалончи номидан талбия айтаётган киши! Агар ислом ҳажини қилган бўлсанг, Шубрума номидан талбия айт; бўлмаса, ўзинг учун талбия айт», дедилар.

نا عَلِيُّ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مُبَشِّرٍ ، نا عَبْدُ الْحَمِيدِ بْنُ بَيَانٍ , نا إِسْحَاقُ بْنُ يُوسُفَ , عَنِ الْحَسَنِ بْنِ عُمَارَةَ , عَنْ عَبْدِ الْمَلِكِ , عَنْ طَاوُسٍ , عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ , قَالَ : سَمِعَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ رَجُلا يُلَبِّي عَنْ نُبَيْشَةَ , فَقَالَ : " أَيُّهَا الْمُلَبِّي عَنْ نُبَيْشَةَ , هَذِهِ عَنْ نُبَيْشَةَ وَاحْجُجْ عَنْ نَفْسِكَ " . تَفَرَّدَ بِهِ الْحَسَنُ بْنُ عُمَارَةَ , وَهُوَ مَتْرُوكُ الْحَدِيثِ , وَالْمَحْفُوظُ , عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ حَدِيثُ شُبْرُمَةَ

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) aytdi: Nabiy ﷺ bir kishining Nubaysha nomidan talbiya aytayotganini eshitdilar va: «Ey Nubaysha nomidan talbiya aytayotgan kishi! Bu Nubaysha uchun boʻlsin, oʻzing uchun (ham) haj qil», dedilar. Buni faqat Hasan ibn Umora yolgʻiz rivoyat qilgan, u esa matruk ul-hadisdir. Ibn Abbosdan mahfuz boʻlgani Shubruma hadisidir.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) айтди: Набий ﷺ бир кишининг Нубайша номидан талбия айтаётганини эшитдилар ва: «Эй Нубайша номидан талбия айтаётган киши! Бу Нубайша учун бўлсин, ўзинг учун (ҳам) ҳаж қил», дедилар. Буни фақат Ҳасан ибн Умора ёлғиз ривоят қилган, у эса матрук ул-ҳадисдир. Ибн Аббосдан маҳфуз бўлгани Шубрума ҳадисидир.

نا مُحَمَّدُ بْنُ مَخْلَدِ بْنِ حَفْصٍ ، نا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ سَعْدٍ الزُّهْرِيُّ , حَدَّثَنِي عَمِّي , نا أَبِي , عَنِ ابْنِ إِسْحَاقَ , نا الْحُسَيْنُ بْنُ عُمَارَةَ , عَنْ عَبْدِ الْمَلِكِ بْنِ مَيْسَرَةَ , عَنْ طَاوُسٍ , عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ , قَالَ : مَرَّ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ , يَعْنِي بِرَجُلٍ , وَهُوَ يَقُولُ : لَبَّيْكَ عَنْ نُبَيْشَةَ , فَقَالَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " يَا هَذَا الْمُهِلُّ عَنْ نُبَيْشَةَ , هِيَ عَنْ نُبَيْشَةَ وَاحْجُجْ عَنْ نَفْسِكَ "

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) aytdi: Nabiy ﷺ bir kishining yonidan oʻtdilar, u: «Labbayka, Nubaysha nomidan», deyayotgan edi. Shunda Nabiy ﷺ: «Ey Nubaysha nomidan ehrom bogʻlagan kishi! U Nubaysha uchun boʻlsin, oʻzing uchun (ham) haj qil», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) айтди: Набий ﷺ бир кишининг ёнидан ўтдилар, у: «Лаббайка, Нубайша номидан», деяётган эди. Шунда Набий ﷺ: «Эй Нубайша номидан эҳром боғлаган киши! У Нубайша учун бўлсин, ўзинг учун (ҳам) ҳаж қил», дедилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بْنِ مُحَمَّدٍ الْمُقْرِئُ , نا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مَحْمُودٍ الْمَرْوَزِيُّ , نا عَبْدُ الْوَارِثِ بْنُ عُبَيْدِ اللَّهِ , نا خَالِدُ بْنُ صُبَيْحٍ , عَنِ الْحَسَنِ بْنِ عُمَارَةَ , عَنْ عَبْدِ الْمَلِكِ , عَنْ طَاوُسٍ , عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ , قَالَ : سَمِعَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ رَجُلا يُلَبِّي عَنْ نُبَيْشَةَ , فَقَالَ : " أَيُّهَا الْمُلَبِّي عَنْ نُبَيْشَةَ , هَلْ حَجَجْتَ ؟ " ، قَالَ : لا , قَالَ : " فَهَذِهِ عَنْ نُبَيْشَةَ , وَحُجَّ عَنْ نَفْسِكَ "

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) aytdi: Nabiy ﷺ bir kishining Nubaysha nomidan talbiya aytayotganini eshitdilar va: «Ey Nubaysha nomidan talbiya aytayotgan kishi! Haj qilganmisan?» dedilar. U: «Yoʻq», dedi. U zot: «Unda bu Nubaysha uchun boʻlsin, oʻzing uchun haj qil», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) айтди: Набий ﷺ бир кишининг Нубайша номидан талбия айтаётганини эшитдилар ва: «Эй Нубайша номидан талбия айтаётган киши! Ҳаж қилганмисан?» дедилар. У: «Йўқ», деди. У зот: «Унда бу Нубайша учун бўлсин, ўзинг учун ҳаж қил», дедилар.

نا أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ سَعِيدٍ ، نا الْحَسَنُ بْنُ جَعْفَرِ بْنِ مِدْرَارٍ , نا عَمِّي طَاهِرُ بْنُ مِدْرَارٍ , نا الْحَسَنُ بْنُ عُمَارَةَ , عَنْ عَبْدِ الْمَلِكِ بْنِ مَيْسَرَةَ , عَنْ طَاوُسٍ , عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ , أَنّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ سَمِعَ رَجُلا يَقُولُ : لَبَّيْكَ عَنْ شُبْرُمَةَ , فَقَالَ لَهُ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " مَنْ شُبْرُمَةُ ؟ " ، قَالَ : أَخٌ لِي , قَالَ : " هَلْ حَجَجْتَ ؟ " ، قَالَ : لا , قَالَ : " حُجَّ عَنْ نَفْسِكَ , ثُمَّ احْجُجْ عَنْ شُبْرُمَةَ " . هَذَا هُوَ الصَّحِيحُ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ , وَالَّذِي قَبْلَهُ وَهْمٌ , يُقَالُ : إِنَّ الْحَسَنَ بْنَ عُمَارَةَ كَانَ يَرْوِيهِ ثُمَّ رَجَعَ عَنْهُ إِلَى الصَّوَابِ , فَحَدَّثَ بِهِ عَلَى الصَّوَابِ مُوَافِقًا لِرِوَايَةِ غَيْرِهِ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ , وَهُوَ مَتْرُوكُ الْحَدِيثِ عَلَى كُلِّ حَالٍ

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ bir kishining: «Labbayka, Shubruma nomidan», deyayotganini eshitdilar. Shunda Nabiy ﷺ unga: «Shubruma kim?» dedilar. U: «Menga birodar boʻladi», dedi. U zot: «Haj qilganmisan?» dedilar. U: «Yoʻq», dedi. U zot: «Oʻzing uchun haj qil, soʻng Shubruma nomidan haj qil», dedilar. Ibn Abbosdan sahih boʻlgani shudir, undan oldingisi esa vahmdir. Aytiladiki, Hasan ibn Umora avval uni (oʻsha tarzda) rivoyat qilar edi, soʻng undan qaytib toʻgʻrisiga oʻtdi va uni boshqalarning Ibn Abbosdan qilgan rivoyatiga muvofiq holda toʻgʻri rivoyat qildi. U har holda matruk ul-hadisdir.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ бир кишининг: «Лаббайка, Шубрума номидан», деяётганини эшитдилар. Шунда Набий ﷺ унга: «Шубрума ким?» дедилар. У: «Менга биродар бўлади», деди. У зот: «Ҳаж қилганмисан?» дедилар. У: «Йўқ», деди. У зот: «Ўзинг учун ҳаж қил, сўнг Шубрума номидан ҳаж қил», дедилар. Ибн Аббосдан саҳиҳ бўлгани шудир, ундан олдингиси эса ваҳмдир. Айтиладики, Ҳасан ибн Умора аввал уни (ўша тарзда) ривоят қилар эди, сўнг ундан қайтиб тўғрисига ўтди ва уни бошқаларнинг Ибн Аббосдан қилган ривоятига мувофиқ ҳолда тўғри ривоят қилди. У ҳар ҳолда матрук ул-ҳадисдир.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ مَخْلَدٍ ، نا أَبُو عَوَانَةَ مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بْنِ نَافِعٍ الْبَاهِلِيُّ , نا أَبُو بَكْرٍ الْكُلَيْبِيُّ ، نا الْحُسَيْنُ بْنُ ذَكْوَانَ , نا عَمْرُو بْنُ دِينَارٍ , عَنْ عَطَاءٍ , عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ , قَالَ : سَمِعَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ رَجُلا يَقُولُ : لَبَّيْكَ عَنْ شُبْرُمَةَ , فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " هَلْ حَجَجْتَ قَطُّ ؟ " ، قَالَ : لا , قَالَ : " هَذِهِ عَنْكَ , وَحُجَّ عَنْ شُبْرُمَةَ " . حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ مَخْلَدٍ ، نا أَبُو عَوَانَةَ مَرَّةً أُخْرَى , نا أَبُو بَكْرٍ الْكُلَيْبِيُّ ، نا الْحَسَنُ بْنُ دِينَارٍ , عَنْ عَمْرِو بْنِ دِينَارٍ , مِثْلَهُ سَوَاءً

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) aytdi: Rasululloh ﷺ bir kishining: «Labbayka, Shubruma nomidan», deyayotganini eshitdilar. Shunda Rasululloh ﷺ: «Sen hech haj qilganmisan?» dedilar. U: «Yoʻq», dedi. U zot: «Bu sen uchun boʻlsin, Shubruma nomidan haj qil», dedilar. Buni yana bir yoʻldan ham aynan shu tarzda rivoyat qildilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) айтди: Расулуллоҳ ﷺ бир кишининг: «Лаббайка, Шубрума номидан», деяётганини эшитдилар. Шунда Расулуллоҳ ﷺ: «Сен ҳеч ҳаж қилганмисан?» дедилар. У: «Йўқ», деди. У зот: «Бу сен учун бўлсин, Шубрума номидан ҳаж қил», дедилар. Буни яна бир йўлдан ҳам айнан шу тарзда ривоят қилдилар.

نا الْحَسَنُ بْنُ سَعِيدِ بْنِ الْحَسَنِ بْنِ يُوسُفَ الْمَرْوَزِيُّ , نا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ الْمَلِكِ بْنِ زَنْجُوَيْهِ , نا الْفِرْيَابِيُّ مُحَمَّدُ بْنُ يُوسُفَ , نا أَبُو بَكْرِ بْنُ عَيَّاشٍ ، عَنِ ابْنِ عَطَاءٍ , عَنْ عَطَاءٍ , عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ , قَالَ : سَمِعَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ رَجُلا , يَقُولُ : لَبَّيْكَ عَنْ شُبْرُمَةَ , فَقَالَ : " حَجَجْتَ عَنْ نَفْسِكَ ؟ " ، قَالَ : لا , قَالَ : " عَنْ نَفْسِكَ فَلَبِّ " . نا أَبُو بَكْرٍ النَّيْسَابُورِيُّ , وَأَبُو عَلِيًّ الصَّفَّارُ ، وَابْنُ مَخْلَدٍ , قَالُوا : حَدَّثَنَا عَبَّاسٌ التَّرْقُفِيُّ , نا الْفِرْيَابِيُّ , نَحْوَهُ

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) aytdi: Nabiy ﷺ bir kishining: «Labbayka, Shubruma nomidan», deyayotganini eshitdilar va: «Oʻzing uchun haj qilganmisan?» dedilar. U: «Yoʻq», dedi. U zot: «Oʻzing uchun talbiya ayt», dedilar. Buni Firyobiydan yana bir necha kishi shunga oʻxshash rivoyat qildi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) айтди: Набий ﷺ бир кишининг: «Лаббайка, Шубрума номидан», деяётганини эшитдилар ва: «Ўзинг учун ҳаж қилганмисан?» дедилар. У: «Йўқ», деди. У зот: «Ўзинг учун талбия айт», дедилар. Буни Фирёбийдан яна бир неча киши шунга ўхшаш ривоят қилди.

نا ابْنُ مُبَشِّرٍ , نا عَبْدُ الْحَمِيدِ بْنُ بَيَانٍ , نا إِسْحَاقُ الأَزْرَقُ , عَنْ شَرِيكٍ , عَنِ ابْنِ أَبِي لَيْلَى . ح وَنا أَبُو بَكْرٍ أَحْمَدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ الْوَكِيلُ , نا أَبُو بَدْرٍ عَبَّادُ بْنُ الْوَلِيدِ , نا مُعَاذُ بْنُ هَانِئٍ , نا إِبْرَاهِيمُ بْنُ طَهْمَانَ , عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ , عَنْ عَطَاءٍ , عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ , قَالَ : مَرَّ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَلَى رَجُلٍ يُلَبِّي عَنْ رَجُلٍ , فَقَالَ : " أَيُّهَا الْمُلَبِّي عَنْ فُلانٍ , إِنْ كُنْتَ لَمْ تَحُجَّ حَجَّةَ الإِسْلامِ فَلَبِّ عَنْ نَفْسِكَ "

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) aytdi: Rasululloh ﷺ boshqa bir kishi nomidan talbiya aytayotgan kishining yonidan oʻtdilar va: «Ey falonchi nomidan talbiya aytayotgan kishi! Agar islom hajini qilmagan boʻlsang, oʻzing uchun talbiya ayt», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) айтди: Расулуллоҳ ﷺ бошқа бир киши номидан талбия айтаётган кишининг ёнидан ўтдилар ва: «Эй фалончи номидан талбия айтаётган киши! Агар ислом ҳажини қилмаган бўлсанг, ўзинг учун талбия айт», дедилар.

ثنا مُحَمَّدُ بْنُ مَخْلَدٍ ، نا عَبَّاسُ بْنُ مُحَمَّدٍ , نا سُورَةُ بْنُ الْحَكَمِ , نا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ حَبِيبِ بْنِ أَبِي ثَابِتٍ , عَنْ عَطَاءٍ , عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ , عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَنَّهُ سَمِعَ رَجُلا يُلَبِّي عَنْ آخَرَ , فَقَالَ لَهُ : " إِنْ كُنْتَ حَجَجْتَ عَنْ نَفْسِكَ فَلَبِّ عَنْهُ , وَإِلا فَاحْجُجْ عَنْ نَفْسِكَ "

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan, Nabiy ﷺdan rivoyat qilinadiki, u zot bir kishining boshqa birov nomidan talbiya aytayotganini eshitib, unga: «Agar oʻzing uchun haj qilgan boʻlsang, uning nomidan talbiya ayt; boʻlmasa, oʻzing uchun haj qil», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан, Набий ﷺдан ривоят қилинадики, у зот бир кишининг бошқа биров номидан талбия айтаётганини эшитиб, унга: «Агар ўзинг учун ҳаж қилган бўлсанг, унинг номидан талбия айт; бўлмаса, ўзинг учун ҳаж қил», дедилар.

نا عَبْدُ الصَّمَدِ بْنُ عَلِيٍّ ، نا مُحَمَّدُ بْنُ مُوسَى أَبُو عَبْدِ اللَّهِ الأُبُلِّيُّ , نا عُمَرُ بْنُ يَحْيَى بْنِ نَافِعٍ , نا ثُمَامَةُ بْنُ عُبَيْدَةَ , عَنْ أَبِي الزُّبَيْرِ ، عَنْ جَابِرٍ : سَمِعَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ رَجُلا , يَقُولُ : لَبَّيْكَ عَنْ شُبْرُمَةَ , فَقَالَ : " حَجَجْتَ عَنْ نَفْسِكَ ؟ " ، قَالَ : لا , قَالَ : " فَاحْجُجْ عَنْ نَفْسِكَ , ثُمَّ حُجَّ عَنْ شُبْرُمَةَ "

Jobir (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ bir kishining: «Labbayka, Shubruma nomidan», deyayotganini eshitdilar va: «Oʻzing uchun haj qilganmisan?» dedilar. U: «Yoʻq», dedi. U zot: «Unda oʻzing uchun haj qil, soʻng Shubruma nomidan haj qil», dedilar.Жобир (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ бир кишининг: «Лаббайка, Шубрума номидан», деяётганини эшитдилар ва: «Ўзинг учун ҳаж қилганмисан?» дедилар. У: «Йўқ», деди. У зот: «Унда ўзинг учун ҳаж қил, сўнг Шубрума номидан ҳаж қил», дедилар.

ثنا أَبُو مُحَمَّدِ بْنُ صَاعِدٍ ، وَالْحُسَيْنُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ ، قَالا : نا يَعْقُوبُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ الدَّوْرَقِيُّ , نا هُشَيْمٌ , نا ابْنُ أَبِي لَيْلَى , عَنْ عَطَاءٍ , عَنْ عَائِشَةَ , أَنّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ سَمِعَ رَجُلا يُلَبِّي عَنْ شُبْرُمَةَ , فَقَالَ : " وَمَا شُبْرُمَةُ ؟ " ، قَالَ : فَذَكَرَ قَرَابَةً لَهُ , فَقَالَ : " أَحَجَجْتَ عَنْ نَفْسِكَ ؟ " ، قَالَ : فَقَالَ : لا , قَالَ : " فَاحْجُجْ عَنْ نَفْسِكَ , ثُمَّ احْجُجْ عَنْ شُبْرُمَةَ " . وَنا هُشَيْمٌ , نا خالِدٌ , عَنْ أَبِي قِلابَةَ , عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ , مثل حَدِيثِ ابْنِ أَبِي لَيْلَى

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ bir kishining Shubruma nomidan talbiya aytayotganini eshitdilar va: «Shubruma kim?» dedilar. U oʻzining bir qarindoshini zikr qildi. U zot: «Oʻzing uchun haj qilganmisan?» dedilar. U: «Yoʻq», dedi. U zot: «Unda oʻzing uchun haj qil, soʻng Shubruma nomidan haj qil», dedilar. Hushaym Xoliddan, u Abu Qilobadan, u Ibn Abbosdan Ibn Abu Laylo hadisi kabi rivoyat qildi.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ бир кишининг Шубрума номидан талбия айтаётганини эшитдилар ва: «Шубрума ким?» дедилар. У ўзининг бир қариндошини зикр қилди. У зот: «Ўзинг учун ҳаж қилганмисан?» дедилар. У: «Йўқ», деди. У зот: «Унда ўзинг учун ҳаж қил, сўнг Шубрума номидан ҳаж қил», дедилар. Ҳушайм Холиддан, у Абу Қилобадан, у Ибн Аббосдан Ибн Абу Лайло ҳадиси каби ривоят қилди.

نا الْحُسَيْنُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ ، نا هَارُونُ بْنُ إِسْحَاقَ الْهَمْدَانِيُّ , نا عَبْدَةُ بْنُ سُلَيْمَانَ , عَنْ سَعِيدِ بْنِ أَبِي عَرُوبَةَ , عَنْ عَزْرَةَ , عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ , عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ , أَنّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ سَمِعَ رَجُلا يَقُولُ : لَبَّيْكَ عَنْ شُبْرُمَةَ , قَالَ : " مَنْ شُبْرُمَةَ ؟ " ، قَالَ : أَخٌ لِي أَوْ قَرَابَةٌ لِي , قَالَ : " هَلْ حَجَجْتَ قَطُّ ؟ " ، قَالَ : لا , قَالَ : " فَاجْعَلْ هَذِهِ عَنْكَ , ثُمَّ لَبِّ عَنْ شُبْرُمَةَ " . ثنا ابْنُ مُبَشِّرٍ , نا أحْمَدُ بْنُ سِنَانٍ , نا علِيُّ بْنُ بَحْرٍ , نا عبْدَةُ بِهَذَا , وَقَالَ : " فَاجْعَلْ هَذِهِ عَنْكَ , ثُمَّ احْجُجْ عَنْ شُبْرُمَةَ " . نا علِيُّ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ عُبَيْدٍ , نا ابْنُ أَبِي خَيْثَمَةَ , نا ابْنُ نُمَيْرٍ , وَيُوسُفُ بْنُ بُهْلُولٍ , قَالا : نا عبْدَةُ , بِهَذَا , وَقَالَ لِي يَحْيَى بْنُ مَعِينٍ : سَمِعْتُهُ مِنْ عَبْدَةَ مَرْفُوعًا . ثنا ابْنُ مَخْلَدٍ , نا إبْرَاهِيمُ بْنُ مُحَمَّدٍ الْعَتِيقُ , نا الأَنْصَارِيُّ , نا سعِيدُ بْنُ أَبِي عَرُوبَةَ , عَنْ قَتَادَةَ , عَنْ عَزْرَةَ , عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ , عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ , قَالَ : سَمِعَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ رَجُلا , يَقُولُ : لَبَّيْكَ عَنْ شُبْرُمَةَ , نَحْوَهُ

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ bir kishining: «Labbayka, Shubruma nomidan», deyayotganini eshitdilar. U zot: «Shubruma kim?» dedilar. U: «Akam yoki bir qarindoshim», dedi. U zot: «Sen hech haj qilganmisan?» dedilar. U: «Yoʻq», dedi. U zot: «Unda buni oʻzing uchun qil, soʻng Shubruma nomidan talbiya ayt», dedilar. Yana bir yoʻldan shu rivoyat keltirilib, unda: «Buni oʻzing uchun qil, soʻng Shubruma nomidan haj qil», deyilgan. Yahyo ibn Maʼin menga: «Men buni Abdadan marfuʼ holda eshitdim», dedi. Yana bir yoʻldan Saʼid ibn Abu Aruba Qatodadan, u Azradan, u Saʼid ibn Jubayrdan, u Ibn Abbosdan: Nabiy ﷺ bir kishining «Labbayka, Shubruma nomidan», deyayotganini eshitdilar, deb shunga oʻxshash rivoyat qildi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ бир кишининг: «Лаббайка, Шубрума номидан», деяётганини эшитдилар. У зот: «Шубрума ким?» дедилар. У: «Акам ёки бир қариндошим», деди. У зот: «Сен ҳеч ҳаж қилганмисан?» дедилар. У: «Йўқ», деди. У зот: «Унда буни ўзинг учун қил, сўнг Шубрума номидан талбия айт», дедилар. Яна бир йўлдан шу ривоят келтирилиб, унда: «Буни ўзинг учун қил, сўнг Шубрума номидан ҳаж қил», дейилган. Яҳё ибн Маъин менга: «Мен буни Абдадан марфуъ ҳолда эшитдим», деди. Яна бир йўлдан Саъид ибн Абу Аруба Қатодадан, у Азрадан, у Саъид ибн Жубайрдан, у Ибн Аббосдан: Набий ﷺ бир кишининг «Лаббайка, Шубрума номидан», деяётганини эшитдилар, деб шунга ўхшаш ривоят қилди.

حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ مُحَمَّدٍ الصَّفَّارُ , نا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ الْمَلِكِ الدَّقِيقِيُّ , نا عَمْرُو بْنُ عَوْنٍ , أنا أَبُو يُوسُفَ ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ أَبِي عَرُوبَةَ , عَنْ قَتَادَةَ , عَنْ عَزْرَةَ , عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ , عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ , أَنّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ سَمِعَ رَجُلا يُلَبِّي عَنْ شُبْرُمَةَ , فَقَالَ : " مَنْ شُبْرُمَةَ ؟ " ، فَقَالَ : أَخِي أَوْ ذُو قَرَابَةٍ لِي , قَالَ : " حَجَجْتَ ؟ " ، فَقَالَ : قَالَ : لا , قَالَ : " فَاجْعَلْ هَذِهِ عَنْكَ ثُمَّ حُجَّ عَنْهُ "

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ bir kishining Shubruma nomidan talbiya aytayotganini eshitdilar va: «Shubruma kim?» dedilar. U: «Akam yoki bir qarindoshim», dedi. U zot: «Haj qilganmisan?» dedilar. U: «Yoʻq», dedi. U zot: «Unda buni oʻzing uchun qil, soʻng uning nomidan haj qil», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ бир кишининг Шубрума номидан талбия айтаётганини эшитдилар ва: «Шубрума ким?» дедилар. У: «Акам ёки бир қариндошим», деди. У зот: «Ҳаж қилганмисан?» дедилар. У: «Йўқ», деди. У зот: «Унда буни ўзинг учун қил, сўнг унинг номидан ҳаж қил», дедилар.

ثنا يَعْقُوبُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَحْمَدَ الْمُذَكِّرُ أَبُو يُوسُفَ , نا حُمَيْدُ بْنُ الرَّبِيعِ , نا مُحَمَّدُ بْنُ بِشْرٍ , عَنْ سَعِيدِ بْنِ أَبِي عَرُوبَةَ , عَنْ قَتَادَةَ , عَنْ عَزْرَةَ , عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ , عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ , قَالَ : سَمِعَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ رَجُلا يُلَبِّي عَنْ شُبْرُمَةَ , فَقَالَ : " أَحَجَجْتَ ؟ " ، قَالَ : لا , قَالَ : " لَبِّ عَنْ نَفْسِكَ ثُمَّ لَبِّ عَنْ شُبْرُمَةَ " . حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ عُبَيْدَةَ ، نا ابْنُ أَبِي خَيْثَمَةَ , نا يَحْيَى بْنُ مَعِينٍ , نا غُنْدَرٌ , عَنِ ابْنِ أَبِي عَرُوبَةَ , عَنْ قَتَادَةَ , عَنْ عَزْرَةَ , عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ , عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ , أنَّهُ سَمِعَ رَجُلا يُلَبِّي عَنْ شُبْرُمَةَ مَوْقُوفًا . ثنا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ الْمَطِيرِيُّ , نا الْحَسَنُ بْنُ عَلِيِّ بْنِ عَفَّانَ , نا يَحْيَى بْنُ فُضَيْلٍ , نا حسَنُ بْنُ صَالِحٍ , نا سعِيدٌ , عَنْ قَتَادَةَ , عَنْ عَزْرَةَ , عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ , عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ , مَوْقُوفًا نَحْوَ لَفْظِ أَبِي يُوسُفَ

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) aytdi: Nabiy ﷺ bir kishining Shubruma nomidan talbiya aytayotganini eshitdilar va: «Haj qilganmisan?» dedilar. U: «Yoʻq», dedi. U zot: «Oʻzing uchun talbiya ayt, soʻng Shubruma nomidan talbiya ayt», dedilar. Yahyo ibn Maʼin Gʻundardan, u Ibn Abu Arubadan, u Qatodadan, u Azradan, u Saʼid ibn Jubayrdan, u Ibn Abbosdan mavquf holda: u bir kishining Shubruma nomidan talbiya aytayotganini eshitgani (haqida) rivoyat qildi. Yana bir yoʻldan ham Ibn Abbosdan mavquf holda, Abu Yusufning lafziga yaqin rivoyat qilindi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) айтди: Набий ﷺ бир кишининг Шубрума номидан талбия айтаётганини эшитдилар ва: «Ҳаж қилганмисан?» дедилар. У: «Йўқ», деди. У зот: «Ўзинг учун талбия айт, сўнг Шубрума номидан талбия айт», дедилар. Яҳё ибн Маъин Ғундардан, у Ибн Абу Арубадан, у Қатодадан, у Азрадан, у Саъид ибн Жубайрдан, у Ибн Аббосдан мавқуф ҳолда: у бир кишининг Шубрума номидан талбия айтаётганини эшитгани (ҳақида) ривоят қилди. Яна бир йўлдан ҳам Ибн Аббосдан мавқуф ҳолда, Абу Юсуфнинг лафзига яқин ривоят қилинди.

ثنا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ الْعَزِيزِ ، إِمْلاءً , نا إِسْحَاقُ بْنُ أَبِي إِسْرَائِيلَ , نا هِشَامُ بْنُ يُوسُفَ , عَنِ ابْنِ جُرَيْجٍ , أَخْبَرَنِي عَبْدُ الْحَمِيدِ بْنُ جُبَيْرٍ , عَنْ صَفِيَّةَ بِنْتِ شَيْبَةَ , قَالَتْ : أَخْبَرَتْنِي أُمُّ عُثْمَانَ بِنْتُ أَبِي سُفْيَانَ , أَنَّ ابْنَ عَبَّاسٍ ، قَالَ : إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ , قَالَ : " لَيْسَ عَلَى النِّسَاءِ حَلْقٌ , إِنَّمَا عَلَى النِّسَاءِ التَّقْصِيرُ "

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ: «Ayollarga soch qirdirish (vojib) emas, ayollarga faqat (sochni) qisqartirish (lozim)», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ: «Аёлларга соч қирдириш (вожиб) эмас, аёлларга фақат (сочни) қисқартириш (лозим)», дедилар.

حَدَّثَنَا أَبُو مُحَمَّدِ بْنُ صَاعِدٍ ، نا إِبْرَاهِيمُ بْنُ يُوسُفَ الصَّيْرَفِيُّ , نا أَبُو بَكْرِ بْنُ عَيَّاشٍ ، عَنِ ابْنِ عَطَاءٍ يَعْنِي يَعْقُوبَ , عَنْ صَفِيَّةَ بِنْتِ أَبِي شَيْبَةَ , عَنْ أُمِّ عُثْمَانَ ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ , قَالَ : قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " لَيْسَ عَلَى النِّسَاءِ حَلْقٌ , إِنَّمَا عَلَى النِّسَاءِ التَّقْصِيرُ "

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) aytdi: Rasululloh ﷺ: «Ayollarga soch qirdirish (vojib) emas, ayollarga faqat (sochni) qisqartirish (lozim)», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) айтди: Расулуллоҳ ﷺ: «Аёлларга соч қирдириш (вожиб) эмас, аёлларга фақат (сочни) қисқартириш (лозим)», дедилар.

ثنا مُحَمَّدُ بْنُ إِسْحَاقَ الصَّغَانِيُّ , نا أَبُو يُونُسَ عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ يُونُسَ الْحَفَرِيُّ , نا هُرَيْمٌ , عَنْ لَيْثٍ ، عَنْ نَافِعٍ , عَنِ ابْنِ عُمَرَ , قَالَ فِي الْمُحْرِمَةِ : " تَأْخُذُ مِنْ شَعْرِهَا مثل السَّبَّابَةِ "

Ibn Umar (roziyallohu anhumo) ehromdagi ayol haqida: «Sochidan koʻrsatkich barmoq (uzunligi)cha oladi», dedi.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо) эҳромдаги аёл ҳақида: «Сочидан кўрсаткич бармоқ (узунлиги)ча олади», деди.

ثنا ابْنُ مَخْلَدٍ , نا صَالِحُ بْنُ مُقَاتِلِ بْنِ صَالِحٍ , نا أَبِي , نا مُحَمَّدُ بْنُ الزِّبْرِقَانِ , عَنْ مُوسَى بْنِ عُبَيْدَةَ , أَخْبَرَنِي عَبْدُ اللَّهِ بْنُ دِينَارٍ , عَنِ ابْنِ عُمَرَ , أَنَّهُ كَانَ يَقُولُ : " مِنَ السُّنَّةِ تُدَلِّكُ الْمَرْأَةُ مِنْ رَأْسِهَا بِشَيْءٍ مِنْ حِنَّاءٍ عَشِيَّةَ الإِحْرَامِ , وَتُغَلِّفُ رَأْسَهَا بِغَسْلِهِ لَيْسَ فِيهَا طِيبٌ , وَلا تُحْرِمْ عَطَلا "

Ibn Umar (roziyallohu anhumo) shunday der edi: «Sunnatdan shuki, ayol ehrom kechasi boshiga bir oz xina surtadi va boshini xushboʻylik aralashmagan yuvish vositasi bilan moylaydi; ehromni bezaksiz bogʻlamaydi.»Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо) шундай дер эди: «Суннатдан шуки, аёл эҳром кечаси бошига бир оз хина суртади ва бошини хушбўйлик аралашмаган ювиш воситаси билан мойлайди; эҳромни безаксиз боғламайди.»

ثنا إِسْمَاعِيلُ بْنُ مُحَمَّدٍ الصَّفَّارُ , نا عَلِيُّ بْنُ سَهْلِ بْنِ الْمُغِيرَةِ , نا خَالِدُ بْنُ أَبِي يَزِيدَ الْقَرَنِيُّ , نا أَبُو شِهَابٍ ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْحَاقَ , عَنِ الزُّهْرِيِّ ، عَنْ سَالِمٍ , عَنْ أَبِيهِ , عَنْ صَفِيَّةَ بِنْتِ أَبِي عُبَيْدٍ , عَنْ عَائِشَةَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهَا , قَالَتْ : " رَخَّصَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لِلنِّسَاءِ فِي الْخُفَّيْنِ عِنْدَ الإِحْرَامِ " . قَالَ سَالِمٌ : وَكَانَ ابْنُ عُمَرَ يَكْرَهُهُ حَتَّى حَدَّثَتْهُ صَفِيَّةُ , عَنْ عَائِشَةَ بِهَذَا

Oisha (roziyallohu anho) aytdi: «Rasululloh ﷺ ayollarga ehrom paytida maxsi (kiyish)ga ruxsat berdilar.» Solim aytdi: Ibn Umar buni makruh sanar edi, toki Safiyya unga Oishadan buni aytib bergunicha.Оиша (розияллоҳу анҳо) айтди: «Расулуллоҳ ﷺ аёлларга эҳром пайтида махси (кийиш)га рухсат бердилар.» Солим айтди: Ибн Умар буни макруҳ санар эди, токи Сафийя унга Оишадан буни айтиб бергунича.

ثنا يَعْقُوبُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ الْبَزَّازُ , نا الْحَسَنُ بْنُ عَرَفَةَ , نا سُفْيَانُ بْنُ عُيَيْنَةَ , عَنِ الزُّهْرِيِّ ، عَنْ سَالِمٍ , عَنِ ابْنِ عُمَرَ , " أَنَّهُ كَانَ يُفْتِي النِّسَاءَ أَنْ يَقْطَعْنَ الْخُفَّيْنِ , حَتَّى قَالَتْ لَهُ صَفِيَّةُ : إِنَّ عَائِشَةَ كَانَتْ تَأْمُرُهُنَّ أَنْ لا يَقْطَعْنَ " , مَوْقُوفٌ

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, u ayollarga maxsilarni kesishlari haqida fatvo berar edi, toki Safiyya unga: «Oisha ularga kesmaslikni buyurar edi», degunicha. (Bu) mavqufdir.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, у аёлларга махсиларни кесишлари ҳақида фатво берар эди, токи Сафийя унга: «Оиша уларга кесмасликни буюрар эди», дегунича. (Бу) мавқуфдир.

ثنا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ الْعَزِيزِ ، نا يَحْيَى بْنُ أَيُّوبَ , نا عُبَيْدَةُ , نا الْعَلاءُ بْنُ الْمُسَيَّبِ , عَنْ عَطَاءٍ , عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ , أَنَّ رَجُلا أَصَابَ مِنْ أَهْلِهِ قَبْلَ أَنْ يَطُوفَ بِالْبَيْتِ يَوْمَ النَّحْرِ , فَقَالَ : " يَنْحَرَانِ جَزُورًا بَيْنَهُمَا وَلَيْسَ عَلَيْهِمَا الْحَجُّ مِنْ قَابِلٍ "

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, bir kishi nahr kuni Baytni tavof qilishdan oldin ahliga yaqinlik qildi. Shunda u: «Ikkovi birgalikda bir tuya soʻyadilar, ularga keyingi yili haj (qaytadan) lozim emas», dedi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, бир киши наҳр куни Байтни тавоф қилишдан олдин аҳлига яқинлик қилди. Шунда у: «Иккови биргаликда бир туя сўядилар, уларга кейинги йили ҳаж (қайтадан) лозим эмас», деди.

ثنا أَبُو حَامِدٍ مُحَمَّدُ بْنُ هَارُونَ الْحَضْرَمِيُّ , نا يَحْيَى بْنُ حَكِيمِ الْمُقَوِّمِيُّ , نا سُفْيَانُ بْنُ عُيَيْنَةَ , عَنْ زَيْدِ بْنِ أَسْلَمَ , عَنْ إِبْرَاهِيمَ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ حُنَيْنٍ , عَنْ أَبِيهِ , قَالَ : اخْتَلَفَ ابْنُ عَبَّاسٍ , وَالْمِسْوَرُ بْنُ مَخْرَمَةَ فِي غَسْلِ الْمُحْرِمِ رَأْسَهُ فَأَرْسَلُونِي إِلَى أَبِي أَيُّوبَ الأَنْصَارِيِّ , أَسْأَلُهُ كَيْفَ رَأَيْتَ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَغْسِلُ رَأْسَهُ وَهُوَ مُحْرِمٌ ؟ " فَصَبَّ الْمَاءَ عَلَى رَأْسِهِ , وَأَقْبَلَ بِيَدَيْهِ وَأَدْبَرَ بِهِمَا "

Abdulloh ibn Hunayn aytdi: Ibn Abbos bilan Misvar ibn Maxrama ehromdagi kishining boshini yuvishi haqida ixtilof qildilar va meni Abu Ayyub al-Ansoriyning oldiga yubordilar: «Nabiy ﷺni ehromda boʻlgan holda boshlarini qanday yuvganlarini koʻrgan eding?» deb soʻrashim uchun. Shunda u boshiga suv quydi va qoʻllarini (boshi ustida) oldinga va orqaga yurgizdi.Абдуллоҳ ибн Ҳунайн айтди: Ибн Аббос билан Мисвар ибн Махрама эҳромдаги кишининг бошини ювиши ҳақида ихтилоф қилдилар ва мени Абу Айюб ал-Ансорийнинг олдига юбордилар: «Набий ﷺни эҳромда бўлган ҳолда бошларини қандай ювганларини кўрган эдинг?» деб сўрашим учун. Шунда у бошига сув қуйди ва қўлларини (боши устида) олдинга ва орқага юргизди.

ثنا مُحَمَّدُ بْنُ أَحْمَدَ بْنِ عَمْرِو بْنِ عَبْدِ الْخَالِقِ ، نا أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ رِشْدِينَ , حَدَّثَنِي عَبْدُ الْوَاحِدِ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ الْعَزِيزِ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ مُعَاوِيَةَ بْنِ خَدِيجٍ الْكِنْدِيُّ , عَنْ أَبِيهِ مُحَمَّدٍ , عَنْ جَدِّهِ عَبْدِ الْعَزِيزِ بْنِ مُحَمَّدٍ , عَنْ أَبِيهِ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ , عَنْ أَبِيهِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ , عَنْ أَبِيهِ مُعَاوِيَةَ بْنِ خَدِيجٍ , أَنَّهُ قَدِمَ عَلَى رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَمَعَهُ أُمُّهُ كَبْشَةُ بِنْتُ مَعْدِي كَرِبَ عَمَّةُ الأَشْعَثِ بْنِ قَيْسٍ , فَقَالَتْ أُمُّهُ : يَا رَسُولَ اللَّهِ , إِنِّي آلَيْتُ أَنْ أَطُوفَ بِالْبَيْتِ حَبْوًا , فَقَالَ لَهَا رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " طُوفِي عَلَى رِجْلَيْكَ سَبْعَيْنِ , سَبْعًا عَنْ يَدَيْكِ وَسَبْعًا عَنْ رِجْلَيْكَ "

Muoviya ibn Xadij (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, u onasi Kabsha bint Maʼdikarib — Ashʼas ibn Qaysning ammasi — bilan birga Rasululloh ﷺ huzurlariga keldi. Onasi: «Yo Rasululloh, men Baytni emaklab tavof qilishga qasam ichgan edim», dedi. Shunda Rasululloh ﷺ unga: «Oyoqlaringda yetmish (marta) tavof qil: yettitasi qoʻllaring uchun, yettitasi oyoqlaring uchun», dedilar.Муовия ибн Хадиж (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, у онаси Кабша бинт Маъдикариб — Ашъас ибн Қайснинг аммаси — билан бирга Расулуллоҳ ﷺ ҳузурларига келди. Онаси: «Ё Расулуллоҳ, мен Байтни эмаклаб тавоф қилишга қасам ичган эдим», деди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ унга: «Оёқларингда етмиш (марта) тавоф қил: еттитаси қўлларинг учун, еттитаси оёқларинг учун», дедилар.

ثنا أَبُو سَعِيدٍ الإِصْطَخْرِيُّ الْفَقِيهُ , نا أَحْمَدُ بْنُ سَعْدٍ الزُّهْرِيُّ , نا إِبْرَاهِيمُ بْنُ عَرْعَرَةَ , نا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ مَهْدِيٍّ , قَالَ : سَمِعْتُ سُفْيَانَ ذَكَرَ الْحَجَّاجَ بْنَ أَرْطَأَةَ , فَقَالَ : قَدْ كَانَ يُطْلَبُ وَلَكِنْ عَطَاءٌ , عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ , عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ , قَالَ : " لا تَرْمُوا الْجَمْرَةَ حَتَّى تَطْلُعَ الشَّمْسُ "

Abdurrahmon ibn Mahdiy aytdi: Men Sufyonning Hajjoj ibn Artaʼni zikr qilganini eshitdim. U: «U (hadis) talab qilar edi; lekin Ato Ibn Abbosdan, u Nabiy ﷺdan: ‹Quyosh chiqmagunicha jamraga tosh otmanglar›, deganlarini (rivoyat qiladi)», dedi.Абдурраҳмон ибн Маҳдий айтди: Мен Суфённинг Ҳажжож ибн Артаъни зикр қилганини эшитдим. У: «У (ҳадис) талаб қилар эди; лекин Ато Ибн Аббосдан, у Набий ﷺдан: ‹Қуёш чиқмагунича жамрага тош отманглар›, деганларини (ривоят қилади)», деди.

ثنا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ الْعَزِيزِ قِرَاءَةً عَلَيْهِ , نا مُحَمَّدُ بْنُ حُمَيْدٍ , نا هَارُونُ بْنُ الْمُغِيرَةِ , عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ يَعْلَى الطَّائِفِيِّ , عَنْ عَطَاءٍ , عَنْ عَائِشَةَ بِنْتِ طَلْحَةَ , عَنْ خَالَتِهَا عَائِشَةَ , أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ " أَمَرَ نِسَاءَهُ أَنْ يَخْرُجْنَ مِنْ جَمْعٍ لَيْلَةَ جَمَعَ فَيَرْمِينَ الْجَمْرَةَ , ثُمَّ تُصْبِحُ فِي مَنْزِلِهَا فَكَانَتْ تَصْنَعُ ذَلِكَ حَتَّى مَاتَتْ " . قَالَ عَطَاءٌ : وَلَمْ أَزَلْ أَفْعَلُهُ

Oisha bint Talha xolasi Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qiladiki, Rasululloh ﷺ ayollariga Jamʼ kechasi Jamʼdan chiqib, jamraga tosh otishlarini, soʻng manzilida tong ottirishlarini buyurdilar. U (Oisha) vafot etgunicha shunday qilar edi. Ato aytdi: Men ham buni doim qilib kelaman.Оиша бинт Талҳа холаси Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қиладики, Расулуллоҳ ﷺ аёлларига Жамъ кечаси Жамъдан чиқиб, жамрага тош отишларини, сўнг манзилида тонг оттиришларини буюрдилар. У (Оиша) вафот этгунича шундай қилар эди. Ато айтди: Мен ҳам буни доим қилиб келаман.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ مَخْلَدٍ ، نا أَحْمَدُ بْنُ سَعْدٍ الزُّهْرِيُّ , نا يَحْيَى بْنُ بُكَيْرٍ , حَدَّثَنِي مَيْمُونُ بْنُ يَحْيَى بْنِ مُسْلِمِ بْنِ الأَشَجِّ , حَدَّثَنِي ابْنُ بُكَيْرٍ , عَنْ أَبِيهِ , قَالَ : سَمِعْتُ عَمْرَو بْنَ شُعَيْبٍ , يَقُولُ : سَمِعْتُ عُرْوَةَ بْنَ الزُّبَيْرِ , يَقُولُ : سَمِعْتُ عَائِشَةَ , تَقُولُ : " طَيَّبْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ حِينَ قَضَى حَجَّهُ قَبْلَ أَنْ يُفِيضَ "

Oisha (roziyallohu anho) aytdi: «Men Rasululloh ﷺga hajlarini ado qilganlarida, ifoza (tavofi)dan oldin xushboʻylik surtdim.»Оиша (розияллоҳу анҳо) айтди: «Мен Расулуллоҳ ﷺга ҳажларини адо қилганларида, ифоза (тавофи)дан олдин хушбўйлик суртдим.»

ثنا مُحَمَّدُ بْنُ مَخْلَدٍ ، نا مُحَمَّدُ بْنُ يُوسُفَ الْجَوْهَرِيُّ , نا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ مُوسَى , نا إِسْرَائِيلُ , عَنْ عَبْدِ الْكَرِيمِ , عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ الْقَاسِمِ , عَنْ أَبِيهِ , عَنْ عَائِشَةَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهَا , قَالَتْ : " كُنْتُ أُطَيِّبُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بِيَدِي بَعْدَمَا يَذْبَحُ وَيَحْلِقُ , قَبْلَ أَنْ يَزُورَ الْبَيْتَ "

Oisha (roziyallohu anho) aytdi: «Men Rasululloh ﷺga qurbonlik soʻyib, soch oldirganlaridan keyin, Baytni ziyorat qilishlaridan oldin oʻz qoʻlim bilan xushboʻylik surtar edim.»Оиша (розияллоҳу анҳо) айтди: «Мен Расулуллоҳ ﷺга қурбонлик сўйиб, соч олдирганларидан кейин, Байтни зиёрат қилишларидан олдин ўз қўлим билан хушбўйлик суртар эдим.»

ثنا مُحَمَّدُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ الْفَارِسِيُّ , وَعَلِيُّ بْنُ مُحَمَّدٍ الْمِصْرِيُّ , قَالا : نا مِقْدَامُ بْنُ دَاوُدَ , نا عَبْدُ الْمَلِكِ بْنُ مَسْلَمَةَ , أَخْبَرَنِي الْحَسَنُ بْنُ زَيْدِ بْنِ الْحَسَنِ بْنِ عَلِيِّ بْنِ أَبِي طَالِبٍ , عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي بَكْرٍ الْجَرْمِيِّ , عَنِ الْقَاسِمِ بْنِ مُحَمَّدٍ , عَنْ عَائِشَةَ , أَنَّهَا قَالَتْ : " طَيَّبْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي إِحْرَامِهِ قَبْلَ أَنْ يُحْرِمَ , وَلِحِلِّهِ قَبْلَ أَنْ يُفِيضَ "

Oisha (roziyallohu anho) aytdi: «Men Rasululloh ﷺga ehromlari uchun — ehrom bogʻlashlaridan oldin va ehromdan chiqishlari uchun — ifozadan oldin xushboʻylik surtdim.»Оиша (розияллоҳу анҳо) айтди: «Мен Расулуллоҳ ﷺга эҳромлари учун — эҳром боғлашларидан олдин ва эҳромдан чиқишлари учун — ифозадан олдин хушбўйлик суртдим.»

ثنا يَزْدَادُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ يَزْدَادَ الْكَاتِبُ , نا أَبُو سَعِيدٍ الأَشَجُّ ، نا أَبُو خَالِدٍ الأَحْمَرُ ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْحَاقَ , عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ الْقَاسِمِ , عَنْ أَبِيهِ , عَنْ عَائِشَةَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهَا , قَالَتْ : " أَفَاضَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مِنْ آخِرِ يَوْمِ النَّحْرِ حَتَّى صَلَّى الظُّهْرَ , ثُمَّ رَجَعَ وَمَكَثَ بِمِنًى لَيَالِيَ أَيَّامِ التَّشْرِيقِ يَرْمِي الْجَمْرَةَ إِذَا زَالَتِ الشَّمْسُ , كُلَّ جَمْرَةٍ سَبْعَ حَصَيَاتٍ , يُكَبِّرُ مَعَ كُلِّ حَصَاةٍ وَيَقِفُ عِنْدَ الْجَمْرَةِ الأُولَى وَعِنْدَ الْجَمْرَةِ الثَّانِيَةِ فَيُطِيلُ الْقِيَامَ وَيَتَضَرَّعُ , ثُمَّ يَرْمِي الثَّالِثَةَ وَلا يَقِفُ عِنْدَهَا "

Oisha (roziyallohu anho) aytdi: Rasululloh ﷺ nahr kunining oxirida ifoza (tavofini) qildilar va peshin namozini oʻqidilar, soʻng qaytdilar va Minoda tashriq kunlarining kechalarida turdilar. Quyosh ogʻganda jamraga tosh otar, har bir jamraga yetti mayda tosh otib, har bir tosh bilan takbir aytar edilar. Birinchi jamra va ikkinchi jamra yonida toʻxtab, uzoq qiyomda turar va tazarru qilar edilar. Soʻng uchinchisiga tosh otar va uning yonida toʻxtamas edilar.Оиша (розияллоҳу анҳо) айтди: Расулуллоҳ ﷺ наҳр кунининг охирида ифоза (тавофини) қилдилар ва пешин намозини ўқидилар, сўнг қайтдилар ва Минода ташриқ кунларининг кечаларида турдилар. Қуёш оғганда жамрага тош отар, ҳар бир жамрага етти майда тош отиб, ҳар бир тош билан такбир айтар эдилар. Биринчи жамра ва иккинчи жамра ёнида тўхтаб, узоқ қиёмда турар ва тазарру қилар эдилар. Сўнг учинчисига тош отар ва унинг ёнида тўхтамас эдилар.

ثنا ابْنُ مَخْلَدٍ , نا مُحَمَّدُ بْنُ سُلَيْمَانَ بْنِ الْحَارِثِ , نا سَعْدُ بْنُ عَبْدِ الْحَمِيدِ , نا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ , عَنْ أَبِيهِ , وَعُبَيْدِ اللَّهِ , عَنْ نَافِعٍ , عَنِ ابْنِ عُمَرَ ، أَنّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ " كَانَ يَمْشِي فِي رَمْيِهِ الْجِمَارَ ذَاهِبًا وَرَاجِعًا , وَلا يَرْكَبُ فِي شَيْءٍ مِنْهَا " . وَكَانَ أَبُو بَكْرٍ وَعُمَرُ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُمَا يَفْعَلانِ ذَلِكَ

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ jamralarga tosh otishga borishda ham, qaytishda ham piyoda yurar, ularning hech birida ulov minmas edilar. Abu Bakr va Umar (roziyallohu anhumo) ham shunday qilar edilar.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ жамраларга тош отишга боришда ҳам, қайтишда ҳам пиёда юрар, уларнинг ҳеч бирида улов минмас эдилар. Абу Бакр ва Умар (розияллоҳу анҳумо) ҳам шундай қилар эдилар.

ثنا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ الْعَزِيزِ ، نا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ ، نا أَبُو خَالِدٍ الأَحْمَرُ ، وابْنُ إِدْرِيسَ ، عَنِ ابْنِ جُرَيْجٍ ح وَثنا الْحُسَيْنُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ , نا عَلِيُّ بْنُ شُعَيْبٍ , نا عَبْدُ الْمَجِيدِ بْنُ عَبْدِ الْعَزِيزِ بْنِ أَبِي رَوَّادٍ , عَنِ ابْنِ جُرَيْجٍ , عَنْ أَبِي الزُّبَيْرِ ، قَالَ : سَمِعْتُ جَابِرَ بْنَ عَبْدِ اللَّهِ , يَقُولُ : " رَأَيْتُ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ رَمَى الْجَمْرَةَ يَوْمَ النَّحْرِ ضُحًى , فَأَمَّا بَعْدَ ذَلِكَ فَعِنْدَ زَوَالِ الشَّمْسِ " . وَقَالَ ابْنُ أَبِي شَيْبَةَ : " رَمَى جَمْرَةِ الْعَقَبَةِ , يَوْمَ النَّحْرِ ضُحًى , فَأَمَّا بَعْدَهُ فَإِذَا زَالَتِ الشَّمْسُ " . ثنا الْحُسَيْنُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ , , نا عمَرُ بْنُ شَبَّةَ , نا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ , عَنِ ابْنِ جُرَيْجٍ , أَخْبَرَنِي أَبُو الزُّبَيْرِ , أَنَّهُ سَمِعَ جَابِرًا , يَقُولُ : مِثْلَهُ

Jobir ibn Abdulloh (roziyallohu anhumo) aytdi: «Men Nabiy ﷺni nahr kuni jamraga choshgohda tosh otganlarini koʻrdim; undan keyin esa quyosh ogʻgan paytda (otar edilar).» Ibn Abu Shayba (rivoyatida): «Nahr kuni Aqaba jamrasiga choshgohda tosh otdilar, undan keyin esa quyosh ogʻganda», deyilgan. Yana bir yoʻldan Abu Zubayr Jobirdan shu kabi eshitgani rivoyat qilindi.Жобир ибн Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳумо) айтди: «Мен Набий ﷺни наҳр куни жамрага чошгоҳда тош отганларини кўрдим; ундан кейин эса қуёш оғган пайтда (отар эдилар).» Ибн Абу Шайба (ривоятида): «Наҳр куни Ақаба жамрасига чошгоҳда тош отдилар, ундан кейин эса қуёш оғганда», дейилган. Яна бир йўлдан Абу Зубайр Жобирдан шу каби эшитгани ривоят қилинди.

حَدَّثَنَا الْحُسَيْنُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ ، نا سَعِيدُ بْنُ بَحْرٍ الْقَرَاطِيسِيُّ , نا عُثْمَانُ بْنُ عُمَرَ , عَنْ يُونُسَ , عَنِ الزُّهْرِيِّ , " أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ كَانَ إِذَا رَمَى الْجَمْرَةَ الَّتِي تَلِي الْمَسْجِدَ , مَسْجِدَ مِنًى , يَرْمِيهَا بِسَبْعِ حَصَيَاتٍ يُكَبِّرُ كُلَّمَا رَمَى بِحَصَاةٍ , ثُمَّ تَقَدَّمَ أَمَامَهَا فَوَقَفَ مُسْتَقْبِلَ الْبَيْتِ رَافِعًا يَدَيْهِ وَيَدْعُو , وَكَانَ يُطِيلُ الْوُقُوفَ , ثُمَّ يَأْتِي الْجَمْرَةَ الثَّانِيَةَ فَيَرْمِيهَا بِسَبْعِ حَصَيَاتٍ يُكَبِّرُ كُلَّمَا رَمَى بِحَصَاةٍ , ثُمَّ يَنْحَدِرُ ذَاتَ الْيَسَارِ مِمَّا يَلِي الْوَادِيَ , فَيَقِفُ مُسْتَقْبِلَ الْبَيْتِ رَافِعًا يَدَيْهِ يَدْعُو , ثُمَّ يَأْتِي الْجَمْرَةَ الثَّالِثَةَ الَّتِي عِنْدَ الْعَقَبَةِ فَيَرْمِيهَا بِسَبْعِ حَصَيَاتٍ يُكَبِّرُ كُلَّمَا رَمَى بِحَصَاةٍ , ثُمَّ يَنْصَرِفُ وَلا يَقِفُ عِنْدَهَا " . قَالَ الزُّهْرِيُّ : سَمِعْتُ سَالِمَ بْنَ عَبْدِ اللَّهِ يُحَدِّثُ بِهَذَا عَنْ أَبِيهِ , عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ , قَالَ : وَكَانَ ابْنُ عُمَرَ يَفْعَلُهُ

Zuhriy (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ masjidga — Mino masjidiga — yaqin jamraga tosh otganlarida, unga yetti mayda tosh bilan ramy qilar va har bir tosh bilan birga takbir aytar edilar. Soʻng uning oldiga oʻtib, qiblaga yuzlangan holda, qoʻllarini koʻtarib turar va turishni uzoq qilar edilar. Soʻng ikkinchi jamraga kelib, unga yetti mayda tosh bilan ramy qilar, har bir tosh otganda takbir aytar edilar. Soʻng chap tomondan, vodiyga yaqin joydan tushib, qoʻllarini koʻtargan holda duo qilar edilar. Soʻng Aqaba yonidagi uchinchi jamraga kelib, unga yetti mayda tosh bilan ramy qilar, har bir tosh otganda takbir aytar, soʻng qaytar va uning yonida turmas edilar. Zuhriy aytdi: Men Solim ibn Abdullohning bu hadisni otasidan, u Nabiy ﷺdan (rivoyat qilib) aytib berayotganini eshitdim. (Zuhriy) aytdi: Ibn Umar ham shunday qilar edi.Зуҳрий (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ масжидга — Мино масжидига — яқин жамрага тош отганларида, унга етти майда тош билан рамй қилар ва ҳар бир тош билан бирга такбир айтар эдилар. Сўнг унинг олдига ўтиб, қиблага юзланган ҳолда, қўлларини кўтариб турар ва туришни узоқ қилар эдилар. Сўнг иккинчи жамрага келиб, унга етти майда тош билан рамй қилар, ҳар бир тош отганда такбир айтар эдилар. Сўнг чап томондан, водийга яқин жойдан тушиб, қўлларини кўтарган ҳолда дуо қилар эдилар. Сўнг Ақаба ёнидаги учинчи жамрага келиб, унга етти майда тош билан рамй қилар, ҳар бир тош отганда такбир айтар, сўнг қайтар ва унинг ёнида турмас эдилар. Зуҳрий айтди: Мен Солим ибн Абдуллоҳнинг бу ҳадисни отасидан, у Набий ﷺдан (ривоят қилиб) айтиб бераётганини эшитдим. (Зуҳрий) айтди: Ибн Умар ҳам шундай қилар эди.

ثنا أَبُو الأَسْوَدِ عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ مُوسَى بْنِ إِسْحَاقَ الأَنْصَارِيُّ , نا جَعْفَرُ بْنُ مُحَمَّدٍ الشِّيرَازِيُّ , نا بَكْرُ بْنُ بَكَّارٍ , نا إِبْرَاهِيمُ بْنُ يَزِيدَ , نا سُلَيْمَانُ الأَحْوَلُ , عَنْ عَمْرِو بْنِ شُعَيْبٍ , عَنْ أَبِيهِ , عَنْ جَدِّهِ أَنّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ " رَخَّصَ لِلرِّعَاءِ أَنْ يَرْمُوا بِاللَّيْلِ , وَأَيَّ سَاعَةٍ مِنَ النَّهَارِ شَاءُوا "

Amr ibn Shuayb otasidan, u bobosidan rivoyat qiladiki, Rasululloh ﷺ choʻponlarga kechasi va kunduzning xohlagan soatida tosh otishlariga ruxsat berdilar.Амр ибн Шуайб отасидан, у бобосидан ривоят қиладики, Расулуллоҳ ﷺ чўпонларга кечаси ва кундузнинг хоҳлаган соатида тош отишларига рухсат бердилар.

ثنا عَلِيُّ بْنُ أَحْمَدَ بْنِ الْهَيْثَمِ الْبَزَّازُ , نا عَلِيُّ بْنُ حَرْبٍ , نا أَبُو مُعَاوِيَةَ ، عَنْ حَجَّاجِ بْنِ أَرْطَأَةَ , عَنْ أَبِي بَكْرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي الْجَهْمِ ، عَنْ عَمْرَةَ , عَنْ عَائِشَةَ , عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ , قَالَ : " إِذَا رَمَى وَحَلَقَ وَذَبَحَ فَقَدْ حَلَّ لَهُ كُلُّ شَيْءٍ , إِلا النِّسَاءُ "

Oisha (roziyallohu anho)dan, Nabiy ﷺdan rivoyat qilinadi. U zot: «Tosh otib, soch oldirib, qurbonlik soʻygan kishiga ayollardan boshqa hamma narsa halol boʻladi», dedilar.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан, Набий ﷺдан ривоят қилинади. У зот: «Тош отиб, соч олдириб, қурбонлик сўйган кишига аёллардан бошқа ҳамма нарса ҳалол бўлади», дедилар.

حَدَّثَنَا يَزْدَادُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ ، نا أَبُو سَعِيدٍ الأَشَجُّ ، نا أَبُو خَالِدٍ الأَحْمَرُ ، عَنْ حَجَّاجِ بْنِ أَرْطَأَةَ , عَنْ أَبِي بَكْرِ بْنِ عَمْرِو بْنِ حَزْمٍ ، عَنْ عَمْرَةَ , عَنْ عَائِشَةَ , قَالَتْ : قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " إِذَا رَمَيْتُمْ وَحَلَقْتُمْ وَذَبَحْتُمْ فَقَدْ حَلَّ لَكُمْ كُلُّ شَيْءٍ , إِلا النِّسَاءُ , وَحَلَّ لَكُمُ الثِّيَابُ وَالطِّيبُ "

Oisha (roziyallohu anho) aytdi: Rasululloh ﷺ: «Tosh otsangiz, soch oldirsangiz va qurbonlik soʻysangiz, sizlarga ayollardan boshqa hamma narsa halol boʻladi; kiyim va xushboʻylik ham sizlarga halol boʻladi», dedilar.Оиша (розияллоҳу анҳо) айтди: Расулуллоҳ ﷺ: «Тош отсангиз, соч олдирсангиз ва қурбонлик сўйсангиз, сизларга аёллардан бошқа ҳамма нарса ҳалол бўлади; кийим ва хушбўйлик ҳам сизларга ҳалол бўлади», дедилар.

وَثنا الْحَسَنُ بْنُ الْخَضِرِ ، نا أَبُو الْعَلاءِ مُحَمَّدُ بْنُ أَحْمَدَ بْنِ جَعْفَرٍ ، نا مُحَمَّدُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ الأَسْبَاطِيُّ , نا عَبْدُ الرَّحِيمِ , عَنْ حَجَّاجٍ , عَنْ أَبِي بَكْرِ بْنِ عَمْرِو بْنِ حَزْمٍ ، عَنْ عَمْرَةَ , عَنْ عَائِشَةَ , قَالَتْ : قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " إِذَا رَمَيْتُمْ وَحَلَقْتُمْ وَذَبَحْتُمْ فَقَدْ حَلَّ لَكُمْ كُلُّ شَيْءٍ إِلا النِّسَاءُ " . وَعَنِ الْحَجَّاجِ , عَنِ الزُّهْرِيِّ , عَنْ عُرْوَةَ , عَنْ عَائِشَةَ , عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ , مِثْلَهُ

Oisha (roziyallohu anho) aytdi: Rasululloh ﷺ: «Tosh otsangiz, soch oldirsangiz va qurbonlik soʻysangiz, sizlarga ayollardan boshqa hamma narsa halol boʻladi», dedilar. Hajjojdan, u Zuhriydan, u Urvadan, u Oishadan, u Nabiy ﷺdan shunga oʻxshash (rivoyat qilingan).Оиша (розияллоҳу анҳо) айтди: Расулуллоҳ ﷺ: «Тош отсангиз, соч олдирсангиз ва қурбонлик сўйсангиз, сизларга аёллардан бошқа ҳамма нарса ҳалол бўлади», дедилар. Ҳажжождан, у Зуҳрийдан, у Урвадан, у Оишадан, у Набий ﷺдан шунга ўхшаш (ривоят қилинган).

ثنا أَحْمَدُ بْنُ إِسْحَاقَ بْنِ الْبُهْلُولِ ، نا أبِي , نا ابْنُ أَبِي فُدَيْكٍ , عَنِ الضَّحَّاكِ بْنِ عُثْمَانَ , عَنْ هِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ , عَنْ أَبِيهِ , عَنْ عَائِشَةَ , قَالَتْ : " أَرْسَلَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بِأُمِّ سَلَمَةَ لَيْلَةَ النَّحْرِ فَرَمَتِ الْجَمْرَةَ قَبْلَ الْفَجْرِ , ثُمَّ مَضَتْ فَأَفَاضَتْ , وَكَانَ ذَلِكَ الْيَوْمُ الَّذِي يَكُونُ عِنْدَهَا رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ "

Oisha (roziyallohu anho) aytdi: «Rasululloh ﷺ nahr kechasi Ummu Salamani joʻnatdilar. U tong otishidan oldin jamraga tosh otdi, soʻng yoʻl olib, ifoza (tavofini) qildi. Oʻsha kun Rasululloh ﷺ uning huzurida boʻladigan kun edi.»Оиша (розияллоҳу анҳо) айтди: «Расулуллоҳ ﷺ наҳр кечаси Умму Саламани жўнатдилар. У тонг отишидан олдин жамрага тош отди, сўнг йўл олиб, ифоза (тавофини) қилди. Ўша кун Расулуллоҳ ﷺ унинг ҳузурида бўладиган кун эди.»

نا أَبُو عَبْدِ اللَّهِ أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدٍ الْمُغَلِّسُ ، نا أَبُو عَمَّارٍ الْحُسَيْنُ بْنُ حُرَيْثٍ . ح وَثنا أَبُو مُحَمَّدِ بْنُ صَاعِدٍ , نا مُحَمَّدُ بْنُ زُنْبُورٍ الْمَكِّيُّ , وَمُحَمَّدُ بْنُ عَمْرِو بْنِ أَبِي سُلَيْمَانَ , قَالُوا : نا عِيسَى بْنُ يُونُسَ , عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ , عَنْ نَافِعٍ , عَنِ ابْنِ عُمَرَ , قَالَ : " إِذَا نَفَرَ أَحَدُكُمْ فَلْيَكُنْ آخِرُ عَهْدِهِ بِالْبَيْتِ , إِلا الْحُيَّضُ ؛ فَإِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ رَخَّصَ لَهُنَّ " . وَقَالَ أَبُو عَمَّارٍ : " مَنْ حَجَّ الْبَيْتَ فَلْيَكُنْ آخِرُ عَهْدِهِ بِالْبَيْتِ إِلا الْحُيَّضُ رَخَّصَ لَهُنَّ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ "

Ibn Umar (roziyallohu anhumo) aytdi: «Sizlardan biringiz (Minodan) qaytsa, uning eng oxirgi (ishi) Bayt bilan boʻlsin; faqat hayzli ayollar bundan mustasno — Rasululloh ﷺ ularga ruxsat berganlar.» Abu Ammor esa: «Kim Baytni haj qilsa, uning Bayt bilan eng oxirgisi boʻlsin; faqat hayzli ayollar mustasno — Rasululloh ﷺ ularga ruxsat berdilar», deb aytdi.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо) айтди: «Сизлардан бирингиз (Минодан) қайтса, унинг энг охирги (иши) Байт билан бўлсин; фақат ҳайзли аёллар бундан мустасно — Расулуллоҳ ﷺ уларга рухсат берганлар.» Абу Аммор эса: «Ким Байтни ҳаж қилса, унинг Байт билан энг охиргиси бўлсин; фақат ҳайзли аёллар мустасно — Расулуллоҳ ﷺ уларга рухсат бердилар», деб айтди.

ثنا يَحْيَى بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ صَاعِدٍ ، وَعَلِيُّ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مُبَشِّرٍ ، قَالا : نا أَحْمَدُ بْنُ الْمِقْدَامِ أَبُو الأَشْعَثِ , نا حَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ , عَنْ أَيُّوبَ , عَنْ إِبْرَاهِيمَ بْنِ مَيْسَرَةَ , عَنْ طَاوُسٍ , قَالَ : كُنْتُ جَالِسًا إِلَى عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ , فَسُئِلَ عَنْ ذَلِكَ . يَعْنِي الْحَائِضَ تَنْفِرُ , فَقَالَ : " تُقِيمُ حَتَّى يَكُونَ آخِرُ عَهْدِهَا بِالْبَيْتِ " . قَالَ طَاوُسٌ : فَلا أَدْرِي ابْنُ عُمَرَ نَسِيَهُ أَمْ لَمْ يَسْمَعْ مَا سَمِعَ أَصْحَابُهُ , فَلَمَّا كَانَ بَعْدَ ذَلِكَ عَامًا أَوْ عَامَيْنِ شَهِدْتُهُ وَسُئِلَ عَنْهَا , فَقَالَ : " نُبِّئْتُ أَنَّهُ رُخِّصَ لَهُنَّ "

Tovus aytdi: Men Abdulloh ibn Umarning huzurida oʻtirgan edim, undan bu haqda — yaʼni hayzli ayolning (tavofsiz) qaytishi haqida — soʻraldi. U: «Bayt bilan eng oxirgisi boʻlgunicha turadi», dedi. Tovus aytdi: Bilmadim, Ibn Umar buni unutdimi yoki ashoblari eshitgan narsani eshitmadimi. Oradan bir yoki ikki yil oʻtgach, uning huzurida boʻldim va undan bu haqda soʻraldi. U: «Menga xabar berilishicha, ularga ruxsat berilgan ekan», dedi.Товус айтди: Мен Абдуллоҳ ибн Умарнинг ҳузурида ўтирган эдим, ундан бу ҳақда — яъни ҳайзли аёлнинг (тавофсиз) қайтиши ҳақида — сўралди. У: «Байт билан энг охиргиси бўлгунича туради», деди. Товус айтди: Билмадим, Ибн Умар буни унутдими ёки ашоблари эшитган нарсани эшитмадими. Орадан бир ёки икки йил ўтгач, унинг ҳузурида бўлдим ва ундан бу ҳақда сўралди. У: «Менга хабар берилишича, уларга рухсат берилган экан», деди.

ثنا أَحْمَدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مُحَمَّدِ الْوَكِيلُ , نا الْحَسَنُ بْنُ عَرَفَةَ , نا مَرْوَانُ بْنُ مُعَاوِيَةَ الْفَزَارِيُّ , عَنِ الْحَجَّاجِ الصَّوَّافِ , عَنْ يَحْيَى بْنِ أَبِي كَثِيرٍ , عَنْ عِكْرِمَةَ , قَالَ : حَدَّثَنِي الْحَجَّاجُ بْنُ عَمْرٍو الأَنْصَارِيُّ , قَالَ : قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " مَنْ كُسِرَ أَوْ عَرِجَ فَقَدْ حَلَّ وَعَلَيْهِ الْحَجُّ مِنْ قَابِلٍ " . قَالَ عِكْرِمَةُ : فَسَأَلْتُ أَبَا هُرَيْرَةَ , وَابْنَ عَبَّاسٍ , فَقَالا : صَدَقَ

Hajjoj ibn Amr al-Ansoriy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Kimning (suyagi) sinsa yoki choloq boʻlib qolsa, u (ehromdan) chiqibdi va keyingi yili haj qilishi lozim», dedilar. Ikrima aytdi: Men buni Abu Hurayra va Ibn Abbos (roziyallohu anhum)dan soʻradim. Ular: «Toʻgʻri aytibdi», dedilar.Ҳажжож ибн Амр ал-Ансорий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Кимнинг (суяги) синса ёки чолоқ бўлиб қолса, у (эҳромдан) чиқибди ва кейинги йили ҳаж қилиши лозим», дедилар. Икрима айтди: Мен буни Абу Ҳурайра ва Ибн Аббос (розияллоҳу анҳум)дан сўрадим. Улар: «Тўғри айтибди», дедилар.

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ الْعَزِيزِ ، نا أَبُو الرَّبِيعِ الزَّهْرَانِيُّ ، نا حَفْصُ بْنُ أَبِي دَاوُدَ , عَنْ لَيْثِ بْنِ أَبِي سُلَيْمٍ , عَنْ مُجَاهِدٍ , عَنِ ابْنِ عُمَرَ , قَالَ : قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " مَنْ حَجَّ فَزَارَ قَبْرِي بَعْدَ وَفَاتِي فَكَأَنَّمَا زَارَنِي فِي حَيَاتِي "

Ibn Umar (roziyallohu anhumo) aytdi: Rasululloh ﷺ: «Kim haj qilib, vafotimdan keyin qabrimni ziyorat qilsa, xuddi hayotimda meni ziyorat qilgandek boʻladi», dedilar.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо) айтди: Расулуллоҳ ﷺ: «Ким ҳаж қилиб, вафотимдан кейин қабримни зиёрат қилса, худди ҳаётимда мени зиёрат қилгандек бўлади», дедилар.

حَدَّثَنَا أَبُو عُبَيْدٍ ، وَالْقَاضِي أَبُو عَبْدِ اللَّهِ , وَابْنُ مَخْلَدٍ ، قَالُوا : نا مُحَمَّدُ بْنُ الْوَلِيدِ الْبُسْرِيُّ , نا وَكِيعٌ , نا خَالِدُ بْنُ أَبِي خَالِدٍ , وَأَبُو عَوْنٍ , عَنِ الشَّعْبِيِّ ، وَالأَسْوَدِ بْنِ مَيْمُونٍ ، عَنْ هَارُونَ أَبِي فَزَعَةَ , عَنْ رَجُلٍ مِنْ آلِ حَاطِبٍ , عَنْ حَاطِبٍ , قَالَ : قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " مَنْ زَارَنِي بَعْدَ مَوْتِي فَكَأَنَّمَا زَارَنِي فِي حَيَاتِي , وَمَنْ مَاتَ بِأَحَدِ الْحَرَمَيْنِ بُعِثَ مِنَ الآمِنِينَ يَوْمَ الْقِيَامَةِ "

Hotib (roziyallohu anhu) aytdi: Rasululloh ﷺ: «Kim vafotimdan keyin meni ziyorat qilsa, xuddi hayotimda meni ziyorat qilgandek boʻladi. Kim ikki Haramning birida vafot etsa, qiyomat kuni omonda boʻlganlar qatorida tiriltiriladi», dedilar.Ҳотиб (розияллоҳу анҳу) айтди: Расулуллоҳ ﷺ: «Ким вафотимдан кейин мени зиёрат қилса, худди ҳаётимда мени зиёрат қилгандек бўлади. Ким икки Ҳарамнинг бирида вафот этса, қиёмат куни омонда бўлганлар қаторида тирилтирилади», дедилар.

ثنا الْقَاضِي الْمَحَامِلِيُّ , نا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدٍ الْوَرَّاقُ , نا مُوسَى بْنُ هِلالٍ الْعَبْدِيُّ , عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ , عَنْ نَافِعٍ , عَنِ ابْنِ عُمَرَ , قَالَ : قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " مَنْ زَارَ قَبْرِي وَجَبَتْ لَهُ شَفَاعَتِي "

Ibn Umar (roziyallohu anhumo) aytdi: Rasululloh ﷺ: «Kim qabrimni ziyorat qilsa, unga shafoatim vojib boʻladi», dedilar.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо) айтди: Расулуллоҳ ﷺ: «Ким қабримни зиёрат қилса, унга шафоатим вожиб бўлади», дедилар.

ثنا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي دَاوُدَ , وَمُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرِ بْنِ رُمَيْسٍ , وَالْقَاسِمُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ أَبُو عُبَيْدٍ , وَعُثْمَانُ بْنُ جَعْفَرٍ اللَّبَّانُ , وَغَيْرُهُمْ ، قَالُوا : نا أَحْمَدُ بْنُ يَحْيَى الصُّوفِيُّ , نا زَيْدُ بْنُ الْحُبَابِ , نا سُفْيَانُ الثَّوْرِيُّ , عَنْ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ , عَنْ أَبِيهِ , عَنْ جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ , قَالَ : " حَجَّ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ثَلاثَ حِجَجٍ , حَجَّتَيْنِ قَبْلَ أَنْ يُهَاجِرَ , وَحَجَّةٌ قَرَنَ مَعَهَا عُمْرَةً "

Jobir ibn Abdulloh (roziyallohu anhumo) aytdi: «Nabiy ﷺ uch marta haj qildilar: hijrat qilishlaridan oldin ikki haj va bir haj — u bilan birga umrani qiron qilganlar.»Жобир ибн Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳумо) айтди: «Набий ﷺ уч марта ҳаж қилдилар: ҳижрат қилишларидан олдин икки ҳаж ва бир ҳаж — у билан бирга умрани қирон қилганлар.»