ثنا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ الْعَزِيزِ , نَا مُحَمَّدُ بْنُ بَكَّارٍ , وَجَدِّي , وَشُجَاعُ بْنُ مَخْلَدٍ , قَالُوا : نَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ الْمُبَارَكِ , عَنْ سَعِيدِ بْنِ يَزِيدَ , عَنْ خَالِدِ بْنِ أَبِي عِمْرَانَ , عَنْ حَنَشٍ , عَنْ فَضَالَةَ بْنِ عُبَيْدٍ , قَالَ : " أُتِيَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَامَ خَيْبَرَ بِقِلادَةٍ فِيهَا خَرَزٌ مُغْلَفَةٌ بِذَهَبٍ , فَابْتَاعَهَا رَجُلٌ بِسَبْعَةِ دَنَانِيرَ أَوْ بِتِسْعَةِ دَنَانِيرَ , فَقَالَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " لا حَتَّى تُمَيِّزَ بَيْنَهُمَا " , فَقَالَ : إِنَّمَا أَرَدْتُ الْحِجَارَةَ , فَقَالَ : لا , رُدَّ حَتَّى تُمَيِّزَ بَيْنَهُمَا "

Fazola ibn Ubayd (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: «Xaybar yilida Rasululloh ﷺga oltinga qoplangan munchoqli marjon keltirildi. Bir kishi uni yetti dinorga yoki toʻqqiz dinorga sotib oldi. Shunda Nabiy ﷺ: ‹Yoʻq, toki ikkovini ajratmaguningcha (boʻlmaydi)›, dedilar. U: ‹Men faqat toshlarini (koʻzda tutgan) edim›, dedi. U zot: ‹Yoʻq, qaytar, toki ikkovini ajratmaguningcha›, dedilar», dedi.Фазола ибн Убайд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: «Хайбар йилида Расулуллоҳ ﷺга олтинга қопланган мунчоқли маржон келтирилди. Бир киши уни етти динорга ёки тўққиз динорга сотиб олди. Шунда Набий ﷺ: ‹Йўқ, токи икковини ажратмагунингча (бўлмайди)›, дедилар. У: ‹Мен фақат тошларини (кўзда тутган) эдим›, деди. У зот: ‹Йўқ, қайтар, токи икковини ажратмагунингча›, дедилар», деди.

ثنا مُحَمَّدُ بْنُ مَخْلَدٍ ، نَا عَلِيُّ بْنُ حَرْبٍ , ثنا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ وَهْبٍ , عَنْ أَبِي هَانِئٍ حُمَيْدِ بْنِ هَانِئٍ , عَنْ عَلِيِّ بْنِ رَبَاحٍ , عَنْ فَضَالَةَ بْنِ عُبَيْدٍ , قَالَ : " أُتِيَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بِقِلادَةٍ فِيهَا ذَهَبٌ وَخَرَزٌ ، فَأَمَرَ بِالذَّهَبِ فَنُزِعَ وَحْدَهُ , وَقَالَ : " الذَّهَبُ بِالذَّهَبِ ، وَزْنًا بِوَزْنٍ "

Fazola ibn Ubayd (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: «Nabiy ﷺga oltin va munchoq boʻlgan marjon keltirildi. U zot oltinni ajratib olishga buyurdilar, u yolgʻiz ajratildi va: ‹Oltin oltinga — vazni vazniga barobar (boʻlsin)›, dedilar», dedi.Фазола ибн Убайд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: «Набий ﷺга олтин ва мунчоқ бўлган маржон келтирилди. У зот олтинни ажратиб олишга буюрдилар, у ёлғиз ажратилди ва: ‹Олтин олтинга — вазни вазнига баробар (бўлсин)›, дедилар», деди.

ثنا عَبْدُ الْمَلِكِ بْنُ أَحْمَدَ بْنِ الزَّيَّاتِ ، نَا حَفْصُ بْنُ عَمْرٍو نَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ مَهْدِيٍّ , عَنْ سُفْيَانَ . ح وَنا أَبُو جَعْفَرٍ مُحَمَّدُ بْنُ سُلَيْمَانَ النُّعْمَانِيُّ , نَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عَبْدِ الصَّمَدِ , نَا الْقَاسِمُ بْنُ يَزِيدَ , عَنْ سُفْيَانَ , عَنِ ابْنِ أَبِي نَجِيحٍ , عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ كَثِيرٍ , عَنْ أَبِي الْمِنْهَالِ ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ , قَالَ : " قَدِمَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ الْمَدِينَةَ وَهُمْ يُسْلِمُونَ فِي الثِّمَارِ , فَقَالَ : " أَسْلَمُوا فِي الثِّمَارِ فِي كَيْلٍ مَعْلُومٍ إِلَى أَجَلٍ مَعْلُومٍ " ، وَقَالَ ابْنُ مَهْدِيٍّ : السَّنَتَيْنِ وَالثَّلاثِ ، فَقَالَ : سَلِّفُوا فِي كَيْلٍ مَعْلُومٍ وَوَزْنٍ مَعْلُومٍ "

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: «Nabiy ﷺ Madinaga keldilar, ular esa mevalarga salaf qilar edilar. Shunda u zot: ‹Mevalarga maʼlum oʻlchovda, maʼlum muddatga salaf qilinglar›, dedilar», dedi. Ibn Mahdiy (rivoyatida): «ikki yil va uch yilga», dedi va: «Maʼlum oʻlchovda va maʼlum vaznda salaf qilinglar», deb keltirdi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: «Набий ﷺ Мадинага келдилар, улар эса меваларга салаф қилар эдилар. Шунда у зот: ‹Меваларга маълум ўлчовда, маълум муддатга салаф қилинглар›, дедилар», деди. Ибн Маҳдий (ривоятида): «икки йил ва уч йилга», деди ва: «Маълум ўлчовда ва маълум вазнда салаф қилинглар», деб келтирди.

ثنا أَبُو بَكْرٍ النَّيْسَابُورِيُّ ، وَالْحُسَيْنُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ ، قَالا : نَا أَحْمَدُ بْنُ مَنْصُورِ بْنِ رَاشِدٍ , نَا النَّضْرُ بْنُ شُمَيْلٍ , ثنا شُعْبَةُ , عَنِ ابْنِ أَبِي نَجِيحٍ , عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ كَثِيرٍ , عَنْ أَبِي الْمِنْهَالِ ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ , قَالَ : " قَدِمَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ الْمَدِينَةَ وَهُمْ يُسْلِفُونَ فِي التَّمْرِ السَّنَةَ وَالسَّنَتَيْنِ , فَقَالَ : " مَنْ أَسْلَفَ فَلْيُسْلِفْ فِي كَيْلٍ مَعْلُومٍ , وَوَزْنٍ مَعْلُومٍ , وَأَجَلٍ مَعْلُومٍ " ، لَفْظُ النَّيْسَابُورِيِّ , فَقَالَ الْمَحَامِلِيُّ : فِي الطَّعَامِ وَالتَّمْرِ أَوِ النَّخْلِ ، فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " إِلَى أَجَلٍ مُسَمًّى ، وَكَيْلٍ مَعْلُومٍ "

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: «Rasululloh ﷺ Madinaga keldilar, ular esa xurmoga bir yil va ikki yilga salaf qilar edilar. Shunda u zot: ‹Kim salaf qilsa, maʼlum oʻlchovda, maʼlum vaznda va maʼlum muddatga salaf qilsin›, dedilar», dedi. Lafz Naysoburiyniki. Mahomiliy esa: «taom va xurmoda yoki xurmo daraxtida», dedi va Rasululloh ﷺ: «Belgilangan muddatga va maʼlum oʻlchovda», dedilar, deb keltirdi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: «Расулуллоҳ ﷺ Мадинага келдилар, улар эса хурмога бир йил ва икки йилга салаф қилар эдилар. Шунда у зот: ‹Ким салаф қилса, маълум ўлчовда, маълум вазнда ва маълум муддатга салаф қилсин›, дедилар», деди. Лафз Найсобурийники. Маҳомилий эса: «таом ва хурмода ёки хурмо дарахтида», деди ва Расулуллоҳ ﷺ: «Белгиланган муддатга ва маълум ўлчовда», дедилар, деб келтирди.

ثنا أَبُو رَوْقٍ الْهِزَّانِيُّ أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ بَكْرٍ ، نَا أَحْمَدُ بْنُ رَوْحٍ الأَهْوَازِيُّ , نَا سُفْيَانُ بْنُ عُيَيْنَةَ , عَنِ ابْنِ أَبِي نَجِيحٍ , سَمِعَ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ كَثِيرٍ , يُحَدِّثُ عَنْ أَبِي الْمِنْهَالِ , قَالَ : سَمِعْتُ ابْنَ عَبَّاسٍ , يَقُولُ : " قَدِمَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَهُمْ يُسْلِفُونَ فِي التَّمْرِ السَّنَتَيْنِ وَالثَّلاثَ , فَقَالُ : مَنْ أَسْلَفَ فَلْيُسْلِفْ فِي كَيْلٍ مَعْلُومٍ ، أَوْ وَزْنٍ مَعْلُومٍ ، إِلَى أَجَلٍ مَعْلُومٍ "

Abul-Minhol aytdi: Ibn Abbosning shunday deganini eshitdim: «Rasululloh ﷺ (Madinaga) keldilar, ular esa xurmoga ikki yil va uch yilga salaf qilar edilar. Shunda u zot: ‹Kim salaf qilsa, maʼlum oʻlchovda yoki maʼlum vaznda, maʼlum muddatga salaf qilsin›, dedilar».Абул-Минҳол айтди: Ибн Аббоснинг шундай деганини эшитдим: «Расулуллоҳ ﷺ (Мадинага) келдилар, улар эса хурмога икки йил ва уч йилга салаф қилар эдилар. Шунда у зот: ‹Ким салаф қилса, маълум ўлчовда ёки маълум вазнда, маълум муддатга салаф қилсин›, дедилар».

ثنا أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ الْكَرِيمِ الْفَزَارِيُّ أَبُو طَلْحَةَ , نَا مُؤَمَّلُ بْنُ هِشَامٍ أَبُو هِشَامٍ , نَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ . ح وَنا الْحُسَيْنُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ ثنا يَعْقُوبُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ , نَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ بْنِ عُلَيَّةَ , عَنِ ابْنِ أَبِي نَجِيحٍ , عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ كَثِيرٍ , عَنْ أَبِي الْمِنْهَالِ , عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ , قَالَ : " قَدِمَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ الْمَدِينَةَ وَالنَّاسُ يُسْلِفُونَ فِي التَّمْرِ الْعَامَ وَالْعَامَيْنِ , فَقَالَ : " مَنْ أَسْلَفَ فِي تَمْرٍ فَلْيُسْلِفْ فِي كَيْلٍ مَعْلُومٍ ، وَوَزْنٍ مَعْلُومٍ "

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: «Rasululloh ﷺ Madinaga keldilar, odamlar esa xurmoga bir yil va ikki yilga salaf qilar edilar. Shunda u zot: ‹Kim xurmoga salaf qilsa, maʼlum oʻlchovda va maʼlum vaznda salaf qilsin›, dedilar», dedi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: «Расулуллоҳ ﷺ Мадинага келдилар, одамлар эса хурмога бир йил ва икки йилга салаф қилар эдилар. Шунда у зот: ‹Ким хурмога салаф қилса, маълум ўлчовда ва маълум вазнда салаф қилсин›, дедилар», деди.

ثنا أَبُو عَبْدِ اللَّهِ بْنُ الْمُهْتَدِي بِاللَّهِ نَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ الْقُدُّوسِ , نَا سُلَيْمَانُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ , نَا سَعْدَانُ بْنُ يَحْيَى , نَا عُبَيْدَةُ بْنُ مُعَتِّبٍ , عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي نَجِيحٍ , عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ كَثِيرٍ , عَنْ أَبِي الْمِنْهَالِ ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ , قَالَ : " قَدِمَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ الْمَدِينَةَ وَهُمْ يُسْلِفُونَ فِي الثِّمَارِ فِي السَّنَتَيْنِ وَالثَّلاثِ , فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : أَسْلِفُوا فِي كَيْلٍ مَعْلُومٍ ، وَوَزْنٍ مَعْلُومٍ ، وَأَجَلٍ مَعْلُومٍ "

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: «Rasululloh ﷺ Madinaga keldilar, ular esa mevalarga ikki yil va uch yilga salaf qilar edilar. Shunda Rasululloh ﷺ: ‹Maʼlum oʻlchovda, maʼlum vaznda va maʼlum muddatga salaf qilinglar›, dedilar», dedi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: «Расулуллоҳ ﷺ Мадинага келдилар, улар эса меваларга икки йил ва уч йилга салаф қилар эдилар. Шунда Расулуллоҳ ﷺ: ‹Маълум ўлчовда, маълум вазнда ва маълум муддатга салаф қилинглар›, дедилар», деди.

ثنا دَعْلَجُ بْنُ أَحْمَدَ ، ثنا مُحَمَّدُ بْنُ عَلِيِّ بْنِ زَيْدٍ , نَا سَعِيدُ بْنُ مَنْصُورٍ , نَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ عَيَّاشٍ , عَنْ أَبِي بَكْرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي مَرْيَمَ , عَنْ مَكْحُولٍ , رَفَعَ الْحَدِيثَ إِلَى النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، قَالَ : " مَنِ اشْتَرَى شَيْئًا لَمْ يَرَهْ فَهُوَ بِالْخِيَارِ إِذَا رَآهُ ، إِنْ شَاءَ أَخَذَهُ ، وَإِنْ شَاءَ تَرَكَهُ " ، قَالَ أَبُو الْحَسَنِ : هَذَا مُرْسَلٌ ، وَأَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي مَرْيَمَ ، ضَعِيفٌ . ثنا دَعْلَجُ بْنُ أَحْمَدَ , نَا مُحَمَّدُ بْنُ عَلِيٍّ , نَا سَعِيدٌ , نَا هُشَيْمٌ , نَا يُونُسُ , عَنِ الْحَسَنِ , وَإِسْمَاعِيلُ بْنُ سَالِمٍ , عَنِ الشَّعْبِيِّ , وَمُغِيرَةُ , عَنْ إِبْرَاهِيمَ , مِثْلَهُ سَوَاءٌ . قَالَ هُشَيْمٌ : وَأَنَا يُونُسُ , وَابْنُ عَوْنٍ , عَنِ ابْنِ سِيرِينَ , أَنَّهُ كَانَ يَقُولُ : إِذَا لَمْ يَكُنْ عَلَى مَا وَصَفَهُ لَهُ فَقَدْ لَزِمَهُ

Makhuldan rivoyat qilinadi, u hadisni Nabiy ﷺga koʻtardi: «Kim koʻrmagan narsasini sotib olsa, uni koʻrganida ixtiyorlidir: xohlasa oladi, xohlasa tark etadi». Abul-Hasan aytdi: Bu mursaldir, Abu Bakr ibn Abu Maryam esa zaifdir. Buni Yunus Hasandan, Ismoil ibn Solim Shaʼbiydan va Mugʻira Ibrohimdan aynan shu kabi rivoyat qildilar. Hushaym aytdi: Menga Yunus va Ibn Avn Ibn Sirindan xabar berdilar: u shunday der edi: Agar (mol) unga sifatlab berilganidek boʻlmasa, (savdo) unga lozim boʻladi.Макҳулдан ривоят қилинади, у ҳадисни Набий ﷺга кўтарди: «Ким кўрмаган нарсасини сотиб олса, уни кўрганида ихтиёрлидир: хоҳласа олади, хоҳласа тарк этади». Абул-Ҳасан айтди: Бу мурсалдир, Абу Бакр ибн Абу Марям эса заифдир. Буни Юнус Ҳасандан, Исмоил ибн Солим Шаъбийдан ва Муғира Иброҳимдан айнан шу каби ривоят қилдилар. Ҳушайм айтди: Менга Юнус ва Ибн Авн Ибн Сириндан хабар бердилар: у шундай дер эди: Агар (мол) унга сифатлаб берилганидек бўлмаса, (савдо) унга лозим бўлади.

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَحْمَدَ بْنِ مَحْمُودِ بْنِ خُرَّزَادَ الْقَاضِي الأَهْوَازِيُّ , نَا أَحْمَدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَحْمَدَ بْنِ مُوسَى عَبْدَانَ , نَا دَاهِرُ بْنُ نُوحٍ , نَا عُمَرُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ بْنِ خَالِدٍ , نَا وَهْبٌ الْيَشْكُرِيُّ , عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سِيرِينَ , عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ , قَالَ : قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " مَنِ اشْتَرَى شَيْئًا لَمْ يَرَهُ فَهُوَ بِالْخِيَارِ إِذَا رَآهُ " ، قَالَ عُمَرُ : وَأَخْبَرَنِي فُضَيْلُ بْنُ عِيَاضٍ , عَنْ هِشَامٍ , عَنِ ابْنِ سِيرِينَ , عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ , قَالَ : قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بِمِثْلِهِ ، قَالَ عُمَرُ : وَأَخْبَرَنِي الْقَاسِمُ بْنُ الْحَكَمِ , عَنْ أَبِي حَنِيفَةَ , عَنِ الْهَيْثَمِ , عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سِيرِينَ , عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ , عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مِثْلَهُ ، عُمَرُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ ، يُقَالُ لَهُ : الْكُرْدِيُّ يَضَعُ الأَحَادِيثَ , وَهَذَا بَاطِلٌ لا يَصِحُّ لَمْ يَرْوِهَا غَيْرُهُ , وَإِنَّمَا يُرْوَى عَنِ ابْنِ سِيرِينَ مَوْقُوفًا مِنْ قَوْلِهِ

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Kim koʻrmagan narsasini sotib olsa, uni koʻrganida ixtiyorlidir», dedilar. Umar aytdi: Menga Fuzayl ibn Iyoz ham Hishomdan, u Ibn Sirindan, u Abu Hurayradan shu kabi xabar berdi. Umar aytdi: Menga Qosim ibn Hakam ham Abu Hanifadan, u Haysamdan, u Muhammad ibn Sirindan, u Abu Hurayradan, u Nabiy ﷺdan shu kabi xabar berdi. Umar ibn Ibrohim — unga Kurdiy deyiladi — hadislarni toʻqiydi. Bu botildir, sahih emas, uni undan boshqa hech kim rivoyat qilmagan. Bu faqat Ibn Sirindan mavquf holda, uning oʻz soʻzi sifatida rivoyat qilinadi.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Ким кўрмаган нарсасини сотиб олса, уни кўрганида ихтиёрлидир», дедилар. Умар айтди: Менга Фузайл ибн Иёз ҳам Ҳишомдан, у Ибн Сириндан, у Абу Ҳурайрадан шу каби хабар берди. Умар айтди: Менга Қосим ибн Ҳакам ҳам Абу Ҳанифадан, у Ҳайсамдан, у Муҳаммад ибн Сириндан, у Абу Ҳурайрадан, у Набий ﷺдан шу каби хабар берди. Умар ибн Иброҳим — унга Курдий дейилади — ҳадисларни тўқийди. Бу ботилдир, саҳиҳ эмас, уни ундан бошқа ҳеч ким ривоят қилмаган. Бу фақат Ибн Сириндан мавқуф ҳолда, унинг ўз сўзи сифатида ривоят қилинади.

ثنا أَبُو بَكْرٍ النَّيْسَابُورِيُّ ، نَا أَحْمَدُ بْنُ عِيسَى الْخَشَّابُ التِّنِّيسِيُّ , نَا عَمْرُو بْنُ أَبِي سَلَمَةَ , نَا أَبُو مُعَيْدٍ ، عَنْ سُلَيْمَانَ يَعْنِي ابْنَ مُوسَى , عَنْ نَافِعٍ , عَنِ ابْنِ عُمَرَ , وَعَنْ عَطَاءِ بْنِ أَبِي رَبَاحٍ , عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ , أَنَّهُمَا كَانَا يَقُولانِ عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " مَنِ اشْتَرَى بَيْعًا فَوَجَبَ لَهُ ، فَهُوَ بِالْخِيَارِ مَا لَمْ يُفَارِقْهُ صَاحِبُهُ , إِنْ شَاءَ أَخَذَ , وَإِنْ شَاءَ فَارَقَهُ فَلا خِيَارَ لَهُ "

Ibn Umar va Ibn Abbos (roziyallohu anhum) ikkovi Rasululloh ﷺdan shunday der edilar: «Kim bir savdoni sotib olsa va u oʻziga lozim boʻlsa, hamrohi undan ajralmaguncha ixtiyorlidir: xohlasa oladi; agar undan ajralsa, unga ixtiyor yoʻq».Ибн Умар ва Ибн Аббос (розияллоҳу анҳум) иккови Расулуллоҳ ﷺдан шундай дер эдилар: «Ким бир савдони сотиб олса ва у ўзига лозим бўлса, ҳамроҳи ундан ажралмагунча ихтиёрлидир: хоҳласа олади; агар ундан ажралса, унга ихтиёр йўқ».

ثنا أَبُو بَكْرٍ النَّيْسَابُورِيُّ ، نَا يُونُسُ بْنُ عَبْدِ الأَعْلَى , نَا ابْنُ وَهْبٍ , أنا اللَّيْثُ , أَنَّ نَافِعًا ، حَدَّثَهُ , عَنِ ابْنِ عُمَرَ , أَنّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ , قَالَ : " إِذَا تَبَايَعَ الرَّجُلانِ فَكُلُّ وَاحِدٍ مِنْهُمَا بِالْخِيَارِ مَا لَمْ يَتَفَرَّقَا وَكَانَا جَمِيعًا , أَوْ يُخَيِّرُ أَحَدُهُمَا الآخَرَ فَيَتَبَايَعَانِ عَلَى ذَلِكَ ، فَقَدْ وَجَبَ الْبَيْعُ " ، ثنا أَبُو بَكْرٍ النَّيْسَابُورِيُّ , نَا يُونُسُ , نَا ابْنُ وَهْبٍ , أَخْبَرَنِي مَالِكٌ , عَنْ نَافِعٍ , وَعَبْدِ اللَّهِ بْنِ دِينَارٍ عَنِ ابْنِ عُمَرَ , عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بِنَحْوِ ذَلِكَ فِي الْبَيِّعَيْنِ . تَفَرَّدَ بِهِ ابْنُ وَهْبٍ , عَنْ مَالِكٍ

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Nabiy ﷺ: «Ikki kishi oʻzaro savdolashsalar, toki ajralmagunlaricha va birga ekanlar, har biri ixtiyorlidir; yoki biri boshqasini ixtiyorli qilsa va shu asosda savdolashsalar, savdo lozim boʻldi», dedilar. Buni Molik ham Nofeʼ va Abdulloh ibn Dinordan, ular Ibn Umardan, u Rasululloh ﷺdan ikki savdolashuvchi haqida shunga oʻxshash rivoyat qildi. Buni Molikdan yolgʻiz Ibn Vahb rivoyat qildi.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Набий ﷺ: «Икки киши ўзаро савдолашсалар, токи ажралмагунларича ва бирга эканлар, ҳар бири ихтиёрлидир; ёки бири бошқасини ихтиёрли қилса ва шу асосда савдолашсалар, савдо лозим бўлди», дедилар. Буни Молик ҳам Нофеъ ва Абдуллоҳ ибн Динордан, улар Ибн Умардан, у Расулуллоҳ ﷺдан икки савдолашувчи ҳақида шунга ўхшаш ривоят қилди. Буни Моликдан ёлғиз Ибн Ваҳб ривоят қилди.

ثنا أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ زِيَادٍ ، ثنا إِسْمَاعِيلُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِي كَثِيرٍ الْقَاضِي , نَا مَكِّيُّ بْنُ إِبْرَاهِيمَ , نَا هِشَامُ بْنُ حَسَّانَ , عَنْ جَمِيلِ بْنِ مُرَّةَ , عَنْ أَبِي الْوَضِيءِ ، قَالَ : كُنَّا فِي سَفَرٍ فِي عَسْكَرٍ فَأَتَى رَجُلٌ مَعَهُ فَرَسٌ ، فَقَالَ لَهُ رَجُلٌ مِنَّا : أَتَبِيعُ هَذَا الْفَرَسَ بِهَذَا الْغُلامِ ؟ قَالَ : نَعَمْ , فَبَاعَهُ ثُمَّ بَاتَ مَعَنَا , فَلَمَّا أَصْبَحَ قَامَ إِلَى فَرَسِهِ ، فَقَالَ لَهُ صَاحِبُنَا : مَا لَكَ وَلِلْفَرَسِ ؟ أَلَيْسَ قَدْ بِعْتَنِيهَا ؟ ، قَالَ : مَا لِي فِي هَذَا الْبَيْعِ مِنْ حَاجَةٍ , قَالَ : مَا لَكَ ذَلِكَ , لَقَدْ بِعْتَنِي , فَقَالَ لَهُمَا الْقَوْمُ : هَذَا أَبُو بَرْزَةَ صَاحِبُ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَأَتَيَاهُ , قَالَ لَهُمَا : " أَتَرْضَيَانِ بِقَضَاءِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ؟ فَقَالا : نَعَمْ , فَقَالَ : قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " الْبَيِّعَانِ بِالْخِيَارِ مَا لَمْ يَتَفَرَّقَا ، وَإِنِّي لأَرَاكُمَا افْتَرَقْتُمَا " ، ثنا أَحْمَدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مُحَمَّدٍ الْوَكِيلُ , نَا الْحَسَنُ بْنُ عَرَفَةَ , نَا عَبَّادُ بْنُ عَبَّادٍ , عَنْ جَمِيلِ بْنِ مُرَّةَ , عَنْ أَبِي الْوَضِيءِ الْعَبْدِيِّ , قَالَ : كُنَّا فِي بَعْضِ مَغَازِينَا فَنَزَلْنَا مَنْزِلا ، فَجَاءَنَا رَجُلٌ مِنْ نَاحِيَةِ الْعَسْكَرِ عَلَى فَرَسِهِ فَسَاوَمَهُ صَاحِبٌ لَنَا بِفَرَسِهِ ، ثُمَّ ذَكَرَ نَحْوَهُ عَنْ أَبِي بَرْزَةَ , عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ

Abul-Vaziʼ aytdi: Biz safarda, lashkarda edik. Bir kishi oti bilan keldi. Bizdan bir kishi unga: «Shu otni mana bu gʻulomga sotasanmi?» dedi. U: «Ha», dedi va uni sotdi, soʻng biz bilan tunab qoldi. Tong otgach, u oʻz otiga bordi. Hamrohimiz unga: «Ot bilan nima ishing bor? Uni menga sotmadingmi?» dedi. U: «Bu savdoga menda hojat yoʻq», dedi. Hamrohimiz: «Bunga haqqing yoʻq, sen menga sotding», dedi. Qavm ikkoviga: «Mana bu — Rasululloh ﷺning sahobalari Abu Barzadir», dedi. Ikkovi uning oldiga bordi. U ikkoviga: «Rasululloh ﷺning hukmiga rozi boʻlasizlarmi?» dedi. Ikkovi: «Ha», dedilar. U dedi: Rasululloh ﷺ: «Ikki savdolashuvchi ajralmagunlaricha ixtiyorlidirlar», dedilar; men esa sizlarni ajralgan deb koʻryapman. Abul-Vaziʼ al-Abdiy (boshqa yoʻlda) aytdi: Biz baʼzi gʻazotlarimizda edik, bir manzilga tushdik. Lashkar tomonidan bir kishi oti ustida oldimizga keldi, hamrohimiz undan otini savdolashdi — soʻng u Abu Barzadan, u Nabiy ﷺdan shunga oʻxshashini zikr qildi.Абул-Вазиъ айтди: Биз сафарда, лашкарда эдик. Бир киши оти билан келди. Биздан бир киши унга: «Шу отни мана бу ғуломга сотасанми?» деди. У: «Ҳа», деди ва уни сотди, сўнг биз билан тунаб қолди. Тонг отгач, у ўз отига борди. Ҳамроҳимиз унга: «От билан нима ишинг бор? Уни менга сотмадингми?» деди. У: «Бу савдога менда ҳожат йўқ», деди. Ҳамроҳимиз: «Бунга ҳаққинг йўқ, сен менга сотдинг», деди. Қавм икковига: «Мана бу — Расулуллоҳ ﷺнинг саҳобалари Абу Барзадир», деди. Иккови унинг олдига борди. У икковига: «Расулуллоҳ ﷺнинг ҳукмига рози бўласизларми?» деди. Иккови: «Ҳа», дедилар. У деди: Расулуллоҳ ﷺ: «Икки савдолашувчи ажралмагунларича ихтиёрлидирлар», дедилар; мен эса сизларни ажралган деб кўряпман. Абул-Вазиъ ал-Абдий (бошқа йўлда) айтди: Биз баъзи ғазотларимизда эдик, бир манзилга тушдик. Лашкар томонидан бир киши оти устида олдимизга келди, ҳамроҳимиз ундан отини савдолашди — сўнг у Абу Барзадан, у Набий ﷺдан шунга ўхшашини зикр қилди.

ثنا أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ زِيَادٍ ، نَا عُبَيْدُ بْنُ شَرِيكٍ , نَا يَحْيَى بْنُ بُكَيْرٍ , نَا اللَّيْثُ , حَدَّثَنِي يُونُسُ , عَنِ ابْنِ شِهَابٍ , قَالَ : قَالَ سَالِمٌ ، قَالَ ابْنُ عُمَرَ : " كُنَّا إِذَا تَبَايَعْنَا كُلُّ وَاحِدٍ مِنَّا بِالْخِيَارِ مَا لَمْ يَتَفَرَّقِ الْمُتَبَايِعَانِ , قَالَ : فَتَبَايَعْتُ أَنَا وَعُثْمَانُ ، فَبِعْتُهُ مَا لِي بِالْوَادِي بِمَالٍ لَهُ بِخَيْبَرَ , قَالَ فَلَمَّا بِعْتُهُ طَفِقْتُ أَنْكُصُ الْقَهْقَرَى خَشْيَةَ أَنْ يُرَادَّنِي عُثْمَانُ الْبَيْعَ قَبْلَ أَنْ أُفَارِقَهُ "

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: «Biz savdolashsak, ikki savdolashuvchi ajralmagunicha har birimiz ixtiyorli boʻlar edik. Men Usmon bilan savdolashdim: unga Vodiydagi mulkimni uning Xaybardagi mulkiga sotdim. Uni sotganimdan keyin, Usmon mendan ajralishimdan oldin savdoni qaytarib olishidan qoʻrqib, orqamga tisarila boshladim», dedi.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: «Биз савдолашсак, икки савдолашувчи ажралмагунича ҳар биримиз ихтиёрли бўлар эдик. Мен Усмон билан савдолашдим: унга Водийдаги мулкимни унинг Хайбардаги мулкига сотдим. Уни сотганимдан кейин, Усмон мендан ажралишимдан олдин савдони қайтариб олишидан қўрқиб, орқамга тисарила бошладим», деди.

ثنا الْحُسَيْنُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ , نَا عَلِيُّ بْنُ شُعَيْبٍ , وَالْفَضْلُ بْنُ سَهْلٍ , قَالا : نَا كَثِيرُ بْنُ هِشَامٍ , نَا كُلْثُومُ بْنُ جَوْشَنٍ , عَنْ أَيُّوبَ السَّخْتِيَانِيِّ , عَنْ نَافِعٍ , عَنِ ابْنِ عُمَرَ , قَالَ : قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " التَّاجِرُ الصَّدُوقُ الأَمِينُ الْمُسْلِمُ مَعَ الشُّهَدَاءِ يَوْمَ الْقِيَامَةِ " ، وَقَالَ الْفَضْلُ : " مَعَ النَّبِيِّينَ ، وَالصِّدِّيقِينَ ، وَالشُّهَدَاءِ يَوْمَ الْقِيَامَةِ "

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Rostgoʻy, omonatdor musulmon savdogar qiyomat kuni shahidlar bilan birga boʻladi», dedilar. Fazl esa: «qiyomat kuni paygʻambarlar, siddiqlar va shahidlar bilan birga», dedi.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Ростгўй, омонатдор мусулмон савдогар қиёмат куни шаҳидлар билан бирга бўлади», дедилар. Фазл эса: «қиёмат куни пайғамбарлар, сиддиқлар ва шаҳидлар билан бирга», деди.

ثنا مُحَمَّدُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ بْنِ حَفْصِ بْنِ شَاهِينَ ، نَا يُوسُفُ بْنُ مُوسَى , نَا يَعْلَى بْنُ عُبَيْدٍ , نَا سُفْيَانُ , عَنْ أَبِي حَمْزَةَ ، عَنِ الْحَسَنِ , عَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ ، قَالَ : قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " التَّاجِرُ الصَّدُوقُ الأَمِينُ مَعَ النَّبِيِّينَ ، وَالصِّدِّيقِينَ ، وَالشُّهَدَاءِ يَوْمَ الْقِيَامَةِ "

Abu Saʼid al-Xudriy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Rostgoʻy, omonatdor savdogar qiyomat kuni paygʻambarlar, siddiqlar va shahidlar bilan birga boʻladi», dedilar.Абу Саъид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Ростгўй, омонатдор савдогар қиёмат куни пайғамбарлар, сиддиқлар ва шаҳидлар билан бирга бўлади», дедилар.

ثنا أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ إِبْرَاهِيمَ بْنِ أَبِي الرِّجَالِ , نَا أَبُو فَرْوَةَ يَزِيدُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ يَزِيدَ , نَا أَبِي , نَا مَعْقِلُ بْنُ عُبَيْدِ اللَّهِ , عَنْ عَبْدِ الْكَرِيمِ , عَنْ قَيْسِ بْنِ حَبْتَرٍ الرَّبَعِيِّ , عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ , عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، قَالَ : " ثَمَنُ الْخَمْرِ حَرَامٌ , وَمَهْرُ الْبَغِيِّ حَرَامٌ , وَثَمَنُ الْكَلْبِ حَرَامٌ , وَإِنْ أَتَاكَ صَاحِبُ الْكَلْبِ يَلْتَمِسُ ثَمَنَهُ فَامْلأْ يَدَيْهِ تُرَابًا , وَالْكُوبَةُ حَرَامٌ , وَثَمَنُ الْكَلْبِ حَرَامٌ , وَالْخَمْرُ حَرَامٌ , وَالْمَيْسِرُ وَكُلُّ مُسْكِرٍ حَرَامٌ "

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Nabiy ﷺ shunday dedilar: «Xamrning narxi harom, fohishaning haqi harom, itning narxi haromdir. Agar sening oldingga it egasi uning narxini soʻrab kelsa, ikki kaftini tuproqqa toʻldir. Koʻba (nogʻora) harom, itning narxi harom, xamr harom, qimor va har bir mast qiluvchi narsa haromdir».Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Набий ﷺ шундай дедилар: «Хамрнинг нархи ҳаром, фоҳишанинг ҳақи ҳаром, итнинг нархи ҳаромдир. Агар сенинг олдингга ит эгаси унинг нархини сўраб келса, икки кафтини тупроққа тўлдир. Кўба (ноғора) ҳаром, итнинг нархи ҳаром, хамр ҳаром, қимор ва ҳар бир маст қилувчи нарса ҳаромдир».

ثنا عَلِيُّ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مُبَشِّرٍ ، نَا عَبْدُ الْحَمِيدِ بْنُ بَيَانٍ , نَا خَالِدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ , عَنْ خَالِدٍ يَعْنِي الْحَذَّاءَ , عَنْ بَرَكَةَ أَبِي الْوَلِيدِ , عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ , عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، قَالَ : " إِنَّ اللَّهَ تَعَالَى إِذَا حَرَّمَ شَيْئًا حَرَّمَ ثَمَنَهُ "

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Nabiy ﷺ: «Alloh taolo bir narsani harom qilsa, uning narxini ham harom qiladi», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Набий ﷺ: «Аллоҳ таоло бир нарсани ҳаром қилса, унинг нархини ҳам ҳаром қилади», дедилар.

ثنا مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى بْنِ مِرْدَاسٍ ، نَا أَبُو دَاوُدَ ، نَا أَحْمَدُ بْنُ صَالِحٍ , نَا ابْنُ وَهْبٍ , أنا مُعَاوِيَةُ بْنُ صَالِحٍ , عَنْ عَبْدِ الْوَهَّابِ بْنِ بُخْتٍ , عَنْ أَبِي الزِّنَادِ ، عَنِ الأَعْرَجِ , عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ , أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، قَالَ : " إِنَّ اللَّهَ تَعَالَى حَرَّمَ الْخَمْرَ وَثَمَنَهَا , وَحَرَّمَ الْمَيْتَةَ وَثَمَنَهَا , وَحَرَّمَ الْخِنْزِيرَ وَثَمَنَهُ "

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ shunday dedilar: «Albatta, Alloh xamr (mayni) va uning narxini harom qildi, oʻlimtikni va uning narxini harom qildi hamda choʻchqani va uning narxini harom qildi».Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ шундай дедилар: «Албатта, Аллоҳ хамр (майни) ва унинг нархини ҳаром қилди, ўлимтикни ва унинг нархини ҳаром қилди ҳамда чўчқани ва унинг нархини ҳаром қилди».

ثنا عُثْمَانُ بْنُ أَحْمَدَ الدَّقَّاقُ , أنا مُحَمَّدُ بْنُ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ الْمُنَادِي , نَا شَبَابَةُ , نَا أَبُو مَالِكٍ النَّخَعِيُّ ، عَنِ الْمُهَاجِرِ أَبِي الْحَسَنِ , عَنْ أَبِي سَلَمَةَ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ , عَنْ تَمِيمٍ الدَّارِيِّ , عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، أَنَّهُ قَالَ : " لا يَحِلُّ ثَمَنُ شَيْءٍ ، لا يَحِلُّ أَكْلُهُ وَشُرْبُهُ "

Tamim ad-Doriy (roziyallohu anhu)dan, u Nabiy ﷺdan rivoyat qildiki, u zot: «Yeyish va ichish halol boʻlmagan narsaning narxi halol boʻlmaydi», dedilar.Тамим ад-Дорий (розияллоҳу анҳу)дан, у Набий ﷺдан ривоят қилдики, у зот: «Ейиш ва ичиш ҳалол бўлмаган нарсанинг нархи ҳалол бўлмайди», дедилар.

ثنا إِبْرَاهِيمُ بْنُ حَمَّادٍ ، نَا أَحْمَدُ بْنُ مَنْصُورٍ , وَمُحَمَّدُ بْنُ إِسْحَاقَ , وَمُحَمَّدُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ السُّلَمِيُّ , قَالُوا : نَا أَبُو صَالِحٍ ، حَدَّثَنِي يَحْيَى بْنُ أَيُّوبَ , عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ الْمُغِيرَةِ , عَنْ مُنْقِذٍ مَوْلَى سُرَاقَةَ , عَنْ عُثْمَانَ بْنِ عَفَّانَ , أَنّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، قَالَ لِعُثْمَانَ : " إِذَا ابْتَعْتَ فَاكْتَلْ , وَإِذَا بِعْتَ فَكِلْ "

Usmon ibn Affon (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ Usmonga: «Sotib olsang, oʻlchab ol; sotsang, oʻlchab ber», dedilar.Усмон ибн Аффон (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ Усмонга: «Сотиб олсанг, ўлчаб ол; сотсанг, ўлчаб бер», дедилар.

ثنا أَبُو بَكْرٍ النَّيْسَابُورِيُّ ، نَا أَحْمَدُ بْنُ مَنْصُورٍ , وَمُحَمَّدُ بْنُ إِسْحَاقَ , وَإِبْرَاهِيمُ بْنُ هَانِئٍ , قَالُوا : نَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ مُوسَى , نَا ابْنُ أَبِي لَيْلَى , عَنْ أَبِي الزُّبَيْرِ , عَنْ جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ , قَالَ : " نَهَى رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَنْ بَيْعِ الطَّعَامِ حَتَّى يَجْرِيَ فِيهِ الصَّاعَانِ ، صَاعُ الْبَائِعِ , وَصَاعُ الْمُشْتَرِي "

Jobir (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: «Rasululloh ﷺ taomni sotuvchining soʻʼi va xaridorning soʻʼi — ikki soʻʼ oʻlchanmaguncha sotishdan qaytardilar», dedi.Жобир (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: «Расулуллоҳ ﷺ таомни сотувчининг сўъи ва харидорнинг сўъи — икки сўъ ўлчанмагунча сотишдан қайтардилар», деди.

ثنا إِبْرَاهِيمُ بْنُ حَمَّادٍ ، نَا أَبُو مُوسَى مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى ، نَا حَبَّانُ بْنُ هِلالٍ , نَا أَبَانُ الْعَطَّارُ , حَدَّثَنِي يَحْيَى ، عَنْ يَعْلَى بْنِ حَكِيمٍ , حَدَّثَهُ أَنَّ يُوسُفَ بْنَ مَاهَكٍ ، حَدَّثَهُ أَنَّ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عِصْمَةَ ، حَدَّثَهُ أَنَّ حَكِيمَ بْنَ حِزَامِ بْنِ خُوَيْلِدٍ حَدَّثَهُ , أَنَّهُ قَالَ : يَا رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، " إِنِّي رَجُلٌ أَشْتَرِي هَذِهِ الْبُيُوعَ فَمَا تُحِلُّ لِي مِنْهَا , وَمَا تُحَرِّمُ عَلِيَّ ؟ ، قَالَ : يَا ابْنَ أَخِي ، إِذَا اشْتَرَيْتَ بَيْعًا فَلا تَبِعْهُ حَتَّى تَقْبِضَهُ " ، ثنا أَبُو بَكْرٍ النَّيْسَابُورِيُّ نَا أَحْمَدُ بْنُ سَعِيدِ بْنِ صَخْرٍ , وَعَلِيُّ بْنُ سَعِيدِ بْنِ جَرِيرٍ , قَالا : نَا عَبْدُ الصَّمَدِ , نَا أَبَانُ , نَا يَحْيَى بْنُ أَبِي كَثِيرٍ , ثُمَّ بِإِسْنَادِهِ نَحْوَهُ ، وَقَالَ : " فَلا تَبِعْهُ حَتَّى تَسْتَوْفِيَهُ "

Hakim ibn Hizom ibn Xuvaylid (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, u: «Ey Allohning Rasuli, men mana shu savdolarni qiladigan kishiman. Ulardan menga nimasi halol va nimasi harom?» dedi. U zot: «Ey birodarim oʻgʻli, bir savdoni sotib olsang, uni qoʻlingga olib boʻlmaguningcha sotma», dedilar. Boshqa yoʻlda: «uni toʻliq olib boʻlmaguningcha sotma», deb keltirilgan.Ҳаким ибн Ҳизом ибн Хувайлид (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, у: «Эй Аллоҳнинг Расули, мен мана шу савдоларни қиладиган кишиман. Улардан менга нимаси ҳалол ва нимаси ҳаром?» деди. У зот: «Эй биродарим ўғли, бир савдони сотиб олсанг, уни қўлингга олиб бўлмагунингча сотма», дедилар. Бошқа йўлда: «уни тўлиқ олиб бўлмагунингча сотма», деб келтирилган.

ثنا أَبُو بَكْرٍ النَّيْسَابُورِيُّ ، نَا أَحْمَدُ بْنُ سَعِيدِ بْنِ صَخْرٍ , نَا حَبَّانُ بْنُ هِلالٍ , نَا هَمَّامٌ , نَا يَحْيَى بْنُ أَبِي كَثِيرٍ , نَا يَعْلَى بْنُ حَكِيمٍ , أَنَّ يُوسُفَ بْنَ مَاهَكٍ ، حَدَّثَهُ أَنَّ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عِصْمَةَ ، حَدَّثَهُ , أَنَّ حَكِيمَ بْنَ حِزَامِ بْنِ خُوَيْلِدٍ حَدَّثَهُ , أَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، قَالَ لَهُ : " إِذَا بِعْتَ بَيْعًا فَلا تَبِعْهُ حَتَّى تَسْتَوْفِيَهُ "

Hakim ibn Hizom ibn Xuvaylid (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Nabiy ﷺ unga: «Bir savdoni sotsang, uni toʻliq olib boʻlmaguningcha sotma», dedilar.Ҳаким ибн Ҳизом ибн Хувайлид (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Набий ﷺ унга: «Бир савдони сотсанг, уни тўлиқ олиб бўлмагунингча сотма», дедилар.

ثنا ابْنُ صَاعِدٍ ، وَمُحَمَّدُ بْنُ هَارُونَ الْحَضْرَمِيُّ , قَالا : نَا بُنْدَارٌ , نَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ مَهْدِيٍّ , نَا سُفْيَانُ , عَنْ أَبِي حُصَيْنٍ , عَنْ شَيْخٍ مِنْ أَهْلِ الْمَدِينَةِ , عَنْ حَكِيمِ بْنِ حِزَامٍ ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَعْطَاهُ دِينَارًا يَشْتَرِي بِهِ أُضْحِيَّةً , فَاشْتَرَى أُضْحِيَّةً بِدِينَارٍ فَبَاعَهَا بِدِينَارَيْنِ , ثُمَّ أَشْتَرِي أُضْحِيَّةً بِدِينَارٍ وَجَاءَهُ بِدِينَارٍ وَأُضْحِيَّةٍ ، فَتَصَدَّقَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بِالدِّينَارِ ، وَدَعَا لَهُ بِالْبَرَكَةِ "

Hakim ibn Hizom (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ unga bir dinor berib, unga qurbonlik (mol) sotib olishni (topshirdilar). U bir dinorga qurbonlik sotib oldi, soʻng uni ikki dinorga sotdi, keyin bir dinorga qurbonlik sotib olib, u zotning huzuriga bir dinor va bir qurbonlik bilan keldi. Nabiy ﷺ dinorni sadaqa qildilar va unga baraka duosini qildilar.Ҳаким ибн Ҳизом (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ унга бир динор бериб, унга қурбонлик (мол) сотиб олишни (топширдилар). У бир динорга қурбонлик сотиб олди, сўнг уни икки динорга сотди, кейин бир динорга қурбонлик сотиб олиб, у зотнинг ҳузурига бир динор ва бир қурбонлик билан келди. Набий ﷺ динорни садақа қилдилар ва унга барака дуосини қилдилар.

ثنا إِسْحَاقُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ الْفَضْلِ الزَّيَّاتُ , نَا يُوسُفُ بْنُ مُوسَى , نَا مُسْلِمُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ , نَا سَعِيدُ بْنُ زَيْدٍ , نَا الزُّبَيْرُ بْنُ الْخِرِّيتِ , عَنْ أَبِي لَبِيدٍ ، عَنْ عُرْوَةَ بْنِ أَبِي الْجَعْدِ الْبَارِقِيِّ , أَنّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ " لَقِيَ جَلْبًا فَأَعْطَاهُ دِينَارًا , فَقَالَ : اشْتَرِ لَنَا شَاةً , قَالَ : فَانْطَلَقَ فَاشْتَرَى شَاتَيْنِ بِدِينَارٍ , فَلَقِيَهُ رَجُلٌ فَبَاعَهُ شَاةً بِدِينَارٍ , قَالَ : فَجَاءَ إِلَى النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بِشَاةٍ وَدِينَارٍ , قَالَ : فَقَالَ لَهُ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : بَارَكَ اللَّهُ تَعَالَى لَكَ فِي صَفْقَةِ يَمِينِكَ , قَالَ : فَإِنْ كُنْتُ لأَقُومُ بِالْكُنَاسَةِ فَمَا أَبْرَحُ حَتَّى أَرْبَحَ أَرْبَعِينَ أَلْفًا "

Urva ibn Abul-Jaʼd al-Boriqiy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ (bozorga) haydab kelingan molga duch keldilar va unga bir dinor berib: «Bizga bir qoʻy sotib ol», dedilar. U borib bir dinorga ikki qoʻy sotib oldi. Yoʻlda unga bir kishi roʻpara keldi va u unga bir qoʻyni bir dinorga sotdi. Soʻng Nabiy ﷺ huzuriga bir qoʻy va bir dinor bilan keldi. Nabiy ﷺ unga: «Alloh taolo oʻng qoʻling savdosiga baraka bersin», dedilar. U aytdi: Men Kunosada turar edim va qirq ming (dirham) foyda qilmaguncha u yerdan jilmasdim.Урва ибн Абул-Жаъд ал-Бориқий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ (бозорга) ҳайдаб келинган молга дуч келдилар ва унга бир динор бериб: «Бизга бир қўй сотиб ол», дедилар. У бориб бир динорга икки қўй сотиб олди. Йўлда унга бир киши рўпара келди ва у унга бир қўйни бир динорга сотди. Сўнг Набий ﷺ ҳузурига бир қўй ва бир динор билан келди. Набий ﷺ унга: «Аллоҳ таоло ўнг қўлинг савдосига барака берсин», дедилар. У айтди: Мен Куносада турар эдим ва қирқ минг (дирҳам) фойда қилмагунча у ердан жилмасдим.

ثنا أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ زِيَادٍ ، نَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ إِسْحَاقَ , نَا سُلَيْمَانُ بْنُ حَرْبٍ , نَا سَعِيدُ بْنُ زَيْدٍ , عَنِ الزُّبَيْرِ بْنِ الْخِرِّيتِ , عَنْ أَبِي لَبِيدٍ , عَنْ عُرْوَةَ بْنِ أَبِي الْجَعْدِ , قَالَ : " عُرِضَ لِلنَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ جَلْبٌ فَأَعْطَانِي دِينَارًا ، وَقَالَ : " أَيْ عُرْوَةُ ائْتِ الْجَلْبَ فَاشْتَرِ لَنَا شَاةً بِهَذَا الدِّينَارِ, فَأَتَيْتُ الْجَلْبَ فَسَاوَمْتُ فَاشْتَرَيْتُ شَاتَيْنِ بِدِينَارٍ فَجِئْتُ أَسُوقُهُمَا , أَوْ قَالَ : أَقُودُهُمَا , فَلَقِيَنِي رَجُلٌ فِي الطَّرِيقِ فَسَاوَمَنِي فَبِعْتُ إِحْدَى الشَّاتَيْنِ بِدِينَارٍ وَجِئْتُ بِالشَّاةِ وَبِدِينَارٍ , فَقُلْتُ : يَا رَسُولَ اللَّهِ ، هَذِهِ الشَّاةُ وَهَذَا دِينَارُكُمْ , فَقَالَ : صَنَعْتَ كَيْفَ ؟ ، فَحَدَّثْتُهُ بِالْحَدِيثِ , فَقَالَ : اللَّهُمَّ بَارِكْ لَهُ فِي صَفْقَةِ يَمِينِهِ , فَلَقَدْ رَأَيْتُنِي أَقِفُ فِي كُنَاسَةِ الْكُوفَةِ فَأَرْبَحُ أَرْبَعِينَ أَلْفًا قَبْلَ أَنْ أَصِلَ إِلَى أَهْلِي "

Urva ibn Abul-Jaʼd (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: «Nabiy ﷺga (bozorga) haydab kelingan mol roʻpara boʻldi. U zot menga bir dinor berib: ‹Ey Urva, molning oldiga bor va shu dinorga bizga bir qoʻy sotib ol›, dedilar. Men molning oldiga bordim, savdolashdim va bir dinorga ikki qoʻy sotib oldim. Ikkovini haydab — yoki: yetaklab — kelayotgan edim, yoʻlda menga bir kishi roʻpara keldi va mendan savdolashdi. Men ikki qoʻyning birini bir dinorga sotdim va bir qoʻy hamda bir dinor bilan keldim. ‹Ey Allohning Rasuli, mana bu qoʻy, mana bu sizning dinoringiz›, dedim. U zot: ‹Qanday qilding?› dedilar. Men u zotga voqeani soʻzlab berdim. Shunda u zot: ‹Allohim, uning oʻng qoʻli savdosiga baraka bergin›, dedilar. Men oʻzimni Kufa Kunosasida turgan holda koʻrar edim: ahlimga yetib borgunimcha qirq ming (dirham) foyda qilar edim», dedi.Урва ибн Абул-Жаъд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: «Набий ﷺга (бозорга) ҳайдаб келинган мол рўпара бўлди. У зот менга бир динор бериб: ‹Эй Урва, молнинг олдига бор ва шу динорга бизга бир қўй сотиб ол›, дедилар. Мен молнинг олдига бордим, савдолашдим ва бир динорга икки қўй сотиб олдим. Икковини ҳайдаб — ёки: етаклаб — келаётган эдим, йўлда менга бир киши рўпара келди ва мендан савдолашди. Мен икки қўйнинг бирини бир динорга сотдим ва бир қўй ҳамда бир динор билан келдим. ‹Эй Аллоҳнинг Расули, мана бу қўй, мана бу сизнинг динорингиз›, дедим. У зот: ‹Қандай қилдинг?› дедилар. Мен у зотга воқеани сўзлаб бердим. Шунда у зот: ‹Аллоҳим, унинг ўнг қўли савдосига барака бергин›, дедилар. Мен ўзимни Куфа Куносасида турган ҳолда кўрар эдим: аҳлимга етиб боргунимча қирқ минг (дирҳам) фойда қилар эдим», деди.

ثنا أَبُو الْقَاسِمِ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ الْعَزِيزِ ، إِمْلاءً مِنْ حِفْظِهِ , نَا كَامِلُ بْنُ طَلْحَةَ أَبُو يَحْيَى , نَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ لَهِيعَةَ , نَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ أَبِي جَعْفَرٍ , عَنْ زَيْدِ بْنِ أَسْلَمَ , عَنِ ابْنِ عُمَرَ , قَالَ : " نَهَى رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَنْ بَيْعِ الْمُزَايَدَةِ ، وَلا يَبِعْ أَحَدُكُمْ عَلَى بَيْعِ أَخِيهِ إِلا الْغَنَائِمَ وَالْمَوَارِيثَ "

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: «Rasululloh ﷺ muzoyada savdosidan qaytardilar; sizlardan biringiz birodarining savdosi ustiga savdo qilmasin — oʻljalar va meroslar bundan mustasno», dedi.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: «Расулуллоҳ ﷺ музояда савдосидан қайтардилар; сизлардан бирингиз биродарининг савдоси устига савдо қилмасин — ўлжалар ва мерослар бундан мустасно», деди.

ثنا أَبُو مُحَمَّدِ بْنُ صَاعِدٍ إِمْلاءً , نَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ الْحَكَمِ , حَدَّثَنِي ابْنُ وَهْبٍ , أَخْبَرَنِي عُمَرُ بْنُ مَالِكٍ , عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي جَعْفَرٍ , عَنْ زَيْدِ بْنِ أَسْلَمَ , قَالَ : سَمِعْتُ رَجُلا يُقَالُ لَهُ شَهْرٌ كَانَ تَاجِرًا ، وَهُوَ يَسْأَلُ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عُمَرَ " عَنْ , فَقَالَ : نَهَى رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَنْ يَبِيعَ أَحَدُكُمْ عَلَى بَيْعِ أَخِيهِ حَتَّى يَذَرَ إِلا الْغَنَائِمَ وَالْمَوَارِيثَ " ، ثنا مُحَمَّدُ بْنُ عُمَرَ الرَّزَّازُ , نَا أَحْمَدُ بْنُ الْخَلِيلِ , ثنا الْوَاقِدِيُّ , نَا أُسَامَةُ بْنُ زَيْدٍ اللَّيْثِيُّ , عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي جَعْفَرٍ , عَنْ زَيْدِ بْنِ أَسْلَمَ , عَنِ ابْنِ عُمَرَ , أَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مِثْلَهُ

Zayd ibn Aslam aytdi: Men Shahr deb ataladigan, savdogar boʻlgan bir kishining Abdulloh ibn Umardan soʻraganini eshitdim. U shunday dedi: Rasululloh ﷺ sizlardan biringiz birodarining savdosi ustiga — toki u tark etmagunicha — savdo qilishidan qaytardilar; oʻljalar va meroslar bundan mustasno. Buni Usoma ibn Zayd al-Laysiy ham Ubaydulloh ibn Abu Jaʼfardan, u Zayd ibn Aslamdan, u Ibn Umardan, u Nabiy ﷺdan shu kabi rivoyat qildi.Зайд ибн Аслам айтди: Мен Шаҳр деб аталадиган, савдогар бўлган бир кишининг Абдуллоҳ ибн Умардан сўраганини эшитдим. У шундай деди: Расулуллоҳ ﷺ сизлардан бирингиз биродарининг савдоси устига — токи у тарк этмагунича — савдо қилишидан қайтардилар; ўлжалар ва мерослар бундан мустасно. Буни Усома ибн Зайд ал-Лайсий ҳам Убайдуллоҳ ибн Абу Жаъфардан, у Зайд ибн Асламдан, у Ибн Умардан, у Набий ﷺдан шу каби ривоят қилди.

ثنا الْحُسَيْنُ بْنُ يَحْيَى بْنِ عَيَّاشٍ ، ثنا زُهَيْرُ بْنُ مُحَمَّدٍ , نَا جَرِيرُ بْنُ حَازِمٍ , عَنْ أَبِي الزِّنَادِ ، عَنْ عُبَيْدِ بْنِ حُنَيْنٍ , عَنِ ابْنِ عُمَرَ , قَالَ : " ابْتَعْتُ زَيْتًا بِالسُّوقِ فَقَامَ إِلَيَّ رَجُلٌ فَأَرْبَحَنِي حَتَّى رَضِيتُ , قَالَ : فَلَمَّا أَخَذْتُ بِيَدِهِ لأَضْرِبَ عَلَيْهَا أَخَذَنِي بِذِرَاعِي رَجُلٌ مِنْ خَلْفِي فَأَمْسَكَ يَدَيَّ ، فَالْتَفَتُّ فَإِذَا زَيْدُ بْنُ ثَابِتٍ , قَالَ : لا تَبِعْهُ حَتَّى تَحُوزَهُ إِلَى بَيْتِكَ , فَإِنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ نَهَى عَنْ ذَلِكَ " ، ثنا مُحَمَّدُ بْنُ عَمْرِو بْنِ الْبَخْتَرِيِّ , نَا أَحْمَدُ بْنُ الْخَلِيلِ , ثنا الْوَاقِدِيُّ , نَا إِسْحَاقُ بْنُ حَازِمٍ , عَنْ أَبِي الزِّنَادِ , بِهَذَا الإِسْنَادِ ، عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ نَحْوَهُ

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: «Bozorda zaytun yogʻi sotib oldim. Bir kishi oldimga kelib, roziligimgacha foyda berdi. Savdoni qoʻl urishib bogʻlash uchun uning qoʻlidan tutganimda, orqamdan bir kishi bilagimdan ushlab, qoʻllarimni tutib qoldi. Oʻgirilsam, Zayd ibn Sobit ekan. U: ‹Uni uyingga olib bormaguningcha sotma, zero Nabiy ﷺ bundan qaytardilar›, dedi», dedi. Buni Ishoq ibn Hozim ham Abuz-Zinoddan shu isnod bilan, Nabiy ﷺdan shunga oʻxshash rivoyat qildi.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: «Бозорда зайтун ёғи сотиб олдим. Бир киши олдимга келиб, розилигимгача фойда берди. Савдони қўл уришиб боғлаш учун унинг қўлидан тутганимда, орқамдан бир киши билагимдан ушлаб, қўлларимни тутиб қолди. Ўгирилсам, Зайд ибн Собит экан. У: ‹Уни уйингга олиб бормагунингча сотма, зеро Набий ﷺ бундан қайтардилар›, деди», деди. Буни Ишоқ ибн Ҳозим ҳам Абуз-Зиноддан шу иснод билан, Набий ﷺдан шунга ўхшаш ривоят қилди.

ثنا أَبُو طَالِبٍ الْكَاتِبُ عَلِيُّ بْنُ مُحَمَّدٍ ، نَا جَعْفَرُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ فُضَيْلٍ , نَا أَحْمَدُ بْنُ خَالِدٍ الْوَهْبِيُّ , نَا مُحَمَّدُ بْنُ إِسْحَاقَ , عَنْ أَبِي الزِّنَادِ ، عَنْ عُبَيْدِ بْنِ حُنَيْنٍ , عَنِ ابْنِ عُمَرَ , قَالَ : " ابْتَعْتُ زَيْتًا فِي السُّوقِ , فَلَمَّا اسْتَوْجَبْتُهُ لَقِيَنِي رَجُلٌ فَأَعْطَانِي بِهِ رِبْحًا حَسَنًا , فَأَرَدْتُ أَنْ أَضْرِبَ عَلَى يَدِهِ ، فَأَخَذَ رَجُلٌ مِنْ خَلْفِي بِذِرَاعِي فَالْتَفَتُّ إِلَيْهِ فَإِذَا زَيْدُ بْنُ ثَابِتٍ , فَقَالَ : " لا تَبِعْهُ حَيْثُ ابْتَعْتَهُ حَتَّى تَحُوزَهُ إِلَى رَحْلِكَ , فَإِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ نَهَى أَنْ تُبَاعَ السِّلَعُ حَيْثُ تُبْتَاعُ حَتَّى تَحُوزَهَا التُّجَّارُ إِلَى رِحَالِهِمْ "

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Men bozorda zaytun yogʻi sotib oldim. Uni oʻzimga (qatʼiy) sotib olib boʻlganimdan keyin, bir kishi menga roʻbaroʻ kelib, uning evaziga yaxshigina foyda berdi. Men u bilan savdoni (qoʻl urishib) qoʻyib yubormoqchi boʻldim. Shunda bir kishi orqamdan bilagimni ushlab oldi. Men oʻgirilsam, u Zayd ibn Sobit ekan. U: «Uni oʻzing sotib olgan joyingda, manzilingga olib bormaguningcha sotma. Chunki Rasululloh ﷺ savdogarlar mollarini oʻz manzillariga olib bormagunlaricha, sotib olingan joyida sotilishini taqiqladilar», dedi.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Мен бозорда зайтун ёғи сотиб олдим. Уни ўзимга (қатъий) сотиб олиб бўлганимдан кейин, бир киши менга рўбарў келиб, унинг эвазига яхшигина фойда берди. Мен у билан савдони (қўл уришиб) қўйиб юбормоқчи бўлдим. Шунда бир киши орқамдан билагимни ушлаб олди. Мен ўгирилсам, у Зайд ибн Собит экан. У: «Уни ўзинг сотиб олган жойингда, манзилингга олиб бормагунингча сотма. Чунки Расулуллоҳ ﷺ савдогарлар молларини ўз манзилларига олиб бормагунларича, сотиб олинган жойида сотилишини тақиқладилар», деди.

نَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ مُحَمَّدٍ الصَّفَّارُ , حَدَّثَنَا عَبَّاسُ بْنُ مُحَمَّدٍ , نَا ضِرَارُ بْنُ صُرَدٍ , نَا مُوسَى بْنُ عُثْمَانَ , عَنِ الْحَكَمِ بْنِ عُتَيْبَةَ , عَنْ عَبْدِ اللَّهِ مَوْلَى سَعْدٍ , عَنْ سَعْدٍ , قَالَ : " نَهَى رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَنْ بَيْعِ الشَّجَرِ حَتَّى يَبْدُو صَلاحُهُ "

Saʼd (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: «Rasululloh ﷺ daraxt (mevasi)ni yaxshi holati koʻringunicha sotishdan qaytardilar», dedi.Саъд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: «Расулуллоҳ ﷺ дарахт (меваси)ни яхши ҳолати кўрингунича сотишдан қайтардилар», деди.

ثنا أَبُو مُحَمَّدِ بْنُ صَاعِدٍ ، نَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عَبْدِ السَّلامِ أَبُو رَوَّادٍ , نَا وَهْبُ اللَّهِ بْنُ رَاشِدٍ , نَا يُونُسُ بْنُ يَزِيدَ . ح وثنا الْحَسَنُ بْنُ رَشِيقٍ بِمِصْرَ , نَا الْعَبَّاسُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ الْعَبَّاسِ الْبَصْرِيُّ . ح وثنا مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى بْنِ مِرْدَاسٍ , نَا أَبُو دَاوُدَ ، قَالا : نَا أَحْمَدُ بْنُ صَالِحٍ , نَا عَنْبَسَةُ بْنُ خَالِدٍ , حَدَّثَنِي يُونُسُ , قَالَ : " سَأَلْتُ أَبَا الزِّنَادِ عَنْ بَيْعِ الثَّمَرِ قَبْلَ أَنْ يَبْدُوَ صَلاحُهُ ، وَمَا ذُكِرَ فِي ذَلِكَ ، فَقَالَ : كَانَ عُرْوَةُ بْنُ الزُّبَيْرِ يُحَدِّثُ , عَنْ سَهْلِ بْنِ أَبِي حَثْمَةَ , عَنْ زَيْدِ بْنِ ثَابِتٍ ، قَالَ : كَانَ النَّاسُ يَتَبَايَعُونَ الثَّمَرَ قَبْلَ أَنْ يَبْدُوَ صَلاحُهَا , فَإِذَا جَدَّ النَّاسُ وَحَضَرَ تَقَاضِيهِمْ ، قَالَ الْمُبْتَاعُ : قَدْ أَصَابَ الثِّمَارَ الدُّمَانُ , وَأَصَابَهُ قُشَامٌ , وَأَصَابَهُ مُرَاضٌ عَاهَاتٌ يَحْتَجُّونَ بِهَا , فَلَمَّا كَثُرَتْ خُصُومُهُمْ عِنْدَ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، كَالْمَشُورَةِ يُشِيرُ بِهَا : أَمَا لا , فَلا تَبْتَاعُوا الثَّمَرَ حَتَّى تَبْدُوَ صَلاحُهَا ، لِكَثْرَةِ خُصُومَتِهِمْ وَاخْتِلافِهِمْ " ، اللَّفْظُ لِعَنْبَسَةَ , وَقَالَ أَبُو رَوَّادٍ : أَصَابَ الثَّمَرُ مُرَاقٌّ , وَأَصَابَهُ قُشَامٌ

Yunus (rahimahulloh) aytadi: Men Abu Zinoddan meva yaxshi holatga (pishishga) chiqishidan oldin sotish va bu haqda aytilganlar toʻgʻrisida soʻradim. U dedi: Urva ibn az-Zubayr Sahl ibn Abu Hasmadan, u Zayd ibn Sobit (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilib aytar edi: «Odamlar mevani yaxshi holatga chiqishidan (pishishidan) oldin oʻzaro sotib-sotar edilar. Hosilni uzish vaqti kelib, haq talab qilinganda xaridor: ‹Mevaga dumon (chirish) ofati tegdi, qusham (toʻkilish) ofati tegdi, muroz (kasallik) ofati tegdi› deb, ana shu (ofat)lar bilan bahonalashar edilar. Ularning Nabiy ﷺ huzuridagi nizolari koʻpayganda, Rasululloh ﷺ — bir maslahat tariqasida ishora qilib — «Agar shunday boʻlsa, unda mevani yaxshi holatga chiqmaguncha (pishmaguncha) oʻzaro sotmanglar» dedilar. Bu ularning nizolari va ixtiloflari koʻpligi sababli (edi)». Lafz Anbasaniki. Abu Ravvod esa: «Mevaga muroq tegdi, unga qusham tegdi», dedi.Юнус (раҳимаҳуллоҳ) айтади: Мен Абу Зиноддан мева яхши ҳолатга (пишишга) чиқишидан олдин сотиш ва бу ҳақда айтилганлар тўғрисида сўрадим. У деди: Урва ибн аз-Зубайр Саҳл ибн Абу Ҳасмадан, у Зайд ибн Собит (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилиб айтар эди: «Одамлар мевани яхши ҳолатга чиқишидан (пишишидан) олдин ўзаро сотиб-сотар эдилар. Ҳосилни узиш вақти келиб, ҳақ талаб қилинганда харидор: ‹Мевага думон (чириш) офати тегди, қушам (тўкилиш) офати тегди, муроз (касаллик) офати тегди› деб, ана шу (офат)лар билан баҳоналашар эдилар. Уларнинг Набий ﷺ ҳузуридаги низолари кўпайганда, Расулуллоҳ ﷺ — бир маслаҳат тариқасида ишора қилиб — «Агар шундай бўлса, унда мевани яхши ҳолатга чиқмагунча (пишмагунча) ўзаро сотманглар» дедилар. Бу уларнинг низолари ва ихтилофлари кўплиги сабабли (эди)». Лафз Анбасаники. Абу Раввод эса: «Мевага муроқ тегди, унга қушам тегди», деди.

ثنا مُحَمَّدُ بْنُ أَحْمَدَ بْنِ عِيسَى بْنِ عَبْدَكَ ، نَا عَلِيُّ بْنُ الْحُسَيْنِ بْنِ الْجُنَيْدِ , نَا أَحْمَدُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ سَعْدٍ , نَا أَبِي , عَنِ الْمُبَارَكِ عَنْ مُجَاهِدٍ , عَنْ مَالِكِ بْنِ أَنَسٍ , عَنْ أَبِي الزِّنَادِ ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ الْمُسَيِّبِ , أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، قَالَ : " لا رِبًا إِلا فِي ذَهَبٍ أَوْ فِضَّةٍ ، أَوْ مِمَّا يُكَالُ ، أَوْ يُوزَنُ ، وَيُؤْكَلُ وَيَشْرَبُ " ، قَالَ أَبُو الْحَسَنِ : هَذَا مُرْسَلٌ وَوَهِمَ الْمُبَارَكُ عَلَى مَالِكٍ بِرَفْعِهِ إِلَى النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ , وَإِنَّمَا هُوَ مِنْ قَوْلِ سَعِيدِ بْنِ الْمُسَيِّبِ مُرْسَلٌ

Saʼid ibn al-Musayyabdan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ: «Riba faqat oltinda yoki kumushda, yoxud oʻlchanadigan yoki tortiladigan, yeyiladigan va ichiladigan narsalarda boʻladi», dedilar. Abul-Hasan aytdi: Bu mursaldir. Muborak Molikka nisbatan xato qilib, uni Nabiy ﷺga marfuʼ qilgan; aslida bu Saʼid ibn al-Musayyabning soʻzi boʻlib, mursaldir.Саъид ибн ал-Мусайябдан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ: «Риба фақат олтинда ёки кумушда, ёхуд ўлчанадиган ёки тортиладиган, ейиладиган ва ичиладиган нарсаларда бўлади», дедилар. Абул-Ҳасан айтди: Бу мурсалдир. Муборак Моликка нисбатан хато қилиб, уни Набий ﷺга марфуъ қилган; аслида бу Саъид ибн ал-Мусайябнинг сўзи бўлиб, мурсалдир.

ثنا الْحُسَيْنُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ ، نَا عَلِيُّ بْنُ شُعَيْبٍ , نَا يَعْقُوبُ الْحَضْرَمِيُّ , حَدَّثَنِي عُمَرُ بْنُ فَرُّوخَ , عَنْ خُبَيْبِ بْنِ الزُّبَيْرِ , عَنْ عِكْرِمَةَ , عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ , قَالَ : " نَهَى رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَنْ تُبَاعَ الثَّمَرَةُ حَتَّى تَبِينَ صَلاحُهَا , أَوْ يُبَاعَ صُوفٌ عَلَى ظَهْرٍ , أَوْ لَبَنٌ فِي ضَرْعٍ , أَوْ سَمْنٌ فِي لَبَنٍ "

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: «Rasululloh ﷺ meva yaxshi holati ayon boʻlmaguncha sotilishidan, hayvon ustidagi jun, yelindagi sut yoki sut ichidagi sarigʻ yogʻ sotilishidan qaytardilar», dedi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: «Расулуллоҳ ﷺ мева яхши ҳолати аён бўлмагунча сотилишидан, ҳайвон устидаги жун, елиндаги сут ёки сут ичидаги сариғ ёғ сотилишидан қайтардилар», деди.

ثنا الْحُسَيْنُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ ، نَا مُحَمَّدُ بْنُ خَلَفٍ الْمُقْرِئُ , نَا يَعْقُوبُ الْحَضْرَمِيُّ , نَا عُمَرُ بْنُ فَرُّوخَ , نَا حبَيْبُ بْنُ الزُّبَيْرِ , عَنْ عِكْرِمَةَ , عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ , قَالَ : " نَهَى رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَنْ بَيْعِ الثَّمَرَةِ حَتَّى تَبْدُوَ صَلاحُهَا وَتَبِينَ ، تَبْيَضَّ أَوْ تَحْمَرَّ , وَنَهَى عَنْ بَيْعِ اللَّبَنِ فِي ضُرُوعِهَا , وَالصُّوفِ عَلَى ظُهُورِهَا "

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: «Rasululloh ﷺ mevani yaxshi holati koʻrinib, ayon boʻlmaguncha — oqarmaguncha yoki qizarmaguncha — sotishdan qaytardilar; yelinlardagi sutni va yelkalardagi junni sotishdan ham qaytardilar», dedi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: «Расулуллоҳ ﷺ мевани яхши ҳолати кўриниб, аён бўлмагунча — оқармагунча ёки қизармагунча — сотишдан қайтардилар; елинлардаги сутни ва елкалардаги жунни сотишдан ҳам қайтардилар», деди.

ثنا أَحْمَدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْوَكِيلِ ، أنا أَبُو حَفْصٍ عَمْرُو بْنُ عَلِيٍّ , ثنا قُرَّةُ بْنُ سُلَيْمَانَ الأَسَدِيُّ , نَا عُمَرُ بْنُ فَرُّوخَ , حَدَّثَنِي خُبَيْبُ بْنُ الزُّبَيْرِ , عَنْ عِكْرِمَةَ , عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ , قَالَ : " نَهَى رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَنْ تُبَاعَ ثَمَرَةٌ حَتَّى يُطْعَمَ , أَوْ صُوفٌ عَلَى ظَهْرٍ , أَوْ لَبَنٌ فِي ضَرْعٍ , أَوْ سَمْنٌ فِي لَبَنٍ " ، أَرْسَلَهُ وَكِيعٌ , عَنْ عُمَرَ بْنِ فَرُّوخَ

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: «Rasululloh ﷺ meva yeyishga yaroqli boʻlmaguncha uni sotishdan, hayvon ustidagi jun, yelindagi sut yoki sut ichidagi sarigʻ yogʻ sotilishidan qaytardilar», dedi. Buni Vakiʼ Umar ibn Farruxdan mursal qilib rivoyat qildi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: «Расулуллоҳ ﷺ мева ейишга яроқли бўлмагунча уни сотишдан, ҳайвон устидаги жун, елиндаги сут ёки сут ичидаги сариғ ёғ сотилишидан қайтардилар», деди. Буни Вакиъ Умар ибн Фаррухдан мурсал қилиб ривоят қилди.

ثنا عَلِيُّ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مُبَشِّرٍ ، نَا عَمَّارُ بْنُ خَالِدٍ , نَا إِسْحَاقُ الأَزْرَقُ , عَنْ سُفْيَانَ , عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ ، عَنْ عِكْرِمَةَ , عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ , قَالَ : " لا تَشْتَرُوا اللَّبَنَ فِي ضُرُوعِهَا ، وَلا الصُّوفَ عَلَى ظُهُورِهَا " مَوْقُوفٌ

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: «Yelinlardagi sutni ham, yelkalardagi junni ham sotib olmanglar», dedi. Bu mavqufdir.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: «Елинлардаги сутни ҳам, елкалардаги жунни ҳам сотиб олманглар», деди. Бу мавқуфдир.

ثنا إِسْمَاعِيلُ بْنُ يُونُسَ بْنِ يَاسِينَ , نَا إِسْحَاقُ بْنُ أَبِي إِسْرَائِيلَ , نَا حَاتِمُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ , عَنْ جَهْضَمِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ , عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِبْرَاهِيمَ , عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ زَيْدٍ الْعَبْدِيِّ , عَنْ شَهْرٍ , عَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ , قَالَ : " نَهَى رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَنْ شِرَاءِ مَا فِي بُطُونِ الأَنْعَامِ حَتَّى تَضَعَ , وَعَنْ شِرَاءِ الْغَنَائِمِ حَتَّى تُقْسَمَ , وَعَنْ شِرَاءِ الصَّدَقَةِ حَتَّى تُقْسَمَ , وَعَنْ شِرَاءِ حُصُولِ الْغَائِصِ "

Abu Saʼid al-Xudriy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: «Rasululloh ﷺ chorvaning qornidagini tugʻmaguncha sotib olishdan, oʻljalarni taqsim qilinmaguncha sotib olishdan, sadaqani taqsim qilinmaguncha sotib olishdan va gʻavvosning shoʻngʻib chiqaradiganini sotib olishdan qaytardilar», dedi.Абу Саъид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: «Расулуллоҳ ﷺ чорванинг қорнидагини туғмагунча сотиб олишдан, ўлжаларни тақсим қилинмагунча сотиб олишдан, садақани тақсим қилинмагунча сотиб олишдан ва ғаввоснинг шўнғиб чиқарадиганини сотиб олишдан қайтардилар», деди.

ثنا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ الْعَزِيزِ ، نَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ ، نَا وَكِيعٌ , نَا عُمَرُ بْنُ فَرُّوخَ الْقَتَّاتُ , سَمِعَهُ مِنْ خُبَيْبِ بْنِ الزُّبَيْرِ , عَنْ عِكْرِمَةَ , قَالَ : " نَهَى رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَنْ يُبَاعَ لَبَنٌ فِي ضَرْعٍ , أَوْ سَمْنٌ فِي لَبَنٍ "

Ikrimadan rivoyat qilinadi: «Rasululloh ﷺ yelindagi sut yoki sut ichidagi sarigʻ yogʻ sotilishidan qaytardilar», dedi.Икримадан ривоят қилинади: «Расулуллоҳ ﷺ елиндаги сут ёки сут ичидаги сариғ ёғ сотилишидан қайтардилар», деди.

ثنا مُحَمَّدُ بْنُ مَخْلَدٍ ، نَا مُحَمَّدُ بْنُ الْحُسَيْنِ الأَعْرَابِيُّ أَبُو جَعْفَرٍ , نَا شَاذَانُ , نَا أَيُّوبُ بْنُ عُتْبَةَ , عَنْ يَحْيَى بْنِ أَبِي كَثِيرٍ , عَنْ عَطَاءٍ , عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ , قَالَ : " نَهَى رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَنْ بَيْعِ الْغَرَرِ " ، قَالَ أَيُّوبُ : فَسَّرَ يَحْيَى بَيْعَ الْغَرَرِ , قَالَ : إِنَّ مِنَ الْغَرَرِ حُصُولَ الْغَائِصِ , وَبَيْعُ الْغَرَرِ الْعَبْدُ الآبِقُ , وَبَيْعُ الْبَعِيرِ الشَّارِدِ , وَبَيْعُ مَا يَكُونُ فِي بُطُونِ الأَنْعَامِ , وَبَيْعُ تُرَابِ الْمَعَادِنِ , وَبَيْعُ مَا فِي ضُرُوعِ الأَنْعَامِ إِلا بِكَيْلٍ

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: «Rasululloh ﷺ gʻarar savdosidan qaytardilar», dedi. Ayyub aytdi: Yahyo gʻarar savdosini shunday tafsir qildi: gʻarardan (biri) gʻavvosning shoʻngʻib chiqaradiganidir; gʻarar savdosi — qochgan qulni sotish, qochoq tuyani sotish, chorvaning qornidagini sotish, kon tuprogʻini sotish va oʻlchovsiz ravishda chorvaning yelinidagini sotishdir.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: «Расулуллоҳ ﷺ ғарар савдосидан қайтардилар», деди. Айюб айтди: Яҳё ғарар савдосини шундай тафсир қилди: ғарардан (бири) ғаввоснинг шўнғиб чиқарадиганидир; ғарар савдоси — қочган қулни сотиш, қочоқ туяни сотиш, чорванинг қорнидагини сотиш, кон тупроғини сотиш ва ўлчовсиз равишда чорванинг елинидагини сотишдир.

ثنا أَبُو مُحَمَّدِ بْنُ صَاعِدٍ ، نَا بُنْدَارٌ مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ , وَعَمْرُو بْنُ عَلِيٍّ , وَيَعْقُوبُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ الدَّوْرَقِيُّ ، وَاللَّفْظُ لِبُنْدَارٍ , قَالُوا : نَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ , نَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ عُمَرَ , أَخْبَرَنِي أَبُو الزِّنَادِ ، عَنِ الأَعْرَجِ , عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ , عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ " نَهَى عَنْ بَيْعِ الْغَرَرِ , وَعَنْ بَيْعِ الْحَصَاةِ "

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Nabiy ﷺ gʻarar savdosidan va tosh (otish) savdosidan qaytardilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Набий ﷺ ғарар савдосидан ва тош (отиш) савдосидан қайтардилар.

ثنا أَحْمَدُ بْنُ الْعَبَّاسِ الْبَغَوِيُّ , نَا يَحْيَى بْنُ يَزْدَادَ أَبُو الصَّقْرِ الْوَرَّاقُ , نَا الْحُسَيْنُ بْنُ مُحَمَّدٍ , نَا جَرِيرُ بْنُ حَازِمٍ , عَنْ أَيُّوبَ , عَنِ ابْنِ أَبِي مُلَيْكَةَ , عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ حَنْظَلَةَ " غَسِيلِ الْمَلائِكَةِ , قَالَ : قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : دِرْهَمٌ رِبًا يَأْكُلُهُ الرَّجُلُ وَهُوَ يَعْلَمُ ، أَشَدُّ مِنْ سِتَّةٍ وَثَلاثِينَ زِنْيَةً " ، رَوَاهُ عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ رُفَيْعٍ عَنِ ابْنِ أَبِي مُلَيْكَةَ ، فَجَعَلَهُ عَنْ كَعْبٍ ، وَلَمْ يَرْفَعْهُ

Farishtalar yuvgan Abdulloh ibn Hanzala (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Kishi bilib turib yeydigan bir dirham riba oʻttiz oltita zinodan ogʻirroqdir», dedilar. Buni Abdulaziz ibn Rufayʼ Ibn Abu Mulaykadan rivoyat qilib, uni Kaʼbdan (deb) keltirgan va marfuʼ qilmagan.Фаришталар ювган Абдуллоҳ ибн Ҳанзала (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Киши билиб туриб ейдиган бир дирҳам риба ўттиз олтита зинодан оғирроқдир», дедилар. Буни Абдулазиз ибн Руфайъ Ибн Абу Мулайкадан ривоят қилиб, уни Каъбдан (деб) келтирган ва марфуъ қилмаган.

ثنا عَلِيُّ بْنُ مُحَمَّدٍ الْمِصْرِيُّ , نَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِي مَرْيَمَ , نَا الْفِرْيَابِيُّ ، نَا سُفْيَانُ , عَنْ عَبْدِ الْعَزِيزِ بْنِ رُفَيْعٍ , عَنِ ابْنِ أَبِي مُلَيْكَةَ , عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ حَنْظَلَةَ , عَنْ كَعْبٍ , قَالَ : " لأَنْ أَزْنِيَ ثَلاثًا وَثَلاثِينَ زِنْيَةً , أَحَبُّ إِلَيَّ مِنْ أَنْ آكُلَ دِرْهَمًا مِنْ رِبًا ، يَعْلَمُ اللَّهُ تَعَالَى أَنِّي أَكَلْتُهُ أَوْ أَخَذْتُهُ وَهُوَ رِبًا " ، هَذَا أَصَحُّ مِنَ الْمَرْفُوعِ

Kaʼb aytdi: «Oʻttiz uch marta zino qilishim, menga bir dirham ribani yeyishimdan koʻra suyukliroqdir — Alloh taolo biladiki, men uni riba ekanini (bila turib) yedim yoki oldim». Bu marfuʼ (rivoyat)dan koʻra sahihroqdir.Каъб айтди: «Ўттиз уч марта зино қилишим, менга бир дирҳам рибани ейишимдан кўра суюклироқдир — Аллоҳ таоло биладики, мен уни риба эканини (била туриб) едим ёки олдим». Бу марфуъ (ривоят)дан кўра саҳиҳроқдир.

ثنا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ الْعَزِيزِ ، نَا هَاشِمُ بْنُ الْحَارِثِ , نَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ عَمْرٍو , عَنْ لَيْثٍ , عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي مُلَيْكَةَ , عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ حَنْظَلَةَ , أَنّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ , قَالَ : " الدِّرْهَمُ رِبًا أَشَدُّ عِنْدَ اللَّهِ تَعَالَى مِنْ سِتَّةٍ وَثَلاثِينَ زِنْيَةً فِي الْخَطِيئَةِ "

Abdulloh ibn Hanzaladan rivoyat qilinadiki, Nabiy ﷺ: «Bir dirham riba Alloh taolo huzurida gunoh jihatidan oʻttiz oltita zinodan ogʻirroqdir», dedilar.Абдуллоҳ ибн Ҳанзаладан ривоят қилинадики, Набий ﷺ: «Бир дирҳам риба Аллоҳ таоло ҳузурида гуноҳ жиҳатидан ўттиз олтита зинодан оғирроқдир», дедилар.

ثنا أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ الْجَرَّاحِ ، نَا يُوسُفُ بْنُ سَعِيدٍ , نَا حَجَّاجٌ , عَنِ ابْنِ جُرَيْجٍ , عَنْ عَمْرِو بْنِ دِينَارٍ , عَنِ ابْنِ سَعِيدٍ أَوْ أَبِي سَعْدٍ ، " أَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بَاعَ حُرًّا أَفْلَسَ "

Ibn Saʼid yoki Abu Saʼddan rivoyat qilinadiki, Nabiy ﷺ qarzga botib sinib qolgan bir hur kishini sotdilar.Ибн Саъид ёки Абу Саъддан ривоят қилинадики, Набий ﷺ қарзга ботиб синиб қолган бир ҳур кишини сотдилар.

ثنا أَبُو رَوْقٍ الْهَرَّانِيُّ بِالْبَصْرَةِ ، نَا أَحْمَدُ بْنُ رَوْحٍ , نَا سُفْيَانُ , عَنْ عَمْرِو بْنِ دِينَارٍ , سَمِعَ أَبَا الْمِنْهَالِ عَبْدَ الرَّحْمَنِ بْنَ مُطْعِمٍ , يَقُولُ : بَاعَ شَرِيكٌ لِي دَرَاهِمَ فِي السُّوقِ بِنَسِيئَةٍ , فَقُلْتُ لا يَصْلُحُ هَذَا , فَقَالَ : لَقَدْ بِعْتُهَا فِي السُّوقِ فَمَا عَابَ ذَلِكَ عَلَيَّ أَحَدٌ , قَالَ : فَسَأَلْتُ الْبَرَاءَ بْنَ عَازِبٍ , فَقَالَ : قَدِمَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَنَحْنُ نَتَبَايَعُ هَذَا الْبَيْعَ , فَقَالَ : " مَا كَانَ يَدًا بِيَدٍ فَلَيْسَ بِهِ بَأْسٌ , وَمَا كَانَ نَسِيئَةً فَلا يَصْلُحُ ، وَالْقَ زَيْدَ بْنَ أَرْقَمَ فَاسْأَلْهُ فَإِنَّهُ كَانَ أَعْلَمَنَا تِجَارَةً ، فَسَأَلْتُهُ ، فَقَالَ مثل ذَلِكَ "

Abul-Minhol Abdurrahmon ibn Mutʼim aytdi: Bir sherigim bozorda dirhamlarni nasiyaga sotdi. Men: «Bu toʻgʻri boʻlmaydi», dedim. U: «Men ularni bozorda sotdim, hech kim buni menga ayb qilmadi», dedi. Shunda men Baro ibn Ozibdan soʻradim. U dedi: Rasululloh ﷺ (Madinaga) keldilar, biz esa mana shu savdoni qilardik. U zot: «Qoʻlma-qoʻl boʻlgani zarar qilmaydi, nasiya boʻlgani esa toʻgʻri boʻlmaydi. Zayd ibn Arqamga yoʻliqib undan soʻra, chunki u bizning savdoni eng yaxshi biladiganimiz edi», dedilar. Men undan soʻradim, u ham shunga oʻxshashini aytdi.Абул-Минҳол Абдурраҳмон ибн Мутъим айтди: Бир шеригим бозорда дирҳамларни насияга сотди. Мен: «Бу тўғри бўлмайди», дедим. У: «Мен уларни бозорда сотдим, ҳеч ким буни менга айб қилмади», деди. Шунда мен Баро ибн Озибдан сўрадим. У деди: Расулуллоҳ ﷺ (Мадинага) келдилар, биз эса мана шу савдони қилардик. У зот: «Қўлма-қўл бўлгани зарар қилмайди, насия бўлгани эса тўғри бўлмайди. Зайд ибн Арқамга йўлиқиб ундан сўра, чунки у бизнинг савдони энг яхши биладиганимиз эди», дедилар. Мен ундан сўрадим, у ҳам шунга ўхшашини айтди.

ثنا مُحَمَّدُ بْنُ مَخْلَدٍ ، نَا الْفَضْلُ بْنُ يَعْقُوبَ الرُّخَامِيُّ , نَا حَجَّاجُ بْنُ مُحَمَّدٍ , قَالَ : قَالَ ابْنُ جُرَيْجٍ , أَخْبَرَنِي عَمْرُو بْنُ دِينَارٍ , وَعَامِرُ بْنُ مُصْعَبٍ , سَمِعَا أَبَا الْمِنْهَالِ , يُحَدِّثُ عَنِ الْبَرَاءِ وَزَيْدِ بْنِ أَرْقَمَ , قَالَ : وَكُنَّا تَاجِرَيْنِ عَلَى عَهْدِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، فَسَأَلْنَا رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ " عَنِ الصَّرْفِ , فَقَالَ : إِنْ كَانَ يَدًا بِيَدٍ فَلا بَأْسَ بِهِ , وَإِنْ كَانَ نَسِيئَةً فَلا يَصْلُحُ "

Abul-Minhol Baro va Zayd ibn Arqamdan rivoyat qilib aytdi: Biz Rasululloh ﷺ davrida ikki savdogar edik. Rasululloh ﷺdan sarf (pul almashish) haqida soʻradik. U zot: «Agar qoʻlma-qoʻl boʻlsa, unda zarar yoʻq; agar nasiya boʻlsa, toʻgʻri boʻlmaydi», dedilar.Абул-Минҳол Баро ва Зайд ибн Арқамдан ривоят қилиб айтди: Биз Расулуллоҳ ﷺ даврида икки савдогар эдик. Расулуллоҳ ﷺдан сарф (пул алмашиш) ҳақида сўрадик. У зот: «Агар қўлма-қўл бўлса, унда зарар йўқ; агар насия бўлса, тўғри бўлмайди», дедилар.

ثنا يَحْيَى بْنُ صَاعِدٍ ، نَا يَحْيَى بْنُ سُلَيْمَانَ بْنِ نَضْلَةَ , نَا عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ مُحَمَّدٍ الدَّرَاوَرْدِيُّ , عَنْ عَبْدِ الْمَجِيدِ بْنِ سُهَيْلِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ عَوْفٍ , عَنْ سَعِيدِ بْنِ الْمُسَيِّبِ , أَنَّ أَبَا سَعِيدٍ الْخُدْرِيَّ ، وَأَبَا هُرَيْرَةَ حَدَّثَاهُ , أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، " بَعَثَ سَوَادَ بْنَ غَزِيَّةَ أَخَا بَنِي عَدِيٍّ مِنَ الأَنْصَارِ وَأَمَّرَهُ عَلَى خَيْبَرَ , فَقَدِمَ عَلَيْهِ بِتَمْرٍ جَنِيبٍ يَعْنِي الطَّيِّبَ , فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : أَكُلُّ تَمْرِ خَيْبَرَ هَكَذَا ؟ ، قَالَ : لا وَاللَّهِ يَا رَسُولَ اللَّهِ , إِنَّا نَشْتَرِي الصَّاعَ بِالصَّاعَيْنِ ، وَالصَّاعَيْنِ بِالثَّلاثَةِ آصُعٍ مِنَ الْجَمْعِ , فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : لا تَفْعَلْ , وَلَكِنْ بِعْ هَذَا وَاشْتَرِ بِثَمَنِهِ مِنْ هَذَا , وَكَذَلِكَ الْمِيزَانُ " ، قَالَ الشَّيْخُ أَبُو الْحَسَنِ : يُقَالُ : كُلُّ شَيْءٍ مِنَ النَّخْلِ لا يُعْرَفُ اسْمُهُ فَهُوَ جَمْعٌ , يُقَالُ : مَا أَكْثَرَ الْجَمْعَ فِي أَرْضِ فُلانٍ , بِفَتْحِ الْجِيمِ . ثنا أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ زِيَادٍ , نَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ إِسْحَاقَ , نَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ حَمْزَةَ , نَا عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ مُحَمَّدٍ , عَنْ عَبْدِ الْمَجِيدِ بْنِ سُهَيْلٍ , بِإِسْنَادِهِ نَحْوَهُ . وَعَنْ عَبْدِ الْمَجِيدِ بْنِ سُهَيْلٍ , عَنْ أَبِي صَالِحٍ , عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ وَ , أَبِي سَعِيدٍ , عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بِمِثْلِهِ . ثنا أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ زِيَادٍ نَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ إِسْحَاقَ , نَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مَسْلَمَةَ , نَا سُلَيْمَانُ بْنُ بِلالٍ , عَنْ عَبْدِ الْمَجِيدِ بْنِ سُهَيْلٍ , عَنْ سَعِيدِ بْنِ الْمُسَيِّبِ , عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ وَ أَبِي سَعِيدٍ , عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ نَحْوَهُ . ثنا مُحَمَّدُ بْنُ أَحْمَدَ بْنِ الْحَسَنِ الدَّيْنَوَرِيُّ , نَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ الْحُسَيْنِ الْهَمَذَانِيُّ , نَا مُحَمَّدُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ الْجَعْفَرِيُّ , نَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مَسْلَمَةَ بْنِ أَسْلَمَ , عَنْ أَبِيهِ , عَنْ سَعِيدِ بْنِ الْمُسَيِّبِ , عَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ وَ أَبِي هُرَيْرَةَ , عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، نَحْوَهُ

Abu Saʼid al-Xudriy va Abu Hurayra (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ ansorlardan Bani Adiyning birodari Savod ibn Gʻaziyyani joʻnatib, uni Xaybarga amir qilib tayinladilar. U zotning huzuriga janib — yaʼni yaxshi — xurmo olib keldi. Rasululloh ﷺ: «Xaybarning hamma xurmosi shundaymi?» dedilar. U: «Yoʻq, Allohga qasamki, ey Allohning Rasuli, biz bir soʼni ikki soʼga, ikki soʼni jamʼdan uch soʼga sotib olamiz», dedi. Shunda Rasululloh ﷺ: «Bunday qilma, balki buni sot va uning puliga bundan sotib ol. Tarozi (bilan oʻlchanadigan)da ham xuddi shunday», dedilar. Shayx Abul-Hasan aytdi: Aytiladiki, xurmo daraxtidan nomi maʼlum boʻlmagan har bir (xil) jamʼdir; «falonchining yerida jamʼ qanchalar koʻp» deyiladi, jim harfi fatha bilan. Buni Ibrohim ibn Hamza ham Abdulaziz ibn Muhammaddan, u Abdulmajid ibn Suhayldan shu isnod bilan shunga oʻxshash rivoyat qildi. Yana Abdulmajid ibn Suhayldan, u Abu Solihdan, u Abu Hurayra va Abu Saʼiddan, ular Nabiy ﷺdan shu kabi (rivoyat qilinadi). Sulaymon ibn Bilol ham Abdulmajid ibn Suhayldan, u Saʼid ibn al-Musayyabdan, u Abu Hurayra va Abu Saʼiddan, ular Nabiy ﷺdan shunga oʻxshash rivoyat qildi. Abdulloh ibn Maslama ibn Aslam ham otasidan, u Saʼid ibn al-Musayyabdan, u Abu Saʼid al-Xudriy va Abu Hurayradan, ular Nabiy ﷺdan shunga oʻxshash rivoyat qildi.Абу Саъид ал-Худрий ва Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ ансорлардан Бани Адийнинг биродари Савод ибн Ғазийяни жўнатиб, уни Хайбарга амир қилиб тайинладилар. У зотнинг ҳузурига жаниб — яъни яхши — хурмо олиб келди. Расулуллоҳ ﷺ: «Хайбарнинг ҳамма хурмоси шундайми?» дедилар. У: «Йўқ, Аллоҳга қасамки, эй Аллоҳнинг Расули, биз бир сўни икки сўга, икки сўни жамъдан уч сўга сотиб оламиз», деди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ: «Бундай қилма, балки буни сот ва унинг пулига бундан сотиб ол. Тарози (билан ўлчанадиган)да ҳам худди шундай», дедилар. Шайх Абул-Ҳасан айтди: Айтиладики, хурмо дарахтидан номи маълум бўлмаган ҳар бир (хил) жамъдир; «фалончининг ерида жамъ қанчалар кўп» дейилади, жим ҳарфи фатҳа билан. Буни Иброҳим ибн Ҳамза ҳам Абдулазиз ибн Муҳаммаддан, у Абдулмажид ибн Суҳайлдан шу иснод билан шунга ўхшаш ривоят қилди. Яна Абдулмажид ибн Суҳайлдан, у Абу Солиҳдан, у Абу Ҳурайра ва Абу Саъиддан, улар Набий ﷺдан шу каби (ривоят қилинади). Сулаймон ибн Билол ҳам Абдулмажид ибн Суҳайлдан, у Саъид ибн ал-Мусайябдан, у Абу Ҳурайра ва Абу Саъиддан, улар Набий ﷺдан шунга ўхшаш ривоят қилди. Абдуллоҳ ибн Маслама ибн Аслам ҳам отасидан, у Саъид ибн ал-Мусайябдан, у Абу Саъид ал-Худрий ва Абу Ҳурайрадан, улар Набий ﷺдан шунга ўхшаш ривоят қилди.

ثنا أَبُو مُحَمَّدِ بْنُ صَاعِدٍ ، وَمُحَمَّدُ بْنُ أَحْمَدَ بْنِ الْحَسَنِ وَآخَرُونَ ، قَالُوا : نَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ أَحْمَدَ بْنِ حَنْبَلٍ , نَا أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ أَيُّوبَ , نَا أَبُو بَكْرِ بْنُ عَيَّاشٍ عَنِ الرَّبِيعِ بْنِ صُبَيْحٍ , عَنِ الْحَسَنِ , عَنْ عُبَادَةَ ، وَأَنَسِ بْنِ مَالِكٍ , عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ , قَالَ : " مَا وُزِنَ مثل بِمِثْلٍ إِذَا كَانَ نَوْعًا وَاحِدًا , وَمَا كَيْلَ فَمِثْلُ ذَلِكَ , فَإِذَا اخْتَلَفَ النَّوْعَانِ فَلا بَأْسَ بِهِ " ، لَمْ يَرْوِهِ غَيْرُ أَبِي بَكْرٍ , عَنِ الرَّبِيعِ هَكَذَا . وَخَالَفَهُ جَمَاعَةٌ فَرَوَوْهُ عَنِ الرَّبِيعِ , عَنِ ابْنِ سِيرِينَ , عَنْ عُبَادَةَ , وَأَنَسٍ , عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، بِلَفْظٍ غَيْرِ هَذَا اللَّفْظِ

Uboda ibn Somit va Anas ibn Molik (roziyallohu anhumo)dan, ular Nabiy ﷺdan rivoyat qiladilar: U zot: «Bir xil tur boʻlsa, tortib sotiladigan narsa misli mislicha (teng) boʻlsin; oʻlchab sotiladigan narsa ham xuddi shunday. Ikki tur bir-biridan farq qilsa, unda hech qanday zarar yoʻq», dedilar. Buni ar-Rabiʼdan Abu Bakrdan boshqa hech kim shu tarzda rivoyat qilmagan. Unga bir jamoa muxolif boʻldi va uni ar-Rabiʼdan, u Ibn Siyrindan, u Uboda va Anasdan, ular Nabiy ﷺdan bu lafzdan boshqa lafz bilan rivoyat qilishdi.Убода ибн Сомит ва Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳумо)дан, улар Набий ﷺдан ривоят қиладилар: У зот: «Бир хил тур бўлса, тортиб сотиладиган нарса мисли мислича (тенг) бўлсин; ўлчаб сотиладиган нарса ҳам худди шундай. Икки тур бир-биридан фарқ қилса, унда ҳеч қандай зарар йўқ», дедилар. Буни ар-Рабиъдан Абу Бакрдан бошқа ҳеч ким шу тарзда ривоят қилмаган. Унга бир жамоа мухолиф бўлди ва уни ар-Рабиъдан, у Ибн Сийриндан, у Убода ва Анасдан, улар Набий ﷺдан бу лафздан бошқа лафз билан ривоят қилишди.

ثنا مُحَمَّدُ بْنُ أَحْمَدَ بْنِ الْحَسَنِ ، نَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ أَحْمَدَ , نَا هُدْبَةُ بْنُ خَالِدٍ , نَا هَمَّامُ بْنُ يَحْيَى , عَنْ قَتَادَةَ , عَنْ أَبِي قِلابَةَ ، عَنْ أَبِي أَسْمَاءَ الرَّحَبِيِّ ، عَنْ أَبِي الأَشْعَثِ الصَّنْعَانِيِّ ، قَالَ قَتَادَةُ ، وَحَدَّثَنِي صَالِحٌ أَبُو الْخَلِيلِ , عَنْ مُسْلِمٍ الْمَكِّيِّ , عَنْ أَبِي الأَشْعَثِ , أَنَّهُ شَهِدَ خُطْبَةَ عُبَادَةَ بْنِ الصَّامِتِ , قَالَ : سَمِعْتُهُ يَقُولُ : " نَهَى رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَنْ يُبَاعَ الذَّهَبُ بِالذَّهَبِ إِلا وَزْنًا بِوَزْنٍ , وَالْوَرِقَ بِالْوَرِقِ إِلا وَزْنًا تِبْرَهُ وَعَيْنَهُ , وَذَكَرَ الشَّعِيرَ بِالشَّعِيرِ , وَالْبُرَّ بِالْبُرِّ , وَالتَّمْرَ بِالتَّمْرِ , وَالْمِلْحَ بِالْمِلْحِ , وَلا بَأْسَ بِالشَّعِيرِ بِالْبُرِّ يَدًا بِيَدٍ , وَالشَّعِيرُ أَكْثَرُهُمَا يَدًا بِيَدٍ , فَمَا زَادَ أَوِ ازْدَادَ فَقَدْ أَرْبَى " ، قَالَ عَبْدُ اللَّهِ : فَحَدَّثْتُ بِهَذَا الْحَدِيثِ أَبِي فَاسْتَحْسَنَهُ

Abul Ashʼas as-Sanʼoniy Uboda ibn Somitning xutbasida hozir boʻldi. U aytdi: Men uning shunday deganini eshitdim: «Rasululloh ﷺ oltinni oltinga tortib teng-baravar boʻlmasa sotishdan, kumushni kumushga — uning boʻlagi boʻlsin, tangasi boʻlsin — tortib teng boʻlmasa sotishdan qaytardilar». U arpani arpaga, bugʻdoyni bugʻdoyga, xurmoni xurmoga, tuzni tuzga (sotishni) zikr qildi. «Arpani bugʻdoyga qoʻlma-qoʻl sotishda zarar yoʻq, arpa ulardan koʻproq boʻlsa ham, qoʻlma-qoʻl boʻlsin. Kim ziyoda qilsa yoki ziyoda talab qilsa, sudxoʻrlik qilibdi». Abdulloh aytdi: Men bu hadisni otamga soʻzlab berdim, u buni maʼqul koʻrdi.Абул Ашъас ас-Санъоний Убода ибн Сомитнинг хутбасида ҳозир бўлди. У айтди: Мен унинг шундай деганини эшитдим: «Расулуллоҳ ﷺ олтинни олтинга тортиб тенг-баравар бўлмаса сотишдан, кумушни кумушга — унинг бўлаги бўлсин, тангаси бўлсин — тортиб тенг бўлмаса сотишдан қайтардилар». У арпани арпага, буғдойни буғдойга, хурмони хурмога, тузни тузга (сотишни) зикр қилди. «Арпани буғдойга қўлма-қўл сотишда зарар йўқ, арпа улардан кўпроқ бўлса ҳам, қўлма-қўл бўлсин. Ким зиёда қилса ёки зиёда талаб қилса, судхўрлик қилибди». Абдуллоҳ айтди: Мен бу ҳадисни отамга сўзлаб бердим, у буни маъқул кўрди.

ثنا أَبُو بَكْرٍ النَّيْسَابُورِيُّ ، نَا مُحَمَّدُ بْنُ غَالِبٍ الأَنْطَاكِيُّ , نَا سَعِيدُ بْنُ مَسْلَمَةَ , نَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ أُمَيَّةَ , عَنْ عَبْدِ الْمَلِكِ بْنِ عُبَيْدَةَ , عَنِ ابْنٍ لِعَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَسْعُودٍ , عَنِ ابْنِ مَسْعُودٍ , قَالَ : قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " إِذَا اخْتَلَفَ الْبَيِّعَانِ وَلا شَهَادَةَ بَيْنَهُمَا اسْتُحْلِفَ الْبَايِعُ , ثُمَّ كَانَ الْمُبْتَاعُ بِالْخِيَارِ إِنْ شَاءَ أَخَذَ , وَإِنْ شَاءَ تَرَكَ "

Abdulloh ibn Masʼud (roziyallohu anhu) aytdi: Rasululloh ﷺ: «Ikki savdolashuvchi ixtilof qilsalar va oralarida guvohlik boʻlmasa, sotuvchidan qasam ichdiriladi, soʻng xaridor ixtiyorli boʻladi: xohlasa oladi, xohlasa tark qiladi», dedilar.Абдуллоҳ ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу) айтди: Расулуллоҳ ﷺ: «Икки савдолашувчи ихтилоф қилсалар ва ораларида гувоҳлик бўлмаса, сотувчидан қасам ичдирилади, сўнг харидор ихтиёрли бўлади: хоҳласа олади, хоҳласа тарк қилади», дедилар.

ثنا أَبُو بَكْرٍ النَّيْسَابُورِيُّ ، نَا يُوسُفُ بْنُ سَعِيدٍ , نَا حَجَّاجٌ , عَنِ ابْنِ جُرَيْجٍ , أَخْبَرَنِي إِسْمَاعِيلُ بْنُ أُمَيَّةَ , عَنْ عَبْدِ الْمَلِكِ بْنِ عُبَيْدَةَ , قَالَ : " حَضَرْتُ أَبَا عُبَيْدَةَ بْنَ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَسْعُودٍ أَتَاهُ رَجُلانِ تَبَايَعَا سِلْعَةً , فَقَالَ هَذَا : أَخَذْتُهَا بِكَذَا وَكَذَا , وَقَالَ الآخَرُ : بِعْتُهَا بِكَذَا وَكَذَا , فَقَالَ أَبُو عُبَيْدَةَ : أُتِيَ عَبْدُ اللَّهِ فِي مثل هَذَا فَقَالَ : حَضَرْتُ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أُتِيَ مثل هَذَا فَأَمَرَ بِالْبَائِعِ أَنْ يُسْتَحْلَفَ , ثُمَّ يَخْتَارُ الْمُبْتَاعُ إِنْ شَاءَ أَخَذَ ، وَإِنْ شَاءَ تَرَكَ "

Abdulmalik ibn Ubayda aytdi: Men Abu Ubayda ibn Abdulloh ibn Masʼudning huzurida hozir edim. Uning oldiga bir mol xususida savdolashgan ikki kishi keldi. Bittasi: «Men uni buncha-buncha (pul)ga oldim», dedi, ikkinchisi esa: «Men uni buncha-buncha (pul)ga sotdim», dedi. Shunda Abu Ubayda: «Abdullohning oldiga shunga oʻxshash (ish) keltirilgan edi, u shunday degan edi: ‹Men Nabiy ﷺning huzurlarida hozir edim, u zotning oldilariga shunga oʻxshash (ish) keltirildi. U zot sotuvchidan qasam ichdirishga buyurdilar, soʻng xaridor ixtiyor qiladi: xohlasa oladi, xohlasa tark qiladi›», dedi.Абдулмалик ибн Убайда айтди: Мен Абу Убайда ибн Абдуллоҳ ибн Масъуднинг ҳузурида ҳозир эдим. Унинг олдига бир мол хусусида савдолашган икки киши келди. Биттаси: «Мен уни бунча-бунча (пул)га олдим», деди, иккинчиси эса: «Мен уни бунча-бунча (пул)га сотдим», деди. Шунда Абу Убайда: «Абдуллоҳнинг олдига шунга ўхшаш (иш) келтирилган эди, у шундай деган эди: ‹Мен Набий ﷺнинг ҳузурларида ҳозир эдим, у зотнинг олдиларига шунга ўхшаш (иш) келтирилди. У зот сотувчидан қасам ичдиришга буюрдилар, сўнг харидор ихтиёр қилади: хоҳласа олади, хоҳласа тарк қилади›», деди.

ثنا أَبُو بَكْرٍ النَّيْسَابُورِيُّ ، وَنا الْحُسَيْنُ بْنُ صَفْوَانَ ، قَالا : نَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ أَحْمَدَ , حَدَّثَنِي أَبِي , نَا مُحَمَّدُ بْنُ إِدْرِيسَ الشَّافِعِيُّ , نَا سَعِيدُ بْنُ سَالِمٍ الْقِدَاحُ , ثنا ابْنُ جُرَيْجٍ , أَنَّ إِسْمَاعِيلَ بْنَ أُمَيَّةَ أَخْبَرَهُ , عَنْ عَبْدِ الْمَلِكِ بْنِ عُمَيْرٍ ، قَال : " حَضَرْتُ أَبَا عُبَيْدَةَ بْنَ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَسْعُودٍ وَأَتَاهُ رَجُلانِ تَبَايَعَا سِلْعَةً , فَقَالَ : هَذَا أَخَذْتُهَا بِكَذَا وَكَذَا , وَقَالَ هَذَا : بِعْتُ بِكَذَا وَكَذَا , فَقَالَ أَبُو عُبَيْدَةَ : أُتِيَ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مَسْعُودٍ فِي مثل هَذَا ، فَقَالَ : حَضَرْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أُتِيَ فِي مثل هَذَا ، فَأَمَرَ بِالْبَائِعِ أَنْ يُسْتَحْلَفَ , ثُمَّ يُخَيَّرُ الْمُبْتَاعُ إِنْ شَاءَ أَخَذَ ، وَإِنْ شَاءَ تَرَكَ " ، قَالَ عَبْدُ اللَّهِ : قَالَ : إِنِّي أُخْبِرْتُ عَنْ هِشَامِ بْنِ يُوسُفَ فِي الْبَيِّعَيْنِ فِي حَدِيثِ ابْنِ جُرَيْجٍ , عَنْ إِسْمَاعِيلَ بْنِ أُمَيَّةَ , عَنْ عَبْدِ الْمَلِكِ بْنِ عُبَيْدَةَ , وَقَالَ حَجَّاجٌ الأَعْوَرُ , عَنْ عَبْدِ الْمَلِكِ بْنِ عُبَيْدٍ

Abdulmalik ibn Umayr aytdi: Men Abu Ubayda ibn Abdulloh ibn Masʼudning huzurida hozir edim. Uning oldiga bir mol xususida savdolashgan ikki kishi keldi. Bittasi: «Men uni buncha-buncha (pul)ga oldim», dedi, ikkinchisi esa: «Men buncha-buncha (pul)ga sotdim», dedi. Shunda Abu Ubayda: «Abdulloh ibn Masʼudning oldiga shunga oʻxshash (ish) keltirilgan edi, u shunday degan edi: ‹Men Rasululloh ﷺning huzurlarida hozir edim, u zotning oldilariga shunga oʻxshash (ish) keltirildi. U zot sotuvchidan qasam ichdirishga buyurdilar, soʻng xaridor ixtiyorli qilinadi: xohlasa oladi, xohlasa tark qiladi›», dedi. Abdulloh aytdi: U dedi: Menga ikki savdolashuvchi haqida Hishom ibn Yusufdan, Ibn Jurayjning hadisida, u Ismoil ibn Umayyadan, u Abdulmalik ibn Ubaydadan (rivoyat qilgani) xabar berildi. Hajjoj al-Aʼvar esa: «Abdulmalik ibn Ubayddan», dedi.Абдулмалик ибн Умайр айтди: Мен Абу Убайда ибн Абдуллоҳ ибн Масъуднинг ҳузурида ҳозир эдим. Унинг олдига бир мол хусусида савдолашган икки киши келди. Биттаси: «Мен уни бунча-бунча (пул)га олдим», деди, иккинчиси эса: «Мен бунча-бунча (пул)га сотдим», деди. Шунда Абу Убайда: «Абдуллоҳ ибн Масъуднинг олдига шунга ўхшаш (иш) келтирилган эди, у шундай деган эди: ‹Мен Расулуллоҳ ﷺнинг ҳузурларида ҳозир эдим, у зотнинг олдиларига шунга ўхшаш (иш) келтирилди. У зот сотувчидан қасам ичдиришга буюрдилар, сўнг харидор ихтиёрли қилинади: хоҳласа олади, хоҳласа тарк қилади›», деди. Абдуллоҳ айтди: У деди: Менга икки савдолашувчи ҳақида Ҳишом ибн Юсуфдан, Ибн Журайжнинг ҳадисида, у Исмоил ибн Умайядан, у Абдулмалик ибн Убайдадан (ривоят қилгани) хабар берилди. Ҳажжож ал-Аъвар эса: «Абдулмалик ибн Убайддан», деди.

ثنا مُحَمَّدُ بْنُ مَخْلَدٍ ، نَا الْعَبَّاسُ بْنُ مُحَمَّدٍ , نَا عُمَرُ بْنُ حَفْصِ بْنِ غِيَاثٍ , عَنْ أَبِيهِ , عَنْ أَبِي عُمَيْسٍ , نَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ قَيْسِ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ الأَشْعَثِ , عَنْ أَبِيهِ , عَنْ جَدِّهِ , قَالَ : اشْتَرَى الأَشْعَثُ بْنُ قَيْسٍ رَقِيقًا مِنْ رَقِيقِ الْخُمُسِ مِنْ عَبْدِ اللَّهِ بِعِشْرِينَ أَلْفًا , فَأَرْسَلَ عَبْدُ اللَّهِ فِي ثَمَنِهِمْ , قَالَ : إِنَّمَا أَخَذْتُهُمْ بِعَشَرَةِ آلافٍ , قَالَ عَبْدُ اللَّهِ : فَاخْتَرْ رَجُلا يَكُونُ بَيْنِي وَبَيْنَكَ , فَقَالَ الأَشْعَثُ : أَنْتَ بَيْنِي وَبَيْنَ نَفْسِكَ , قَالَ عَبْدُ اللَّهِ : فَإِنِّي سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ , يَقُولُ : " إِذَا اخْتَلَفَ الْبَيِّعَانِ وَلَيْسَتْ بَيِّنَةٌ ، فَهُوَ مَا قَالَ رَبُّ السِّلْعَةِ أَوْ يَتَتَارَكَانِ " ، ثنا مُحَمَّدُ بْنُ مَخْلَدٍ , نَا عَبَّاسُ بْنُ مُحَمَّدٍ , نَا عُمَرُ بْنُ حَفْصٍ , نَا أَبِي , عَنْ أَبِي الْعُمَيْسِ , قَالَ : سَمِعْتُ الْقَاسِمَ , يَذْكُرُ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ وَالأَشْعَثِ , مثل هَذَا سَوَاءٌ , وَرَفَعَهُ إِلَى النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ . وَرَوَاهُ عَمْرُو بْنُ قَيْسٍ , وَابْنُ أَبِي لَيْلَى , عَنِ الْقَاسِمِ , عَنْ أَبِيهِ , عَنِ ابْنِ مَسْعُودٍ

Abdurahmon ibn Qays ibn Muhammad ibn al-Ashʼas otasidan, u bobosidan rivoyat qiladi. U aytdi: Ashʼas ibn Qays Abdullohdan xumusdan tushgan qullardan yigirma mingga qullar sotib oldi. Soʻng Abdulloh ularning narxini soʻrab (odam) yubordi. U: «Men ularni faqat oʻn mingga olganman», dedi. Abdulloh: «Unday boʻlsa, men bilan sening oramizda (hakam boʻladigan) bir kishini tanla», dedi. Ashʼas: «Sen oʻzing men bilan oʻzingning orangda (hakam) boʻl», dedi. Abdulloh aytdi: Men Rasululloh ﷺ: «Agar ikki savdolashuvchi ixtilof qilsalar va oralarida dalil boʻlmasa, gap mol egasi aytgancha boʻladi yoki ikkalasi savdoni bekor qilishadi», deganlarini eshitganman. Abul Umays aytdi: Men al-Qosimning Abdulloh bilan Ashʼas haqida xuddi shunga oʻxshashini zikr qilganini eshitdim va u buni Nabiy ﷺga koʻtardi. Buni Amr ibn Qays va Ibn Abu Laylo ham al-Qosimdan, u otasidan, u Ibn Masʼuddan rivoyat qilishgan.Абдураҳмон ибн Қайс ибн Муҳаммад ибн ал-Ашъас отасидан, у бобосидан ривоят қилади. У айтди: Ашъас ибн Қайс Абдуллоҳдан хумусдан тушган қуллардан йигирма мингга қуллар сотиб олди. Сўнг Абдуллоҳ уларнинг нархини сўраб (одам) юборди. У: «Мен уларни фақат ўн мингга олганман», деди. Абдуллоҳ: «Ундай бўлса, мен билан сенинг орамизда (ҳакам бўладиган) бир кишини танла», деди. Ашъас: «Сен ўзинг мен билан ўзингнинг орангда (ҳакам) бўл», деди. Абдуллоҳ айтди: Мен Расулуллоҳ ﷺ: «Агар икки савдолашувчи ихтилоф қилсалар ва ораларида далил бўлмаса, гап мол эгаси айтганча бўлади ёки иккаласи савдони бекор қилишади», деганларини эшитганман. Абул Умайс айтди: Мен ал-Қосимнинг Абдуллоҳ билан Ашъас ҳақида худди шунга ўхшашини зикр қилганини эшитдим ва у буни Набий ﷺга кўтарди. Буни Амр ибн Қайс ва Ибн Абу Лайло ҳам ал-Қосимдан, у отасидан, у Ибн Масъуддан ривоят қилишган.

نَا أَبُو مُحَمَّدِ بْنُ صَاعِدٍ إِمْلاءً , وَغَيْرُهُ ، قَالُوا : نَا مُحَمَّدُ بْنُ مُسْلِمِ بْنِ وَارَةَ , حَدَّثَنِي مُحَمَّدُ بْنُ سَعِيدِ بْنِ سَابِقٍ , نَا عَمْرُو بْنُ أَبِي قَيْسٍ , عَنْ عُمَرَ بْنِ قَيْسٍ الْمَاصِرُ , عَنِ الْقَاسِمِ , عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ , عَن أَبِيه , قَالَ : بَاعَ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مَسْعُودٍ سَبْيًا مِنْ سَبْيِ الإِمَارَةِ بِعِشْرِينَ أَلْفًا , يَعْنِي مِنَ الأَشْعَثِ بْنِ قَيْسٍ فَجَاءَ بِعَشَرَةِ آلافٍ , فَقَالَ : إِنَّمَا بِعْتُكَ بِعِشْرِينَ أَلْفًا , قَالَ : إِنَّمَا أَخَذْتُهُمْ بِعَشَرَةِ آلافٍ وَإِنِّي أَرْضَى فِي ذَلِكَ بِرَأْيِكَ , فَقَالَ ابْنُ مَسْعُودٍ : إِنْ شِئْتَ حَدَّثْتُكَ عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ , قَالَ : أَجَلْ , قَالَ : قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " إِذَا تَبَايَعَ الْمُتَبَايِعَانِ بَيْعًا لَيْسَ بَيْنَهُمَا شُهُودٌ ، فَالْقَوْلُ مَا قَالَ الْبَائِعُ ، أَوْ يَتَرَادَّانِ الْبَيْعَ " ، قَالَ الأَشْعَثُ : قَدْ رَدَدْتُ عَلَيْكَ

Abdulloh ibn Masʼud (roziyallohu anhu) amirlik asirlaridan (bir qismini) Ashʼas ibn Qaysga yigirma mingga sotdi. U oʻn ming keltirdi. Shunda (Abdulloh): «Men senga yigirma mingga sotgan edim», dedi. U: «Men ularni faqat oʻn mingga olganman va bu haqda men sening raʼyingga roziman», dedi. Ibn Masʼud: «Xohlasang, senga Rasululloh ﷺdan (hadis) soʻzlab beray», dedi. U: «Ha», dedi. (Abdulloh) dedi: Rasululloh ﷺ: «Ikki savdolashuvchi oralarida guvohlar boʻlmagan holda savdo qilsalar, gap sotuvchi aytgancha boʻladi, yoxud savdoni bir-birlariga qaytarishadi», dedilar. Ashʼas: «Men senga qaytardim», dedi.Абдуллоҳ ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу) амирлик асирларидан (бир қисмини) Ашъас ибн Қайсга йигирма мингга сотди. У ўн минг келтирди. Шунда (Абдуллоҳ): «Мен сенга йигирма мингга сотган эдим», деди. У: «Мен уларни фақат ўн мингга олганман ва бу ҳақда мен сенинг раъйингга розиман», деди. Ибн Масъуд: «Хоҳласанг, сенга Расулуллоҳ ﷺдан (ҳадис) сўзлаб берай», деди. У: «Ҳа», деди. (Абдуллоҳ) деди: Расулуллоҳ ﷺ: «Икки савдолашувчи ораларида гувоҳлар бўлмаган ҳолда савдо қилсалар, гап сотувчи айтганча бўлади, ёхуд савдони бир-бирларига қайтаришади», дедилар. Ашъас: «Мен сенга қайтардим», деди.

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ سَعِيدٍ ، ثنا الْحَسَنُ بْنُ جَعْفَرِ بْنِ مِدْرَارٍ , حَدَّثَنِي عَمِّي طَاهِرٌ , نَا الْحَسَنُ بْنُ عُمَارَةَ , عَنِ الْقَاسِمِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ , عَنْ أَبِيهِ , عَنْ عَبْدِ اللَّهِ , قَالَ : قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " إِذَا اخْتَلَفَ الْبَيِّعَانِ ، فَالْقَوْلُ مَا قَالَ الْبَائِعُ , فَإِذَا اسْتَهْلَكَ ، فَالْقَوْلُ قَوْلُ الْمُشْتَرِي " ، الْحَسَنُ بْنُ عُمَارَةَ ، مَتْرُوكٌ

Abdulloh (ibn Masʼud roziyallohu anhu) aytdi: Rasululloh ﷺ: «Ikki savdolashuvchi ixtilof qilsalar, gap sotuvchi aytgancha boʻladi. Agar (mol) isteʼmol qilib yuborilgan boʻlsa, gap xaridorning soʻzi boʻladi», dedilar. Hasan ibn Umora — matrukdir.Абдуллоҳ (ибн Масъуд розияллоҳу анҳу) айтди: Расулуллоҳ ﷺ: «Икки савдолашувчи ихтилоф қилсалар, гап сотувчи айтганча бўлади. Агар (мол) истеъмол қилиб юборилган бўлса, гап харидорнинг сўзи бўлади», дедилар. Ҳасан ибн Умора — матрукдир.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْحُسَيْنِ بْنِ سَعِيدٍ الْهَمْدَانِيُّ , نَا أَبُو عَبْدِ الْمَلِكِ أَحْمَدُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ الدِّمَشْقِيُّ ، نَا هِشَامُ بْنُ عَمَّارٍ , نَا ابْنُ عَيَّاشٍ , نَا مُوسَى بْنُ عُقْبَةَ , عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِي لَيْلَى , عَنِ الْقَاسِمِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَسْعُودٍ , عَنْ أَبِيهِ , عَنْ جَدِّهِ أَنّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، قَالَ : " إِذَا اخْتَلَفَ الْمُتَبَايِعَانِ فِي الْبَيْعِ وَالسِّلْعَةِ كَمَا هِيَ لَمْ تُسْتَهْلَكْ ، فَالْقَوْلُ قَوْلُ الْبَائِعِ أَوْ يَتَرَادَّانِ الْبَيْعَ " ، نَا ابْنُ صَاعِدٍ , نَا مُحَمَّدُ بْنُ عَوْفٍ , نَا الْمُغِيرَةُ , نَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ عَيَّاشٍ , بِإِسْنَادِهِ مِثْلَهُ . ثنا ابْنُ صَاعِدٍ , نَا مُحَمَّدُ بْنُ الْهَيْثَمِ الْقَاضِي , نَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ عَمَّارٍ , نَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ عَيَّاشٍ , بِإِسْنَادِهِ مِثْلَهُ

Abdulloh ibn Masʼud (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ: «Ikki savdolashuvchi savdoda ixtilof qilsalar va mol isteʼmol qilinmay oʻzicha turgan boʻlsa, gap sotuvchining soʻzi boʻladi, yoxud savdoni bir-birlariga qaytarishadi», dedilar. Uni al-Mugʻira ham Ismoil ibn Ayyoshdan oʻz sanadi bilan xuddi shunday rivoyat qildi. Ibrohim ibn Ammor ham Ismoil ibn Ayyoshdan oʻz sanadi bilan xuddi shunday rivoyat qildi.Абдуллоҳ ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ: «Икки савдолашувчи савдода ихтилоф қилсалар ва мол истеъмол қилинмай ўзича турган бўлса, гап сотувчининг сўзи бўлади, ёхуд савдони бир-бирларига қайтаришади», дедилар. Уни ал-Муғира ҳам Исмоил ибн Айёшдан ўз санади билан худди шундай ривоят қилди. Иброҳим ибн Аммор ҳам Исмоил ибн Айёшдан ўз санади билан худди шундай ривоят қилди.

ثنا ابْنُ صَاعِدٍ , نَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِي لَيْلَى , عَنِ الْقَاسِمِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ , عَنْ أَبِيهِ , عَنْ جَدِّهِ عَبْدِ اللَّهِ أَنّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، قَالَ : " إِذَا اخْتَلَفَ الْبَيِّعَانِ وَالْمَبِيعُ مُسْتَهْلَكٌ , كَانَ الْمُبْتَاعُ بِالْخِيَارِ إِنْ شَاءَ أَخَذَ , وَإِنْ شَاءَ تَرَكَ " ، تَفَرَّدَ بِهَذَا اللَّفْظِ أَبُو الأَحْوَصِ الْقَاضِي , عَنْ هِشَامٍ

Abdulloh (ibn Masʼud roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ: «Ikki savdolashuvchi ixtilof qilsalar va sotilgan mol isteʼmol qilib yuborilgan boʻlsa, xaridor ixtiyorli boʻladi: xohlasa oladi, xohlasa tark qiladi», dedilar. Bu lafz bilan Abul Ahvas al-Qozi Hishomdan yakka oʻzi rivoyat qilgan.Абдуллоҳ (ибн Масъуд розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ: «Икки савдолашувчи ихтилоф қилсалар ва сотилган мол истеъмол қилиб юборилган бўлса, харидор ихтиёрли бўлади: хоҳласа олади, хоҳласа тарк қилади», дедилар. Бу лафз билан Абул Аҳвас ал-Қози Ҳишомдан якка ўзи ривоят қилган.

وَنا أَبُو الْقَاسِمِ بَدْرُ بْنُ الْهَيْثَمِ , نَا مُحَمَّدُ بْنُ عُبَيْدِ بْنِ عَبْدٍ , نَا أَحْمَدُ بْنُ مُسَبِّحٍ الْجَمَالُ , نَا عِصْمَةُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ , نَا إِسْرَائِيلُ , عَنِ الأَعْمَشِ , عَنْ أَبِي وَائِلٍ ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ , قَالَ : " إِذَا اخْتَلَفَ الْبَيِّعَانِ وَالْمَبِيعُ مُسْتَهْلَكٌ ، فَالْقَوْلُ قَوْلُ الْبَائِعِ " ، وَرَفَعَ الْحَدِيثَ إِلَى النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي ذَلِكَ

Abdulloh (ibn Masʼud roziyallohu anhu) aytdi: «Ikki savdolashuvchi ixtilof qilsalar va sotilgan mol isteʼmol qilib yuborilgan boʻlsa, gap sotuvchining soʻzi boʻladi». U bu haqdagi hadisni Nabiy ﷺga koʻtardi.Абдуллоҳ (ибн Масъуд розияллоҳу анҳу) айтди: «Икки савдолашувчи ихтилоф қилсалар ва сотилган мол истеъмол қилиб юборилган бўлса, гап сотувчининг сўзи бўлади». У бу ҳақдаги ҳадисни Набий ﷺга кўтарди.

نَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ الْعَزِيزِ ، نَا عُثْمَانُ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ , نَا هُشَيْمٌ , نَا ابْنُ أَبِي لَيْلَى , عَنِ الْقَاسِمِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ , عَنْ أَبِيهِ , قَالَ : بَاعَ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مَسْعُودٍ مِنَ الأَشْعَثِ رَقِيقًا مِنْ رَقِيقِ الإِمَارَةِ فَاخْتَلَفَا فِي الثَّمَنِ , فَقَالَ عَبْدُ اللَّهِ : بِعْتُكَ بِعِشْرِينَ أَلْفًا , وَقَالَ الأَشْعَثُ : اشْتَرَيْتُ مِنْكَ بِعَشَرَةِ آلافٍ , فَقَالَ عَبْدُ اللَّهِ : إِنْ شِئْتَ حَدَّثْتُكَ بِحَدِيثٍ سَمِعْتُهُ مِنْ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ , قَالَ : هَاتِ , قَالَ : سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، يَقُولُ : " إِذَا اخْتَلَفَ الْبَيِّعَانِ وَالْبَيْعُ قَائِمٌ بِعَيْنِهِ وَلَيْسَ بَيْنَهُمَا بَيِّنَةٌ ، فَالْقَوْلُ مَا قَالَ الْبَائِعُ , أَوْ يَتَرَادَّانِ الْبَيْعَ " ، قَالَ الأَشْعَثُ : أَرَى أَنْ تُرَدَّ الْبَيْعُ

Al-Qosim ibn Abdurahmon otasidan rivoyat qiladi. U aytdi: Abdulloh ibn Masʼud Ashʼasga amirlik qullaridan qullar sotdi va ular narxda ixtilof qilishdi. Abdulloh: «Men senga yigirma mingga sotdim», dedi. Ashʼas esa: «Men sendan oʻn mingga sotib oldim», dedi. Shunda Abdulloh: «Xohlasang, senga Rasululloh ﷺdan eshitgan bir hadisimni soʻzlab beray», dedi. U: «Aytaver», dedi. (Abdulloh) dedi: Men Rasululloh ﷺni: ‹Ikki savdolashuvchi ixtilof qilsalar-u, sotilgan mol oʻzicha turgan boʻlsa va oralarida hujjat boʻlmasa, sotuvchining soʻzi qabul qilinadi, yoxud savdoni bir-birlariga qaytarishadi›, deyayotganlarini eshitganman. Ashʼas: «Men savdo qaytarilishini maʼqul koʻraman», dedi.Ал-Қосим ибн Абдураҳмон отасидан ривоят қилади. У айтди: Абдуллоҳ ибн Масъуд Ашъасга амирлик қулларидан қуллар сотди ва улар нархда ихтилоф қилишди. Абдуллоҳ: «Мен сенга йигирма мингга сотдим», деди. Ашъас эса: «Мен сендан ўн мингга сотиб олдим», деди. Шунда Абдуллоҳ: «Хоҳласанг, сенга Расулуллоҳ ﷺдан эшитган бир ҳадисимни сўзлаб берай», деди. У: «Айтавер», деди. (Абдуллоҳ) деди: Мен Расулуллоҳ ﷺни: ‹Икки савдолашувчи ихтилоф қилсалар-у, сотилган мол ўзича турган бўлса ва ораларида ҳужжат бўлмаса, сотувчининг сўзи қабул қилинади, ёхуд савдони бир-бирларига қайтаришади›, деяётганларини эшитганман. Ашъас: «Мен савдо қайтарилишини маъқул кўраман», деди.

نَا أَبُو بَكْرٍ النَّيْسَابُورِيُّ ، نَا أَحْمَدُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ , نَا عَمِّي . ح وَنا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ زِيَادٍ , حَدَّثَنِي مُوهَبُ بْنُ يَزِيدَ بْنِ خَالِدٍ , نَا ابْنُ وَهْبٍ , نَا ابْنُ جُرَيْجٍ , أَنَّ أَبَا الزُّبَيْرِ الْمَكِّيَّ ، حَدَّثَهُ عَنْ جَابِرٍ , أَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ " اشْتَرَى مِنْ أَعْرَابِيٍّ حِمْلَ خَبَطٍ , فَلَمَّا وَجَبَ الْبَيْعُ ، قَالَ لَهُ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : اخْتَرْ , فَقَالَ لِلنَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : عَمَرَكَ اللَّهُ بَيْعًا " ، وَقَالَ أَحْمَدُ : فَقَالَ لَهُ الأَعْرَابِيُّ : عَمَرَكَ اللَّهُ بَيْعًا ، قَالَ أَهْلُ اللُّغَةِ : مَعْنَى قَوْلُ الْعَرَبِ : عَمَرَكَ بِفَتْحِ الرَّاءِ : سَأَلْتُ اللَّهَ تَعْمِيرَكَ ، كُلُّهُمْ ثِقَاتٌ

Jobir (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Nabiy ﷺ bir aʼrobiydan bir yuk xabat sotib oldilar. Savdo qatʼiy boʻlgach, Nabiy ﷺ unga: «Ixtiyor qil», dedilar. U esa Nabiy ﷺga: «Alloh senga savdoda umr bersin», dedi. Ahmad esa: «Aʼrobiy unga: Alloh senga savdoda umr bersin, dedi», dedi. Til ahli aytishdi: Arablarning «amaraka» — ro harfi fathasi bilan — degan soʻzining maʼnosi: «Men Allohdan senga uzoq umr berishini soʻradim», demakdir. Ularning hammasi ishonchli (roviy)lardir.Жобир (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Набий ﷺ бир аъробийдан бир юк хабат сотиб олдилар. Савдо қатъий бўлгач, Набий ﷺ унга: «Ихтиёр қил», дедилар. У эса Набий ﷺга: «Аллоҳ сенга савдода умр берсин», деди. Аҳмад эса: «Аъробий унга: Аллоҳ сенга савдода умр берсин, деди», деди. Тил аҳли айтишди: Арабларнинг «амарака» — ро ҳарфи фатҳаси билан — деган сўзининг маъноси: «Мен Аллоҳдан сенга узоқ умр беришини сўрадим», демакдир. Уларнинг ҳаммаси ишончли (ровий)лардир.

ثنا أَبُو بَكْرٍ النَّيْسَابُورِيُّ ، نَا هِلالُ بْنُ الْعَلاءِ , نَا الْمُعَافَى , نَا مُوسَى بْنُ أَعْيَنَ , عَنْ يَحْيَى بْنِ أَيُّوبَ , عَنِ ابْنِ جُرَيْجٍ , أَنَّ أَبَا الزُّبَيْرِ الْمَكِّيَّ ، حَدَّثَهُ عَنْ جَابِرٍ , أَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ " اشْتَرَى مِنْ أَعْرَابِيٍّ حَسِبْتُ أَنَّهُ قَالَ : مِنْ بَنِي عَامِرِ بْنِ صَعْصَعَةَ ، حِمْلَ خَبَطٍ , فَلَمَّا وَجَبَ لَهُ ، قَالَ لَهُ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : اخْتَرْ , فَقَالَ الأَعْرَابِيُّ : إِنْ رَأَيْتُ كَالْيَوْمِ مِثْلَهُ بَيْعًا عَمَرَكَ اللَّهُ مِمَّنْ أَنْتَ ؟ ، قَالَ : مِنْ قُرَيْشٍ " ، ثنا أَبُو بَكْرٍ الشَّافِعِيُّ , نَا بِشْرُ بْنُ مُوسَى , نَا الْحُمَيْدِيُّ , نَا سُفْيَانُ , نَا ابْنُ جُرَيْجٍ , عَنْ أَبِي الزُّبَيْرِ , عَنْ طَاوُسٍ , قَالَ : ابْتَاعَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَكَمًا مِنْ خَبَطٍ مِنْ أَعْرَابِيٍّ ، فَخَيَّرَهُ بَعْدَ الْبَيْعِ ، فَذَكَرَ مِثْلَهُ سَوَاءٌ

Jobir (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Nabiy ﷺ bir aʼrobiydan — oʻylaymanki, u: Bani Omir ibn Saʼsaʼadan, dedi — bir yuk xabat sotib oldilar. Savdo u uchun qatʼiy boʻlgach, Nabiy ﷺ unga: «Ixtiyor qil», dedilar. Aʼrobiy: «Bugungiday savdoni hech koʻrmagan edim! Alloh senga umr bersin, sen kimlardansan?» dedi. U zot: «Qurayshdanman», dedilar. Tovus aytdi: Nabiy ﷺ bir aʼrobiydan bir tugun xabat sotib oldilar va savdodan keyin uni ixtiyorli qildilar — soʻng xuddi shunga oʻxshashini zikr qildi.Жобир (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Набий ﷺ бир аъробийдан — ўйлайманки, у: Бани Омир ибн Саъсаъадан, деди — бир юк хабат сотиб олдилар. Савдо у учун қатъий бўлгач, Набий ﷺ унга: «Ихтиёр қил», дедилар. Аъробий: «Бугунгидай савдони ҳеч кўрмаган эдим! Аллоҳ сенга умр берсин, сен кимлардансан?» деди. У зот: «Қурайшданман», дедилар. Товус айтди: Набий ﷺ бир аъробийдан бир тугун хабат сотиб олдилар ва савдодан кейин уни ихтиёрли қилдилар — сўнг худди шунга ўхшашини зикр қилди.

ثنا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ الْعَزِيزِ ، نَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبَّادٍ , وَأَبُو عُبَيْدِ اللَّهِ يَعْنِي سَعِيدَ بْنَ عَبْدِ الرَّحْمَنِ الْمَخْزُومِيَّ , قَالا : نَا سُفْيَانُ , عَنْ عَمْرٍو , قَالَ : كَانَ ابْنُ عُمَرَ عَلَى بِكْرٍ صَعْبٍ لأَبِيهِ ، فَكَانَ يَغْلِبُهُ حَتَّى يَتَقَدَّمَ بَيْنَ يَدَيْ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَيَصِيحَ بِهِ عُمَرُ , وَيَغْلِبُهُ الْبِكْرُ , فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " بِعْنِيهِ يَا عُمَرُ ، فَاشْتَرَاهُ , فَدَعَا ابْنُ عُمَرَ , فَقَالَ : هُوَ لَكَ فَاصْنَعْ بِهِ مَا شِئْتَ " ، وَهَذَا لَفْظُ ابْنِ عَبَّادٍ

Amr aytdi: Ibn Umar otasining qaysar bir yosh tuyasi ustida edi. Tuya uni yengib, Rasululloh ﷺning oldilariga oʻtib ketaverar, Umar unga baqirar, tuya esa uni yengar edi. Shunda Rasululloh ﷺ: «Ey Umar, uni menga sotgin», dedilar va uni sotib oldilar. Soʻng Ibn Umarni chaqirib: «U seniki, u bilan xohlaganingni qil», dedilar. Bu Ibn Abbodning lafzidir.Амр айтди: Ибн Умар отасининг қайсар бир ёш туяси устида эди. Туя уни енгиб, Расулуллоҳ ﷺнинг олдиларига ўтиб кетаверар, Умар унга бақирар, туя эса уни енгар эди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ: «Эй Умар, уни менга сотгин», дедилар ва уни сотиб олдилар. Сўнг Ибн Умарни чақириб: «У сеники, у билан хоҳлаганингни қил», дедилар. Бу Ибн Аббоднинг лафзидир.

نَا أَبُو بَكْرٍ أَحْمَدُ بْنُ نَصْرِ بْنِ سَنْدَوَيْهِ الْبُنْدَارُ حَبْشُونَ , نَا يُوسُفُ بْنُ مُوسَى , نَا جَرِيرُ بْنُ عَبْدِ الْحَمِيدِ , عَنْ هِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ , عَنْ أَبِيهِ , عَنْ عَائِشَةَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهَا , قَالَتْ : كَاتَبْتُ بَرِيرَةُ عَلَى نَفْسِهَا بِتِسْعِ أَوَاقٍ كُلَّ سَنَةٍ أُوقِيَّةٌ , فَجَاءَتْ إِلَى عَائِشَةَ تَسْتَعِينُهَا , فَقَالَتْ عَائِشَةُ : لا وَلَكِنْ إِنْ شِئْتِ عَدَدْتُ لَهُمْ مَالَهُمْ عَدَّةً وَاحِدَةً وَيَكُونُ الْوَلاءُ لِي, فَذَهَبَتْ بَرِيرَةُ إِلَى أَهْلِهَا فَذَكَرَتْ ذَلِكَ لَهُمْ فَأَبَوْا عَلَيْهَا إِلا أَنْ يَكُونَ الْوَلاءُ لَهُمْ , فَجَاءَتْ عَائِشَةَ وَجَاءَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَسَارَّتْهَا بِمَا قَالَتْ لَهُمْ , فَقَالَتْ عَائِشَةُ : لا إِذَنْ إِلا أَنْ يَكُونَ الْوَلاءُ لِي , فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : وَمَا ذَاكَ ؟ ، فَقَالَتْ : يَا رَسُولَ اللَّهِ ، " أَتَتْنِي بَرِيرَةُ تَسْتَعِينُنِي فِي مُكَاتَبَتِهَا , فَقُلْتُ : لا , إِنْ يَشَاءُ أَهْلُكِ أَنْ أَعُدَّ لَهُمْ مَالَهُمْ عَدَّةً وَاحِدَةً وَيَكُونَ الْوَلاءُ لِي فَذَهَبَتْ إِلَيْهِمْ , فَقَالُوا : لا إِلا أَنْ يَكُونَ الْوَلاءُ لَنَا , فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : ابْتَاعِيهَا فَأَعْتِقِيهَا وَاشْتَرِطِي لَهُمُ الْوَلاءَ , فَإِنَّ الْوَلاءَ لِمَنْ أَعْتَقَ , فَاشْتَرَيْتُهَا فَأَعْتَقْتُهَا ، ثُمَّ قَامَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَخَطَبَ النَّاسَ فَحَمِدَ اللَّهَ وَأَثْنَى عَلَيْهِ , وَقَالَ : مَا بَالُ أَقْوَامٍ يَشْتَرِطُونَ شُرُوطًا لَيْسَتْ فِي كِتَابِ اللَّهِ تَعَالَى , تَعْلَمُنَّ بِأَنَّ مَنِ اشْتَرَطَ شَرْطًا لَيْسَ فِي كِتَابِ اللَّهِ تَعَالَى فَإِنَّ الشَّرْطَ بَاطِلٌ وَإِنْ كَانَ مِائَةَ شَرْطٍ , قَضَاءُ اللَّهِ أَحَقُّ , وَشَرْطُ اللَّهِ أَوْثَقُ , مَا بَالُ رِجَالٍ مِنْكُمْ يَقُولُونَ : اعْتِقْ فُلانًا وَالْوَلاءُ لِي , إِنَّمَا الْوَلاءُ لِمَنْ أَعْتَقَ ، قَالَتْ : وَكَانَ زَوْجُهَا عَبْدًا فَخَيَّرَهَا رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَاخْتَارَتْ نَفْسَهَا , وَلَوْ كَانَ حُرًّا لَمْ يُخَيِّرْهَا "

Oisha (roziyallohu anho) aytdi: Barira oʻzi haqida toʻqqiz uqiyaga — har yili bir uqiyadan (toʻlash sharti bilan) — mukotaba tuzdi va Oishaning oldiga yordam soʻrab keldi. Oisha: «Yoʻq, lekin xohlasang, men ularga pullarini bir yoʻla sanab beraman va valo menga boʻladi», dedi. Barira egalarining oldiga borib, buni ularga aytdi, ular esa valo oʻzlariga boʻlishidan boshqasiga koʻnmadilar. U Oishaning oldiga qaytib keldi, shu payt Rasululloh ﷺ ham keldilar. U (Barira) unga oʻzlariga aytgan gapini pichirlab aytdi. Oisha: «Unda yoʻq, faqat valo menga boʻlsagina», dedi. Rasululloh ﷺ: «Bu nima?» dedilar. U: «Yo Rasululloh, Barira mendan mukotabasiga yordam soʻrab keldi. Men: ‹Yoʻq, agar egalaring xohlasalar, men ularga pullarini bir yoʻla sanab beraman va valo menga boʻladi›, dedim. U ularning oldiga bordi, ular esa: ‹Yoʻq, faqat valo bizga boʻlsagina›, deyishdi», dedi. Shunda Rasululloh ﷺ: «Uni sotib ol va ozod qil, valoni esa ular oʻzlariga shart qilaversinlar, chunki valo ozod qilgan kishiga tegishlidir», dedilar. Men uni sotib oldim va ozod qildim. Soʻng Rasululloh ﷺ turib, odamlarga xutba qildilar, Allohga hamd va sano aytib, dedilar: «Baʼzi qavmlarga nima boʻldiki, Alloh taoloning Kitobida yoʻq shartlarni shart qiladilar?! Bilib qoʻyinglarki, kim Alloh taoloning Kitobida yoʻq bir shartni shart qilsa, u shart botildir — yuzta shart boʻlsa ham. Allohning hukmi haqliroq, Allohning sharti mustahkamroqdir. Sizlardan baʼzi kishilarga nima boʻldiki: ‹Falonchini ozod qil, valo menga boʻlsin›, deydilar?! Valo faqat ozod qilgan kishiga tegishlidir». (Oisha) dedi: Uning eri qul edi, shuning uchun Rasululloh ﷺ uni ixtiyorli qildilar, u esa oʻzini ixtiyor qildi. Agar (eri) hur boʻlganida, uni ixtiyorli qilmagan boʻlar edilar.Оиша (розияллоҳу анҳо) айтди: Барира ўзи ҳақида тўққиз уқияга — ҳар йили бир уқиядан (тўлаш шарти билан) — мукотаба тузди ва Оишанинг олдига ёрдам сўраб келди. Оиша: «Йўқ, лекин хоҳласанг, мен уларга пулларини бир йўла санаб бераман ва вало менга бўлади», деди. Барира эгаларининг олдига бориб, буни уларга айтди, улар эса вало ўзларига бўлишидан бошқасига кўнмадилар. У Оишанинг олдига қайтиб келди, шу пайт Расулуллоҳ ﷺ ҳам келдилар. У (Барира) унга ўзларига айтган гапини пичирлаб айтди. Оиша: «Унда йўқ, фақат вало менга бўлсагина», деди. Расулуллоҳ ﷺ: «Бу нима?» дедилар. У: «Ё Расулуллоҳ, Барира мендан мукотабасига ёрдам сўраб келди. Мен: ‹Йўқ, агар эгаларинг хоҳласалар, мен уларга пулларини бир йўла санаб бераман ва вало менга бўлади›, дедим. У уларнинг олдига борди, улар эса: ‹Йўқ, фақат вало бизга бўлсагина›, дейишди», деди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ: «Уни сотиб ол ва озод қил, валони эса улар ўзларига шарт қилаверсинлар, чунки вало озод қилган кишига тегишлидир», дедилар. Мен уни сотиб олдим ва озод қилдим. Сўнг Расулуллоҳ ﷺ туриб, одамларга хутба қилдилар, Аллоҳга ҳамд ва сано айтиб, дедилар: «Баъзи қавмларга нима бўлдики, Аллоҳ таолонинг Китобида йўқ шартларни шарт қиладилар?! Билиб қўйингларки, ким Аллоҳ таолонинг Китобида йўқ бир шартни шарт қилса, у шарт ботилдир — юзта шарт бўлса ҳам. Аллоҳнинг ҳукми ҳақлироқ, Аллоҳнинг шарти мустаҳкамроқдир. Сизлардан баъзи кишиларга нима бўлдики: ‹Фалончини озод қил, вало менга бўлсин›, дейдилар?! Вало фақат озод қилган кишига тегишлидир». (Оиша) деди: Унинг эри қул эди, шунинг учун Расулуллоҳ ﷺ уни ихтиёрли қилдилар, у эса ўзини ихтиёр қилди. Агар (эри) ҳур бўлганида, уни ихтиёрли қилмаган бўлар эдилар.

نَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ حَمَّادٍ ، نَا مُحَمَّدُ بْنُ جَوَّانٍ , نَا أَبُو أَحْمَدَ الزُّبَيْرِيُّ ، نَا عَبْدُ الْوَاحِدِ بْنُ أَيْمَنَ , عَنْ أَبِيهِ , قَالَ : دَخَلْتُ عَلَى عَائِشَةَ ، فَقُلْتُ لَهَا : يَا أُمَّ الْمُؤْمِنِينَ ، إِنِّي كُنْتُ لِعُتْبَةَ بْنِ أَبِي لَهَبٍ , وَإِنَّ ابْنَهُ وَامْرَأَتَهُ بَاعُونِي وَاشْتَرَطُوا وَلائِي , فَمَوْلَى مَنْ أَنَا ؟ ، فَقَالَتْ : يَا بُنَيَّ ، دَخَلَتْ عَلَى بَرِيرَةُ وَهِيَ مُكَاتَبَةٌ , فَقَالَتِ : اشْتَرِينِي , فَقُلْتُ : نَعَمْ , فَقَالَتْ : إِنَّ أَهْلِي لا يَبِيعُونَنِي حَتَّى يَشْتَرِطُوا وَلائِي , قُلْتُ : لا حَاجَةَ لِي فِيكِ , فَسَمِعَ ذَلِكَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَوْ بَلَغَهُ , فَقَالَ : وَمَا قَالَتْ بَرِيرَةُ ؟ ، فَأَخْبَرْتُهُ , فَقَالَ : " اشْتَرِيهَا فَأَعْتِقِيهَا وَدَعِيهِمْ يَشْتَرِطُونَ مَا شَاءُوا , فَاشْتَرَيْتُهَا فَأَعْتَقْتُهَا , فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : الْوَلاءُ لِمَنْ أَعْتَقَ وَلَوِ اشْتَرَطُوا مِائَةَ مَرَّةٍ "

Ayman aytdi: Men Oishaning huzuriga kirdim va unga: «Ey moʻminlarning onasi, men Utba ibn Abu Lahabniki edim. Uning oʻgʻli va xotini meni sotib, valoyimni oʻzlariga shart qilishdi. Endi men kimning mavlosiman?» dedim. U: «Ey oʻgʻlginam, Barira mening oldimga kirgan edi, u mukotaba edi. U: ‹Meni sotib ol›, dedi. Men: ‹Ha›, dedim. U: ‹Egalarim valoyimni shart qilmagunlaricha meni sotmaydilar›, dedi. Men: ‹Unda menga sen kerak emassan›, dedim. Buni Nabiy ﷺ eshitdilar yoki u zotga yetib bordi. U zot: ‹Barira nima dedi?› dedilar. Men u zotga xabar berdim. U zot: ‹Uni sotib ol va ozod qil, ular esa xohlagan shartlarini qilaversinlar›, dedilar. Men uni sotib oldim va ozod qildim. Shunda Rasululloh ﷺ: ‹Valo ozod qilgan kishiga tegishlidir, garchi ular yuz marta shart qilsalar ham›, dedilar», dedi.Айман айтди: Мен Оишанинг ҳузурига кирдим ва унга: «Эй мўминларнинг онаси, мен Утба ибн Абу Лаҳабники эдим. Унинг ўғли ва хотини мени сотиб, валойимни ўзларига шарт қилишди. Энди мен кимнинг мавлосиман?» дедим. У: «Эй ўғлгинам, Барира менинг олдимга кирган эди, у мукотаба эди. У: ‹Мени сотиб ол›, деди. Мен: ‹Ҳа›, дедим. У: ‹Эгаларим валойимни шарт қилмагунларича мени сотмайдилар›, деди. Мен: ‹Унда менга сен керак эмассан›, дедим. Буни Набий ﷺ эшитдилар ёки у зотга етиб борди. У зот: ‹Барира нима деди?› дедилар. Мен у зотга хабар бердим. У зот: ‹Уни сотиб ол ва озод қил, улар эса хоҳлаган шартларини қилаверсинлар›, дедилар. Мен уни сотиб олдим ва озод қилдим. Шунда Расулуллоҳ ﷺ: ‹Вало озод қилган кишига тегишлидир, гарчи улар юз марта шарт қилсалар ҳам›, дедилар», деди.

حَدَّثَنَا عُثْمَانُ بْنُ أَحْمَدَ الدَّقَّاقُ , نَا أَبُو قِلابَةَ عَبْدُ الْمَلِكِ بْنُ مُحَمَّدٍ , نَا بَدَلُ بْنُ الْمُحَبَّرِ , نَا عَبْدُ السَّلامِ بْنُ عَجْلانَ , قَالَ : سَمِعْتُ أَبَا يَزِيدَ الْمَدَنِيَّ , يُحَدِّثُ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ , قَالَ : كَانَ لِبَشِيرٍ الصَّغِيرِ مَقْعَدٌ لا يَكَادُ يُخْطِئُهُ عِنْدَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، فَفَقَدَهُ ثَلاثَةَ أَيَّامٍ فَلَمَّا عَادَ إِلَى مَقْعَدِهِ , قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " يَا بَشِيرُ لَمْ أَرَكَ مُنْذُ ثَلاثَةِ أَيَّامٍ , فَقَالَ : بِأَبِي وَأُمِّي ابْتَعْتُ بَعِيرًا مِنْ فُلانٍ فَمَكَثَ عِنْدِي ثُمَّ شَرَدَ , فَجِئْتُ بِهِ فَدَفَعْتُهُ إِلَى صَاحِبِهِ فَقَبِلَهُ مِنِّي , قَالَ : فَكَانَ شَرَطَ لَكَ ذَاكَ ؟ ، قَالَ : لا وَلَكِنْ قَبِلَهُ , فَقَالَ لَهُ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : أَمَا عَلِمْتَ أَنَّ الشُّرُودَ يُرَدُّ مِنْهُ "

Abu Hurayra (roziyallohu anhu) aytdi: Kichkina Bashirning Rasululloh ﷺning huzurlarida deyarli qoldirmaydigan bir oʻrni bor edi. U uch kun koʻrinmadi. Oʻz oʻrniga qaytgach, Rasululloh ﷺ: «Ey Bashir, seni uch kundan beri koʻrmadim», dedilar. U: «Otam-onam sizga fido boʻlsin, men falonchidan bir tuya sotib olgan edim. U menda bir muddat turdi, soʻng qochib ketdi. Men uni topib keltirib, egasiga topshirdim, u ham mendan qabul qildi», dedi. U zot: «U buni senga shart qilganmidi?» dedilar. U: «Yoʻq, lekin qabul qildi», dedi. Shunda Rasululloh ﷺ unga: «Bilmasmiding, qochqoq (hayvon) sababli (savdo) qaytariladi», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу) айтди: Кичкина Баширнинг Расулуллоҳ ﷺнинг ҳузурларида деярли қолдирмайдиган бир ўрни бор эди. У уч кун кўринмади. Ўз ўрнига қайтгач, Расулуллоҳ ﷺ: «Эй Башир, сени уч кундан бери кўрмадим», дедилар. У: «Отам-онам сизга фидо бўлсин, мен фалончидан бир туя сотиб олган эдим. У менда бир муддат турди, сўнг қочиб кетди. Мен уни топиб келтириб, эгасига топширдим, у ҳам мендан қабул қилди», деди. У зот: «У буни сенга шарт қилганмиди?» дедилар. У: «Йўқ, лекин қабул қилди», деди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ унга: «Билмасмидинг, қочқоқ (ҳайвон) сабабли (савдо) қайтарилади», дедилар.

حَدَّثَنَا أَبُو مُحَمَّدِ بْنُ صَاعِدٍ ، نَا سَوَّارُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ الْعَنْبَرِيُّ , نَا عَبْدُ الصَّمَدِ بْنُ عَبْدِ الْوَارِثِ , نَا عَبْدُ السَّلامِ بْنُ مُحَمَّدٍ الْهُجَيْمِيُّ , نَا أَبُو يَزِيدَ الْمَدِينِيُّ ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ , عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ نَحْوَهُ وَفِيهِ , فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " أَمَا إِنَّ الْبَعِيرَ الشَّرُودَ يُرَدُّ "

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan, u Nabiy ﷺdan shunga oʻxshash rivoyat qilinadi. Unda: Rasululloh ﷺ: «Ogoh boʻl, qochqoq tuya sababli (savdo) qaytariladi», dedilar, deyilgan.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан, у Набий ﷺдан шунга ўхшаш ривоят қилинади. Унда: Расулуллоҳ ﷺ: «Огоҳ бўл, қочқоқ туя сабабли (савдо) қайтарилади», дедилар, дейилган.

ثنا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ الْعَزِيزِ ، نَا عَبْدُ الْوَاحِدِ بْنُ غِيَاثٍ , نَا حَمَّادُ بْنُ سَلَمَةَ , عَنْ سِمَاكِ بْنِ حَرْبٍ . ح وَنا مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى بْنِ مِرْدَاسٍ , نَا أَبُو دَاوُدَ السِّجِسْتَانِيُّ ، نَا مُوسَى بْنُ إِسْمَاعِيلَ , وَمُحَمَّدُ بْنُ مَحْبُوبٍ الْمَعْنَى وَاحِدٌ , قَالا : نَا حَمَّادُ بْنُ سَلَمَةَ , عَنْ سِمَاكِ بْنِ حَرْبٍ , عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ , عَنِ ابْنِ عُمَرَ , قَالَ : " كُنْتُ أَبِيعُ الإِبِلَ فَأَبِيعُ بِالدَّنَانِيرِ وَآخُذُ الدَّرَاهِمَ , وَأَبِيعُ بِالدَّرَاهِمِ وَآخُذُ الدَّنَانِيرَ , آخُذُ هَذِهِ مِنْ هَذِهِ , وَأُعْطِي هَذِهِ مِنْ هَذِهِ , فَأَتَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَهُوَ فِي بَيْتِ حَفْصَةَ , فَقُلْتُ : يَا رَسُولَ اللَّهِ ، " رُوَيْدَكَ أَسْأَلُكَ , إِنِّي أَبِيعُ الإِبِلَ بِالْبَقِيعِ , فَأَبِيعُ بِالدَّنَانِيرِ وَآخُذُ الدَّرَاهِمَ , وَأَبِيعُ بِالدَّرَاهِمِ وَآخُذُ الدَّنَانِيرَ , آخُذُ هَذِهِ مِنْ هَذِهِ , وَأُعْطِي هَذِهِ مِنْ هَذِهِ , فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : لا بَأْسَ أَنْ تَأْخُذَهَا بِسِعْرِهَا يَوْمَهَا , مَا لَمْ تَفْتَرِقَا وَبَيْنَكُمَا شَيْءٌ " ، وَقَالَ ابْنُ مَنِيعٍ : فَأَعْطَى هَذِهِ مِنْ هَذِهِ ، فِي الْمَوْضِعَيْنِ جَمِيعًا وَالْبَاقِي مِثْلَهُ

Ibn Umar (roziyallohu anhumo) aytadi: Men Baqiʼda tuyalarni sotardim. Goh dinorga sotib, dirham olardim, goh dirhamga sotib, dinor olardim. Bularning oʻrniga bularni olar, bularning oʻrniga bularni berar edim. Soʻng Rasululloh ﷺ huzurlariga keldim, u zot Hafsaning uyida edilar. Men: «Yo Rasululloh, biroz shoshmang, sizdan soʻramoqchiman. Men Baqiʼda tuyalarni sotaman: goh dinorga sotib, dirham olaman, goh dirhamga sotib, dinor olaman. Bularning oʻrniga bularni olaman, bularning oʻrniga bularni beraman», dedim. Shunda Rasululloh ﷺ: «Toki bir-biringizdan ajralmasdan turib, oʻrtangizda hech narsa (toʻlanmagan) qolmasa, ularni oʻsha kunning narxi bilan olishingda hech qanday gunoh yoʻq», dedilar. Ibn Maniʼ ikkala oʻrinda ham: «Bularning oʻrniga bularni berdi», dedi, qolgani esa xuddi shunday.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо) айтади: Мен Бақиъда туяларни сотардим. Гоҳ динорга сотиб, дирҳам олардим, гоҳ дирҳамга сотиб, динор олардим. Буларнинг ўрнига буларни олар, буларнинг ўрнига буларни берар эдим. Сўнг Расулуллоҳ ﷺ ҳузурларига келдим, у зот Ҳафсанинг уйида эдилар. Мен: «Ё Расулуллоҳ, бироз шошманг, сиздан сўрамоқчиман. Мен Бақиъда туяларни сотаман: гоҳ динорга сотиб, дирҳам оламан, гоҳ дирҳамга сотиб, динор оламан. Буларнинг ўрнига буларни оламан, буларнинг ўрнига буларни бераман», дедим. Шунда Расулуллоҳ ﷺ: «Токи бир-бирингиздан ажралмасдан туриб, ўртангизда ҳеч нарса (тўланмаган) қолмаса, уларни ўша куннинг нархи билан олишингда ҳеч қандай гуноҳ йўқ», дедилар. Ибн Маниъ иккала ўринда ҳам: «Буларнинг ўрнига буларни берди», деди, қолгани эса худди шундай.

نَا مُحَمَّدُ بْنُ سُلَيْمَانَ بْنِ النُّعْمَانِيِّ ، نَا الْحُسَيْنُ بن عَبْدِ الرَّحْمَنِ الْجَرْجَرَائِيّ , , نَا وَكِيعٌ , عَنْ سُفْيَانَ , عَنْ خَالِدٍ الْحَذَّاءِ , عَنْ أَبِي قِلابَةَ ، عَنْ أَبِي الأَشْعَثِ الصَّنْعَانِيِّ ، عَنْ عُبَادَةَ بْنِ الصَّامِتِ , قَالَ : قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " الذَّهَبُ بِالذَّهَبِ , وَالْفِضَّةُ بِالْفِضَّةِ , وَالتَّمْرُ بِالتَّمْرِ , وَالْبُرُّ بِالْبُرِّ , وَالشَّعِيرُ بِالشَّعِيرِ , وَالْمِلْحُ بِالْمِلْحِ , مثلا بِمِثْلٍ , يَدًا بِيَدٍ , فَإِذَا اخْتَلَفَتْ هَذِهِ الأَصْنَافُ ، فَبِيعُوا كَيْفَ شِئْتُمْ إِذَا كَانَ يَدًا بِيَدٍ "

Uboda ibn Somit (roziyallohu anhu) aytdi: Rasululloh ﷺ: «Oltin oltinga, kumush kumushga, xurmo xurmoga, bugʻdoy bugʻdoyga, arpa arpaga va tuz tuzga — misli misliga, qoʻlma-qoʻl (boʻlsin). Bu turlar bir-biridan farq qilsa, qoʻlma-qoʻl boʻlgani holda, xohlaganingizcha sotinglar», dedilar.Убода ибн Сомит (розияллоҳу анҳу) айтди: Расулуллоҳ ﷺ: «Олтин олтинга, кумуш кумушга, хурмо хурмога, буғдой буғдойга, арпа арпага ва туз тузга — мисли мислига, қўлма-қўл (бўлсин). Бу турлар бир-биридан фарқ қилса, қўлма-қўл бўлгани ҳолда, хоҳлаганингизча сотинглар», дедилар.

نَا أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ الْحَسَنِ الدَّيْنَوَرِيُّ , نَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ الْحَسَنِ الْهَمْدَانِيُّ , نَا مُحَمَّدُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ الْجَعْفَرِيُّ , نَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ سَلَمَةَ بْنِ أَسْلَمَ , عَنْ أَبِيهِ , أَنَّ بُسْرَ بْنَ سَعِيدٍ ، حَدَّثَهُ , عَنْ مَعْمَرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ , أَنَّهُ أَرْسَلَ غُلامَهُ بِصَاعِ بُرٍّ , فَقَالَ : بِعْهُ وَاشْتَرِ بِهِ شَعِيرًا , فَذَهَبَ الْغُلامُ فَأَخَذَ صَاعًا وَزِيَادَةَ بَعْضِ الصَّاعِ , فَلَمَّا جَاءَ أَخْبَرَهُ بِذَلِكَ , فَقَالَ مَعْمَرٌ : " لِمَ فَعَلْتَ ؟ انْطَلِقْ فَرُدَّهُ وَلا تَأْخُذَنَّ إِلا مثلا بِمِثْلٍ , فَإِنِّي كُنْتُ أَسْمَعُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ , يَقُولُ : الطَّعَامُ بِالطَّعَامِ ، يَعْنِي مثلا بِمِثْلٍ ، وَكَانَ طَعَامُنَا يَوْمَئِذٍ الشَّعِيرَ , قَالَ : فَإِنَّهُ لَيْسَ مِثْلَهُ , قَالَ : إِنِّي أَخَافُ أَنْ يُضَارِعَ "

Maʼmar ibn Abdulloh (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, u oʻz xizmatkorini bir soʼ bugʻdoy bilan yuborib: «Buni sotgin va evaziga arpa sotib olgin», dedi. Xizmatkor borib, bir soʼ va soʼning bir qismicha ortiq (arpa) oldi. Kelganida, unga shuni xabar qildi. Shunda Maʼmar: «Nega bunday qilding? Bor, uni qaytar va faqat misli mislicha (teng) olgin. Chunki men Rasululloh ﷺning: ‹Taom taomga›, yaʼni misli mislicha (teng boʻlsin), deyayotganlarini eshitar edim. Oʻsha kunlari bizning taomimiz arpa edi», dedi. (Xizmatkor): «Axir u unga oʻxshamaydi-ku», dedi. U: «Men ularning bir-biriga oʻxshab qolishidan qoʻrqaman», dedi.Маъмар ибн Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, у ўз хизматкорини бир сў буғдой билан юбориб: «Буни сотгин ва эвазига арпа сотиб олгин», деди. Хизматкор бориб, бир сў ва сўнинг бир қисмича ортиқ (арпа) олди. Келганида, унга шуни хабар қилди. Шунда Маъмар: «Нега бундай қилдинг? Бор, уни қайтар ва фақат мисли мислича (тенг) олгин. Чунки мен Расулуллоҳ ﷺнинг: ‹Таом таомга›, яъни мисли мислича (тенг бўлсин), деяётганларини эшитар эдим. Ўша кунлари бизнинг таомимиз арпа эди», деди. (Хизматкор): «Ахир у унга ўхшамайди-ку», деди. У: «Мен уларнинг бир-бирига ўхшаб қолишидан қўрқаман», деди.

نَا أَبُو بَكْرٍ النَّيْسَابُورِيُّ ، حَدَّثَنَا يُونُسُ بْنُ عَبْدِ الأَعْلَى , نَا ابْنُ وَهْبٍ , أَخْبَرَنِي عَمْرُو بْنُ الْحَارِثِ , أَنَّ أَبَا النَّضْرِ ، حَدَّثَهُ , أَنَّ بُسْرَ بْنَ سَعِيدٍ ، حَدَّثَهُ , عَنْ مَعْمَرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ , أَنَّهُ أَرْسَلَ غُلامَهُ بِصَاعِ قَمْحٍ , فَقَالَ : بِعْهُ ثُمَّ اشْتَرِ بِهِ شَعِيرًا , فَذَهَبَ الْغُلامُ فَأَخَذَ صَاعًا وَزِيَادَةَ بَعْضِ صَاعٍ , فَلَمَّا جَاءَ مَعْمَرًا أَخْبَرَهُ بِذَلِكَ , فَقَالَ لَهُ مَعْمَرٌ : " لِمَ دَخَلْتَ هَذَا ؟ انْطَلِقْ فَرُدَّهُ , وَلا تَأْخُذَنَّ إِلا مثلا بِمِثْلٍ , فَإِنِّي كُنْتُ أَسْمَعُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ , يَقُولُ : الطَّعَامُ بِالطَّعَامِ مثلا بِمِثْلٍ , وَكَانَ طَعَامُنَا يَوْمَئِذٍ الشَّعِيرَ , قِيلَ : فَإِنَّهُ لَيْسَ لَهُ مثلا , قَالَ : فَإِنِّي أَخَافُ أَنْ يُضَارِعَ "

Maʼmar ibn Abdulloh (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: U oʻz xizmatkorini bir soʼ bugʻdoy bilan (bozorga) yuborib: «Buni sotgin, soʻng evaziga arpa sotib olgin», dedi. Xizmatkor borib, bir soʼ va undan ortiqroq (arpa) oldi. Maʼmarning oldiga kelganida, unga shuni xabar qildi. Shunda Maʼmar unga: «Nega bunday qilding? Bor, uni qaytar, faqat misli mislicha (teng) olgin. Chunki men Rasululloh ﷺ ning: ‹Taom taomga misli mislicha (teng boʻlsin)› — deyayotganlarini eshitar edim», dedi. (Roviy) dedi: «Oʻsha kunlari bizning taomimiz arpa edi.» Unga (Maʼmarga): «Axir bu unga oʻxshamaydi-ku (bir xil tur emas-ku)?» deyildi. U: «Men ularning bir-biriga oʻxshab qolishidan (ribo aralashib ketishidan) qoʻrqaman», dedi.Маъмар ибн Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: У ўз хизматкорини бир сў буғдой билан (бозорга) юбориб: «Буни сотгин, сўнг эвазига арпа сотиб олгин», деди. Хизматкор бориб, бир сў ва ундан ортиқроқ (арпа) олди. Маъмарнинг олдига келганида, унга шуни хабар қилди. Шунда Маъмар унга: «Нега бундай қилдинг? Бор, уни қайтар, фақат мисли мислича (тенг) олгин. Чунки мен Расулуллоҳ ﷺ нинг: ‹Таом таомга мисли мислича (тенг бўлсин)› — деяётганларини эшитар эдим», деди. (Ровий) деди: «Ўша кунлари бизнинг таомимиз арпа эди.» Унга (Маъмарга): «Ахир бу унга ўхшамайди-ку (бир хил тур эмас-ку)?» дейилди. У: «Мен уларнинг бир-бирига ўхшаб қолишидан (рибо аралашиб кетишидан) қўрқаман», деди.

نَا مُحَمَّدُ بْنُ هَارُونَ أَبُو حَامِدٍ ، نَا عَلِيُّ بْنُ مُسْلِمٍ , أنا أَبُو دَاوُدَ ، نَا شُعْبَةُ , عَنْ عَبْدِ اللَّهِ الزَّعْفَرَانِيِّ , قَالَ : سَمِعْتُ أَبَا الْمُتَوَكِّلِ النَّاجِيَّ , عَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ ، قَالَ : قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " الآخِذُ وَالْمُعْطِي مِنَ الرِّبَا سَوَاءٌ "

Abu Said al-Xudriy (roziyallohu anhu) aytdi: Rasululloh ﷺ: «Riboda oluvchi ham, beruvchi ham barobardir», dedilar.Абу Саид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу) айтди: Расулуллоҳ ﷺ: «Рибода олувчи ҳам, берувчи ҳам баробардир», дедилар.

نَا أَبُو إِسْحَاقَ نَهْشَلُ بْنُ دَارِمٍ التَّمِيمِي ُّ نَا عَلِيُّ بْنُ حَرْبٍ , نَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ مُحَمَّدٍ الشَّافِعِيُّ قَالَ سَمِعْتُ أَبِي مُحَمَّدُ بْنُ الْعَبَّاسِ ، يُحَدِّثُ عَنْ عُمَرَ بْنِ مُحَمَّدٍ , عَنْ أَبِيهِ عَنْ جَدِّه ْ عَلِيِّ بْنِ أَبِي طَالِبٍ , قَالَ : قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " الدِّينَارُ بِالدِّينَارِ , وَالدِّرْهَمُ بِالدِّرْهَمِ لا فَضْلَ بَيْنَهُمَا , مَنْ كَانَتْ لَهُ حَاجَةٌ بِوَرِقٍ فَلْيَصْرِفْهَا بِذَهَبٍ , وَإِنْ كَانَتْ لَهُ حَاجَةٌ بِذَهَبٍ ، فَلْيَصْرِفْهَا بِوَرِقٍ , وَالصَّرْفُ هَاءٌ وَهَاءٌ "

Ali ibn Abu Tolib (roziyallohu anhu) aytdi: Rasululloh ﷺ: «Dinor dinorga, dirham dirhamga (boʻlsin), ular oʻrtasida ortiqchalik boʻlmasin. Kimning kumushga hojati boʻlsa, uni oltinga almashtirsin; kimning oltinga hojati boʻlsa, uni kumushga almashtirsin. Almashuv esa qoʻlma-qoʻl boʻladi», dedilar.Али ибн Абу Толиб (розияллоҳу анҳу) айтди: Расулуллоҳ ﷺ: «Динор динорга, дирҳам дирҳамга (бўлсин), улар ўртасида ортиқчалик бўлмасин. Кимнинг кумушга ҳожати бўлса, уни олтинга алмаштирсин; кимнинг олтинга ҳожати бўлса, уни кумушга алмаштирсин. Алмашув эса қўлма-қўл бўлади», дедилар.

ثنا عَلِيُّ بْنُ أَحْمَدَ بْنِ الْهَيْثَمِ الْعَكْبَرِيُّ , نَا عِيسَى بْنُ أَبِي حَرْبٍ الصَّفَّارُ , نَا يَحْيَى بْنُ أَبِي بُكَيْرٍ , نَا أَبُو يُوسُفَ ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عُبَيْدِ اللَّهِ , عَنِ الْحَكَمِ , عَنْ مِقْسَمٍ , عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ , أَنّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، قَالَ " فِي خُطْبَتِهِ فِي حَجَّتِهِ : أَلا وَإِنَّ الْمُسْلِمَ أَخُو الْمُسْلِمِ , لا يَحِلُّ لَهُ دَمُهُ وَلا شَيْءٌ مِنْ مَالِهِ إِلا بِطِيبِ نَفْسِهِ , أَلا هَلْ بَلَّغْتُ ؟ ، قَالُوا : نَعَمْ , قَالَ : اللَّهُمَّ اشْهَدْ "

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ hajlaridagi xutbalarida: «Ogoh boʻlinglar, musulmon musulmonning birodaridir. Uning qoni ham, molidan biror narsa ham — koʻngli rozi boʻlmasa — unga halol emas. Ogoh boʻlinglar, yetkazdimmi?» dedilar. Ular: «Ha», deyishdi. U zot: «Allohim, Oʻzing guvoh boʻl», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ ҳажларидаги хутбаларида: «Огоҳ бўлинглар, мусулмон мусулмоннинг биродаридир. Унинг қони ҳам, молидан бирор нарса ҳам — кўнгли рози бўлмаса — унга ҳалол эмас. Огоҳ бўлинглар, етказдимми?» дедилар. Улар: «Ҳа», дейишди. У зот: «Аллоҳим, Ўзинг гувоҳ бўл», дедилар.

نَا مُحَمَّدُ بْنُ سَهْلِ بْنِ الْفَضْلِ الْكَاتِبُ , نَا عَلِيُّ بْنُ حَرْبٍ , نَا إِسْحَاقُ بْنُ عَبْدِ الْوَاحِدِ , نَا دَاوُدُ بْنُ الزِّبْرِقَانِ , نَا حُمَيْدٌ , عَنْ أَنَسٍ , قَالَ : قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " لا يَشْرَبَنَّ أَحَدُكُمْ مَاءَ أَخِيهِ ، إِلا بِطَيْبَةٍ مِنْ نَفْسِهِ "

Anas (roziyallohu anhu) aytdi: Rasululloh ﷺ: «Sizlardan biringiz birodarining suvini uning koʻngli rozi boʻlmasa aslo ichmasin», dedilar.Анас (розияллоҳу анҳу) айтди: Расулуллоҳ ﷺ: «Сизлардан бирингиз биродарининг сувини унинг кўнгли рози бўлмаса асло ичмасин», дедилар.

نَا مُحَمَّدُ بْنُ عُبَيْدِ بْنِ الْعَلاءِ الْكَاتِبُ , نَا عَلِيُّ بْنُ حَرْبٍ , نَا زَيْدُ بْنُ الْحُبَابِ , عَنْ عَبْدِ الْمَلِكِ بْنِ الْحَسَنِ الأَحْوَلِ مَوْلَى مَرْوَانَ بْنِ الْحَكَمِ , حَدَّثَنِي عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ أَبِي سَعِيدٍ , حَدَّثَنِي عُمَارَةُ بْنُ حَارِثَةَ الضَّمْرِيُّ , ذَكَرَ عَنْ عَمْرِو بْنِ يَثْرِبِيٍّ , قَالَ : شَهِدْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ " فِي حَجَّةِ الْوَدَاعِ بِمِنًى ، فَسَمِعْتُهُ يَقُولُ : لا يَحِلُّ لامْرِئٍ مِنْ مَالِ أَخِيهِ شَيْءٌ إِلا مَا طَابَتْ بِهِ نَفْسُهُ , فَقُلْتُ حِينَئِذٍ : يَا رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، أَرَأَيْتَ إِنْ لَقِيتُ غَنَمَ ابْنِ عَمٍّ لِي فَأَخَذْتُ مِنْهَا شَاةً ، فَاجْتَزَرْتُهَا أَعَلَيَّ فِي ذَلِكَ شَيْءٌ ؟ ، قَالَ : إِنْ لَقِيتَهَا نَعْجَةً تَحْمِلُ شَفْرَةً وَأَزْنَادًا فَلا تَمَسَّهَا "

Amr ibn Yasribiy (roziyallohu anhu) aytdi: Men Vidolashuv hajida Minoda Rasululloh ﷺ bilan birga boʻldim va u zotning shunday deyotganlarini eshitdim: «Kishiga birodarining molidan biror narsa — koʻngli rozi boʻlgan narsadan boshqasi — halol emas». Men oʻshanda: «Yo Rasululloh, aytingchi, agar amakivachchamning qoʻylariga duch kelsam va ulardan bir qoʻyni olib soʻysam, buning uchun menga biror narsa (gunoh) boʻladimi?» dedim. U zot: «Agar unga pichoq va chaqmoq toshlarini koʻtarib yurgan qoʻy holida duch kelsang ham, unga tegma», dedilar.Амр ибн Ясрибий (розияллоҳу анҳу) айтди: Мен Видолашув ҳажида Минода Расулуллоҳ ﷺ билан бирга бўлдим ва у зотнинг шундай деётганларини эшитдим: «Кишига биродарининг молидан бирор нарса — кўнгли рози бўлган нарсадан бошқаси — ҳалол эмас». Мен ўшанда: «Ё Расулуллоҳ, айтингчи, агар амакиваччамнинг қўйларига дуч келсам ва улардан бир қўйни олиб сўйсам, бунинг учун менга бирор нарса (гуноҳ) бўладими?» дедим. У зот: «Агар унга пичоқ ва чақмоқ тошларини кўтариб юрган қўй ҳолида дуч келсанг ҳам, унга тегма», дедилар.

وَأَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ الْعَزِيزِ , نَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبَّادٍ الْمَكِّيُّ , نَا حَاتِمُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ , نَا عَبْدُ الْمَلِكِ بْنُ الْحَسَنِ , عَنْ عُمَارَةَ بْنِ حَارِثَةَ , عَنْ عَمْرِو بْنِ يَثْرِبِيٍّ , قَالَ : " خَطَبَنَا رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ , فَقَالَ : أَلا وَلا يَحِلُّ لامْرِئٍ مُسْلِمٍ مِنْ مَالِ أَخِيهِ شَيْءٌ إِلا بِطَيْبَةِ نَفْسٍ مِنْهُ , قَالَ : قُلْتُ : يَا رَسُولَ اللَّهِ ، إِنْ لَقِيتُ غَنَمَ ابْنِ عَمِّي , ذَكَرَ بَاقِي الْحَدِيثِ , وَقَالَ فِيهِ : إِنْ لَقِيتَهَا نَعْجَةً تَحْمِلُ شَفْرَةً وَأَزْنَادًا بِخَبْتِ الْجَمِيشِ أَرْضٌ بَيْنَ مَكَّةَ , وَالْجَارِ أَرْضٌ لَيْسَ فِيهَا أُنَيْسٌ " ، وَهَذَا إِلا أَنَّهُ أُسْقِطَ مِنْهُ ابْنُ أَبِي سَعِيدٍ ، وَالأَوَّلُ أَصَحُّ

Amr ibn Yasribiy (roziyallohu anhu) aytdi: Rasululloh ﷺ bizga xutba qilib: «Ogoh boʻlinglar, musulmon kishiga birodarining molidan biror narsa — uning koʻngli rozi boʻlmasa — halol emas», dedilar. (Roviy) dedi: Men: «Yo Rasululloh, agar amakivachchamning qoʻylariga duch kelsam...» dedim — soʻng hadisning qolganini zikr qildi. Unda: «Agar unga Xabtul Jamishda — u Makka bilan Jor oʻrtasidagi, hech kim yoʻq yerdir — pichoq va chaqmoq toshlarini koʻtarib yurgan qoʻy holida duch kelsang ham», deyilgan. Bu ham xuddi oʻsha (rivoyat)dir, faqat undan Ibn Abu Said tushib qolgan; birinchisi esa sahihroqdir.Амр ибн Ясрибий (розияллоҳу анҳу) айтди: Расулуллоҳ ﷺ бизга хутба қилиб: «Огоҳ бўлинглар, мусулмон кишига биродарининг молидан бирор нарса — унинг кўнгли рози бўлмаса — ҳалол эмас», дедилар. (Ровий) деди: Мен: «Ё Расулуллоҳ, агар амакиваччамнинг қўйларига дуч келсам...» дедим — сўнг ҳадиснинг қолганини зикр қилди. Унда: «Агар унга Хабтул Жамишда — у Макка билан Жор ўртасидаги, ҳеч ким йўқ ердир — пичоқ ва чақмоқ тошларини кўтариб юрган қўй ҳолида дуч келсанг ҳам», дейилган. Бу ҳам худди ўша (ривоят)дир, фақат ундан Ибн Абу Саид тушиб қолган; биринчиси эса саҳиҳроқдир.

نَا الْحُسَيْنُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ ، نَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ شَبِيبٍ , نَا يَحْيَى بْنُ إِبْرَاهِيمَ بْنِ أَبِي قُتَيْلَةَ , نَا الْحَارِثُ بْنُ مُحَمَّدٍ الْفِهْرِيُّ , عَنْ يَحْيَى بْنِ سَعِيدٍ , عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ , أَنّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، قَالَ : " لا يَحِلُّ مَالُ امْرِئٍ مُسْلِمٍ إِلا بِطِيبِ نَفْسِهِ "

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ: «Musulmon kishining moli uning koʻngli rozi boʻlmasa halol boʻlmaydi», dedilar.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ: «Мусулмон кишининг моли унинг кўнгли рози бўлмаса ҳалол бўлмайди», дедилар.

ثنا أَبُو الْعَبَّاسِ الْفَضْلُ بْنُ أَحْمَدَ بْنِ مَنْصُورٍ الزُّبَيْدِيُّ جَارُ الْبَعَرَانِيِّ , نَا عَبْدُ الأَعْلَى بْنُ حَمَّادٍ , نَا حَمَّادُ بْنُ سَلَمَةَ , عَنْ عَلِيِّ بْنِ زَيْدِ بْنِ جُدْعَانَ , عَنْ أَبِي حُرَّةَ الرَّقَاشِيِّ ، عَنْ عَمِّهِ أَنّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، قَالَ : " لا يَحِلُّ مَالُ امْرِئٍ مُسْلِمٍ إِلا عَنْ طَيِّبِ نَفْسٍ " ، نَا إِسْحَاقُ بْنُ مُحَمَّدٍ الزَّيَّاتُ , نَا يُوسُفُ بْنُ مُوسَى , نَا حَجَّاجُ بْنُ مِنْهَالٍ , نَا حَمَّادُ بْنُ سَلَمَةَ , بِإِسْنَادِهِ نَحْوَهُ

Abu Hurra ar-Raqoshiy amakisidan rivoyat qiladiki, Nabiy ﷺ: «Musulmon kishining moli koʻngil roziligisiz halol boʻlmaydi», dedilar. Hammod ibn Salama ham oʻz sanadi bilan shunga oʻxshash rivoyat qildi.Абу Ҳурра ар-Рақоший амакисидан ривоят қиладики, Набий ﷺ: «Мусулмон кишининг моли кўнгил розилигисиз ҳалол бўлмайди», дедилар. Ҳаммод ибн Салама ҳам ўз санади билан шунга ўхшаш ривоят қилди.

ثنا أَبُو طَالِبٍ الْكَاتِبُ عَلِيُّ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ بْنِ الْجَهْمِ ، نَا جَعْفَرُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ فُضَيْلٍ , ثنا عَمْرُو بْنُ عُثْمَانَ , نَا أَبُو شِهَابٍ ، عَنِ الأَعْمَشِ ، عَنْ أَبِي وَائِلٍ ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ , قَالَ : قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " حُرْمَةُ مَالِ الْمُؤْمِنِ كَحُرْمَةِ دَمِهِ "

Abdulloh (ibn Masʼud roziyallohu anhu) aytdi: Rasululloh ﷺ: «Moʻminning moli hurmati uning qoni hurmatidekdir», dedilar.Абдуллоҳ (ибн Масъуд розияллоҳу анҳу) айтди: Расулуллоҳ ﷺ: «Мўминнинг моли ҳурмати унинг қони ҳурматидекдир», дедилар.

ثنا يَعْقُوبُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ الْبَزَّارُ , نَا الْحَسَنُ بْنُ عَرَفَةَ , نَا عَبَّادُ بْنُ الْعَوَّامِ , عَنْ سُفْيَانَ بْنِ حُسَيْنٍ , عَنِ الزُّهْرِيِّ ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ كَعْبِ بْنِ مَالِكٍ , عَنْ أَبِيهِ أَنّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مَرَّ بِهِ وَهُوَ لازِمٌ غَرِيمًا لَهُ , فَقَالَ : يَا رَسُولَ اللَّهِ ، " غَرِيمٌ لِي , فَقَالَ : هَلْ لَكَ , يَعْنِي أَنْ تَأْخُذَ النِّصْفَ ؟ وَقَالَ بِيَدِهِ , فَقُلْتُ : نَعَمْ يَا رَسُولَ اللَّهِ , فَأَخَذَ الشَّطْرَ وَتَرَكَ الشَّطْرَ , أَوْ قَالَ النِّصْفَ "

Kaʼb ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Nabiy ﷺ uning yonidan oʻtdilar, u esa qarzdorini qoʻyib yubormay ushlab turgan edi. U: «Yo Rasululloh, bu mening qarzdorim», dedi. U zot: «Yarmini olsang boʻlmaydimi?» dedilar va qoʻllari bilan ishora qildilar. Men: «Ha, yo Rasululloh», dedim. Shunda u yarmini oldi va yarmini tark qildi.Каъб ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Набий ﷺ унинг ёнидан ўтдилар, у эса қарздорини қўйиб юбормай ушлаб турган эди. У: «Ё Расулуллоҳ, бу менинг қарздорим», деди. У зот: «Ярмини олсанг бўлмайдими?» дедилар ва қўллари билан ишора қилдилар. Мен: «Ҳа, ё Расулуллоҳ», дедим. Шунда у ярмини олди ва ярмини тарк қилди.

ثنا أَبُو حَامِدٍ مُحَمَّدُ بْنُ هَارُونَ الْحَضْرَمِيُّ , نَا أَبُو عَمَّارٍ الْحُسَيْنُ بْنُ حُرَيْثٍ , نَا عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ أَبِي حَازِمٍ . ح وَنا أَبُو بَكْرٍ النَّيْسَابُورِيُّ , نَا يُونُسُ بْنُ عَبْدِ الأَعْلَى , نَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ وَهْبٍ , أَخْبَرَنِي سُلَيْمَانُ بْنُ بِلالٍ , جَمِيعًا عَنْ كَثِيرِ بْنِ زَيْدٍ , عَنِ الْوَلِيدِ بْنِ رَبَاحٍ , عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ , أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، قَالَ : " الْمُسْلِمُونَ عَلَى شُرُوطِهِمْ , وَالصُّلْحُ جَائِزٌ بَيْنَ الْمُسْلِمِينَ " ، لَفْظُ يُونُسَ , وَقَالَ الآخَرُ : " بَيْنَ النَّاسِ "

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ: «Musulmonlar oʻz shartlari ustidadirlar, sulh esa musulmonlar oʻrtasida joizdir», dedilar. Bu Yunusning lafzi; boshqasi esa: «odamlar oʻrtasida», dedi.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ: «Мусулмонлар ўз шартлари устидадирлар, сулҳ эса мусулмонлар ўртасида жоиздир», дедилар. Бу Юнуснинг лафзи; бошқаси эса: «одамлар ўртасида», деди.

ثنا أَبُو عَبْدِ اللَّهِ الْفَارِسِيُّ مِنْ أَصْلِهِ , نَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ الْحُسَيْنِ الْمِصِّيصِيُّ , نَا عَفَّانُ , نَا حَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ , عَنْ ثَابِتٍ , عَنْ أَبِي رَافِعٍ ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ , قَالَ : قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " الصُّلْحُ جَائِزٌ بَيْنَ الْمُسْلِمِينَ " ، هَكَذَا كَانَ فِي أَصْلِهِ

Abu Hurayra (roziyallohu anhu) aytdi: Rasululloh ﷺ: «Sulh musulmonlar oʻrtasida joizdir», dedilar. Uning asl nusxasida shunday edi.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу) айтди: Расулуллоҳ ﷺ: «Сулҳ мусулмонлар ўртасида жоиздир», дедилар. Унинг асл нусхасида шундай эди.

ثنا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ غَيْلانَ الْخَزَّارُ , نَا مُحَمَّدُ بْنُ يَزِيدَ الآدَمِيُّ أَبُو جَعْفَرٍ , نَا أَبُو مُعَاوِيَةَ ، عَنْ كَثِيرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرِو بْنِ عَوْفٍ الْمُزَنِيِّ , عَنْ أَبِيهِ , عَنْ جَدِّهِ عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، قَالَ : " الْمُسْلِمُونَ عِنْدَ شُرُوطِهِمْ , إِلا شَرْطًا حَرَّمَ حَلالا ، أَوْ أَحَلَّ حَرَامًا "

Amr ibn Avf al-Muzaniy (roziyallohu anhu)dan, u Nabiy ﷺdan rivoyat qilinadi: U zot: «Musulmonlar oʻz shartlari ustidadirlar — halolni harom qilgan yoki haromni halol qilgan shartdan boshqasida», dedilar.Амр ибн Авф ал-Музаний (розияллоҳу анҳу)дан, у Набий ﷺдан ривоят қилинади: У зот: «Мусулмонлар ўз шартлари устидадирлар — ҳалолни ҳаром қилган ёки ҳаромни ҳалол қилган шартдан бошқасида», дедилар.

ثنا رِضْوَانُ بْنُ أَحْمَدَ بْنِ إِسْحَاقَ بْنِ جَالِينُوسَ الصَّيْدَلانِيُّ , حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِي الدُّنْيَا , نَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ زُرَارَةَ , نَا عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ , عَنْ خُصَيْفٍ , عَنْ عُرْوَةَ , عَنْ عَائِشَةَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهَا , عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، قَالَ : " الْمُسْلِمُونَ عِنْدَ شُرُوطِهِمْ مَا وَافَقَ الْحَقَّ "

Oisha (roziyallohu anho)dan, u Nabiy ﷺdan rivoyat qilinadi: U zot: «Musulmonlar oʻz shartlari ustidadirlar — haqqa muvofiq boʻlganida», dedilar.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан, у Набий ﷺдан ривоят қилинади: У зот: «Мусулмонлар ўз шартлари устидадирлар — ҳаққа мувофиқ бўлганида», дедилар.

وَعَنْ خُصَيْفٍ , عَنْ عَطَاءِ بْنِ أَبِي رَبَاحٍ , عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ , عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، قَالَ : " الْمُسْلِمُونَ عَلَى شُرُوطِهِمْ مَا وَافَقَ الْحَقَّ مِنْ ذَلِكَ "

Xusayfdan, u Ato ibn Abu Robohdan, u Anas ibn Molikdan, u Rasululloh ﷺdan rivoyat qiladi: U zot: «Musulmonlar oʻz shartlari ustidadirlar — shulardan haqqa muvofiq boʻlganida», dedilar.Хусайфдан, у Ато ибн Абу Робоҳдан, у Анас ибн Моликдан, у Расулуллоҳ ﷺдан ривоят қилади: У зот: «Мусулмонлар ўз шартлари устидадирлар — шулардан ҳаққа мувофиқ бўлганида», дедилар.

نَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ الْعَزِيزِ ، نَا سُوَيْدُ بْنُ سَعِيدٍ , نَا عَبْدُ الْحَمِيدِ . ح وَنا أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ زِيَادٍ نَا مُحَمَّدُ بْنُ حَمَّادِ بْنِ مَاهَانَ , نَا عِيسَى بْنُ إِبْرَاهِيمَ الْبِرَكِيُّ , نَا عَبْدُ الْحَمِيدِ بْنُ الْحَسَنِ الْهِلالِيُّ , نَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُنْكَدِرِ , عَنْ جَابِرٍ , قَالَ : قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " كُلُّ مَعْرُوفٍ صَدَقَةٌ , وَمَا أَنْفَقَ الرَّجُلُ عَلَى أَهْلِهِ وَنَفْسِهِ كُتِبَ لَهُ صَدَقَةً , وَمَا وَقَى بِهِ الْمَرْءُ عِرْضَهُ كُتِبَ لَهُ بِهِ صَدَقَةً , وَمَا أَنْفَقَ الْمُؤْمِنُ مِنْ نَفَقَةٍ فَإِنَّ خَلَفَهَا عَلَى اللَّهِ ضَامِنٌ , إِلا مَا كَانَ فِي بُنْيَانٍ أَوْ مَعْصِيَةٍ " ، فَقُلْتُ لِمُحَمَّدِ بْنِ الْمُنْكَدِرِ : مَا يَعْنِي وَقَى بِهِ الرَّجُلُ عِرْضَهُ ؟ ، قَالَ : أَنْ يُعْطِيَ الشَّاعِرَ وَذَا اللِّسَانِ الْمُتَّقَى

Jobir (roziyallohu anhu) aytdi: Rasululloh ﷺ: «Har bir yaxshilik sadaqadir. Kishi oʻz ahliga va oʻziga sarflagan narsa unga sadaqa qilib yoziladi. Kishi oʻz obroʻyini himoya qilgan narsa ham unga sadaqa qilib yoziladi. Moʻmin qanday nafaqa sarflasa, uning oʻrnini toʻldirishni Alloh zimmasiga olgandir — bino (qurish)ga yoki maʼsiyatga sarflanganidan boshqasi», dedilar. Men Muhammad ibn al-Munkadirga: «Kishining oʻz obroʻyini himoya qilgani nima degani?» dedim. U: «Shoirga va tilidan qoʻrqiladigan kishiga (biror narsa) berishidir», dedi.Жобир (розияллоҳу анҳу) айтди: Расулуллоҳ ﷺ: «Ҳар бир яхшилик садақадир. Киши ўз аҳлига ва ўзига сарфлаган нарса унга садақа қилиб ёзилади. Киши ўз обрўйини ҳимоя қилган нарса ҳам унга садақа қилиб ёзилади. Мўмин қандай нафақа сарфласа, унинг ўрнини тўлдиришни Аллоҳ зиммасига олгандир — бино (қуриш)га ёки маъсиятга сарфланганидан бошқаси», дедилар. Мен Муҳаммад ибн ал-Мункадирга: «Кишининг ўз обрўйини ҳимоя қилгани нима дегани?» дедим. У: «Шоирга ва тилидан қўрқиладиган кишига (бирор нарса) беришидир», деди.

ثنا أَبُو بَكْرٍ النَّيْسَابُورِيُّ ، نَا مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى , نَا الْهَيْثَمُ بْنُ جَمِيلٍ , نَا هُشَيْمٌ , نَا مُوسَى بْنُ السَّائِبِ , عَنْ قَتَادَةَ , عَنِ الْحَسَنِ , عَنْ سَمُرَةَ , عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، قَالَ : " مَنْ عَرَفَ مَتَاعَهُ عِنْدَ رَجُلٍ أَخَذَهُ , وَطَلَبَ ذَلِكَ الَّذِي اشْتَرَى مِنْهُ "

Samura (roziyallohu anhu)dan, u Nabiy ﷺdan rivoyat qilinadi: U zot: «Kim oʻz molini bir kishining huzurida tanisa, uni oladi; (xaridor) esa oʻzi undan sotib olgan kishini talab qiladi», dedilar.Самура (розияллоҳу анҳу)дан, у Набий ﷺдан ривоят қилинади: У зот: «Ким ўз молини бир кишининг ҳузурида таниса, уни олади; (харидор) эса ўзи ундан сотиб олган кишини талаб қилади», дедилар.

نَا أَبُو طَالِبٍ الْكَاتِبُ عَلِيُّ بْنُ مُحَمَّدٍ , نَا حَمَّادُ بْنُ الْحَسَنِ , نَا عَمْرُو بْنُ عَوْنٍ . ح وثنا مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى بْنِ مِرْدَاسٍ , نَا أَبُو دَاوُدَ ، نَا عَمْرُو بْنُ عَوْنٍ , نَا هُشَيْمٌ , عَنْ مُوسَى بْنِ السَّائِبِ , عَنْ قَتَادَةَ , عَنِ الْحَسَنِ , عَنْ سَمُرَةَ , قَالَ : قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " مَنْ وَجَدَ عَيْنَ مَالِهِ عِنْدَ رَجُلٍ فَهُوَ أَحَقُّ بِهِ , وَيَتْبَعُ الْبَيْعَ مَنْ بَاعَهُ "

Samura ibn Jundub (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ: «Kim oʻz molining ayni oʻzini bir kishining qoʻlida topsa, u oʻsha molga (boshqalardan) haqliroqdir. Xaridor esa molni unga sotgan kishini taʼqib qilsin (undan haqini undirsin)», — dedilar.Самура ибн Жундуб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ: «Ким ўз молининг айни ўзини бир кишининг қўлида топса, у ўша молга (бошқалардан) ҳақлироқдир. Харидор эса молни унга сотган кишини таъқиб қилсин (ундан ҳақини ундирсин)», — дедилар.

نَا أَبُو بَكْرٍ النَّيْسَابُورِيُّ ، نَا الْمَيْمُونِيُّ ، قَالَ : ذَكَرْتُ لأَحْمَدَ بْنِ حَنْبَلٍ , فَقَالَ لِي : اذْهَبْ إِلَى حَدِيثٍ رَوَاهُ هُشَيْمٌ , عَنْ مُوسَى بْنِ السَّائِبِ , عَنْ قَتَادَةَ , عَنِ الْحَسَنِ , عَنْ سَمُرَةَ , عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، قَالَ : " مَنْ وَجَدَ مَالَهُ عِنْدَ رَجُلٍ فَهُوَ أَحَقُّ بِهِ , وَيَتْبَعُ الْمُشْتَرِي مَنْ بَاعَهُ " ، قَالَ أَحْمَدُ : حَدَّثَنَاهُ بَعْضُ أَصْحَابِنَا , عَنْ هُشَيْمٍ , وَقَدْ حَدَّثَ عَنْهُ هُشَيْمٌ بِغَيْرِ شَيْءٍ , وَرَوَى النَّاسُ عَنْهُ ، وَهُوَ ثِقَةٌ , وَرَوَى عَنْهُ شُعْبَةُ , وَكَنَّاهُ أَبَا سَعْدَةَ

Al-Maymuniy aytdi: Men Ahmad ibn Hanbalga (bu haqda) zikr qildim, u menga: «Hushaym Muso ibn as-Soibdan, u Qatodadan, u al-Hasandan, u Samuradan, u Nabiy ﷺdan rivoyat qilgan hadisga bor», dedi. U zot: «Kim oʻz molini bir kishining huzurida topsa, u unga haqliroqdir; xaridor esa oʻziga sotgan kishini taʼqib qiladi», deganlar. Ahmad aytdi: Buni bizga baʼzi doʻstlarimiz Hushaymdan rivoyat qildilar. Hushaym undan oz narsa rivoyat qilmagan, odamlar ham undan rivoyat qilishgan; u ishonchli kishidir. Undan Shuʼba ham rivoyat qilgan va uning kunyasini Abu Saʼda deb aytgan.Ал-Маймуний айтди: Мен Аҳмад ибн Ҳанбалга (бу ҳақда) зикр қилдим, у менга: «Ҳушайм Мусо ибн ас-Соибдан, у Қатодадан, у ал-Ҳасандан, у Самурадан, у Набий ﷺдан ривоят қилган ҳадисга бор», деди. У зот: «Ким ўз молини бир кишининг ҳузурида топса, у унга ҳақлироқдир; харидор эса ўзига сотган кишини таъқиб қилади», деганлар. Аҳмад айтди: Буни бизга баъзи дўстларимиз Ҳушаймдан ривоят қилдилар. Ҳушайм ундан оз нарса ривоят қилмаган, одамлар ҳам ундан ривоят қилишган; у ишончли кишидир. Ундан Шуъба ҳам ривоят қилган ва унинг кунясини Абу Саъда деб айтган.

ثنا أَبُو بَكْرٍ النَّيْسَابُورِيُّ ، نَا مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى , نَا يَزِيدُ بْنُ هَارُونَ , أنا الْحَجَّاجُ , عَنْ سَعِيدِ بْنِ زَيْدِ بْنِ عُقْبَةَ , عَنْ أَبِيهِ , عَنْ سَمُرَةَ , قَالَ : قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " مَنْ أَصَابَ مَتَاعَهُ بِعَيْنِهِ فَهُوَ أَحَقُّ بِهِ , وَيَتْبَعُ صَاحِبَهُ مَنِ اشْتَرَى مِنْهُ "

Samura (roziyallohu anhu) aytdi: Rasululloh ﷺ: «Kim oʻz molini aynan oʻzicha topsa, u unga haqliroqdir; (xaridor) esa oʻzi undan sotib olgan kishini taʼqib qiladi», dedilar.Самура (розияллоҳу анҳу) айтди: Расулуллоҳ ﷺ: «Ким ўз молини айнан ўзича топса, у унга ҳақлироқдир; (харидор) эса ўзи ундан сотиб олган кишини таъқиб қилади», дедилар.

نَا أَبُو بَكْرٍ النَّيْسَابُورِيُّ ، وَالْحُسَيْنُ بْنُ يَحْيَى بْنِ عَيَّاشٍ ، قَالا : نَا الْحَسَنُ بْنُ مُحَمَّدٍ الزَّعْفَرَانِيُّ , نَا شَبَابَةُ , نَا ابْنُ أَبِي ذِئْبٍ , عَنْ أَبِي الْمُعْتَمِرِ ، عَنْ عُمَرَ بْنِ خَلْدَةَ الأَنْصَارِيِّ , قَالَ : جِئْنَا أَبَا هُرَيْرَةَ " فِي صَاحِبٍ لَنَا أُصِيبَ لِهَذَا الدَّيْنِ يَعْنِي أَفْلَسَ , فَقَالَ : ثُمَّ قَضَى رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي رَجُلٍ مَاتَ أَوْ أَفْلَسَ ، أَنَّ صَاحِبَ الْمَتَاعِ أَحَقُّ بِمَتَاعِهِ إِذَا وَجَدَهُ بِعَيْنِهِ أَنْ يَتْرُكَ صَاحِبَهُ وَفَاءً "

Umar ibn Xalda al-Ansoriy aytdi: Biz shu qarz sababli musibatga uchragan, yaʼni sinib qolgan bir sherigimiz haqida Abu Hurayraning oldiga keldik. U: «Rasululloh ﷺ vafot etgan yoki sinib qolgan kishi haqida shunday hukm qilganlar: mol egasi molini aynan oʻzicha topsa, u oʻz moliga haqliroqdir — (qarzdor) sohibi (qarzini) uzadigan (mol) qoldirmasa», dedi.Умар ибн Халда ал-Ансорий айтди: Биз шу қарз сабабли мусибатга учраган, яъни синиб қолган бир шеригимиз ҳақида Абу Ҳурайранинг олдига келдик. У: «Расулуллоҳ ﷺ вафот этган ёки синиб қолган киши ҳақида шундай ҳукм қилганлар: мол эгаси молини айнан ўзича топса, у ўз молига ҳақлироқдир — (қарздор) соҳиби (қарзини) узадиган (мол) қолдирмаса», деди.

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرٍ النَّيْسَابُورِيُّ ، نَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ الْحَكَمِ , نَا ابْنُ أَبِي فُدَيْكٍ , نَا ابْنُ أَبِي ذِئْبٍ , قَالَ حَدَّثَنِي ابْنُ عَمْرِو بْنِ نَافِعٍ , عَنِ ابْنِ خَلْدَةَ الزُّرَقِيِّ , وَكَانَ قَاضِيَ الْمَدِينَةِ , أَنَّهُ قَالَ : جِئْنَا أَبَا هُرَيْرَةَ فِي صَاحِبٍ لَنَا أَفْلَسَ ، فَقَالَ : هَذَا الَّذِي قَضَى فِيهِ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : أَيُّمَا رَجُلٍ مَاتَ أَوْ أَفْلَسَ ، فَصَاحِبُ الْمَتَاعِ أَحَقُّ بِمَتَاعِهِ إِذَا وَجَدَهُ بِعَيْنِهِ "

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, biz sinib qolgan (iflos boʻlgan) bir sherigimiz haqida uning oldiga keldik. U: «Bu haqda Paygʻambar ﷺ shunday hukm qilganlar: ‹Qaysi bir kishi vafot etsa yoki sinib qolsa (iflos boʻlsa), mol egasi molini aynan oʻzicha topsa, u molga haqliroqdir›», dedi.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, биз синиб қолган (ифлос бўлган) бир шеригимиз ҳақида унинг олдига келдик. У: «Бу ҳақда Пайғамбар ﷺ шундай ҳукм қилганлар: ‹Қайси бир киши вафот этса ёки синиб қолса (ифлос бўлса), мол эгаси молини айнан ўзича топса, у молга ҳақлироқдир›», деди.

وَنا أَحْمَدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مُحَمَّدٍ الْوَكِيلُ ، وَأَبُو بَكْرٍ النَّيْسَابُورِيُّ , قَالا : حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ حَرْبٍ , أنا زَيْدُ بْنُ أَبِي الْوَرْقَاءِ . ح وَنا أَبُو بَكْرٍ النَّيْسَابُورِيُّ نَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ عَمْرٍو الْعُزِّيُّ , نَا الْفِرْيَابِيُّ , قَالا : نَا سُفْيَانُ , عَنْ يَحْيَى بْنِ سَعِيدٍ , عَنْ أَبِي بَكْرِ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عَمْرِو بْنِ حَزْمٍ ، عَنْ عُمَرَ بْنِ عَبْدِ الْعَزِيزِ , عَنْ أَبِي بَكْرِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ الْحَارِثِ بْنِ هِشَامٍ ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ , عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، قَالَ : " مَنْ بَاعَ سِلْعَةً فَأَفْلَسَ صَاحِبُهَا فَوَجَدَهَا بِعَيْنِهَا ، فَهُوَ أَحَقُّ بِهَا دُونَ الْغُرَمَاءِ "

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan, u Nabiy ﷺdan rivoyat qilinadi: U zot: «Kim bir molni sotsa-yu, uning (xaridor) egasi sinib qolsa va u molni aynan oʻzicha topsa, u boshqa qarz egalaridan koʻra unga haqliroqdir», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан, у Набий ﷺдан ривоят қилинади: У зот: «Ким бир молни сотса-ю, унинг (харидор) эгаси синиб қолса ва у молни айнан ўзича топса, у бошқа қарз эгаларидан кўра унга ҳақлироқдир», дедилар.

نَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ الْعَزِيزِ ، نَا خَالِدُ بْنُ مِرْدَاسٍ , نَا إِسْمَاعِيلُ هُوَ ابْنُ عَيَّاشٍ . ح وَنا دَعْلَجُ بْنُ أَحْمَدَ , نَا جَعْفَرُ بْنُ مُحَمَّدٍ الْفِرْيَابِيُّ , نَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عَبْدٍ الْخَبَايِرِيُّ , نَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ عَيَّاشٍ . ح وَنا مُحَمَّدُ بْنُ عُثْمَانَ بْنِ ثَابِتٍ الصَّيْدَلانِيُّ , نَا عُبَيْدُ بْنُ شَرِيكٍ , نَا هِشَامُ بْنُ عَمَّارٍ , نَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ عَيَّاشٍ , نَا مُوسَى بْنُ عُقْبَةَ , عَنِ الزُّهْرِيِّ ، عَنْ أَبِي بَكْرِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ الْحَارِثِ بْنِ هِشَامٍ ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ , عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، قَالَ : " أَيُّمَا رَجُلٍ بَاعَ سِلْعَةً فَأَدْرَكَ سِلْعَتَهُ بِعَيْنِهَا عِنْدَ رَجُلٍ قَدْ أَفْلَسَ وَلَمْ يَكُنْ قَبَضَ مِنْ ثَمَنِهَا شَيْئًا فَهِيَ لَهُ , وَإِنْ كَانَ قَبَضَ مِنْ ثَمَنِهَا شَيْئًا فَهُوَ أُسْوَةُ الْغُرَمَاءِ " ، وَقَالَ دَعْلَجٌ : " فَإِنْ كَانَ قَضَاهُ مِنْ ثَمَنِهَا شَيْئًا فَمَا بَقِيَ فَهُوَ أُسْوَةُ الْغُرَمَاءِ " ، إِسْمَاعِيلُ بْنُ عَيَّاشٍ مُضْطَرِبُ الْحَدِيثِ , وَلا يَثْبُتُ هَذَا عَنِ الزُّهْرِيِّ مُسْنِدًا ، وَإِنَّمَا هُوَ مُرْسَلٌ

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Paygʻambar ﷺ: «Qaysi bir kishi bir molni sotsa-yu, soʻng sinib qolgan (iflos boʻlgan) bir kishining huzurida oʻz molini aynan oʻzicha topsa va uning bahosidan hech narsa olmagan boʻlsa, u mol oʻshaniki. Agar bahosidan biror narsa olgan boʻlsa, u boshqa qarz egalari qatoridadir», dedilar. Daʼlaj esa: «Agar uning bahosidan biror narsani unga toʻlagan boʻlsa, qolgani boʻyicha u qarz egalari qatoridadir», dedi. Ismoil ibn Ayyosh — hadisi muztarib (roviy)dir. Bu (hadis) Zuhriydan musnad holda sobit emas; u faqat mursaldir.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Пайғамбар ﷺ: «Қайси бир киши бир молни сотса-ю, сўнг синиб қолган (ифлос бўлган) бир кишининг ҳузурида ўз молини айнан ўзича топса ва унинг баҳосидан ҳеч нарса олмаган бўлса, у мол ўшаники. Агар баҳосидан бирор нарса олган бўлса, у бошқа қарз эгалари қаторидадир», дедилар. Даълаж эса: «Агар унинг баҳосидан бирор нарсани унга тўлаган бўлса, қолгани бўйича у қарз эгалари қаторидадир», деди. Исмоил ибн Айёш — ҳадиси музтариб (ровий)дир. Бу (ҳадис) Зуҳрийдан муснад ҳолда собит эмас; у фақат мурсалдир.

ثنا دَعْلَجُ بْنُ أَحْمَدَ ، نَا جَعْفَرُ بْنُ مُحَمَّدٍ الْفِرْيَابِيُّ , نَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عَبْدِ الْجَبَّارِ , نَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ عَيَّاشٍ , عَنِ الزُّبَيْدِيِّ ، عَنِ الزُّهْرِيِّ ، عَنْ أَبِي بَكْرِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ , عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، مِثْلَهُ وَزَادَ فِيهِ : " وَأَيُّمَا امْرِئٍ هَلَكَ وَعِنْدَهُ مَالُ امْرِئٍ بِعَيْنِهِ اقْتَضَى مِنْهُ شَيْئًا أَوْ لَمْ يَقْتَضِ فَهُوَ أُسْوَةُ الْغُرَمَاءِ " ، خَالَفَهُ الْيَمَانُ بْنُ عَدِيٍّ فِي إِسْنَادِهِ ، حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرٍ الشَّافِعِيُّ ، نَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ الأَسَدِيُّ , نَا عَمْرُو بْنُ عُثْمَانَ , نَا الْيَمَانُ بْنُ عَدِيٍّ , عَنِ الزُّبَيْدِيِّ ، عَنِ الزُّهْرِيِّ ، عَنْ أَبِي سَلَمَةَ ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ , عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ نَحْوَهُ . الْيَمَانُ بْنُ عَدِيٍّ ، ضَعِيفُ الْحَدِيثِ

Abu Hurayradan, u Nabiy ﷺdan xuddi shunday rivoyat qilinadi va unda shu ziyoda bor: «Qaysi bir kishi vafot etsa va uning huzurida boshqa kishining moli aynan oʻzicha boʻlsa — (egasi) undan biror narsa undirgan boʻladimi yoki undirmagan boʻladimi — u qarz egalari qatoridadir». Uning sanadida unga Yamon ibn Adiy muxolif boʻldi: Yamon ibn Adiy Zubaydiydan, u Zuhriydan, u Abu Salamadan, u Abu Hurayradan, u Nabiy ﷺdan shunga oʻxshash rivoyat qildi. Yamon ibn Adiy — hadisi zaif (roviy)dir.Абу Ҳурайрадан, у Набий ﷺдан худди шундай ривоят қилинади ва унда шу зиёда бор: «Қайси бир киши вафот этса ва унинг ҳузурида бошқа кишининг моли айнан ўзича бўлса — (эгаси) ундан бирор нарса ундирган бўладими ёки ундирмаган бўладими — у қарз эгалари қаторидадир». Унинг санадида унга Ямон ибн Адий мухолиф бўлди: Ямон ибн Адий Зубайдийдан, у Зуҳрийдан, у Абу Саламадан, у Абу Ҳурайрадан, у Набий ﷺдан шунга ўхшаш ривоят қилди. Ямон ибн Адий — ҳадиси заиф (ровий)дир.

ثنا أَبُو بَكْرٍ النَّيْسَابُورِيُّ ، نَا الْحَسَنُ بْنُ يَحْيَى , نَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ , أنا مَعْمَرٌ , عَنْ أَيُّوبَ , عَنْ عَمْرِو بْنِ دِينَارٍ , عَنْ هِشَامِ بْنِ يَحْيَى , عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ , أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، قَالَ : " إِذَا أَفْلَسَ الرَّجُلُ فَوَجَدَ الْبَائِعُ سِلْعَتَهُ بِعَيْنِهَا ، فَهُوَ أَحَقُّ بِهَا دُونَ الْغُرَمَاءِ "

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ: «Kishi sinib qolsa va sotuvchi oʻz molini aynan oʻzicha topsa, u boshqa qarz egalaridan koʻra unga haqliroqdir», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ: «Киши синиб қолса ва сотувчи ўз молини айнан ўзича топса, у бошқа қарз эгаларидан кўра унга ҳақлироқдир», дедилар.

ثنا الْحُسَيْنُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ ، نَا حَفْصُ بْنُ عَمْرٍو , نَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ . ح وَنا أَبُو بَكْرٍ النَّيْسَابُورِيُّ , نَا يُونُسُ بْنُ عَبْدِ الأَعْلَى , أَخْبَرَنِي أَنَسُ بْنُ عِيَاضٍ . ح وَنا مُحَمَّدُ بْنُ الْقَاسِمِ بْنِ زَكَرِيَّا , نَا أَبُو سَعِيدٍ الأَشَجّ ُ نا أَبُو خَالِدٍ الأَحْمَرُ . ح وَنا سَعِيدُ بْنُ مُحَمَّدٍ الْحَنَّاطُ , نَا يَعْقُوبُ الدَّوْرَقِيُّ , نَا يَزِيدُ بْنُ هَارُونَ . ح وَنا أَحْمَدُ بْنُ الْعَبَّاسِ الْبَغَوِيُّ , نَا عُمَرُ بْنُ شَبَّةَ , نَا عَبْدُ الْوَهَّابِ الثَّقَفِيُّ , كُلُّهُمْ عَنْ يَحْيَى بْنِ سَعِيدٍ , وَقَالَ عَبْدُ الْوَهَّابِ ، سَمِعْتُ يَحْيَى بْنَ سَعِيدٍ , أَخْبَرَنِي أَبُو بَكْرِ بْنُ حَزْمٍ ، أَنَّ عُمَرَ بْنَ عَبْدِ الْعَزِيزِ ، حَدَّثَهُ , أَنَّ أَبَا بَكْرِ بْنَ عَبْدِ الرَّحْمَنِ أَخْبَرَهُ , أَنَّهُ سَمِعَ أَبَا هُرَيْرَةَ , يَقُولُ : قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " مَنْ وَجَدَ مَالَهُ بِعَيْنِهِ عِنْدَ رَجُلٍ قَدْ أَفْلَسَ ، فَهُوَ أَحَقُّ بِهِ مِنْ غَيْرِهِ " ، وَالْمَعْنَى قَرِيبٌ

Abu Hurayra (roziyallohu anhu) aytar edi: Rasululloh ﷺ: «Kim oʻz molini sinib qolgan bir kishining huzurida aynan oʻzicha topsa, u boshqalardan koʻra unga haqliroqdir», dedilar. Maʼno (bir-biriga) yaqindir.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу) айтар эди: Расулуллоҳ ﷺ: «Ким ўз молини синиб қолган бир кишининг ҳузурида айнан ўзича топса, у бошқалардан кўра унга ҳақлироқдир», дедилар. Маъно (бир-бирига) яқиндир.

ثنا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ زِيَادٍ ، نَا مُوهَبُ بْنُ يَزِيدَ , نَا ابْنُ وَهْبٍ , نَا ابْنُ جُرَيْجٍ , أَنَّ أَبَا الزُّبَيْرِ الْمَكِّيَّ ، حَدَّثَهُ , عَنْ جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ , أَنّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ , قَالَ : " إِنْ بِعْتَ مِنْ أَخِيكَ ثَمَرًا فَأَصَابَتْهُ جَائِحَةٌ ، فَلا يَحِلُّ لَكَ أَنْ تَأْخُذَ مَالَ أَخِيكَ بِغَيْرِ حَقٍّ "

Jobir ibn Abdulloh (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Nabiy ﷺ: «Agar birodaringga meva sotsang-u, unga ofat yetsa, birodaringning molini nohaq olishing senga halol boʻlmaydi», dedilar.Жобир ибн Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Набий ﷺ: «Агар биродарингга мева сотсанг-у, унга офат етса, биродарингнинг молини ноҳақ олишинг сенга ҳалол бўлмайди», дедилар.

ثنا أَبُو بَكْرٍ النَّيْسَابُورِيُّ ، نَا يُوسُفُ بْنُ سَعِيدٍ , نَا حَجَّاجٌ , عَنِ ابْنِ جُرَيْجٍ , أَخْبَرَنِي أَبُو الزُّبَيْرِ ، أَنَّهُ سَمِعَ جَابِرًا , يَقُولُ : قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " إِنْ بِعْتَ مِنْ أَخِيكَ ثَمَرًا فَأَصَابَتْهُ جَائِحَةٌ ، فَلا يَحِلُّ لَكَ أَنْ تَأْخُذَ مِنْهُ شَيْئًا , لِمَ تَأْخُذُ مَالَ أَخِيكَ بِغَيْرِ حَقٍّ ؟ " ، قُلْتُ لأَبِي الزُّبَيْرِ : هَلْ سَمَّى لَكَ الْجَوَائِحَ ؟ ، قَالَ : لا ، ثنا أَبُو بَكْرٍ , نَا بَكَّارُ بْنُ قُتَيْبَةَ , نَا رَوْحٌ , نَا ابْنُ جُرَيْجٍ , بِإِسْنَادِهِ مِثْلَهُ سَوَاءٌ , قُلْتُ : هَلْ سَمَّى لَكُمُ الْجَوَائِحَ ؟ ، قَالَ : لا

Jobir (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Agar birodaringga meva sotsang-u, unga ofat yetsa, undan biror narsa olishing senga halol boʻlmaydi. Nima evaziga birodaringning molini nohaq olasan?» dedilar. Men Abuz Zubayrga: «U sizga ofatlarni nomma-nom aytganmi?» dedim. U: «Yoʻq», dedi. Ibn Jurayj ham oʻz sanadi bilan xuddi shunday rivoyat qildi. Men: «U sizlarga ofatlarni nomma-nom aytganmi?» dedim. U: «Yoʻq», dedi.Жобир (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Агар биродарингга мева сотсанг-у, унга офат етса, ундан бирор нарса олишинг сенга ҳалол бўлмайди. Нима эвазига биродарингнинг молини ноҳақ оласан?» дедилар. Мен Абуз Зубайрга: «У сизга офатларни номма-ном айтганми?» дедим. У: «Йўқ», деди. Ибн Журайж ҳам ўз санади билан худди шундай ривоят қилди. Мен: «У сизларга офатларни номма-ном айтганми?» дедим. У: «Йўқ», деди.

نَا أَبُو بَكْرٍ النَّيْسَابُورِيُّ ، نَا عَبَّاسُ بْنُ مُحَمَّدٍ , وَالْحَسَنُ بْنُ مُكْرَمٍ , وَغَيْرُهُمَا ، قَالُوا : نَا ابْنُ جُرَيْجٍ , عَنْ أَبِي الزُّبَيْرِ ، عَنْ جَابِرٍ , أَنّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، قَالَ : " مَنِ ابْتَاعَ ثَمَرًا فَأَصَابَتْهُ جَائِحَةٌ فَلا تَأْخُذَنَّ مِنْهُ شَيْئًا , بِمَ تَأْخُذُ مَالَ أَخِيكَ بِغَيْرِ حَقٍّ "

Jobir (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ: «Kim meva sotib olsa-yu, unga ofat yetsa, undan hech narsa olinmasin. Birodaringning molini nima evaziga nohaq olasan?» dedilar.Жобир (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ: «Ким мева сотиб олса-ю, унга офат етса, ундан ҳеч нарса олинмасин. Биродарингнинг молини нима эвазига ноҳақ оласан?» дедилар.

ثنا أَبُو بَكْرٍ النَّيْسَابُورِيُّ ، نَا مُحَمَّدُ بْنُ إِسْحَاقَ , نَا يَحْيَى بْنُ مَعِينٍ , نَا سُفْيَانُ بْنُ عُيَيْنَةَ , عَنْ حُمَيْدٍ الأَعْرَجِ , عَنْ سُلَيْمَانَ بْنِ عَتِيقٍ , عَنْ جَابِرٍ , أَنّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ " أَمَرَ بِوَضْعِ الْجَوَائِحِ ، وَنَهَى عَنْ بَيْعِ السِّنِينَ "

Jobir (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Nabiy ﷺ ofat yetganda (uning miqdorini) tushirishga buyurdilar va bir necha yillik (meva)ni (oldindan) sotishdan qaytardilar.Жобир (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Набий ﷺ офат етганда (унинг миқдорини) туширишга буюрдилар ва бир неча йиллик (мева)ни (олдиндан) сотишдан қайтардилар.

ثنا مُحَمَّدُ بْنُ نُوحٍ الْجُنْدِيسَابُورِيُّ , نَا مَعْمَرُ بْنُ سَهْلٍ , نَا أَبُو عَاصِمٍ ، عَنْ أَبِي الْعَوَّامِ ، نَا مَطَرٌ , عَنْ عَطَاءِ بْنِ أَبِي رَبَاحٍ , عَنْ عُبَيْدِ بْنِ عُمَيْرٍ , أَنَّ عُمَرَ بْنَ الْخَطَّابِ ، قَالَ " فِي الرَّجُلِ يُرْتَهَنُ فَيُضِيعُ , قَالَ : إِنْ كَانَ أَقَلَّ مِمَّا فِيهِ ، رَدَّ عَلَيْهِ تَمَامَ حَقِّهِ , وَإِنْ كَانَ أَكْثَرَ فَهُوَ أَمِينٌ "

Ubayd ibn Umayrdan rivoyat qilinadiki, Umar ibn Xattob (roziyallohu anhu) garov olib, uni yoʻqotib qoʻygan kishi haqida shunday dedi: «Agar u undagi (qarz)dan kamroq boʻlsa, unga haqqining qolganini toʻlab beradi; agar koʻproq boʻlsa, u omonatdordir».Убайд ибн Умайрдан ривоят қилинадики, Умар ибн Хаттоб (розияллоҳу анҳу) гаров олиб, уни йўқотиб қўйган киши ҳақида шундай деди: «Агар у ундаги (қарз)дан камроқ бўлса, унга ҳаққининг қолганини тўлаб беради; агар кўпроқ бўлса, у омонатдордир».

ثنا أَبُو سَهْلٍ ، نَا أَبُو عَاصِمٍ ، عَنْ أَبِي الْعَوَّامِ ، نَا مَطَرٌ , عَنْ عَطَاءِ بْنِ أَبِي رَبَاحٍ , عَنْ عُبَيْدِ بْنِ عُمَيْرٍ , أَنَّ عُمَرَ بْنَ الْخَطَّابِ , قَالَ " فِي الرَّجُلِ يُرْتَهَنُ الرَّهْنَ فَيُضِيعُ , قَالَ : إِنْ كَانَ أَقَلَّ مِمَّا فِيهِ ، رَدَّ عَلَيْهِ تَمَامَ حَقِّهِ , وَإِنْ كَانَ أَكْثَرَ فَهُوَ أَمِينٌ "

Ubayd ibn Umayrdan rivoyat qilinadiki, Umar ibn Xattob (roziyallohu anhu) garovni olib, uni yoʻqotib qoʻygan kishi haqida shunday dedi: «Agar u undagi (qarz)dan kamroq boʻlsa, unga haqqining qolganini toʻlab beradi; agar koʻproq boʻlsa, u omonatdordir».Убайд ибн Умайрдан ривоят қилинадики, Умар ибн Хаттоб (розияллоҳу анҳу) гаровни олиб, уни йўқотиб қўйган киши ҳақида шундай деди: «Агар у ундаги (қарз)дан камроқ бўлса, унга ҳаққининг қолганини тўлаб беради; агар кўпроқ бўлса, у омонатдордир».

ثنا أَبُو بَكْرٍ النَّيْسَابُورِيُّ ، نَا مُحَمَّدُ بْنُ إِدْرِيسَ وَرَّاقٌ الْحُمَيْدِيُّ , نَا الْحُمَيْدِيُّ ، نَا سُفْيَانُ , سَمِعْتُ أَبَا الزُّبَيْرِ , عَنْ جَابِرٍ , أَنّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ " ذَكَرَ الْجَوَائِحَ بِشَيْءٍ " ، قَالَ سُفْيَانُ : فَلا أَدْرِي كَمْ ذَلِكَ الْوَضْعُ

Jobir (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Nabiy ﷺ ofatlar haqida bir narsani zikr qildilar. Sufyon aytdi: Men oʻsha tushirish (miqdori) qancha ekanini bilmayman.Жобир (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Набий ﷺ офатлар ҳақида бир нарсани зикр қилдилар. Суфён айтди: Мен ўша тушириш (миқдори) қанча эканини билмайман.

ثنا أَبُو سَهْلٍ أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ زِيَادٍ ، نَا عُبَيْدُ بْنُ شَرِيكٍ , نَا ابْنُ أَبِي مَرْيَمَ , نَا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ , أَخْبَرَنِي ابْنُ أَبِي حَرْمَلَةَ , قَالَ : سَمِعْتُ سَعِيدَ بْنَ الْمُسَيِّبِ , أَنَّ مَوْلًى لأُمِّ حَبِيبَةَ أَفْلَسَ , فَأُتِيَ بِهِ عُثْمَانَ بْنَ عَفَّانَ ، فَقَضَى فِيهِ عُثْمَانُ ، " أَنْ مَنْ كَانَ اقْتَضَى مِنْ حَقِّهِ شَيْئًا قَبْلَ أَنْ يُفْلِسَ فَهُوَ لَهُ , وَمَنْ عَرَفَ مَتَاعَهُ بِعَيْنِهِ فَهُوَ أَحَقُّ بِهِ "

Said ibn Musayyibdan rivoyat qilinadiki, Umm Habibaning bir mavlosi sinib qoldi va u Usmon ibn Affonning oldiga keltirildi. Usmon uning haqida shunday hukm qildi: «Kim (u) sinishidan oldin oʻz haqqidan biror narsani undirib olgan boʻlsa, u oʻshaniki. Kim oʻz molini aynan oʻzicha tanisa, u unga haqliroqdir».Саид ибн Мусаййибдан ривоят қилинадики, Умм Ҳабибанинг бир мавлоси синиб қолди ва у Усмон ибн Аффоннинг олдига келтирилди. Усмон унинг ҳақида шундай ҳукм қилди: «Ким (у) синишидан олдин ўз ҳаққидан бирор нарсани ундириб олган бўлса, у ўшаники. Ким ўз молини айнан ўзича таниса, у унга ҳақлироқдир».

ثنا مُحَمَّدُ بْنُ مَخْلَدٍ ، نَا أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ غَالِبٍ , نَا عَبْدُ الْكَرِيمِ بْنُ رَوْحٍ , عَنْ هِشَامِ بْنِ زِيَادٍ , عَنْ حُمَيْدٍ , عَنْ أَنَسٍ , عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، قَالَ : " الرَّهْنُ بِمَا فِيهِ " ، لا يَثْبُتُ هَذَا عَنْ حُمَيْدٍ , وَكُلُّ مَنْ بَيْنَهُ وَبَيْنَ شَيْخِنَا ضُعَفَاءُ

Anasdan, u Nabiy ﷺdan rivoyat qilinadi: U zot: «Garov undagi (qarz) evazigadir», dedilar. Bu Humayddan sobit emas; shayximiz bilan uning orasidagilarning hammasi zaif (roviy)lardir.Анасдан, у Набий ﷺдан ривоят қилинади: У зот: «Гаров ундаги (қарз) эвазигадир», дедилар. Бу Ҳумайддан собит эмас; шайхимиз билан унинг орасидагиларнинг ҳаммаси заиф (ровий)лардир.

ثنا عَبْدُ الْبَاقِي بْنُ قَانِعٍ ، نَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ بْنُ إِبْرَاهِيمَ , نَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ أَبِي أُمَيَّةَ , نَا سَعِيدُ بْنُ رَاشِدٍ , نَا حُمَيْدٌ الطَّوِيلُ , عَنْ أَنَسٍ , قَالَ : سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، يَقُولُ : " الرَّهْنُ بِمَا فِيهِ "

Anas (roziyallohu anhu) aytdi: Men Rasululloh ﷺning: «Garov undagi (qarz) evazigadir», deyayotganlarini eshitdim.Анас (розияллоҳу анҳу) айтди: Мен Расулуллоҳ ﷺнинг: «Гаров ундаги (қарз) эвазигадир», деяётганларини эшитдим.

قَالَ : وَحَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ أَبِي أُمَيَّةَ , نَا حَمَّادُ بْنُ سَلَمَةَ , عَنْ قَتَادَةَ , عَنْ أَنَسٍ , قَالَ : قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " الرَّهْنُ بِمَا فِيهِ " إِسْمَاعِيلُ هَذَا يَضَعُ الْحَدِيثَ , وَهَذَا بَاطِلٌ عَنْ قَتَادَةَ , وَعَنْ حَمَّادِ بْنِ سَلَمَةَ ، وَاللَّهُ أَعْلَمُ

Anas (roziyallohu anhu) aytdi: Rasululloh ﷺ: «Garov undagi (qarz) evazigadir», dedilar. Bu Ismoil hadis toʻqiydi. Bu (rivoyat) Qatodadan ham, Hammod ibn Salamadan ham botildir. Alloh biladi.Анас (розияллоҳу анҳу) айтди: Расулуллоҳ ﷺ: «Гаров ундаги (қарз) эвазигадир», дедилар. Бу Исмоил ҳадис тўқийди. Бу (ривоят) Қатодадан ҳам, Ҳаммод ибн Саламадан ҳам ботилдир. Аллоҳ билади.

ثنا مُحَمَّدُ بْنُ الْحُسَيْنِ بْنِ سَعِيدٍ الْهَمَذَانِيُّ الْخَبَّازُ , نَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ هِشَامٍ الْقَوَّاسُ , نَا بِشْرُ بْنُ يَحْيَى الْمَرْوَزِيُّ , نَا أَبُو عِصْمَةَ ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَمْرِو بْنِ عَلْقَمَةَ , عَنْ أَبِي سَلَمَةَ ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ , قَالَ : قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " لا يُغَلُّ الرَّهْنُ , لَهُ غُنْمُهُ , وَعَلَيْهِ غُرْمُهُ " ، أَبُو عِصْمَةَ ، وَبِشْرٌ ، ضَعِيفَانِ , وَلا يَصِحُّ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَمْرٍو

Abu Hurayra (roziyallohu anhu) aytdi: Rasululloh ﷺ: «Garov (egasidan) tortib olinmaydi; uning foydasi ham oʻziga, zarari ham oʻziga», dedilar. Abu Isma ham, Bishr ham — ikkovi zaif (roviy)dir; bu Muhammad ibn Amrdan sahih emas.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу) айтди: Расулуллоҳ ﷺ: «Гаров (эгасидан) тортиб олинмайди; унинг фойдаси ҳам ўзига, зарари ҳам ўзига», дедилар. Абу Исма ҳам, Бишр ҳам — иккови заиф (ровий)дир; бу Муҳаммад ибн Амрдан саҳиҳ эмас.

ثنا أَبُو مُحَمَّدِ بْنُ صَاعِدٍ ، نَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عِمْرَانَ الْعَابِدِيُّ , نَا سُفْيَانُ بْنُ عُيَيْنَةَ , عَنْ زِيَادِ بْنِ سَعْدٍ , عَنِ الزُّهْرِيِّ ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ الْمُسَيِّبِ , عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ , أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، قَالَ : " لا يُغْلَقُ الرَّهْنُ لَهُ غُنْمُهُ , وَعَلَيْهِ غُرْمُهُ " ، زِيَادُ بْنُ سَعْدٍ مِنَ الْحُفَّاظِ الثِّقَاتِ , وَهَذَا إِسْنَادٌ حَسَنٌ مُتَّصِلٌ

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ: «Garov muddati oʻtgani bilan egasidan tortib olinmaydi; uning foydasi ham oʻziga, zarari ham oʻziga», dedilar. Ziyod ibn Saʼd — ishonchli hofizlardandir; bu esa hasan, muttasil sanaddir.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ: «Гаров муддати ўтгани билан эгасидан тортиб олинмайди; унинг фойдаси ҳам ўзига, зарари ҳам ўзига», дедилар. Зиёд ибн Саъд — ишончли ҳофизлардандир; бу эса ҳасан, муттасил санаддир.

ثنا أَبُو مُحَمَّدِ بْنُ صَاعِدٍ ، نَا مُحَمَّدُ بْنُ عَوْفٍ , نَا عُثْمَانُ بْنُ سَعِيدِ بْنِ كَثِيرٍ , نَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ عَيَّاشٍ , عَنِ ابْنِ أَبِي ذِئْبٍ , عَنِ الزُّهْرِيِّ ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ الْمُسَيِّبِ , عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ , قَالَ : قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " لا يُغْلَقُ الرَّهْنُ , لِصَاحِبِهِ غُنْمُهُ , وَعَلَيْهِ غُرْمُهُ "

Abu Hurayra (roziyallohu anhu) aytdi: Rasululloh ﷺ: «Garov (egasidan) tortib olinmaydi; uning foydasi ham egasiga, zarari ham egasiga», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу) айтди: Расулуллоҳ ﷺ: «Гаров (эгасидан) тортиб олинмайди; унинг фойдаси ҳам эгасига, зарари ҳам эгасига», дедилар.

حَدَّثَنِي أَبُو الطَّيِّبِ مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرِ بْنِ دُرَّانَ ، وَمُحَمَّدُ بْنُ أَحْمَدَ بْنِ الصَّلْتِ الأَطْرُوشُ ، قَالا : نَا مُحَمَّدُ بْنُ خَالِدِ بْنِ يَزِيدَ الرَّاسِبِيُّ , نَا أَبُو مَيْسَرَةَ أَحْمَدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَيْسَرَةَ ، نَا سُلَيْمَانُ بْنُ دَاوُدَ الرَّقِّيُّ , عَنِ الزُّهْرِيِّ ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ الْمُسَيِّبِ , عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ , عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، قَالَ : " لا يُغْلَقُ الرَّهْنُ حَتَّى يَكُونَ لَهُ غُنْمُهُ , وَعَلَيْكَ غُرْمُهُ "

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan, u Nabiy ﷺdan rivoyat qilinadi: U zot: «Garov (egasidan) tortib olinmaydi; uning foydasi unga tegishli, zarari esa sening zimmangdadir», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан, у Набий ﷺдан ривоят қилинади: У зот: «Гаров (эгасидан) тортиб олинмайди; унинг фойдаси унга тегишли, зарари эса сенинг зиммангдадир», дедилар.

ثنا أَبُو الْعَبَّاسِ أَحْمَدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ نَصْرِ بْنِ بُجَيْرٍ ، نَا عِمْرَانُ بْنُ بَكَّارٍ , نَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عَبْدِ الْجَبَّارِ , نَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ عَيَّاشٍ , نَا الزُّبَيْدِيُّ ، عَنِ الزُّهْرِيِّ ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ الْمُسَيِّبِ , عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ , قَالَ : قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " لا يُغْلَقُ الرَّهْنُ , لَهُ غُنْمُهُ , وَعَلَيْهِ غُرْمُهُ " ، ثنا أَحْمَدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ , نَا عِمْرَانُ بْنُ بَكَّارٍ , نَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عَبْدِ الْجَبَّارِ , نَا إِسْمَاعِيلُ , نَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِي ذِئْبٍ , عَنِ الزُّهْرِيِّ , عَنْ سَعِيدِ بْنِ الْمُسَيِّبِ , عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ , عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مِثْلَهُ

Abu Hurayra (roziyallohu anhu) aytdi: Rasululloh ﷺ: «Garov (egasidan) tortib olinmaydi; uning foydasi ham oʻziga, zarari ham oʻziga», dedilar. Ibn Abu Diʼb ham Zuhriydan, u Said ibn Musayyibdan, u Abu Hurayradan, u Nabiy ﷺdan xuddi shunday rivoyat qildi.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу) айтди: Расулуллоҳ ﷺ: «Гаров (эгасидан) тортиб олинмайди; унинг фойдаси ҳам ўзига, зарари ҳам ўзига», дедилар. Ибн Абу Диъб ҳам Зуҳрийдан, у Саид ибн Мусаййибдан, у Абу Ҳурайрадан, у Набий ﷺдан худди шундай ривоят қилди.

ثنا مُحَمَّدُ بْنُ أَحْمَدَ بْنِ زَيْدٍ الْحِنَّائِيُّ , نَا مُوسَى بْنُ زَكَرِيَّا , نَا مُحَمَّدُ بْنُ يَزِيدَ بْنِ الرَّوَّاسِ , نَا كُدَيْرٌ أَبُو يَحْيَى , نَا مَعْمَرٌ , عَنِ الزُّهْرِيِّ ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ الْمُسَيِّبِ , عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ , قَالَ : قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " لا يُغْلَقُ الرَّهْنُ , لَكَ غُنْمُهُ , وَعَلَيْكَ غُرْمُهُ " ، أَرْسَلَهُ عَبْدُ الرَّزَّاقِ , وَغَيْرُهُ عَنْ مَعْمَرٍ

Abu Hurayra (roziyallohu anhu) aytdi: Rasululloh ﷺ: «Garov (egasidan) tortib olinmaydi; uning foydasi senga, zarari ham sening zimmangdadir», dedilar. Uni Abdurrazzoq va boshqalar Maʼmardan mursal qilib rivoyat qilishgan.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу) айтди: Расулуллоҳ ﷺ: «Гаров (эгасидан) тортиб олинмайди; унинг фойдаси сенга, зарари ҳам сенинг зиммангдадир», дедилар. Уни Абдурраззоқ ва бошқалар Маъмардан мурсал қилиб ривоят қилишган.

ثنا أَبُو بَكْرٍ النَّيْسَابُورِيُّ ، نَا أَبُو الأَزْهَرِ ، نَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ , أنا مَعْمَرٌ , عَنِ الزُّهْرِيِّ ، عَنِ ابْنِ الْمُسَيِّبِ , قَالَ : قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " لا يُغْلَقُ الرَّهْنُ , لَهُ غُنْمُهُ , وَعَلَيْهِ غُرْمُهُ "

Said ibn Musayyib aytdi: Rasululloh ﷺ: «Garov (egasidan) tortib olinmaydi; uning foydasi ham oʻziga, zarari ham oʻziga», dedilar.Саид ибн Мусаййиб айтди: Расулуллоҳ ﷺ: «Гаров (эгасидан) тортиб олинмайди; унинг фойдаси ҳам ўзига, зарари ҳам ўзига», дедилар.

ثنا إِبْرَاهِيمُ بْنُ أَحْمَدَ الْقَرِمِيسِينِيُّ , نَا يَحْيَى بْنُ أَبِي طَالِبٍ بِطَرَسُوسَ , نَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ نَصْرٍ الأَصَمُّ , نَا شَبَابَةُ , نَا ابْنُ أَبِي ذِئْبٍ , عَنِ الزُّهْرِيِّ ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ الْمُسَيِّبِ , وَأَبِي سَلَمَةَ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ , عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ، قَالَ : قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " لا يُغْلَقُ الرَّهْنُ , وَالرَّهْنُ لِمَنْ رَهَنَهُ , لَهُ غُنْمُهُ , وَعَلَيْهِ غُرْمُهُ "

Abu Hurayra (roziyallohu anhu) aytdi: Rasululloh ﷺ: «Garov (egasidan) tortib olinmaydi. Garov uni garovga qoʻygan kishiniki; uning foydasi ham oʻziga, zarari ham oʻziga», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу) айтди: Расулуллоҳ ﷺ: «Гаров (эгасидан) тортиб олинмайди. Гаров уни гаровга қўйган кишиники; унинг фойдаси ҳам ўзига, зарари ҳам ўзига», дедилар.

ثنا إِسْمَاعِيلُ بْنُ مُحَمَّدٍ الصَّفَّارُ , نَا عَبَّاسٌ الدُّورِيُّ , نَا جَعْفَرُ بْنُ عَوْنٍ , نَا زَكَرِيَّا بْنُ أَبِي زَائِدَةَ , عَنْ عَامِرٍ , عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ , أَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، قَالَ : " فِي الظَّهْرِ يُرْكَبُ بِالنَّفَقَةِ إِذَا كَانَ مَرْهُونًا , وَلَبَنُ الدَّرِّ يُشْرَبُ إِذَا كَانَ مَرْهُونًا , وَعَلَى الَّذِي يَرْكَبُ وَيَشْرَبُ نَفَقَتُهُ "

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Nabiy ﷺ: «Minadigan hayvon garovga qoʻyilgan boʻlsa, nafaqasi evaziga minib turiladi; sut beradigani garovga qoʻyilgan boʻlsa, suti ichiladi. Minadigan va ichadigan kishining zimmasida esa uning nafaqasi boʻladi», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Набий ﷺ: «Минадиган ҳайвон гаровга қўйилган бўлса, нафақаси эвазига миниб турилади; сут берадигани гаровга қўйилган бўлса, сути ичилади. Минадиган ва ичадиган кишининг зиммасида эса унинг нафақаси бўлади», дедилар.

ثنا أَحْمَدُ بْنُ الْعَلاءِ ، نَا زِيَادُ بْنُ أَيُّوبَ , نَا هُشَيْمٌ , أَخْبَرَنَا زَكَرِيَّا , عَنِ الشَّعْبِيِّ ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ , ذَكَرَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ , قَالَ : " إِذَا كَانَتِ الدَّابَّةُ مَرْهُونَةً فَعَلَى الْمُرْتَهِنِ عَلَفُهَا , وَلَبَنُ الدَّرِّ يُشْرَبُ , وَعَلَى الَّذِي يَشْرَبُ نَفَقَتُهُ وَيَرْكَبُ "

Abu Hurayra (roziyallohu anhu) Nabiy ﷺdan zikr qildi: U zot: «Hayvon garovga qoʻyilgan boʻlsa, uni yemlash garov oluvchining zimmasidadir. Sut beradiganning suti ichiladi; ichadigan va minadigan kishining zimmasida esa uning nafaqasi boʻladi», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу) Набий ﷺдан зикр қилди: У зот: «Ҳайвон гаровга қўйилган бўлса, уни емлаш гаров олувчининг зиммасидадир. Сут берадиганнинг сути ичилади; ичадиган ва минадиган кишининг зиммасида эса унинг нафақаси бўлади», дедилар.

ثنا الْحُسَيْنُ بْنُ يَحْيَى بْنِ عَيَّاشٍ ، نَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ مُجَشِّرٍ , نَا أَبُو مُعَاوِيَةَ ، ح وَنا أَبُو بَكْرٍ النَّيْسَابُورِيُّ , نَا أَحْمَدُ بْنُ مَنْصُورٍ , نَا يَحْيَى بْنُ حَمَّادٍ , نَا أَبُو عَوَانَةَ جَمِيعًا ، عَنِ الأَعْمَشِ ، عَنْ أَبِي صَالِحٍ ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ , عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، قَالَ : " الرَّهْنُ مَرْكُوبٌ وَمَحْلُوبٌ "

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan, u Nabiy ﷺdan rivoyat qilinadi: U zot: «Garov minib turiladi va sogʻib turiladi», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан, у Набий ﷺдан ривоят қилинади: У зот: «Гаров миниб турилади ва соғиб турилади», дедилар.

ثنا مُحَمَّدُ بْنُ مَخْلَدٍ ، نَا أَحْمَدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ زِيَادٍ الْحَدَّادُ , نَا أَبُو الصَّلْتِ إِسْمَاعِيلُ بْنُ أَبِي أُمَيَّة الزَّارِعُ , نَا حَمَّادُ بْنُ سَلَمَةَ , عَنْ قَتَادَةَ , عَنْ أَنَسٍ , قَالَ : قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " الرَّهْنُ بِمَا فِيهِ " ، إِسْمَاعِيلُ هَذَا يَضَعُ الْحَدِيثَ , وَهَذَا لا يَصِحُّ

Anas (roziyallohu anhu) aytdi: Rasululloh ﷺ: «Garov undagi (qarz) evazigadir», dedilar. Bu Ismoil hadis toʻqiydi; bu (rivoyat) sahih emas.Анас (розияллоҳу анҳу) айтди: Расулуллоҳ ﷺ: «Гаров ундаги (қарз) эвазигадир», дедилар. Бу Исмоил ҳадис тўқийди; бу (ривоят) саҳиҳ эмас.

ثنا أَبُو مُحَمَّدِ بْنُ صَاعِدٍ ، نَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ الْوَضَّاحِ اللُّؤْلُئِيُّ , نَا زِيَادُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ الْبَكَّائِيُّ , نَا إِدْرِيسُ الأَوْدِيُّ , عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ ، عَنْ أَبِي عُبَيْدَةَ ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَسْعُودٍ , قَالَ : " أَشْرَكَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بَيْنِي وَبَيْنَ عَمَّارٍ , وَسَعْدِ بْنِ أَبِي وَقَّاصٍ فِي دَرَقَةٍ سُلِّحْنَاهَا , وَأَشْرَكَنَا فِيمَا أَصَبْنَا , فَأَخْفَقْتُ أَنَا وَعَمَّارٌ , وَجَاءَ سَعْدٌ بِأَسِيرَيْنِ "

Abdulloh ibn Masʼud (roziyallohu anhu) aytdi: Rasululloh ﷺ men bilan Ammorni va Saʼd ibn Abu Vaqqosni oʻzimiz qurollangan bir qalqonda sherik qildilar hamda qoʻlga kiritadiganimizda ham bizni sherik qildilar. Men bilan Ammor hech narsa ololmadik, Saʼd esa ikki asir bilan keldi.Абдуллоҳ ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу) айтди: Расулуллоҳ ﷺ мен билан Амморни ва Саъд ибн Абу Ваққосни ўзимиз қуролланган бир қалқонда шерик қилдилар ҳамда қўлга киритадиганимизда ҳам бизни шерик қилдилар. Мен билан Аммор ҳеч нарса ололмадик, Саъд эса икки асир билан келди.

قُرِئَ عَلَى أَبِي الْقَاسِمِ بْنِ مَنِيعٍ ، وَأَنَا أَسْمَعُ , حَدَّثَكُمْ لُوَيْنٌ مُحَمَّدُ بْنُ سُلَيْمَانَ ، نَا أَبُو هَمَّامٍ الأَهْوَازِيُّ وَهُوَ مُحَمَّدُ بْنُ الزِّبْرِقَانِ , عَنْ أَبِي حَيَّانَ التَّيْمِيِّ ، عَنْ أَبِيهِ , عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ , قَالَ : قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : يَعْنِي يَقُولُ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ : " أَنَا ثَالِثُ الشَّرِيكَيْنِ مَا لَمْ يَخُنْ أَحَدُهُمَا صَاحِبَهُ , فَإِذَا خَانَ خَرَجْتُ مِنْ بَيْنِهِمَا " ، قَالَ لُوَيْنٌ : لَمْ يُسْنِدْهُ أَحَدٌ ، إِلا أَبُو هَمَّامٍ وَحْدَهُ

Abu Hurayra (roziyallohu anhu) aytdi: Rasululloh ﷺ, yaʼni Alloh azza va jalla aytadi, deb (shunday) dedilar: «Ikki sherikning biri ikkinchisiga xiyonat qilmagunicha, Men ularning uchinchisiman. Xiyonat qilsa, ular orasidan chiqib ketaman». Luvayn aytdi: Buni Abu Hammomdan boshqa hech kim musnad qilmagan.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу) айтди: Расулуллоҳ ﷺ, яъни Аллоҳ азза ва жалла айтади, деб (шундай) дедилар: «Икки шерикнинг бири иккинчисига хиёнат қилмагунича, Мен уларнинг учинчисиман. Хиёнат қилса, улар орасидан чиқиб кетаман». Лувайн айтди: Буни Абу Ҳаммомдан бошқа ҳеч ким муснад қилмаган.

ثنا هُبَيْرَةُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ الشَّيْبَانِيُّ , نَا أَبُو مَيْسَرَةَ النَّهَاوَنْدِيُّ ، نَا جَرِيرٌ , عَنْ أَبِي حَيَّانَ التَّيْمِيِّ , عَنْ أَبِيهِ , قَالَ : قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " يَدُ اللَّهِ عَلَى الشَّرِيكَيْنِ مَا لَمْ يَخُنْ أَحَدُهُمَا صَاحِبَهُ , فَإِذَا خَانَ أَحَدُهُمَا صَاحِبَهُ رَفَعَهَا عَنْهُمَا "

Abu Hayyon at-Taymiy otasidan rivoyat qiladi. U aytdi: Rasululloh ﷺ: «Ikki sherikning biri ikkinchisiga xiyonat qilmagunicha, Allohning qoʻli ular ustidadir. Biri ikkinchisiga xiyonat qilsa, uni ulardan koʻtaradi», dedilar.Абу Ҳайён ат-Таймий отасидан ривоят қилади. У айтди: Расулуллоҳ ﷺ: «Икки шерикнинг бири иккинчисига хиёнат қилмагунича, Аллоҳнинг қўли улар устидадир. Бири иккинчисига хиёнат қилса, уни улардан кўтаради», дедилар.

ثنا إِبْرَاهِيمُ بْنُ مُحَمَّدٍ الْعُمَرِيُّ , ثنا أَبُو كُرَيْبٍ ، نَا مُحَمَّدُ بْنُ مَيْمُونٍ الزَّعْفَرَانِيُّ , نَا حُمَيْدٌ الطَّوِيلُ , عَنْ يُوسُفَ بْنِ يَعْقُوبَ , عَنْ رَجُلٍ مِنْ قُرَيْشٍ , عَنْ أُبَيِّ بْنِ كَعْبٍ , قَالَ : سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، يَقُولُ : " أَدِّ الأَمَانَةَ إِلَى مَنِ ائْتَمَنَكَ , وَلا تَخُنْ مَنْ خَانَكَ "

Ubay ibn Kaʼb (roziyallohu anhu) aytdi: Men Rasululloh ﷺning: «Senga omonat topshirgan kishiga omonatni ado et, senga xiyonat qilgan kishiga xiyonat qilma», deyayotganlarini eshitdim.Убай ибн Каъб (розияллоҳу анҳу) айтди: Мен Расулуллоҳ ﷺнинг: «Сенга омонат топширган кишига омонатни адо эт, сенга хиёнат қилган кишига хиёнат қилма», деяётганларини эшитдим.

ثنا إِبْرَاهِيمُ بْنُ مُحَمَّدٍ , نَا أَبُو كُرَيْبٍ ، نَا طَلْقُ بْنُ غَنَّامٍ , عَنْ شَرِيكٍ , وَقَيْسٍ , عَنْ أَبِي حُصَيْنٍ , عَنْ أَبِي صَالِحٍ ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ , قَالَ : قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " أَدِّ الأَمَانَةَ إِلَى مَنِ ائْتَمَنَكَ , وَلا تَخُنْ مَنْ خَانَكَ "

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ: «Senga omonat topshirgan kishiga omonatni ado et, senga xiyonat qilgan kishiga xiyonat qilma», — dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ: «Сенга омонат топширган кишига омонатни адо эт, сенга хиёнат қилган кишига хиёнат қилма», — дедилар.

ثنا أَبُو بَكْرٍ النَّيْسَابُورِيُّ ، نَا أَحْمَدُ بْنُ الْفَضْلِ بْنِ سَالِمٍ , ثنا أَيُّوبُ بْنُ سُوَيْدٍ , نَا ابْنُ شَوْذَبٍ , عَنْ أَبِي التَّيَّاحِ , عَنْ أَنَسٍ , قَالَ : قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " أَدِّ الأَمَانَةَ إِلَى مَنِ ائْتَمَنَكَ , وَلا تَخُنْ مَنْ خَانَكَ "

Anas (roziyallohu anhu) aytdi: Rasululloh ﷺ: «Senga omonat topshirgan kishiga omonatni ado et, senga xiyonat qilgan kishiga xiyonat qilma», — dedilar.Анас (розияллоҳу анҳу) айтди: Расулуллоҳ ﷺ: «Сенга омонат топширган кишига омонатни адо эт, сенга хиёнат қилган кишига хиёнат қилма», — дедилар.

ثنا أَحْمَدُ بْنُ إِسْحَاقَ بْنِ بُهْلُولٍ ، نَا أَبِي , نَا يَعْلَى , عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْحَاقَ , عَنْ يَحْيَى وَ , هِشَامٍ ابْنِي عُرْوَةَ , عَنْ عُرْوَةَ , أَنَّ رَجُلَيْنِ مِنَ الأَنْصَارِ اخْتَصَمَا فِي أَرْضٍ غَرَسَ أَحَدُهُمَا فِيهَا نَخْلا وَالأَرْضُ لِلآخَرِ , " فَقَضَى رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وُضُوءَ لِصَاحِبِهَا , وَأَمَرَ صَاحِبَ النَّخْلِ أَنْ يُخْرِجَ نَخْلَهُ , وَقَالَ : مَنْ أَحْيَا أَرْضًا مَيْتَةً فَهِيَ لِمَنْ أَحْيَاهَا , وَلَيْسَ لِعَرَقِ ظَالِمٍ حَقٌّ " ، قَالَ : فَلَقَدْ أَخْبَرَنِي الَّذِي حَدَّثَنِي بِهَذَا الْحَدِيثِ أَنَّهُ رَأَى النَّخْلَ وَهِيَ عَمٌّ , تُقْلَعُ أُصُولُهَا بِالْفُؤُوسِ ، قَالَ ابْنُ إِسْحَاقَ : الْعَمُّ : الشَّبَابُ , وَلَيْسَ لِعَرَقِ ظَالِمٍ حَقٌّ ، قَالَ : " أَنْ تَأْتِيَ أَرْضَ غَيْرِكَ فَتَزْرَعَ فِيهَا "

Urvadan rivoyat qilinadiki, ansorlardan ikki kishi bir yer xususida daʼvolashdilar: ulardan biri unga xurmo ekkan, yer esa boshqasiniki edi. Rasululloh ﷺ yerni uning egasiga hukm qildilar, xurmo egasiga esa xurmosini chiqarib olishga buyurdilar va: «Kim oʻlik yerni tiriltirsa, u oʻsha tiriltirgan kishiniki. Zolimning mehnatiga esa haq yoʻqdir», dedilar. U aytdi: Menga bu hadisni soʻzlab bergan kishi xabar berdiki, u xurmolarni — ular yosh boʻlgani holda — ildizlari ketmonlar bilan qoʻporilayotganini koʻrgan. Ibn Ishoq aytdi: «Amm» — yoshlik (davri)dir. «Zolimning mehnatiga haq yoʻq» (haqida) u dedi: «Bu — boshqaning yeriga kelib, unda ekin ekishingdir».Урвадан ривоят қилинадики, ансорлардан икки киши бир ер хусусида даъволашдилар: улардан бири унга хурмо эккан, ер эса бошқасиники эди. Расулуллоҳ ﷺ ерни унинг эгасига ҳукм қилдилар, хурмо эгасига эса хурмосини чиқариб олишга буюрдилар ва: «Ким ўлик ерни тирилтирса, у ўша тирилтирган кишиники. Золимнинг меҳнатига эса ҳақ йўқдир», дедилар. У айтди: Менга бу ҳадисни сўзлаб берган киши хабар бердики, у хурмоларни — улар ёш бўлгани ҳолда — илдизлари кетмонлар билан қўпорилаётганини кўрган. Ибн Ишоқ айтди: «Амм» — ёшлик (даври)дир. «Золимнинг меҳнатига ҳақ йўқ» (ҳақида) у деди: «Бу — бошқанинг ерига келиб, унда экин экишингдир».

وثنا أَبُو الْقَاسِمِ بْنُ مَنِيعٍ ، ثنا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ ، نَا أَبُو الأَحْوَصِ ، عَنْ طَارِقٍ , عَنْ سَعِيدِ بْنِ الْمُسَيِّبِ , عَنْ رَافِعِ بْنِ خَدِيجٍ , قَالَ : نَهَى رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ " عَنِ الْمُحَاقَلَةِ وَالْمُزَابَنَةِ , وَقَالَ : إِنَّمَا تُزْرَعُ ثَلاثَةٌ , رَجُلٌ كَانَتْ لَهُ أَرْضٌ فَهُوَ يَزْرَعُهَا , أَوْ رَجُلٌ مُنِحَ أَرْضًا فَهُوَ يَزْرَعُهَا , أَوْ رَجُلٌ اكْتَرَى أَرْضًا بِذَهَبٍ أَوْ فِضَّةٍ "

Rofiʼ ibn Xadij (roziyallohu anhu) aytdi: Rasululloh ﷺ muhoqala va muzobanadan qaytardilar va: «Ekinni faqat uch (kishi) ekadi: yeri boʻlib, uni oʻzi ekadigan kishi, yoxud oʻziga yer inʼom qilinib, uni ekadigan kishi, yoxud yerni oltin yoki kumushga ijaraga olgan kishi», dedilar.Рофиъ ибн Хадиж (розияллоҳу анҳу) айтди: Расулуллоҳ ﷺ муҳоқала ва музобанадан қайтардилар ва: «Экинни фақат уч (киши) экади: ери бўлиб, уни ўзи экадиган киши, ёхуд ўзига ер инъом қилиниб, уни экадиган киши, ёхуд ерни олтин ёки кумушга ижарага олган киши», дедилар.

ثنا الْحُسَيْنُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ ، نَا أَحْمَدُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ الْمَدَنِيُّ , نَا مَالِكٌ , عَنْ رَبِيعَةَ بْنِ أَبِي عَبْدِ الرَّحْمَنِ , عَنْ حَنْظَلَةَ بْنِ قَيْسٍ الزُّرَقِيِّ , أَنَّهُ سَأَلَ رَافِعَ بْنَ خَدِيجٍ " عَنْ كِرَاءِ الأَرْضِ , فَقَالَ : نَهَى رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَنْ كِرَاءِ الأَرْضِ, فَقَالَ لَهُ أَبَى : الذَّهَبَ وَالْوَرِقَ ؟ ، فَقَالَ : أَمَّا الذَّهَبُ وَالْوَرِقُ فَلا بَأْسَ بِهِ "

Hanzala ibn Qays az-Zuraqiy Rofiʼ ibn Xadijdan yerni ijaraga berish haqida soʻradi. U: «Rasululloh ﷺ yerni ijaraga berishdan qaytardilar», dedi. (Hanzala) unga: «Oltin va kumush evazigami?» dedi. U: «Oltin va kumush (evaziga) boʻlsa, unda hech qanday zarar yoʻq», dedi.Ҳанзала ибн Қайс аз-Зурақий Рофиъ ибн Хадиждан ерни ижарага бериш ҳақида сўради. У: «Расулуллоҳ ﷺ ерни ижарага беришдан қайтардилар», деди. (Ҳанзала) унга: «Олтин ва кумуш эвазигами?» деди. У: «Олтин ва кумуш (эвазига) бўлса, унда ҳеч қандай зарар йўқ», деди.

ثنا مُحَمَّدُ بْنُ نُوحٍ ، نَا جَعْفَرُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ حَبِيبٍ , نَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ رُشَيْدٍ , نَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ عُبَيْدِ اللَّهِ , عَنْ ذَرٍّ , عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْمُنْكَدِرِ , عَنْ جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ , أَنّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ " نَهَى عَنْ كِرَاءِ الأَرْضِ ، إِلا بِذَهَبٍ أَوْ فِضَّةٍ "

Jobir ibn Abdulloh (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ yerni oltin yoki kumushdan boshqasiga ijaraga berishdan qaytardilar.Жобир ибн Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ ерни олтин ёки кумушдан бошқасига ижарага беришдан қайтардилар.

ثنا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ الْعَزِيزِ ، نَا مُحَمَّدُ بْنُ حُمَيْدٍ , نَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ مَغْرَاءَ , عَنْ عُبَيْدَةَ الضَّبِّيِّ , عَنْ عَبْدِ الْحَمِيدِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ , عَنْ سَالِمِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ , عَنْ عَبْدِ اللَّهِ , عَنْ عَائِشَةَ , أَنّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، " خَرَجَ فِي مَسِيرٍ لَهُ فَإِذَا هُوَ بِزَرْعٍ تَهْتَزُّ , فَقَالَ : لِمَنْ هَذَا الزَّرْعُ ؟ ، قَالُوا : لِرَافِعِ بْنِ خَدِيجٍ , فَأَرْسَلَ إِلَيْهِ وَكَانَ أَخَذَ الأَرْضَ بِالنِّصْفِ أَوْ بِالثُّلُثِ , فَقَالَ : انْظُرْ نَفَقَتَكَ فِي هَذِهِ الأَرْضِ فَخُذْهَا مِنْ صَاحِبِ الأَرْضِ ، وَادْفَعْ إِلَيْهِ أَرْضَهُ وَزَرْعَهُ "

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadiki, Nabiy ﷺ bir safarga chiqdilar va toʻlqinlanib turgan bir ekinni koʻrib: «Bu ekin kimniki?» dedilar. Ular: «Rofiʼ ibn Xadijniki», deyishdi. U zot unga (odam) yubordilar — u yerni yarmiga yoki uchdan biriga olgan edi. U zot: «Bu yerdagi sarf-xarajatingga qara, uni yer egasidan ol va unga yerini ham, ekinini ham topshir», dedilar.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинадики, Набий ﷺ бир сафарга чиқдилар ва тўлқинланиб турган бир экинни кўриб: «Бу экин кимники?» дедилар. Улар: «Рофиъ ибн Хадижники», дейишди. У зот унга (одам) юбордилар — у ерни ярмига ёки учдан бирига олган эди. У зот: «Бу ердаги сарф-харажатингга қара, уни ер эгасидан ол ва унга ерини ҳам, экинини ҳам топшир», дедилар.

ثنا يَعْقُوبُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ الْبَزَّازُ , ثنا الْحَسَنُ بْنُ عَرَفَةَ , نَا هُشَيْمٌ , عَنِ ابْنِ أَبِي لَيْلَى , عَنِ الْحَكَمِ , عَنْ مِقْسَمٍ , عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ , أَنّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، " دَفَعَ خَيْبَرَ أَرْضَهَا وَنَخْلَهَا إِلَى الْيَهُودِ مُقَاسَمَةً عَلَى النِّصْفِ "

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ Xaybarning yerini va xurmozorini yahudiylarga yarmiga boʻlishish sharti bilan berdilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ Хайбарнинг ерини ва хурмозорини яҳудийларга ярмига бўлишиш шарти билан бердилар.

ثنا يَحْيَى بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ صَاعِدٍ ، نَا عَمْرُو بْنُ عَلِيٍّ , وَيَعْقُوبُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ , قَالا : نَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ , حَدَّثَنِي عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ عُمَرَ , أَخْبَرَنِي نَافِعٌ , عَنِ ابْنِ عُمَرَ , " أَنّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، دَفَعَ خَيْبَرَ إِلَى أَهْلِهَا عَلَى الشَّطْرِ مِمَّا يَخْرُجُ مِنْهَا مِنْ ثَمَرٍ أَوْ زَرْعٍ "

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ Xaybarni uning ahliga undan chiqadigan meva yoki ekinning yarmi evaziga berdilar.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ Хайбарни унинг аҳлига ундан чиқадиган мева ёки экиннинг ярми эвазига бердилар.

ثنا أَبُو بَكْرٍ النَّيْسَابُورِيُّ ، نَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ بِشْرٍ , نَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ بِهَذَا ، وَقَالَ : " عَامَلَ أَهْلَ خَيْبَرَ بِشَطْرِ مَا يَخْرُجُ مِنْ ثَمَرٍ أَوْ زَرْعٍ "

Yahyo ibn Said buni shu (sanad) bilan rivoyat qildi va: «U zot Xaybar ahli bilan undan chiqadigan meva yoki ekinning yarmi evaziga muomala qildilar», dedi.Яҳё ибн Саид буни шу (санад) билан ривоят қилди ва: «У зот Хайбар аҳли билан ундан чиқадиган мева ёки экиннинг ярми эвазига муомала қилдилар», деди.

ثنا يَحْيَى بْنُ صَاعِدٍ ، نَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عَبْدِ السَّلامِ أَبُو رَوَّادٍ بِمِصْرَ , نَا وَهْبُ بْنُ رَاشِدٍ أَبُو زُرْعَةَ الْحَجْرِيُّ , عَنْ يُونُسَ بْنِ يَزِيدَ , قَالَ : قَالَ أَبُو الزِّنَادِ : كَانَ عُرْوَةُ يُحَدِّثُ , عَنْ سَهْلِ بْنِ أَبِي حَثْمَةَ الأَنْصَارِيِّ , أَنَّهُ أَخْبَرَهُ أَنَّ زَيْدَ بْنَ ثَابِتٍ ، كَانَ يَقُولُ : " كَانَ النَّاسُ فِي عَهْدِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَتَبَايَعُونَ الثِّمَارَ , فَإِذَا جَدَّ النَّاسُ وَحَضَرَ تَقَاضِيهِمْ قَالَ الْمُبْتَاعُ : إِنَّهُ قَدْ أَصَابَ التَّمْرُ مُرَاقٌّ وَأَصَابَهُ قُشَامٌ , عَاهَاتٌ كَانُوا يَحْتَجُّونَ بِهَا , فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لَمَّا كَثُرَتْ عِنْدَهُ الْخُصُومَةُ فِي ذَلِكَ : أَمَا لا فَلا تَبْتَاعُوا حَتَّى يَبْدُوَ صَلاحُ الثَّمَرِ ، كَالْمَشُورَةِ يُشِيرُ بِهَا لِكَثْرَةِ خُصُومَتِهِمْ "

Zayd ibn Sobit (roziyallohu anhu) aytar edi: Rasululloh ﷺ davrlarida odamlar mevalarni sotib-sotib olar edilar. Odamlar (mevani) uzib olgach va haq talab qilish vaqti kelgach, xaridor: «Xurmoga muroq tegdi, unga qusham tegdi», der edi — bular ular dalil qilib keltiradigan ofatlar edi. Bu haqdagi janjal u zotning huzurlarida koʻpaygach, Rasululloh ﷺ: «Unday boʻlsa, mevaning pishgani maʼlum boʻlmagunicha sotib olmanglar», dedilar — bu ularning janjali koʻpaygani uchun beriladigan maslahat kabi edi.Зайд ибн Собит (розияллоҳу анҳу) айтар эди: Расулуллоҳ ﷺ даврларида одамлар меваларни сотиб-сотиб олар эдилар. Одамлар (мевани) узиб олгач ва ҳақ талаб қилиш вақти келгач, харидор: «Хурмога муроқ тегди, унга қушам тегди», дер эди — булар улар далил қилиб келтирадиган офатлар эди. Бу ҳақдаги жанжал у зотнинг ҳузурларида кўпайгач, Расулуллоҳ ﷺ: «Ундай бўлса, меванинг пишгани маълум бўлмагунича сотиб олманглар», дедилар — бу уларнинг жанжали кўпайгани учун бериладиган маслаҳат каби эди.

حَدَّثَنَا ابْنُ صَاعِدٍ , نَا يُوسُفُ بْنُ مُوسَى الْقَطَّانُ , وَشُعَيْبُ بْنُ أَيُّوبَ , قَالا : نَا ابْنُ نُمَيْرٍ , عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ , عَنْ نَافِعٍ , عَنِ ابْنِ عُمَرَ , " أَنّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، عَامَلَ أَهْلَ خَيْبَرَ بِشَطْرِ مَا يَخْرُجُ مِنَ النَّخْلِ وَالزَّرْعِ " ، وَقَالَ يُوسُفُ : مِنَ النَّخْلِ وَالشَّجَرِ , قَالَ ابْنُ صَاعِدٍ : وَهِمَ فِي ذِكْرِ الشَّجَرِ ، وَلَمْ يَقُلْهُ غَيْرُهُ

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ Xaybar ahli bilan xurmozor va ekindan chiqadiganning yarmi evaziga muomala qildilar. Yusuf esa: «xurmozor va daraxtdan», dedi. Ibn Soid aytdi: U daraxtni zikr qilishda vahm qilgan (adashgan), buni undan boshqa hech kim aytmagan.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ Хайбар аҳли билан хурмозор ва экиндан чиқадиганнинг ярми эвазига муомала қилдилар. Юсуф эса: «хурмозор ва дарахтдан», деди. Ибн Соид айтди: У дарахтни зикр қилишда ваҳм қилган (адашган), буни ундан бошқа ҳеч ким айтмаган.

ثنا ابْنُ صَاعِدٍ , نَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ سَعْدٍ الزُّهْرِيُّ , نَا عَمِّي , نَا أَبِي , عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْحَاقَ , حَدَّثَنِي نَافِعٌ , عَنِ ابْنِ عُمَرَ بْنِ الْخَطَّابِ , عَنْ أَبِيهِ عُمَرَ , أَنّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ " سَاقَى يَهُودَ خَيْبَرَ عَلَى تِلْكَ الأَمْوَالِ عَلَى الشَّطْرِ , وَسِهَامُهُمْ مَعْلُومَةٌ , وَشَرَطَ عَلَيْهِمْ إِنَّا إِذَا شِئْنَا أَخْرَجْنَاكُمْ "

Umar (ibn Xattob roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ Xaybar yahudiylari bilan oʻsha mollar ustida yarmiga musoqot qildilar; ularning ulushlari maʼlum edi. U zot ularga: «Biz qachon xohlasak, sizlarni chiqarib yuboramiz», deb shart qildilar.Умар (ибн Хаттоб розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ Хайбар яҳудийлари билан ўша моллар устида ярмига мусоқот қилдилар; уларнинг улушлари маълум эди. У зот уларга: «Биз қачон хоҳласак, сизларни чиқариб юборамиз», деб шарт қилдилар.

ثنا يَعْقُوبُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ الْبَزَّازُ , حَدَّثَنَا الْحَسَنُ بْنُ عَرَفَةَ , نَا هُشَيْمٌ , ح وثنا ابْنُ صَاعِدٍ نَا عَلِيُّ بْنُ سَهْلِ بْنِ الْمُغِيرَةِ , نَا أَبِي سَهْلُ بْنُ الْمُغِيرَةِ , وَخَالِدُ بْنُ أَبِي يَزِيدَ الْقَرَنِيُّ ، قَالا : نَا هُشَيْمٌ , عَنِ ابْنِ أَبِي لَيْلَى , عَنِ الْحَكَمِ , عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ , " أَنّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ دَفَعَ خَيْبَرَ أَرْضَهَا وَنَخْلَهَا مُقَاسَمَةً عَلَى النِّصْفِ " ، زَادَ ابْنُ عُمَرَ : " بِهِ أَعْطَى الْيَهُودَ "

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ Xaybarning yerini va xurmozorini yarmiga boʻlishish sharti bilan berdilar. Ibn Umar (rivoyatida) shuni ziyoda qildi: «Buni yahudiylarga berdilar».Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ Хайбарнинг ерини ва хурмозорини ярмига бўлишиш шарти билан бердилар. Ибн Умар (ривоятида) шуни зиёда қилди: «Буни яҳудийларга бердилар».

ثنا ابْنُ صَاعِدٍ , ثنا بَحْرُ بْنُ نَصْرٍ , نَا يَحْيَى بْنُ سَلامٍ , نَا حَمَّادٌ , عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ , عَنْ نَافِعٍ , عَنِ ابْنِ عُمَرَ , " أَنّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، أَعْطَى خَيْبَرَ عَلَى النِّصْفِ مِنْ كُلِّ نَخْلٍ أَوْ زَرْعٍ أَوْ شَيْءٍ "

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ Xaybarni har bir xurmo yoki ekin yoki (boshqa) narsaning yarmi evaziga berdilar.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ Хайбарни ҳар бир хурмо ёки экин ёки (бошқа) нарсанинг ярми эвазига бердилар.

ثنا أَحْمَدُ بْنُ عَلِيِّ بْنِ عِيسَى الْخَوَّاصُ , نَا صَالِحُ بْنُ الْعَلاءِ بْنِ بُكَيْرٍ الْعَبْدِيُّ , نَا إِسْحَاقُ بْنُ عَبْدِ الْوَاحِدِ , نَا خَالِدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ , عَنْ خَالِدٍ الْحَذَّاءِ , عَنْ عِكْرِمَةَ , عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ , أَنّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ " اسْتَعَارَ مِنْ صَفْوَانَ بْنِ أُمَيَّةَ أَدْرَاعًا وَسِلاحًا فِي غَزْوَةِ حُنَيْنٍ , فَقَالَ : يَا رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، أَعَارِيَةٌ مُؤَدَّاةٌ ؟ ، قَالَ : عَارِيَةٌ مُؤَدَّاةٌ "

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ Hunayn gʻazotida Safvon ibn Umayyadan sovutlar va qurollarni ariyatga oldilar. U: «Yo Rasululloh, bu qaytariladigan ariyatmi?» dedi. U zot: «Qaytariladigan ariyat», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ Ҳунайн ғазотида Сафвон ибн Умайядан совутлар ва қуролларни ариятга олдилар. У: «Ё Расулуллоҳ, бу қайтариладиган ариятми?» деди. У зот: «Қайтариладиган арият», дедилар.

ثنا عَبْدُ الْمَلِكِ بْنُ يَحْيَى الْعَطَّارُ , نَا أَبُو إِبْرَاهِيمَ الزُّهْرِيُّ ، نَا مُسْلِمٌ الْجُهَنِيُّ , ثنا حَجَّاجٌ , عَنِ ابْنِ جُرَيْجٍ , عَنْ عَمْرِو بْنِ شُعَيْبٍ , عَنْ أَبِيهِ , عَنْ جَدِّهِ , قَالَ : اسْتَعَارَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مِنْ صَفْوَانَ بْنِ أُمَيَّةَ سِلاحًا , فَقَالَ صَفْوَانُ : " أَمُؤَدَّاةٌ يَا رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ؟ ، قَالَ : نَعَمْ "

Amr ibn Shuayb otasidan, u bobosidan rivoyat qiladi. U aytdi: Rasululloh ﷺ Safvon ibn Umayyadan qurol ariyatga oldilar. Safvon: «Bu qaytariladimi, yo Rasululloh?» dedi. U zot: «Ha», dedilar.Амр ибн Шуайб отасидан, у бобосидан ривоят қилади. У айтди: Расулуллоҳ ﷺ Сафвон ибн Умайядан қурол ариятга олдилар. Сафвон: «Бу қайтариладими, ё Расулуллоҳ?» деди. У зот: «Ҳа», дедилар.

حَدَّثَنَا الْحُسَيْنُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ ، نَا الْفَضْلُ الأَعْرَجُ , نَا نَصْرُ بْنُ عَطَاءٍ الْوَاسِطِيُّ , نَا هَمَّامٌ , عَنْ قَتَادَةَ , عَنْ عَطَاءٍ , عَنْ صَفْوَانَ بْنِ يَعْلَى بْنِ أُمَيَّةَ , عَنْ أَبِيهِ أَنّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ , قَالَ : " إِذَا أَتَتْكَ رُسُلِي فَأَعْطِهِمْ كَذَا وَكَذَا , أُرَاهُ قَالَ : ثَلاثِينَ دِرْعًا , أَوْ قَالَ : ثَلاثِينَ بَعِيرًا , قُلْتُ : وَالْعَارِيَةُ مُؤَدَّاةٌ ؟ ، قَالَ : نَعَمْ "

Yaʼlo ibn Umayya (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Nabiy ﷺ: «Elchilarim senga kelsalar, ularga shuncha-shuncha bergin», dedilar — oʻylaymanki, u: «oʻttizta sovut», yoki: «oʻttizta tuya», dedi. Men: «Ariyat qaytariladimi?» dedim. U zot: «Ha», dedilar.Яъло ибн Умайя (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Набий ﷺ: «Элчиларим сенга келсалар, уларга шунча-шунча бергин», дедилар — ўйлайманки, у: «ўттизта совут», ёки: «ўттизта туя», деди. Мен: «Арият қайтариладими?» дедим. У зот: «Ҳа», дедилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى بْنِ مِرْدَاسٍ ، نَا أَبُو دَاوُدَ ، نَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ الْمُسْتَمِرِّ , نَا حَبَّانُ بْنُ هِلالٍ , بِهَذَا الإِسْنَادِ , وَقَالَ : قُلْتُ : يَا رَسُولَ اللَّهِ ، أَعَارِيَةٌ مَضْمُونَةٌ أَوْ عَارِيَةٌ مُؤَدَّاةٌ ؟ ، قَالَ : " بَلْ مُؤَدَّاةٌ "

Shu sanad bilan (rivoyat qilinadi). U aytdi: Men: «Yo Rasululloh, bu kafolatli ariyatmi yoki qaytariladigan ariyatmi?» dedim. U zot: «Balki qaytariladigan», dedilar.Шу санад билан (ривоят қилинади). У айтди: Мен: «Ё Расулуллоҳ, бу кафолатли ариятми ёки қайтариладиган ариятми?» дедим. У зот: «Балки қайтариладиган», дедилар.

ثنا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ زِيَادٍ النَّيْسَابُورِيُّ , نَا أَبُو الأَزْهَرِ ، وَأَحْمَدُ بْنُ مَنْصُورٍ ، قَالا : نَا يَزِيدُ بْنُ هَارُونَ , أنا شَرِيكٌ , عَنْ عَبْدِ الْعَزِيزِ بْنِ رُفَيْعٍ , عَنْ أُمَيَّةَ بْنِ صَفْوَانَ بْنِ أُمَيَّةَ , عَنْ أَبِيهِ أَنّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، " اسْتَعَارَ مِنْهُ يَوْمَ حُنَيْنٍ أَدْرَاعًا , فَقَالَ : أَغَصْبًا يَا مُحَمَّدُ ؟ ، قَالَ : بَلْ عَارِيَةٌ مَضْمُونَةٌ ؟ ، قَالَ : فَضَاعَ بَعْضُهَا فَعَرَضَ عَلَيْهِ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَنْ يَضْمَنَهَا , فَقَالَ : أَنَا الْيَوْمَ فِي الإِسْلامِ أَرْغَبُ "

Umayya ibn Safvon ibn Umayya otasidan rivoyat qiladiki, Rasululloh ﷺ Hunayn kuni undan sovutlarni ariyatga oldilar. U: «Ey Muhammad, bu majburan tortib olishmi?» dedi. U zot: «Yoʻq, balki kafolatli ariyatdir», dedilar. (Roviy) aytdi: Ularning baʼzisi yoʻqoldi, shunda Rasululloh ﷺ unga tovonini toʻlashni taklif qildilar. U esa: «Men bugun Islomga koʻproq ragʻbatliman», dedi.Умайя ибн Сафвон ибн Умайя отасидан ривоят қиладики, Расулуллоҳ ﷺ Ҳунайн куни ундан совутларни ариятга олдилар. У: «Эй Муҳаммад, бу мажбуран тортиб олишми?» деди. У зот: «Йўқ, балки кафолатли ариятдир», дедилар. (Ровий) айтди: Уларнинг баъзиси йўқолди, шунда Расулуллоҳ ﷺ унга товонини тўлашни таклиф қилдилар. У эса: «Мен бугун Исломга кўпроқ рағбатлиман», деди.

ثنا الْحَسَنُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ بْنِ عَبْدِ الْمَجِيدِ الْمُقْرِئُ , نَا عَبَّاسُ بْنُ مُحَمَّدٍ , نَا الْحَسَنُ بْنُ بِشْرٍ , نَا قَيْسُ بْنُ الرَّبِيعِ , نَا عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ رُفَيْعٍ , عَنِ ابْنِ أَبِي مُلَيْكَةَ , عَنْ أُمَيَّةَ بْنِ صَفْوَانَ بْنِ أُمَيَّةَ , عَنْ أَبِيهِ , قَالَ : " اسْتَعَارَ مِنِّي رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَدْرَاعًا مِنْ حَدِيدٍ , فَقُلْتُ : مَضْمُونَةٌ يَا رَسُولَ اللَّهِ ؟ ، قَالَ : مَضْمُونَةٌ , فَضَاعَ بَعْضُهَا ، فَقَالَ لَهُ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : إِنْ شِئْتَ غَرِمْتُهَا , قَالَ : لا , أَلا إِنَّ فِي قَلْبِي مِنَ الإِسْلامِ غَيْرَ مَا كَانَ يَوْمَئِذٍ " ، ثنا مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى بْنِ مِرْدَاسٍ , نَا أَبُو دَاوُدَ , نَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ , نَا جَرِيرٌ ، عَنْ عَبْدِ الْعَزِيزِ بْنِ رُفَيْعٍ , عَنْ عَطَاءٍ , عَنْ أُنَاسٍ مِنْ آلِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ صَفْوَانَ , أَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ , قَالَ : " يَا صَفْوَانُ هَلْ عِنْدَكَ مِنْ سِلاحٍ ؟ " ، قَالَ : عَارِيَةً أَمْ غَصْبًا ؟ ثُمَّ ذَكَرَ الْحَدِيثَ . ثنا مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى , نَا أَبُو دَاوُدَ , نَا مُسَدَّدٌ , نَا أَبُو الأَحْوَصِ , نَا عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ رُفَيْعٍ , عَنْ عَطَاءٍ , عَنْ نَاسٍ مِنْ آلِ صَفْوَانَ , قَالَ : اسْتَعَارَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ نَحْوَهُ

Safvon ibn Umayya (roziyallohu anhu) aytdi: Rasululloh ﷺ mendan temir sovutlarni ariyatga oldilar. Men: «Kafolatlimi, yo Rasululloh?» dedim. U zot: «Kafolatli», dedilar. Soʻng ularning baʼzisi yoʻqoldi. Shunda Nabiy ﷺ unga: «Xohlasang, tovonini toʻlayman», dedilar. U: «Yoʻq. Ogoh boʻlingki, bugun mening qalbimda Islomdan oʻsha kundagidan boshqa (narsa) bor», dedi. Ato Abdulloh ibn Safvon oilasidan baʼzi kishilardan rivoyat qiladiki, Nabiy ﷺ: «Ey Safvon, sening huzuringda qurol bormi?» dedilar. U: «Ariyatgami yoki majburan tortib olishgami?» dedi — soʻng hadisni zikr qildi. Ato Safvon oilasidan baʼzi kishilardan rivoyat qildi. U aytdi: Nabiy ﷺ ariyatga oldilar — soʻng shunga oʻxshashini zikr qildi.Сафвон ибн Умайя (розияллоҳу анҳу) айтди: Расулуллоҳ ﷺ мендан темир совутларни ариятга олдилар. Мен: «Кафолатлими, ё Расулуллоҳ?» дедим. У зот: «Кафолатли», дедилар. Сўнг уларнинг баъзиси йўқолди. Шунда Набий ﷺ унга: «Хоҳласанг, товонини тўлайман», дедилар. У: «Йўқ. Огоҳ бўлингки, бугун менинг қалбимда Исломдан ўша кундагидан бошқа (нарса) бор», деди. Ато Абдуллоҳ ибн Сафвон оиласидан баъзи кишилардан ривоят қиладики, Набий ﷺ: «Эй Сафвон, сенинг ҳузурингда қурол борми?» дедилар. У: «Ариятгами ёки мажбуран тортиб олишгами?» деди — сўнг ҳадисни зикр қилди. Ато Сафвон оиласидан баъзи кишилардан ривоят қилди. У айтди: Набий ﷺ ариятга олдилар — сўнг шунга ўхшашини зикр қилди.

ثنا الْحُسَيْنُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ ، وَعَلِيُّ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مُبَشِّرٍ ، وَابْنُ الْعَلاءِ ، قَالُوا : نَا أَبُو الأَشْعَثِ ، نَا الْمُعْتَمِرُ , عَنِ الْحَجَّاجِ بْنِ فُرَافِصَةَ , عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْوَلِيدِ , عَنْ أَبِي عَامِرٍ الأَوْصَابِيِّ ، عَنْ أَبِي أُمَامَةَ , أَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، قَالَ : " الْعَارِيَةُ مُؤَدَّاةٌ , وَالْمِنْحَةُ أَوِ الْمَنِيحَةُ مُؤَدَّاةٌ , فَقَالَ رَجُلٌ : فَعُهِدَ رَسُولُ اللَّهِ ؟ ، قَالَ : عَهْدُ اللَّهِ أَحَقُّ مَا أَدَّى "

Abu Umoma (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Nabiy ﷺ: «Ariyat qaytariladi, minha yoki maniha ham qaytariladi», dedilar. Bir kishi: «Bu Rasulullohning ahdimi?» dedi. U zot: «Allohning ahdi ado etilishga haqliroqdir», dedilar.Абу Умома (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Набий ﷺ: «Арият қайтарилади, минҳа ёки маниҳа ҳам қайтарилади», дедилар. Бир киши: «Бу Расулуллоҳнинг аҳдими?» деди. У зот: «Аллоҳнинг аҳди адо этилишга ҳақлироқдир», дедилар.

حَدَّثَنَا يَعْقُوبُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ ، وَأَحْمَدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ الْوَكِيلُ , وَآخَرُونَ ، قَالُوا : نَا الْحَسَنُ بْنُ عَرَفَةَ , نَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ عَيَّاشٍ , عَنْ شُرَحْبِيلَ بْنِ مُسْلِمٍ الْخَوْلانِيِّ , قَالَ : سَمِعْتُ أَبَا أُمَامَةَ الْبَاهِلِيَّ , يَقُولُ : سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، يَقُولُ " فِي خُطْبَتِهِ عَامَ حَجَّةِ الْوَدَاعِ : إِنَّ اللَّهَ قَدْ أَعْطَى كُلَّ ذِي حَقٍّ حَقَّهُ , فَلا وَصِيَّةَ لِوَارِثٍ , وَالْوَلَدُ لِلْفِرَاشِ , وَلِلْعَاهِرِ الْحَجَرُ وَحِسَابُهُمْ عَلَى اللَّهِ تَعَالَى , مَنِ ادَّعَى إِلَى غَيْرِ أَبِيهِ , أَوِ انْتَمَى إِلَى غَيْرِ مَوَالِيهِ فَعَلَيْهِ لَعْنَةُ اللَّهِ وَالْمَلائِكَةِ وَالنَّاسِ أَجْمَعِينَ إِلَى يَوْمِ الْقِيَامَةِ , لا تُنْفِقُ الْمَرْأَةُ شَيْئًا مِنْ بَيْتِهَا إِلا بِإِذْنِ زَوْجِهَا , قِيلَ : يَا رَسُولَ اللَّهِ ، وَلا الطَّعَامُ ؟ ، قَالَ : ذَاكَ أَفْضَلُ أَمْوَالِنَا, ثُمَّ قَالَ : الْعَارِيَةُ مُؤَدَّاةٌ , وَالْمِنْحَةُ مَرْدُودَةٌ , وَالدَّيْنُ مَقْضِيٌّ , وَالزَّعِيمُ غَارِمٌ "

Abu Umoma al-Bohiliy (roziyallohu anhu) aytdi: Men Rasululloh ﷺning Vidolashuv haji yilidagi xutbalarida shunday deganlarini eshitdim: «Albatta, Alloh har bir haqdorga oʻz haqqini bergandir; bas, vorisga vasiyat yoʻqdir. Bola toʻshakka tegishlidir, zinokorga esa tosh (mahrumlik)dir; ularning hisobi Alloh taoloning zimmasidadir. Kim oʻzini otasidan boshqaga nisbat bersa yoki oʻz xojalaridan boshqaga mansublik daʼvo qilsa, qiyomat kunigacha unga Allohning, farishtalarning va barcha odamlarning laʼnati boʻladi. Ayol kishi eridan iznsiz uyidan biror narsa sarflamaydi». «Yo Rasululloh, taomni hammi?» deyildi. U zot: «U bizning eng afzal molimizdir», dedilar. Soʻng: «Ariyat qaytariladi, minha qaytariladi, qarz uziladi, kafil esa toʻlaydi», dedilar.Абу Умома ал-Боҳилий (розияллоҳу анҳу) айтди: Мен Расулуллоҳ ﷺнинг Видолашув ҳажи йилидаги хутбаларида шундай деганларини эшитдим: «Албатта, Аллоҳ ҳар бир ҳақдорга ўз ҳаққини бергандир; бас, ворисга васият йўқдир. Бола тўшакка тегишлидир, зинокорга эса тош (маҳрумлик)дир; уларнинг ҳисоби Аллоҳ таолонинг зиммасидадир. Ким ўзини отасидан бошқага нисбат берса ёки ўз хожаларидан бошқага мансублик даъво қилса, қиёмат кунигача унга Аллоҳнинг, фаришталарнинг ва барча одамларнинг лаънати бўлади. Аёл киши эридан изнсиз уйидан бирор нарса сарфламайди». «Ё Расулуллоҳ, таомни ҳамми?» дейилди. У зот: «У бизнинг энг афзал молимиздир», дедилар. Сўнг: «Арият қайтарилади, минҳа қайтарилади, қарз узилади, кафил эса тўлайди», дедилар.

ثنا الْحُسَيْنُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ ، نَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ شَبِيبٍ , حَدَّثَنِي إِسْحَاقُ بْنُ مُحَمَّدٍ , نَا يَزِيدُ بْنُ عَبْدِ الْمَلِكِ , عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ الْحَجَبِيِّ , عَنْ عَمْرِو بْنِ شُعَيْبٍ , عَنْ أَبِيهِ , عَنْ جَدِّهِ أَنّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، قَالَ : " لا ضَمَانَ عَلَى مُؤْتَمَنٍ "

Amr ibn Shuayb otasidan, u esa bobosidan rivoyat qiladi: Rasululloh ﷺ shunday dedilar: «Ishonib topshirilgan kishining zimmasida zomin boʻlish yoʻq».Амр ибн Шуайб отасидан, у эса бобосидан ривоят қилади: Расулуллоҳ ﷺ шундай дедилар: «Ишониб топширилган кишининг зиммасида зомин бўлиш йўқ».

ثنا أَبُو عَلِيٍّ الْحُسَيْنُ بْنُ الْقَاسِمِ بْنِ جَعْفَرٍ الْكَوْكَبِيُّ , نَا عَلِيُّ بْنُ حَرْبٍ , نَا عَمْرُو بْنُ عَبْدِ الْجَبَّارِ , عَنْ عُبَيْدَةَ بْنِ حَسَّانَ , عَنْ عَمْرِو بْنِ شُعَيْبٍ , عَنْ أَبِيهِ , عَنْ جَدِّهِ ، عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ , قَالَ : " لَيْسَ عَلَى الْمُسْتَعِيرِ غَيْرِ الْمُغِلِّ ضَمَانٌ , وَلا عَلَى الْمُسْتَوْدِعِ غَيْرِ الْمُغِلِّ ضَمَانٌ " ، عَمْرٌو ، وَعُبَيْدَةُ ، ضَعِيفَانِ , وَإِنَّمَا يُرْوَى عَنْ شُرَيْحٍ الْقَاضِي ، غَيْرُ مَرْفُوعٍ

Amr ibn Shuayb otasidan, u esa bobosidan rivoyat qiladi: Nabiy ﷺ shunday dedilar: «Xiyonat qilmagan oriyat oluvchining zimmasida zomin yoʻq, xiyonat qilmagan omonat oluvchining zimmasida ham zomin yoʻq». Amr ham, Ubayda ham zaifdirlar. Bu esa faqat qozi Shurayhdan marfuʼ boʻlmagan holda rivoyat qilinadi.Амр ибн Шуайб отасидан, у эса бобосидан ривоят қилади: Набий ﷺ шундай дедилар: «Хиёнат қилмаган орият олувчининг зиммасида зомин йўқ, хиёнат қилмаган омонат олувчининг зиммасида ҳам зомин йўқ». Амр ҳам, Убайда ҳам заифдирлар. Бу эса фақат қози Шурайҳдан марфуъ бўлмаган ҳолда ривоят қилинади.

ثنا أَبُو بَكْرٍ النَّيْسَابُورِيُّ ، نَا الْعَبَّاسُ بْنُ الْوَلِيدِ , أَخْبَرَنِي أَبِي , نَا ابْنُ جَابِرٍ , عَنْ سُلَيْمَانَ بْنِ مُوسَى , أَنَّهُ أَخْبَرَهُ ، عَنْ عَطَاءِ بْنِ أَبِي رَبَاحٍ , أَنَّهُ أَخْبَرَهُ عَنْ تَفْسِيرِ : " الْعَارِيَةُ مُؤَدَّاةٌ , قَالَ : أَسْلَمَ قَوْمٌ وَفِي أَيْدِيهِمْ عَوَارِي مِنَ الْمُشْرِكِينَ , فَقَالُوا : قَدْ أَحْرَزَ لَنَا الإِسْلامُ مَا بِأَيْدِينَا مِنْ عَوَارِي الْمُشْرِكِينَ , فَبَلَغَ ذَلِكَ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ , فَقَالَ : الإِسْلامُ لا يُحْرِزُ لَكُمْ مَا لَيْسَ لَكُمُ , الْعَارِيَةُ مُؤَدَّاةٌ " ، فَأَدَّى الْقَوْمُ مَا بِأَيْدِيهِمْ مِنْ تِلْكَ الْعَوَارِي ، هَذَا مُرْسَلٌ وَلا تَقُومُ بِهِ حَجَّةٌ

Ato ibn Abu Roboh «Oriyat qaytariladi» degan soʻzning maʼnosi haqida xabar berdi: Bir qavm musulmon boʻldi, qoʻllarida esa mushriklardan olingan oriyat narsalar bor edi. Ular: «Islom qoʻlimizdagi mushriklarning oriyatlarini bizga himoya qilib berdi», dedilar. Bu Rasululloh ﷺga yetib bordi, u zot: «Islom sizlarga oʻzlaringizniki boʻlmagan narsani himoya qilib bermaydi. Oriyat qaytariladi», dedilar. Shunda qavm qoʻllaridagi oʻsha oriyatlarni qaytarib berdi. Bu mursaldir, u bilan hujjat qoim boʻlmaydi.Ато ибн Абу Робоҳ «Орият қайтарилади» деган сўзнинг маъноси ҳақида хабар берди: Бир қавм мусулмон бўлди, қўлларида эса мушриклардан олинган орият нарсалар бор эди. Улар: «Ислом қўлимиздаги мушрикларнинг ориятларини бизга ҳимоя қилиб берди», дедилар. Бу Расулуллоҳ ﷺга етиб борди, у зот: «Ислом сизларга ўзларингизники бўлмаган нарсани ҳимоя қилиб бермайди. Орият қайтарилади», дедилар. Шунда қавм қўлларидаги ўша ориятларни қайтариб берди. Бу мурсалдир, у билан ҳужжат қоим бўлмайди.

ثنا إِسْمَاعِيلُ بْنُ مُحَمَّدٍ الصَّفَّارُ , ثنا عَبَّاسُ بْنُ مُحَمَّدٍ , نَا رَوْحٌ , نَا عَوْفٌ , عَنْ مُحَمَّدٍ , أَنَّ شُرَيْحًا ، قَالَ : " لَيْسَ عَلَى الْمُسْتَعِيرِ غَيْرِ الْمُغِلِّ , وَلا عَلَى الْمُسْتَوْدِعِ غَيْرِ الْمُغِلِّ ضَمَانٌ "

Muhammaddan rivoyat qilinadiki, Shurayh: «Xiyonat qilmagan oriyat oluvchining va xiyonat qilmagan omonat oluvchining zimmasida zomin yoʻq», dedi.Муҳаммаддан ривоят қилинадики, Шурайҳ: «Хиёнат қилмаган орият олувчининг ва хиёнат қилмаган омонат олувчининг зиммасида зомин йўқ», деди.

ثنا أَبُو بَكْرٍ النَّيْسَابُورِيُّ ، وَالْحُسَيْنُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ ، وَابْنُ مَخْلَدٍ , وَجَمَاعَةٌ ، قَالُوا : نَا الْحَسَنُ بْنُ مُحَمَّدٍ الزَّعْفَرَانِيُّ , نَا رِبْعِيُّ بْنُ عُلَيَّةَ , عَنْ دَاوُدَ بْنِ أَبِي هِنْدَ , عَنِ الشَّعْبِيِّ ، عَنِ النُّعْمَانِ بْنِ بَشِيرٍ , قَالَ : جَاءَ بِي أَبِي يَحْمِلُنِي إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ , قَالَ : " اشْهَدْ أَنِّي قَدْ نَحَلْتُ النُّعْمَانَ مِنْ مَالِي كَذَا وَكَذَا , قَالَ : أَكُلَّ وَلَدِكَ نَحَلْتَ مثل الَّذِي نَحَلْتَ النُّعْمَانَ ؟ ، قَالَ : لا , قَالَ : فَأَشْهِدْ عَلَى هَذَا غَيْرِي , أَلَيْسَ يَسُرُّكَ أَنْ يَكُونُوا لَكَ فِي الْبِرِّ سَوَاءً ؟ ، قَالَ : بَلَى , قَالَ : فَلا إِذَنْ ، وَقَالَ الْمَحَامِلِيُّ : أَكُلَّ بَنِيكَ نَحَلْتَ "

Nuʼmon ibn Bashir (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Otam meni koʻtargan holda Rasululloh ﷺ huzurlariga olib bordi va: «Guvoh boʻling, men Nuʼmonga molimdan ancha-muncha narsani hadya qildim», dedi. U zot: «Sen barcha bolalaringga Nuʼmonga bergan narsangdek narsa berdingmi?» dedilar. U: «Yoʻq», dedi. U zot: «Unday boʻlsa, bunga mendan boshqani guvoh qil. Ularning barchasi senga yaxshilik qilishda teng boʻlishlari seni xursand qilmaydimi?» dedilar. U: «Albatta», dedi. U zot: «Unday boʻlsa, yoʻq», dedilar. Mahomiliy rivoyatida: «Sen barcha oʻgʻillaringga hadya qildingmi?» deb keltirildi.Нуъмон ибн Башир (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Отам мени кўтарган ҳолда Расулуллоҳ ﷺ ҳузурларига олиб борди ва: «Гувоҳ бўлинг, мен Нуъмонга молимдан анча-мунча нарсани ҳадя қилдим», деди. У зот: «Сен барча болаларингга Нуъмонга берган нарсангдек нарса бердингми?» дедилар. У: «Йўқ», деди. У зот: «Ундай бўлса, бунга мендан бошқани гувоҳ қил. Уларнинг барчаси сенга яхшилик қилишда тенг бўлишлари сени хурсанд қилмайдими?» дедилар. У: «Албатта», деди. У зот: «Ундай бўлса, йўқ», дедилар. Маҳомилий ривоятида: «Сен барча ўғилларингга ҳадя қилдингми?» деб келтирилди.

ثنا ابْنُ صَاعِدٍ , نَا يُوسُفُ بْنُ مُوسَى , نَا جَرِيرٌ , عَنْ عَاصِمٍ الأَحْوَلِ , عَنِ الشَّعْبِيِّ , عَنِ النُّعْمَانِ بْنِ بَشِيرٍ , أَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، قَالَ لأَبِيهِ : " لا تُشْهِدْنِي عَلَى جَوْرٍ "

Nuʼmon ibn Bashir (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ uning otasiga: «Meni zulmga guvoh qilma», dedilar.Нуъмон ибн Башир (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ унинг отасига: «Мени зулмга гувоҳ қилма», дедилар.

ثنا يُوسُفُ بْنُ يَعْقُوبَ بْنِ إِسْحَاقَ بْنِ بُهْلُولٍ ، حَدَّثَنِي جَدِّي , نَا أَبِي , نَا وَرْقَاءُ , عَنْ جَابِرٍ , عَنِ الشَّعْبِيِّ ، عَنِ النُّعْمَانِ , أَنَّ أُمَّهُ أَرَادَتْ أَبَاهُ بَشِيرًا عَلَى أَنْ يُعْطِيَ النُّعْمَانَ ابْنَهُ حَائِطًا مِنْ نَخْلٍ فَفَعَلَ , فَقَالَ : مَنْ أُشْهِدُ لَكِ ؟ ، فَقَالَتِ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ , فَأَتَى النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ , فَذَكَرَ ذَلِكَ لَهُ , فَقَالَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " لَكَ وَلَدٌ غَيْرُهُ ؟ ، قَالَ : نَعَمْ , قَالَ : فَأَعْطَيْتَهُمْ كَمَا أَعْطَيْتَهُ ؟ ، قَالَ : لا , قَالَ : لَيْسَ مِثْلِي يَشْهَدُ عَلَى هَذَا , إِنَّ اللَّهَ تَعَالَى يُحِبُّ أَنْ تَعْدِلُوا بَيْنَ أَوْلادِكُمْ ، كَمَا يُحِبُّ أَنْ تَعْدِلُوا بَيْنَ أَنْفُسِكُمْ "

Nuʼmondan rivoyat qilinadiki, uning onasi otasi Bashirdan oʻgʻli Nuʼmonga bir xurmozorni berishini talab qildi, u ham shunday qildi. Soʻng u: «Senga kimni guvoh qilay?» dedi. Ayol: «Nabiy ﷺ ni», dedi. Shunda u Nabiy ﷺ huzurlariga kelib, buni u zotga aytdi. Nabiy ﷺ: «Sening undan boshqa bolang bormi?» dedilar. U: «Ha», dedi. U zot: «Unga berganingdek ularga ham berdingmi?» dedilar. U: «Yoʻq», dedi. U zot: «Menga oʻxshagan kishi bunga guvoh boʻlmaydi. Albatta, Alloh taolo oʻzlaringiz orasida adolat qilishingizni yaxshi koʻrganidek, bolalaringiz orasida ham adolat qilishingizni yaxshi koʻradi», dedilar.Нуъмондан ривоят қилинадики, унинг онаси отаси Баширдан ўғли Нуъмонга бир хурмозорни беришини талаб қилди, у ҳам шундай қилди. Сўнг у: «Сенга кимни гувоҳ қилай?» деди. Аёл: «Набий ﷺ ни», деди. Шунда у Набий ﷺ ҳузурларига келиб, буни у зотга айтди. Набий ﷺ: «Сенинг ундан бошқа боланг борми?» дедилар. У: «Ҳа», деди. У зот: «Унга берганингдек уларга ҳам бердингми?» дедилар. У: «Йўқ», деди. У зот: «Менга ўхшаган киши бунга гувоҳ бўлмайди. Албатта, Аллоҳ таоло ўзларингиз орасида адолат қилишингизни яхши кўрганидек, болаларингиз орасида ҳам адолат қилишингизни яхши кўради», дедилар.

ثنا أَبُو بَكْرٍ النَّيْسَابُورِيُّ ، نَا يُونُسُ بْنُ عَبْدِ الأَعْلَى , نَا سُفْيَانُ , نَا الزُّهْرِيُّ ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ النُّعْمَانِ بْنِ بَشِيرٍ , وَحُمَيْدِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ , أَخْبَرَاهُ أَنَّهُمَا سَمِعَا النُّعْمَانَ بْنَ بَشِيرٍ , يَقُولُ : " نَحَلَنِي أَبِي غُلامًا فَأَمَرَتْنِي أُمِّي أَنْ أَذْهَبَ بِهِ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لأُشْهِدَهُ عَلَى ذَلِكَ , فَقَالَ : أَكُلَّ وَلَدِكَ أَعْطَيْتَهُ ؟ ، قَالَ : لا , قَالَ : فَارْدُدْهُ " ، ثنا أَبُو بَكْرٍ , نَا أَحْمَدُ بْنُ سِنَانٍ , نَا سُفْيَانُ بِهَذَا مِثْلَهُ

Nuʼmon ibn Bashir (roziyallohu anhu)ning shunday deganini eshitishdi: Otam menga bir qul hadya qildi, onam esa menga uni Rasululloh ﷺ huzurlariga olib borib, u zotni bunga guvoh qilishimni buyurdi. Shunda u zot: «Barcha bolalaringga shuni berdingmi?» dedilar. U: «Yoʻq», dedi. U zot: «Unday boʻlsa, uni qaytar», dedilar. Sufyon ham shu kabi rivoyat qildi.Нуъмон ибн Башир (розияллоҳу анҳу)нинг шундай деганини эшитишди: Отам менга бир қул ҳадя қилди, онам эса менга уни Расулуллоҳ ﷺ ҳузурларига олиб бориб, у зотни бунга гувоҳ қилишимни буюрди. Шунда у зот: «Барча болаларингга шуни бердингми?» дедилар. У: «Йўқ», деди. У зот: «Ундай бўлса, уни қайтар», дедилар. Суфён ҳам шу каби ривоят қилди.

نَا عَلِيُّ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ الْمِصْرِيُّ , نَا يَحْيَى بْنُ عُثْمَانَ بْنِ صَالِحٍ , عَنْ عَلِيِّ بْنِ مَعْبَدٍ , نَا عَمْرُو بْنُ هَاشِمٍ , عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَجْلانَ , عَنْ نَافِعٍ , عَنِ ابْنِ عُمَرَ , أَنَّهُ دَعَاهُ رَجُلٌ فَأَشْهَدَهُ عَلَى وَصِيَّةٍ فَإِذَا هُوَ قَدْ آثَرَ بَعْضَ وَلَدِهِ عَلَى بَعْضٍ , فَقَالَ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عُمَرَ : " نَهَانَا رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَنْ نَشْهَدَ عَلَى جَوْرٍ , وَقَالَ : مَنْ شَهِدَ عَلَى جَوْرٍ فَهُوَ شَاهِدُ زُورٍ ، ثُمَّ أَسْرَعَ الْمَشْيَ "

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, bir kishi uni chaqirib, bir vasiyatga guvoh qildi. Qarasa, u bolalarining baʼzisini baʼzisidan afzal koʻrgan ekan. Shunda Abdulloh ibn Umar: «Rasululloh ﷺ bizni zulmga guvoh boʻlishdan qaytarganlar va: ‹Kim zulmga guvoh boʻlsa, u yolgʻon guvohdir›, deganlar», dedi-da, tez yurib ketdi.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, бир киши уни чақириб, бир васиятга гувоҳ қилди. Қараса, у болаларининг баъзисини баъзисидан афзал кўрган экан. Шунда Абдуллоҳ ибн Умар: «Расулуллоҳ ﷺ бизни зулмга гувоҳ бўлишдан қайтарганлар ва: ‹Ким зулмга гувоҳ бўлса, у ёлғон гувоҳдир›, деганлар», деди-да, тез юриб кетди.

ثنا أَبُو بَكْرٍ النَّيْسَابُورِيُّ ، نَا مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى , نَا يَزِيدُ بْنُ هَارُونَ , نَا حُسَيْنٌ الْمُعَلِّمُ , عَنْ عَمْرِو بْنِ شُعَيْبٍ , عَنْ طَاوُسٍ , عَنِ ابْنِ عُمَرَ ، وَابْنِ عَبَّاسٍ رَفَعَاهُ إِلَى النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، قَالَ : " لا يَحِلُّ لِمُسْلِمٍ أَنْ يَهَبَ هِبَةً ثُمَّ يَرْجِعُ فِيهَا إِلا فِيمَا يُعْطِي الْوَالِدُ وَلَدَهُ , وَمَثَلُ الَّذِي يَرْجِعُ فِي هِبَتِهِ ، أَوْ قَالَ : فِي عَطِيَّتِهِ كَمَثَلِ الْكَلْبِ يَقِيءُ ثُمَّ يَعُودُ فِي قَيْئِهِ " ، حُسَيْنٌ الْمُعَلِّمُ مِنَ الثِّقَاتِ تَابَعَهُ إِسْحَاقُ الأَزْرَقُ وَعَلِيُّ بْنُ عَاصِمٍ عَنْ حُسَيْنٍ ، وَرَوَاهُ عَامِرٌ الأَحْوَلُ , عَنْ عَمْرِو بْنِ شُعَيْبٍ , عَنْ أَبِيهِ , عَنْ ، جَدِّهِ

Ibn Umar va Ibn Abbos (roziyallohu anhum) uni Nabiy ﷺga marfuʼ qilib rivoyat qildilar: «Musulmon kishiga bir hadya qilib, soʻng undan qaytishi halol emas, faqat ota oʻz bolasiga bergan narsasi bundan mustasno. Hadyasidan — yoki: ato qilgan narsasidan — qaytadigan kishining misoli qusib, soʻng qusgan narsasiga qaytadigan itning misolidir». Husayn al-Muallim ishonchli roviylardandir; unga Ishoq al-Azraq va Ali ibn Osim Husayndan rivoyat qilishda mutobaat qildilar. Buni Omir al-Ahval ham Amr ibn Shuaybdan, u otasidan, u bobosidan rivoyat qilgan.Ибн Умар ва Ибн Аббос (розияллоҳу анҳум) уни Набий ﷺга марфуъ қилиб ривоят қилдилар: «Мусулмон кишига бир ҳадя қилиб, сўнг ундан қайтиши ҳалол эмас, фақат ота ўз боласига берган нарсаси бундан мустасно. Ҳадясидан — ёки: ато қилган нарсасидан — қайтадиган кишининг мисоли қусиб, сўнг қусган нарсасига қайтадиган итнинг мисолидир». Ҳусайн ал-Муаллим ишончли ровийлардандир; унга Ишоқ ал-Азрақ ва Али ибн Осим Ҳусайндан ривоят қилишда мутобаат қилдилар. Буни Омир ал-Аҳвал ҳам Амр ибн Шуайбдан, у отасидан, у бобосидан ривоят қилган.

ثنا أَبُو بَكْرٍ النَّيْسَابُورِيُّ ، نَا مُحَمَّدُ بْنُ إِشْكَابَ ، وَأَبُو الأَزْهَرِ ، قَالَ : نَا رَوْحٌ , نَا سَعِيدُ بْنُ أَبِي عَرُوبَةَ , عَنْ عَامِرٍ الأَحْوَلِ , عَنْ عَمْرِو بْنِ شُعَيْبٍ , عَنْ أَبِيهِ , عَنْ جَدِّهِ ، عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، قَالَ : " لا يَرْجِعُ فِي هِبَتِهِ إِلا الْوَالِدُ مِنْ وَلَدِهِ , وَالْعَائِدُ فِي هِبَتِهِ كَالْكَلْبِ يَعُودُ فِي قَيْئِهِ " ، عَنِ تَابَعَهُ إِبْرَاهِيمُ بْنُ طَهْمَانَ وَعَبْدُ الْوَارِثِ عَنْ عَامِرٍ الأَحْوَلِ , وَرَوَاهُ أُسَامَةُ بْنُ زَيْدٍ وَالْحَجَّاجُ عَنْ عَمْرِو بْنِ شُعَيْبٍ عَنْ أَبِيهِ عَنْ جَدِّهِ , عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي الْعَائِدِ فِي هِبَتِهِ دُونَ ذِكْرِ الْوَالِدِ يَرْجِعُ فِي هِبَتِهِ . وَرَوَاهُ الْحَسَنُ بْنُ مُسْلِمٍ ، عَنْ طَاوُسٍ ، مُرْسَلا , عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " الْوَالِدُ يَرْجِعُ فِي هِبَتِهِ "

Amr ibn Shuayb otasidan, u esa bobosidan rivoyat qiladi: Nabiy ﷺ shunday dedilar: «Hech kim oʻz hadyasidan qaytmaydi, faqat ota bolasiga berganidan qaytishi mumkin. Hadyasiga qaytuvchi esa qusgan narsasiga qaytadigan itga oʻxshaydi». Unga Ibrohim ibn Tahmon va Abdulvoris Omir al-Ahvaldan rivoyat qilishda mutobaat qildilar. Buni Usoma ibn Zayd va Hajjoj ham Amr ibn Shuaybdan, u otasidan, u bobosidan, u Nabiy ﷺdan hadyasiga qaytuvchi haqida — otaning oʻz hadyasidan qaytishini zikr qilmagan holda — rivoyat qilganlar. Hasan ibn Muslim esa buni Tovusdan mursal tarzda, Nabiy ﷺdan: «Ota oʻz hadyasidan qaytadi», deb rivoyat qilgan.Амр ибн Шуайб отасидан, у эса бобосидан ривоят қилади: Набий ﷺ шундай дедилар: «Ҳеч ким ўз ҳадясидан қайтмайди, фақат ота боласига берганидан қайтиши мумкин. Ҳадясига қайтувчи эса қусган нарсасига қайтадиган итга ўхшайди». Унга Иброҳим ибн Таҳмон ва Абдулворис Омир ал-Аҳвалдан ривоят қилишда мутобаат қилдилар. Буни Усома ибн Зайд ва Ҳажжож ҳам Амр ибн Шуайбдан, у отасидан, у бобосидан, у Набий ﷺдан ҳадясига қайтувчи ҳақида — отанинг ўз ҳадясидан қайтишини зикр қилмаган ҳолда — ривоят қилганлар. Ҳасан ибн Муслим эса буни Товусдан мурсал тарзда, Набий ﷺдан: «Ота ўз ҳадясидан қайтади», деб ривоят қилган.

ثنا أَبُو عَلِيٍّ الصَّفَّارُ مِنْ أَصْلِ كِتَابِهِ ، نَا عَلِيُّ بْنُ سَهْلِ بْنِ الْمُغِيرَةِ , حَدَّثَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ مُوسَى , نَا حَنْظَلَةُ بْنُ أَبِي سُفْيَانَ , قَالَ : سَمِعْتُ سَالِمَ بْنَ عَبْدِ اللَّهِ , عَنِ ابْنِ عُمَرَ , عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ , قَالَ : " مَنْ وَهَبَ هِبَةً فَهُوَ أَحَقُّ بِهَا مَا لَمْ يُثَبْ مِنْهَا " ، لا يَثْبُتُ هَذَا مَرْفُوعًا , وَالصَّوَابُ عَنِ ابْنِ عُمَرَ ، عَنْ عُمَرَ مَوْقُوفًا

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan, u Nabiy ﷺdan rivoyat qiladi: «Kim bir hadya qilsa, undan evaz olinmagan ekan, unga haqliroqdir». Bu marfuʼ tarzda sobit boʻlmaydi; toʻgʻrisi Ibn Umardan, u Umardan mavquf tarzdadir.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан, у Набий ﷺдан ривоят қилади: «Ким бир ҳадя қилса, ундан эваз олинмаган экан, унга ҳақлироқдир». Бу марфуъ тарзда собит бўлмайди; тўғриси Ибн Умардан, у Умардан мавқуф тарздадир.

ثنا مُحَمَّدُ بْنُ الْقَاسِمِ بْنِ زَكَرِيَّا ، نَا أَبُو سَعِيدٍ ، وَعُثْمَانُ ، نَا وَكِيعٌ , نَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ , عَنْ عَمْرِو بْنِ دِينَارٍ , عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ، قَالَ : قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " الرَّجُلُ أَحَقُّ بِهِبَتِهِ مَا لَمْ يُثَبْ مِنْهَا "

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Kishi oʻz hadyasiga, undan biror evaz olmagan ekan, koʻproq haqlidir», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Киши ўз ҳадясига, ундан бирор эваз олмаган экан, кўпроқ ҳақлидир», дедилар.

ثنا مُحَمَّدُ بْنُ مَخْلَدٍ ، نَا مُحَمَّدُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ بْنِ أَبِي الْحَارِثِ , نَا جَعْفَرُ بْنُ عَوْنٍ . ح وَنا مُحَمَّدُ بْنُ مَخْلَدٍ نَا عَبَّاسُ بْنُ مُحَمَّدٍ , نَا جَعْفَرُ بْنُ عَوْنٍ , نَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ , نَا عَمْرُو بْنُ دِينَارٍ , عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ، قَالَ : قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " الْوَاهِبُ أَحَقُّ بِهِبَتِهِ مَا لَمْ يُثَبْ مِنْهَا " ، ثنا ابْنُ مَخْلَدٍ , نَا مُحَمَّدُ بْنُ عُثْمَانَ بْنِ كَرَامَةَ , نَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ مُوسَى , عَنْ إِبْرَاهِيمَ بْنِ إِسْمَاعِيلَ , بِإِسْنَادِهِ مِثْلَهُ سَوَاءٌ

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Hadya qiluvchi oʻz hadyasiga, undan biror evaz olmagan ekan, koʻproq haqlidir», dedilar. Ubaydulloh ibn Muso ham Ibrohim ibn Ismoildan shu isnod bilan xuddi shunday rivoyat qildi.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Ҳадя қилувчи ўз ҳадясига, ундан бирор эваз олмаган экан, кўпроқ ҳақлидир», дедилар. Убайдуллоҳ ибн Мусо ҳам Иброҳим ибн Исмоилдан шу иснод билан худди шундай ривоят қилди.

ثنا أَبُو عَلِيٍّ الصَّفَّارُ ، نَا مُحَمَّدُ بْنُ عَلِيٍّ الْوَرَّاقُ , نَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ مُوسَى , نَا سُفْيَانُ , عَنْ جَابِرٍ , عَنِ الْقَاسِمِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ , عَنِ ابْنِ أَبْزَى , عَنْ عَلِيٍّ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ , قَالَ : " الرَّجُلُ أَحَقُّ بِهِبَتِهِ مَا لَمْ يُثَبْ مِنْهَا "

Ali (roziyallohu anhu) dedi: «Kishi oʻz hadyasiga, undan biror evaz olmagan ekan, koʻproq haqlidir».Али (розияллоҳу анҳу) деди: «Киши ўз ҳадясига, ундан бирор эваз олмаган экан, кўпроқ ҳақлидир».

ثنا أَبُو عَلِيٍّ الصَّفَّارُ ، نَا عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ الْهَاشِمِيُّ , نَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ جَعْفَرٍ , عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْمُبَارَكِ , عَنْ حَمَّادِ بْنِ سَلَمَةَ , عَنْ قَتَادَةَ , عَنِ الْحَسَنِ , عَنْ سَمُرَةَ , عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ , قَالَ : " إِذَا كَانَتِ الْهِبَةُ لِذِي رَحِمٍ لَمْ يَرْجِعْ فِيهَا " ، انْفَرَدَ بِهِ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ جَعْفَرٍ

Samuradan, u Nabiy ﷺdan rivoyat qiladi: «Hadya qarindoshga qilingan boʻlsa, undan qaytilmaydi». Buni yolgʻiz Abdulloh ibn Jaʼfar rivoyat qilgan.Самурадан, у Набий ﷺдан ривоят қилади: «Ҳадя қариндошга қилинган бўлса, ундан қайтилмайди». Буни ёлғиз Абдуллоҳ ибн Жаъфар ривоят қилган.

ثنا عَبْدُ الصَّمَدِ بْنُ عَلِيٍّ ، نَا مُحَمَّدُ بْنُ نُوحِ بْنِ حَرْبٍ الْعَسْكَرِيُّ , نَا يَحْيَى بْنُ غَيْلانَ , نَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ أَبِي يَحْيَى , عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عُبَيْدِ اللَّهِ , عَنْ عَطَاءٍ , عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ , عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ , قَالَ : " مَنْ وَهَبَ هِبَةً فَارْتَجَعَ بِهَا فَهُوَ أَحَقُّ بِهَا مَا لَمْ يُثَبْ مِنْهَا , وَلَكِنَّهُ كَالْكَلْبِ يَعُودُ فِي قَيْئِهِ "

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan, u Nabiy ﷺdan rivoyat qiladi: «Kim bir hadya qilib, soʻng uni qaytarib olsa, undan evaz olinmagan ekan, unga haqliroqdir; lekin u qusgan narsasiga qaytadigan itga oʻxshaydi».Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан, у Набий ﷺдан ривоят қилади: «Ким бир ҳадя қилиб, сўнг уни қайтариб олса, ундан эваз олинмаган экан, унга ҳақлироқдир; лекин у қусган нарсасига қайтадиган итга ўхшайди».

حَدَّثَنَا أَبُو عُبَيْدٍ الْقَاسِمُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ ، نَا أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ يَحْيَى بْنِ سَعِيدٍ الْقَطَّانُ , نَا ابْنُ نُمَيْرٍ , عَنْ يَزِيدَ بْنِ زِيَادِ بْنِ أَبِي الْجَعْدِ , نَا أَبُو صَخْرَةَ جَامِعُ بْنُ شَدَّادٍ , عَنْ طَارِقِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ الْمُحَارِبِيِّ , قَالَ : رَأَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مَرَّتَيْنِ مَرَّةً بِسُوقِ ذِي الْمَجَازِ وَأَنَا فِي تِبَاعَةٍ لِي هَكَذَا , قَالَ : أَبِيعُهَا , فَمَرَّ وَعَلَيْهِ حُلَّةٌ حَمْرَاءُ وَهُوَ يُنَادِي بِأَعْلَى صَوْتِهِ : " يَا أَيُّهَا النَّاسُ ، قُولُوا لا إِلَهَ إِلا اللَّهُ تُفْلِحُوا, وَرَجُلٌ يَتْبَعُهُ بِالْحِجَارَةِ وَقَدْ أَدْمَى كَعْبَيْهِ وَعُرْقُوبَيْهِ وَهُوَ ، يَقُولُ : يَا أَيُّهَا النَّاسُ لا تُطِيعُوهُ فَإِنَّهُ كَذَّابٌ , قُلْتُ : مَنْ هَذَا ؟ ، فَقَالُوا : هَذَا غُلامُ بَنِي عَبْدِ الْمُطَّلِبِ , قُلْتُ : مَنْ هَذَا الَّذِي يَتْبَعُهُ يَرْمِيهِ ؟ ، قَالُوا : هَذَا عَمُّهُ عَبْدُ الْعُزَّى وَهُوَ أَبُو لَهَبٍ , فَلَمَّا ظَهَرَ الإِسْلامُ وَقَدِمَ الْمَدِينَةَ أَقْبَلْنَا فِي رَكْبٍ مِنَ الرَّبَذَةِ وَجَنُوبِ الرَّبَذَةِ حَتَّى نَزَلْنَا قَرِيبًا مِنَ الْمَدِينَةِ وَمَعَنَا ظَعِينَةٌ لَنَا , قَالَ : فَبَيْنَا نَحْنُ قُعُودٌ إِذْ أَتَانَا رَجُلٌ عَلَيْهِ ثَوْبَانِ أَبْيَضَانِ فَسَلَّمَ فَرَدَدْنَا عَلَيْهِ , فَقَالَ : مِنْ أَيْنَ أَقْبَلَ الْقَوْمُ ؟ ، قُلْنَا : مِنَ الرَّبَذَةِ وَجَنُوبِ الرَّبَذَةِ , قَالَ : وَمَعَنَا جَمَلٌ أَحْمَرُ , قَالَ : تَبِيعُونِي جَمَلَكُمْ هَذَا ؟ ، قُلْنَا : نَعَمْ , قَالَ : بِكُمْ ؟ ، قُلْنَا : بِكَذَا وَكَذَا صَاعًا مِنْ تَمْرٍ , قَالَ : فَمَا اسْتَوْضَعْنَا شَيْئًا , وَقَالَ : قَدْ أَخَذْتُهُ , ثُمَّ أَخَذَ بِرَأْسِ الْجَمَلِ حَتَّى دَخَلَ الْمَدِينَةَ فَتَوَارَى عَنَّا , فَتَلاوَمْنَا بَيْنَنَا , وَقُلْنَا : أَعْطَيْتُمْ جَمَلَكُمْ مَنْ لا تَعْرِفُونَهُ , فَقَالَتِ الظَّعِينَةُ : لا تَلاوَمُوا فَقَدْ رَأَيْتُ وَجْهَ رَجُلٍ مَا كَانَ لِيَحْقَرَكُمْ , مَا رَأَيْتُ وَجْهَ رَجُلٍ أَشْبَهَ بِالْقَمَرِ لَيْلَةَ الْبَدْرِ مِنْ وَجْهِهِ , فَلَمَّا كَانَ الْعِشَاءُ أَتَانَا رَجُلٌ , فَقَالَ : السَّلامُ عَلَيْكُمْ , أَنَا رَسُولُ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِلَيْكُمْ ، وَإِنَّهُ أَمَرَكُمْ أَنْ تَأْكُلُوا مِنْ هَذَا حَتَّى تَشْبَعُوا وَتَكْتَالُوا حَتَّى تَسْتَوْفُوا , قَالَ : فَأَكَلْنَا حَتَّى شَبِعْنَا , وَاكْتَلْنَا حَتَّى اسْتَوْفَيْنَا , فَلَمَّا كَانَ مِنَ الْغَدِ دَخَلْنَا الْمَدِينَةَ فَإِذَا رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَائِمٌ عَلَى الْمِنْبَرِ يَخْطُبُ النَّاسَ ، وَهُوَ يَقُولُ : يَدُ الْمُعْطِي الْعُلْيَا , وَابْدَأْ بِمَنْ تَعُولُ , أُمَّكَ وَأَبَاكَ , وَأُخْتَكَ وَأَخَاكَ , وَأَدْنَاكَ أَدْنَاكَ , فَقَامَ رَجُلٌ مِنَ الأَنْصَارِ ، فَقَالَ : يَا رَسُولَ اللَّهِ ، هَؤُلاءِ بَنُو ثَعْلَبَةَ بْنِ يَرْبُوعَ الَّذِينَ قَتَلُوا فُلانًا فِي الْجَاهِلِيَّةِ فَخُذْ لَنَا بِثَأْرِنَا , فَرَفَعَ يَدَيْهِ حَتَّى رَأَيْنَا بَيَاضَ إِبْطَيْهِ , فَقَالَ : أَلا لا يَجْنِي وَالِدٌ عَلَى وَلَدِهِ "

Toriq ibn Abdulloh al-Muhoribiy (roziyallohu anhu) dedi: Men Rasululloh ﷺ ni ikki marta koʻrganman. Bir marta Zul-Majoz bozorida edi; men oʻzimning sotadigan molim bilan turgan edim. U zot ustlarida qizil hulla bilan oʻtib borar va ovozlarining boricha: «Ey odamlar, ‹Lo ilaha illalloh› denglar, najot topasizlar», deb nido qilar edilar. Bir kishi esa ularning ortidan tosh otib borar, u zotning toʻpiqlari va tovonlarini qonatgan edi va: «Ey odamlar, unga itoʼat qilmanglar, u yolgʻonchidir», der edi. Men: «Bu kim?» dedim. Ular: «Bu Abdulmuttalib oʻgʻillarining yigiti», dedilar. Men: «Uning ortidan tosh otib boradigan bu kim?» dedim. Ular: «Bu uning amakisi Abdul-Uzzo, yaʼni Abu Lahab», dedilar. Islom zohir boʻlib, u zot Madinaga kelganlaridan keyin biz Rabaza va Rabazaning janubidan bir karvonda yoʻlga chiqdik va Madinaga yaqin joyga tushdik; biz bilan birga bir ayolimiz ham bor edi. Biz oʻtirgan edik, birdan oldimizga ustida ikkita oq kiyimi bor bir kishi keldi va salom berdi, biz ham alik oldik. U: «Qavm qayerdan keldi?» dedi. Biz: «Rabaza va Rabazaning janubidan», dedik. Biz bilan qizil bir tuya bor edi. U: «Mana shu tuyangizni menga sotasizlarmi?» dedi. Biz: «Ha», dedik. U: «Nechaga?» dedi. Biz: «Ancha-muncha soʼ xurmoga», dedik. U hech narsa kamaytirishimizni soʻramadi va: «Oldim», dedi. Soʻng tuyaning boshidan tutib, Madinaga kirib ketdi va bizdan koʻzdan gʻoyib boʻldi. Biz bir-birimizni malomat qilib: «Tuyangizni tanimaydigan kishiga berib yubordingiz», dedik. Shunda ayol: «Bir-biringizni malomat qilmanglar, men sizlarni kamsitmaydigan bir kishining yuzini koʻrdim. Men toʻlin oy kechasidagi oyga uning yuzidan koʻra oʻxshashroq bir kishining yuzini koʻrmaganman», dedi. Xufton boʻlganda oldimizga bir kishi kelib: «Assalomu alaykum, men sizlarga Rasululloh ﷺning elchisiman. U zot sizlarga bundan toʻyguningizcha yeyishlaringizni va toʻliq boʻlguningizcha oʻlchab olishlaringizni buyurdilar», dedi. Biz toʻyguncha yedik va toʻliq boʻlguncha oʻlchab oldik. Ertasi kuni Madinaga kirdik, qarasak, Rasululloh ﷺ minbarda turib odamlarga xutba qilar va: «Beruvchining qoʻli yuqori qoʻldir. Oʻzing masʼul boʻlganlardan boshla: onang va otang, opa-singling va aka-ukang, soʻng senga eng yaqinrogʻi, yana yaqinrogʻi», deb aytar edilar. Shunda ansorlardan bir kishi turib: «Ey Rasululloh, mana bular Bani Saʼlaba ibn Yarbuʼ — johiliyatda falonchini oʻldirganlar; biz uchun qasosimizni oling», dedi. U zot qoʻllarini shunday koʻtardilarki, biz qoʻltiqlarining oqini koʻrdik va: «Ogoh boʻlinglar, otaning jinoyati bolasiga yuklanmaydi», dedilar.Ториқ ибн Абдуллоҳ ал-Муҳорибий (розияллоҳу анҳу) деди: Мен Расулуллоҳ ﷺ ни икки марта кўрганман. Бир марта Зул-Мажоз бозорида эди; мен ўзимнинг сотадиган молим билан турган эдим. У зот устларида қизил ҳулла билан ўтиб борар ва овозларининг борича: «Эй одамлар, ‹Ло илаҳа иллаллоҳ› денглар, нажот топасизлар», деб нидо қилар эдилар. Бир киши эса уларнинг ортидан тош отиб борар, у зотнинг тўпиқлари ва товонларини қонатган эди ва: «Эй одамлар, унга итўат қилманглар, у ёлғончидир», дер эди. Мен: «Бу ким?» дедим. Улар: «Бу Абдулмутталиб ўғилларининг йигити», дедилар. Мен: «Унинг ортидан тош отиб борадиган бу ким?» дедим. Улар: «Бу унинг амакиси Абдул-Уззо, яъни Абу Лаҳаб», дедилар. Ислом зоҳир бўлиб, у зот Мадинага келганларидан кейин биз Рабаза ва Рабазанинг жанубидан бир карвонда йўлга чиқдик ва Мадинага яқин жойга тушдик; биз билан бирга бир аёлимиз ҳам бор эди. Биз ўтирган эдик, бирдан олдимизга устида иккита оқ кийими бор бир киши келди ва салом берди, биз ҳам алик олдик. У: «Қавм қаердан келди?» деди. Биз: «Рабаза ва Рабазанинг жанубидан», дедик. Биз билан қизил бир туя бор эди. У: «Мана шу туянгизни менга сотасизларми?» деди. Биз: «Ҳа», дедик. У: «Нечага?» деди. Биз: «Анча-мунча сў хурмога», дедик. У ҳеч нарса камайтиришимизни сўрамади ва: «Олдим», деди. Сўнг туянинг бошидан тутиб, Мадинага кириб кетди ва биздан кўздан ғойиб бўлди. Биз бир-биримизни маломат қилиб: «Туянгизни танимайдиган кишига бериб юбордингиз», дедик. Шунда аёл: «Бир-бирингизни маломат қилманглар, мен сизларни камситмайдиган бир кишининг юзини кўрдим. Мен тўлин ой кечасидаги ойга унинг юзидан кўра ўхшашроқ бир кишининг юзини кўрмаганман», деди. Хуфтон бўлганда олдимизга бир киши келиб: «Ассалому алайкум, мен сизларга Расулуллоҳ ﷺнинг элчисиман. У зот сизларга бундан тўйгунингизча ейишларингизни ва тўлиқ бўлгунингизча ўлчаб олишларингизни буюрдилар», деди. Биз тўйгунча едик ва тўлиқ бўлгунча ўлчаб олдик. Эртаси куни Мадинага кирдик, қарасак, Расулуллоҳ ﷺ минбарда туриб одамларга хутба қилар ва: «Берувчининг қўли юқори қўлдир. Ўзинг масъул бўлганлардан бошла: онанг ва отанг, опа-синглинг ва ака-уканг, сўнг сенга энг яқинроғи, яна яқинроғи», деб айтар эдилар. Шунда ансорлардан бир киши туриб: «Эй Расулуллоҳ, мана булар Бани Саълаба ибн Ярбуъ — жоҳилиятда фалончини ўлдирганлар; биз учун қасосимизни олинг», деди. У зот қўлларини шундай кўтардиларки, биз қўлтиқларининг оқини кўрдик ва: «Огоҳ бўлинглар, отанинг жинояти боласига юкланмайди», дедилар.

حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ صَاعِدٍ ، نَا الْحَسَنُ بْنُ عَرَفَةَ , وَإِبْرَاهِيمُ بْنُ سَعِيدٍ الْجَوْهَرِيُّ , وَعَلِيُّ بْنُ الْحُسَيْنِ الدِّرْهَمِيُّ , وَأَبُو سَعِيدٍ ، وَعُثْمَانُ ، وَاللَّفْظُ لِعَلِيٍّ , قَالُوا : نَا أَبُو بَدْرٍ شُجَاعُ بْنُ الْوَلِيدِ , نَا زِيَادُ بْنُ خَيْثَمَةَ , عَنْ سَعْدٍ الطَّائِيِّ , عَنْ عَطِيَّةَ بْنِ سَعْدٍ , عَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ ، قَالَ : قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " مَنْ أَسْلَفَ فِي شَيْءٍ فَلا يَصْرِفْهُ فِي غَيْرِهِ " ، وَقَالَ إِبْرَاهِيمُ بْنُ سَعِيدٍ : فَلا يَأْخُذْ إِلا مَا أَسْلَمَ فِيهِ أَوْ رَأْسَ مَالِهِ

Abu Said al-Xudriy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ shunday dedilar: «Kim biror narsaga oldindan haq toʻlab salaf qilsa, uni boshqasiga oʻtkazmasin». Ibrohim ibn Said esa: «Salaf qilgan narsasidan yoki bosh molidan boshqasini olmasin», deb keltirdi.Абу Саид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ шундай дедилар: «Ким бирор нарсага олдиндан ҳақ тўлаб салаф қилса, уни бошқасига ўтказмасин». Иброҳим ибн Саид эса: «Салаф қилган нарсасидан ёки бош молидан бошқасини олмасин», деб келтирди.

حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ صَاعِدٍ ، نَا عَلِيُّ بْنُ إِسْمَاعِيلَ بْنِ الْحَكَمِ الْبَزَّارُ , نَا مُحَمَّدُ بْنُ سَعِيدِ بْنِ الأَصْبَهَانِيِّ , نَا عَبْدُ السَّلامِ , عَنْ أَبِي خَالِدٍ , وَالْحَجَّاجِ ، عَنْ عَطِيَّةَ , عَنْ أَبِي سَعِيدٍ ، قَالَ عَبْدُ السَّلامِ : وَهُوَ عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ , وَلَكِنِ اقْتَصَرْتُهُ إِلَى أَبِي سَعِيدٍ , قَالَ : " إِذَا أَسْلَفْتَ فَلا تَبِعْهُ حَتَّى تَسْتَوْفِيَهُ "

Abu Saiddan rivoyat qilinadi — Abdussalom: «U Nabiy ﷺdandir, lekin men uni Abu Saidgacha qisqartirdim», dedi — u shunday dedi: «Salaf qilsang, uni toʻliq qabul qilib olmaguningcha sotma».Абу Саиддан ривоят қилинади — Абдуссалом: «У Набий ﷺдандир, лекин мен уни Абу Саидгача қисқартирдим», деди — у шундай деди: «Салаф қилсанг, уни тўлиқ қабул қилиб олмагунингча сотма».

ثنا أَحْمَدُ بْنُ الْمُطَّلِبِ الْهَاشِمِيُّ , نَا مُوسَى بْنُ هَارُونَ , نَا عَطِيَّةُ بْنُ بَقِيَّةَ , حَدَّثَنِي أَبِي , حَدَّثَنِي لَوْذَانُ بْنُ سُلَيْمَانَ , نَا هِشَامُ بْنُ عُرْوَةَ , عَنْ نَافِعٍ , عَنِ ابْنِ عُمَرَ , أَنّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ , قَالَ : " مَنْ أَسْلَفَ سَلَفًا فَلا يَشْتَرِطْ عَلَى صَاحِبِهِ غَيْرَ قَضَائِهِ "

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Nabiy ﷺ: «Kim bir qarz bersa, sherigiga uni qaytarishdan boshqa shart qoʻymasin», dedilar.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Набий ﷺ: «Ким бир қарз берса, шеригига уни қайтаришдан бошқа шарт қўймасин», дедилар.

قُرِئَ عَلَى أَبِي الْقَاسِمِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ الْعَزِيزِ بْنِ مَنِيعٍ ، وَأَنَا أَسْمَعُ , حَدَّثَكُمْ عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ عُمَرَ الْقَوَارِيرِيُّ , نَا مُسْلِمُ بْنُ خَالِدٍ , قَالَ : سَمِعْتُ عَلِيَّ بْنَ مُحَمَّدٍ , يَذْكُرُهُ عَنْ عِكْرِمَةَ , عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ , أَنّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ " حِينَ أَمَرَ بِإِخْرَاجِ بَنِي النَّضِيرِ مِنَ الْمَدِينَةِ جَاءَهُ أُنَاسٌ مِنْهُمْ , فَقَالُوا : إِنَّ لَنَا دُيُونًا لَمْ تُحَلَّ , فَقَالَ : ضَعُوا وَتَعَجَّلُوا " ، ثنا أَبُو بَكْرٍ النَّيْسَابُورِيُّ , نَا مُحَمَّدُ بْنُ إِسْحَاقَ , نَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ عُمَرَ , نَا مُسْلِمُ بْنُ خَالِدٍ بِهَذَا

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Nabiy ﷺ Bani Nazirni Madinadan chiqarishga buyurganlarida, ulardan bir qancha odam u zotning oldilariga kelib: «Bizning muddati kelmagan qarzlarimiz bor», dedilar. U zot: «Kamaytiringlar va tezroq olinglar», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Набий ﷺ Бани Назирни Мадинадан чиқаришга буюрганларида, улардан бир қанча одам у зотнинг олдиларига келиб: «Бизнинг муддати келмаган қарзларимиз бор», дедилар. У зот: «Камайтиринглар ва тезроқ олинглар», дедилар.

حَدَّثَنَا الْحُسَيْنُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ ، وَأَبُو بَكْرٍ النَّيْسَابُورِيُّ ، وَآخَرُونَ ، قَالُوا : حَدَّثَنَا سَعْدَانُ بْنُ نَصْرٍ , نَا عَفِيفُ بْنُ سَالِمٍ , عَنِ الزَّنْجِيِّ بْنِ خَالِدٍ , عَنْ دَاوُدَ بْنِ الْحُصَيْنِ , عَنْ عِكْرِمَةَ , عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ , قَالَ : لَمَّا أَمَرَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بِإِجْلاءِ بَنِي النَّضِيرِ , قَالُوا : يَا مُحَمَّدُ ، " إِنَّ لَنَا دُيُونًا عَلَى النَّاسِ , قَالَ : ضَعُوا وَتَعَجَّلُوا "

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) dedi: Nabiy ﷺ Bani Nazirni surgun qilishga buyurganlarida, ular: «Ey Muhammad, bizning odamlar zimmasida qarzlarimiz bor», dedilar. U zot: «Kamaytiringlar va tezroq olinglar», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) деди: Набий ﷺ Бани Назирни сургун қилишга буюрганларида, улар: «Эй Муҳаммад, бизнинг одамлар зиммасида қарзларимиз бор», дедилар. У зот: «Камайтиринглар ва тезроқ олинглар», дедилар.

ثنا مُحَمَّدُ بْنُ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ الْعَلاءِ ، نَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ أَحْمَدَ الدَّوْرَقِيُّ , نَا عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ يَحْيَى , نَا الزَّنْجِيُّ بْنُ خَالِدٍ , عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِيِّ بْنِ يَزِيدَ بْنِ رُكَانَةَ , عَنْ دَاوُدَ بْنِ الْحُصَيْنِ , عَنْ عِكْرِمَةَ , عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ , قَالَ : " لَمَّا أَرَادَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَنْ يُخْرِجَ بَنِي النَّضِيرِ , قَالُوا : يَا رَسُولَ اللَّهِ ، " إِنَّكَ أَمَرْتَ بِإِخْرَاجِنَا وَلَنَا عَلَى النَّاسِ دُيُونٌ لَمْ تُحَلَّ , قَالَ : ضَعُوا وَتَعَجَّلُوا " ، اضْطَرَبَ فِي إِسْنَادِهِ مُسْلِمُ بْنُ خَالِدٍ ، وَهُوَ سَيِّئُ الْحِفْظِ ، ضَعِيفٌ , مُسْلِمُ بْنُ خَالِدٍ ثِقَةٌ إِلا أَنَّهُ سَيِّئُ الْحِفْظِ , وَقَدِ اضْطَرَبَ فِي هَذَا الْحَدِيثِ

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) dedi: Rasululloh ﷺ Bani Nazirni chiqarmoqchi boʻlganlarida, ular: «Ey Rasululloh, siz bizni chiqarishga buyurdingiz, holbuki odamlar zimmasida muddati kelmagan qarzlarimiz bor», dedilar. U zot: «Kamaytiringlar va tezroq olinglar», dedilar. Muslim ibn Xolid uning isnodida chalkashgan; u hifzi yomon, zaifdir. Muslim ibn Xolid ishonchlidir, faqat hifzi yomon va bu hadisda chalkashgan.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) деди: Расулуллоҳ ﷺ Бани Назирни чиқармоқчи бўлганларида, улар: «Эй Расулуллоҳ, сиз бизни чиқаришга буюрдингиз, ҳолбуки одамлар зиммасида муддати келмаган қарзларимиз бор», дедилар. У зот: «Камайтиринглар ва тезроқ олинглар», дедилар. Муслим ибн Холид унинг иснодида чалкашган; у ҳифзи ёмон, заифдир. Муслим ибн Холид ишончлидир, фақат ҳифзи ёмон ва бу ҳадисда чалкашган.

ثنا مُحَمَّدُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ الْفَارِسِيُّ , نَا مُحَمَّدُ بْنُ الْعَبَّاسِ بْنِ مُعَاوِيَةَ السَّكُونِيُّ , نَا الرَّبِيعُ بْنُ رَوْحٍ , نَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ عَيَّاشٍ , عَنْ عَطَاءِ بْنِ عَجْلانَ , عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ الْهَمْدَانِيِّ ، عَنْ عَاصِمِ بْنِ ضَمْرَةَ , عَنْ عَلِيٍّ , قَالَ : كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ " إِذَا أُتِيَ بِالْجِنَازَةِ لَمْ يَسْئَلْ عَنْ شَيْءٍ مِنْ عَمَلِ الرَّجُلِ وَيَسْأَلُ عَنْ دَيْنِهِ , فَإِنْ قِيلَ : عَلَيْهِ دَيْنٌ كَفَّ عَنِ الصَّلاةِ عَلَيْهِ , وَإِنْ قِيلَ : لَيْسَ عَلَيْهِ دَيْنٌ صَلَّى عَلَيْهِ , فَأُتِيَ بِجِنَازَةٍ فَلَمَّا قَامَ لِيُكَبِّرَ سَأَلَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَصْحَابَهُ : هَلْ عَلَى صَاحِبِكُمْ دَيْنٌ ؟ ، قَالُوا : دِينَارَانِ , فَعَدَلَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَنْهُ ، وَقَالَ : صَلُّوا عَلَى صَاحِبِكُمْ ، فَقَالَ عَلِيُّ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ : هُمَا عَلَيَّ يَا رَسُولَ اللَّهِ ، بَرِئَ مِنْهُمَا , فَتَقَدَّمَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَصَلَّى عَلَيْهِ ، ثُمَّ قَالَ لِعَلِيِّ بْنِ أَبِي طَالِبٍ : جَزَاكَ اللَّهُ خَيْرًا , فَكَّ اللَّهُ رِهَانَكَ كَمَا فَكَكْتَ رِهَانَ أَخِيكَ , إِنَّهُ لَيْسَ مِنْ مَيِّتٍ يَمُوتُ وَعَلَيْهِ دَيْنٌ إِلا وَهُوَ مُرْتَهَنٌ بِدَيْنِهِ , وَمَنْ فَكَّ رِهَانَ مَيِّتٍ فَكَّ اللَّهُ رِهَانَهُ يَوْمَ الْقِيَامَةِ , فَقَالَ بَعْضُهُمْ : هَذَا لِعَلِيٍّ عَلَيْهِ السَّلامُ خَاصَّةً أَمْ لِلْمُسْلِمِينَ عَامَّةً ؟ ، فَقَالَ : بَلْ لِلْمُسْلِمِينَ عَامَّةً "

Ali (roziyallohu anhu) dedi: Rasululloh ﷺ huzurlariga janoza keltirilsa, u zot kishining amalidan biror narsa haqida soʻramas, balki uning qarzi haqida soʻrar edilar. Agar: «Zimmasida qarz bor», deyilsa, unga namoz oʻqishdan tiyilar edilar; agar: «Zimmasida qarz yoʻq», deyilsa, unga namoz oʻqir edilar. Bir janoza keltirildi. U zot takbir aytish uchun turganlarida sahobalaridan: «Sherigingizning zimmasida qarz bormi?» deb soʻradilar. Ular: «Ikki dinor», dedilar. Shunda Rasululloh ﷺ undan chetlanib: «Sherigingizga oʻzlaringiz namoz oʻqinglar», dedilar. Ali (roziyallohu anhu): «U ikkovi mening zimmamda, ey Rasululloh, u ulardan xolidir», dedi. Shunda Rasululloh ﷺ oldinga oʻtib, unga namoz oʻqidilar, soʻng Ali ibn Abu Tolibga: «Alloh senga yaxshi mukofot bersin; sen birodaringning garovini boʻshatganingdek, Alloh ham sening garovingni boʻshatsin. Zimmasida qarz boʻlgan holda vafot etgan hech bir mayyit yoʻqki, u qarzi bilan garovga qoʻyilgan boʻlmasa. Kim bir mayyitning garovini boʻshatsa, Alloh qiyomat kuni uning garovini boʻshatadi», dedilar. Ulardan biri: «Bu Aliga xosmi yoki umuman musulmonlargami?» dedi. U zot: «Balki umuman musulmonlarga», dedilar.Али (розияллоҳу анҳу) деди: Расулуллоҳ ﷺ ҳузурларига жаноза келтирилса, у зот кишининг амалидан бирор нарса ҳақида сўрамас, балки унинг қарзи ҳақида сўрар эдилар. Агар: «Зиммасида қарз бор», дейилса, унга намоз ўқишдан тийилар эдилар; агар: «Зиммасида қарз йўқ», дейилса, унга намоз ўқир эдилар. Бир жаноза келтирилди. У зот такбир айтиш учун турганларида саҳобаларидан: «Шеригингизнинг зиммасида қарз борми?» деб сўрадилар. Улар: «Икки динор», дедилар. Шунда Расулуллоҳ ﷺ ундан четланиб: «Шеригингизга ўзларингиз намоз ўқинглар», дедилар. Али (розияллоҳу анҳу): «У иккови менинг зиммамда, эй Расулуллоҳ, у улардан холидир», деди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ олдинга ўтиб, унга намоз ўқидилар, сўнг Али ибн Абу Толибга: «Аллоҳ сенга яхши мукофот берсин; сен биродарингнинг гаровини бўшатганингдек, Аллоҳ ҳам сенинг гаровингни бўшатсин. Зиммасида қарз бўлган ҳолда вафот этган ҳеч бир маййит йўқки, у қарзи билан гаровга қўйилган бўлмаса. Ким бир маййитнинг гаровини бўшатса, Аллоҳ қиёмат куни унинг гаровини бўшатади», дедилар. Улардан бири: «Бу Алига хосми ёки умуман мусулмонларгами?» деди. У зот: «Балки умуман мусулмонларга», дедилар.

حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ الْفَضْلِ الزَّيَّاتُ , نَا يُوسُفُ بْنُ مُوسَى , نَا وَكِيعٌ , وَعُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ مُوسَى , قَالا : نَا سُفْيَانُ , عَنْ هِشَامٍ أَبِي كُلَيْبٍ , عَنِ ابْنِ أَبِي نُعْمٍ الْبَجَلِيِّ , عَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ , قَالَ : " نَهَى عَنْ عَسِيبِ الْفَحْلِ " ، زَادَ عُبَيْدُ اللَّهِ : " وَعَنْ قَفِيزِ الطَّحَّانِ "

Abu Said al-Xudriy (roziyallohu anhu) dedi: Erkak nasldor hayvonni qochirish haqini olishdan qaytarildi. Ubaydulloh: «Va tegirmonchining qafizidan», deb ziyoda qildi.Абу Саид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу) деди: Эркак наслдор ҳайвонни қочириш ҳақини олишдан қайтарилди. Убайдуллоҳ: «Ва тегирмончининг қафизидан», деб зиёда қилди.

ثنا مُحَمَّدُ بْنُ مَخْلَدٍ ، نَا عَبَّاسُ بْنُ مُحَمَّدٍ , نَا الْحَسَنُ بْنُ مُوسَى , نَا حَمَّادُ بْنُ سَلَمَةَ , عَنْ حُمَيْدٍ الطَّوِيلِ , عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ , عَن النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، قَالَ : " لا يُبَاعُ الْعِنَبُ حَتَّى يَسْوَدَّ , وَلا الْحَبُّ حَتَّى يَشْتَدَّ "

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan, u Nabiy ﷺdan rivoyat qiladi: «Uzum qoraymaguncha sotilmaydi, don qattiqlashmaguncha sotilmaydi».Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан, у Набий ﷺдан ривоят қилади: «Узум қораймагунча сотилмайди, дон қаттиқлашмагунча сотилмайди».

ثنا الْحُسَيْنُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ ، نَا عَلِيُّ بْنُ مُسْلِمٍ , نَا ابْنُ أَبِي زَائِدَةَ , حَدَّثَنِي مُوسَى بْنُ عُبَيْدَةَ , عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ دِينَارٍ , عَنِ ابْنِ عُمَرَ , قَالَ : " نَهَى رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَنِ الْمُزَابَنَةِ ، وَأَنْ يُبَاعَ الرُّطَبُ بِالْيَابِسِ كَيْلا "

Ibn Umar (roziyallohu anhumo) dedi: Rasululloh ﷺ muzobanadan va hoʻl xurmoni quruq xurmoga oʻlchov bilan sotishdan qaytardilar.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо) деди: Расулуллоҳ ﷺ музобанадан ва ҳўл хурмони қуруқ хурмога ўлчов билан сотишдан қайтардилар.

ثنا أَحْمَدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ الْوَكِيلُ , نَا زَيْدُ بْنُ أَخْزَمَ , نَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ دَاوُدَ , نَا مُوسَى بْنُ عُبَيْدَةَ , عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ دِينَارٍ , عَنِ ابْنِ عُمَرَ , قَالَ : " نَهَى رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَنِ الرُّطَبِ بِالْيَابِسِ "

Ibn Umar (roziyallohu anhumo) dedi: Rasululloh ﷺ hoʻlni quruqqa sotishdan qaytardilar.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо) деди: Расулуллоҳ ﷺ ҳўлни қуруққа сотишдан қайтардилар.

ثنا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ عَبْدِ الصَّمَدِ بْنِ الْمُهْتَدِي بِاللَّهِ ، نَا الْوَلِيدُ بْنُ حَمَّادِ بْنِ جَابِرٍ الرَّمْلِيُّ , نَا أَبُو مَسْلَمَةَ يَعْنِي يَزِيدَ بْنِ خَالِدِ بْنِ مُرْسَلٍ ، نَا سُلَيْمَانُ بْنُ حَيَّانَ , عَنْ يَحْيَى بْنِ أَبِي أُنَيْسَةَ , عَنِ الزُّهْرِيِّ ، عَنْ سَالِمٍ , عَنْ أَبِيهِ , قَالَ : " نَهَى رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَنْ يُبَاعَ الرُّطَبُ بِالتَّمْرِ الْجَافِّ "

Solim otasidan rivoyat qiladi: Rasululloh ﷺ hoʻl xurmoni quruq xurmoga sotishdan qaytardilar.Солим отасидан ривоят қилади: Расулуллоҳ ﷺ ҳўл хурмони қуруқ хурмога сотишдан қайтардилар.

ثنا ابْنُ صَاعِدٍ ، وَمُحَمَّدُ بْنُ هَارُونَ الْحَضْرَمِيُّ , وَأَحْمَدُ بْنُ عَلِيِّ بْنِ الْعَلاءِ , وَالْقَاضِي الْحُسَيْنُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ , وَأَحْمَدُ بْنُ الْحُسَيْنِ بْنِ الْجُنَيْدِ , قَالُوا : نَا زِيَادُ بْنُ أَيُّوبَ , نَا عَبَّادُ بْنُ الْعَوَّامِ , أَخْبَرَنِي سُفْيَانُ بْنُ حُسَيْنٍ , عَنْ يُونُسَ , عَنْ عُبَيْدٍ , عَنْ عَطَاءٍ , عَنْ جَابِرٍ , " أَنّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، نَهَى عَنِ الْمُحَاقَلَةِ ، وَالْمُزَابَنَةِ ، وَالْمُخَابَرَةِ ، وَعَنِ الثُّنْيَا إِلا أَنْ يُعْلَمَ "

Jobir (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ muhoqala, muzobana, muxobara va sunyodan qaytardilar, magar u maʼlum boʻlsa.Жобир (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ муҳоқала, музобана, мухобара ва сунёдан қайтардилар, магар у маълум бўлса.

ثنا إِسْمَاعِيلُ بْنُ مُحَمَّدٍ الصَّفَّارُ , نَا أَبُو إِبْرَاهِيمَ الزُّهْرِيُّ ، نَا سَعِيدُ بْنُ سُلَيْمَانَ , ثنا عَبَّادٌ , عَنْ سُفْيَانَ بْنِ الْحُسَيْنِ , حَدَّثَنِي الثِّقَةُ يُونُسُ بْنُ عُبَيْدٍ , عَنْ عَطَاءٍ , عَنْ جَابِرٍ , قَالَ : " نَهَى رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَنْ بَيْعِ الثُّنْيَا حَتَّى يُعْلَمَ "

Jobir (roziyallohu anhu) dedi: Rasululloh ﷺ sunyo savdosidan, u maʼlum boʻlgunicha, qaytardilar.Жобир (розияллоҳу анҳу) деди: Расулуллоҳ ﷺ сунё савдосидан, у маълум бўлгунича, қайтардилар.

ثنا أَبُو بَكْرٍ النَّيْسَابُورِيُّ ، نَا يُونُسُ بْنُ عَبْدِ الأَعْلَى , نَا ابْنُ وَهْبٍ , أَخْبَرَنِي يُونُسُ , عَنِ ابْنِ شِهَابٍ , قَالَ : حَدَّثَنِي سَعِيدُ بْنُ الْمُسَيِّبِ , وَأَبُو سَلَمَةَ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ , أَنَّ أَبَا هُرَيْرَةَ , قَالَ : قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " لا تَبَايَعُوا الثَّمَرَ حَتَّى يَبْدُوَ صَلاحُهُ , وَلا تَبَايَعُوا الثَّمَرَ بِالتَّمْرِ " ، قَالَ ابْنُ شِهَابٍ : وَحَدَّثَنِي سَالِمٌ , عَنِ ابْنِ عُمَرَ , أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ نَهَى عَنْ مِثْلِهِ سَوَاءٌ

Abu Hurayra (roziyallohu anhu) dedi: Rasululloh ﷺ: «Mevani yetilishi maʼlum boʻlmaguncha oʻzaro sotmanglar va mevani xurmoga sotmanglar», dedilar. Ibn Shihob dedi: Menga Solim Ibn Umardan aytib berdiki, Rasululloh ﷺ xuddi shunga oʻxshashidan qaytarganlar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу) деди: Расулуллоҳ ﷺ: «Мевани етилиши маълум бўлмагунча ўзаро сотманглар ва мевани хурмога сотманглар», дедилар. Ибн Шиҳоб деди: Менга Солим Ибн Умардан айтиб бердики, Расулуллоҳ ﷺ худди шунга ўхшашидан қайтарганлар.

ثنا مُحَمَّدُ بْنُ سَهْلِ بْنِ الْفَضْلِ الْكَاتِبُ , نَا عَلِيُّ بْنُ زَيْدٍ الْفَرَائِضِيُّ , نَا الرَّبِيعُ بْنُ نَافِعٍ , نَا مُعَاوِيَةُ بْنُ سَلامٍ , عَنْ يَحْيَى بْنِ أَبِي كَثِيرٍ , أَخْبَرَنِي عَبْدُ اللَّهِ بْنُ يَزِيدَ , أَنَّ أَبَا عَيَّاشٍ أَخْبَرَهُ , أَنَّهُ سَمِعَ سَعْدَ بْنَ أَبِي وَقَّاصٍ , يَقُولُ : " نَهَى رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَنْ بَيْعِ الرُّطَبِ بِالتَّمْرِ نَسِيئَةً " ، تَابَعَهُ حَرْبُ بْنُ شَدَّادٍ عَنْ يَحْيَى ، وَخَالَفَهُ مَالِكٌ , وَإِسْمَاعِيلُ بْنُ أُمَيَّةَ , وَالضَّحَّاكُ بْنُ عُثْمَانَ , وَأُسَامَةُ بْنُ زَيْدٍ , رَوَوْهُ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ يَزِيدَ ، وَلَمْ يَقُولُوا فِيهِ : نَسِيئَةً . وَاجْتِمَاعُ هَؤُلاءِ الأَرْبَعَةِ عَلَى خِلافِ ، رَوَاهُ يَحْيَى يَدُلُّ عَلَى ضَبْطِهِمْ لِلْحَدِيثِ , وَفِيهِمْ إِمَامٌ حَافِظٌ ، وَهُوَ مَالِكُ بْنُ أَنَسٍ

Saʼd ibn Abu Vaqqos (roziyallohu anhu)ning shunday deganini eshitdi: Rasululloh ﷺ hoʻl xurmoni quruq xurmoga nasiyaga sotishdan qaytardilar. Unga Harb ibn Shaddod Yahyodan rivoyat qilishda mutobaat qildi. Molik, Ismoil ibn Umayya, Zahhok ibn Usmon va Usoma ibn Zayd esa unga xilof qildilar: ular buni Abdulloh ibn Yaziddan rivoyat qilib, unda «nasiyaga» demaganlar. Bu toʻrt kishining Yahyo rivoyat qilgan narsaga xilof ravishda ittifoq qilishlari ularning hadisni yaxshi saqlaganlariga dalolat qiladi; ularning orasida imom, hofiz — Molik ibn Anas ham bor.Саъд ибн Абу Ваққос (розияллоҳу анҳу)нинг шундай деганини эшитди: Расулуллоҳ ﷺ ҳўл хурмони қуруқ хурмога насияга сотишдан қайтардилар. Унга Ҳарб ибн Шаддод Яҳёдан ривоят қилишда мутобаат қилди. Молик, Исмоил ибн Умайя, Заҳҳок ибн Усмон ва Усома ибн Зайд эса унга хилоф қилдилар: улар буни Абдуллоҳ ибн Язиддан ривоят қилиб, унда «насияга» демаганлар. Бу тўрт кишининг Яҳё ривоят қилган нарсага хилоф равишда иттифоқ қилишлари уларнинг ҳадисни яхши сақлаганларига далолат қилади; уларнинг орасида имом, ҳофиз — Молик ибн Анас ҳам бор.

ثنا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ الْعَزِيزِ ، قِرَاءَةً عَلَيْهِ وَأَنَا أَسْمَعُ , نَا أَبُو مُحَمَّدٍ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عَوْنٍ الْخَرَّازُ ، مِنْ حِفْظِهِ ، سَنَةَ سِتٍّ وَعِشْرِينَ وَمِائَتَيْنِ , نَا مَالِكُ بْنُ أَنَسٍ , عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ يَزِيدَ , أَنَّ أَبَا عَيَّاشٍ سَأَلَ سَعْدًا ، عَنِ الْبَيْضَاءِ بِالسُّلْتِ فَكَرِهَهُ , وَقَالَ سَعْدٌ : " نَهَى رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَنِ التَّمْرِ بِالرُّطَبِ , وَقَالَ فِيهِ : إِنَّهُ إِذَا يَبِسَ نَقَصَ "

Abdulloh ibn Yaziddan rivoyat qilinadiki, Abu Ayyosh Saʼddan oq bugʻdoyni arpaga almashtirib sotish haqida soʻradi, u esa buni makruh sanadi. Saʼd dedi: «Rasululloh ﷺ quruq xurmoni hoʻl xurmoga sotishdan qaytardilar va bu haqda: ‹U qurigach kamayadi›, dedilar».Абдуллоҳ ибн Язиддан ривоят қилинадики, Абу Айёш Саъддан оқ буғдойни арпага алмаштириб сотиш ҳақида сўради, у эса буни макруҳ санади. Саъд деди: «Расулуллоҳ ﷺ қуруқ хурмони ҳўл хурмога сотишдан қайтардилар ва бу ҳақда: ‹У қуригач камаяди›, дедилар».

ثنا أَبُو رَوْقٍ ، نَا ابْنُ خَلادٍ , نَا مَعْنٌ , نَا مَالِكٌ . ح وَنا أَبُو بَكْرٍ النَّيْسَابُورِيُّ , ثنا الرَّبِيعُ , نَا الشَّافِعِيُّ , أنا مَالِكٌ . ح وثنا عُثْمَانُ بْنُ أَحْمَدَ وَ أَبُو إِسْمَاعِيلَ بْنُ زِيَادٍ , قَالا : نَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ إِسْحَاقَ , نَا الْقَعْنَبِيُّ ، وَأَبُو مُصْعَبٍ ، عَنْ مَالِكٍ , عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ يَزِيدَ , أَنَّ زَيْدًا أَبَا عَيَّاشٍ أَخْبَرَهُ , أَنَّهُ سَأَلَ سَعْدًا " عَنِ الْبَيْضَاءِ بِالسُّلْتِ , فَقَالَ لَهُ سَعْدٌ : أَيُّهُمَا أَفْضَلُ ؟ ، قَالَ : الْبَيْضَاءُ , فَنَهَاهُ عَنْ ذَلِكَ , وَقَالَ سَعْدٌ : سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، سُئِلَ عَمَّنِ اشْتَرَى التَّمْرَ بِالرُّطَبِ , فَقَالَ : أَيَنْقُصُ الرُّطَبُ إِذَا يَبِسَ ؟ ، فَقَالُوا : نَعَمْ , فَنَهَى عَنْ ذَلِكَ "

Abdulloh ibn Yaziddan rivoyat qilinadiki, Zayd Abu Ayyosh unga xabar berishicha, u Saʼddan oq bugʻdoyni arpaga almashtirib sotish haqida soʻradi. Saʼd unga: «Bu ikkovidan qaysi biri afzalroq?» dedi. U: «Oq bugʻdoy», dedi. Shunda Saʼd uni bundan qaytardi va: «Men Rasululloh ﷺdan quruq xurmoni hoʻl xurmoga sotib olish haqida soʻralganda eshitdim; u zot: ‹Hoʻl xurmo qurigach kamayadimi?› dedilar. Ular: ‹Ha›, deyishdi. Shunda u zot bundan qaytardilar», dedi.Абдуллоҳ ибн Язиддан ривоят қилинадики, Зайд Абу Айёш унга хабар беришича, у Саъддан оқ буғдойни арпага алмаштириб сотиш ҳақида сўради. Саъд унга: «Бу икковидан қайси бири афзалроқ?» деди. У: «Оқ буғдой», деди. Шунда Саъд уни бундан қайтарди ва: «Мен Расулуллоҳ ﷺдан қуруқ хурмони ҳўл хурмога сотиб олиш ҳақида сўралганда эшитдим; у зот: ‹Ҳўл хурмо қуригач камаядими?› дедилар. Улар: ‹Ҳа›, дейишди. Шунда у зот бундан қайтардилар», деди.

ثنا عُثْمَانُ بْنُ أَحْمَدَ الدَّقَّاقُ , نَا حَنْبَلُ بْنُ إِسْحَاقَ , نَا الْحُمَيْدِيُّ ، نَا سُفْيَانُ , نَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ أُمَيَّةَ , عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ يَزِيدَ , عَنْ أَبِي عَيَّاشٍ ، قَالَ : تَبَايَعَ رَجُلانِ عَلَى عَهْدِ سَعْدٍ بِسُلْتٍ وَشَعِيرٍ , فَقَالَ سَعْدٌ : " تَبَايَعَ رَجُلانِ عَلَى عَهْدِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، بِتَمْرٍ وَرُطَبٍ , فَقَالَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : هَلْ يَنْقُصُ الرُّطَبُ إِذَا يَبِسَ ؟ ، فَقَالُوا : نَعَمْ , فَقَالَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : فَلا إِذًا "

Abu Ayyosh dedi: Saʼd zamonida ikki kishi arpa va sulini oʻzaro savdo qildi. Shunda Saʼd dedi: «Rasululloh ﷺ zamonlarida ikki kishi quruq xurmo va hoʻl xurmoni oʻzaro savdo qildi. Shunda Nabiy ﷺ: ‹Hoʻl xurmo qurigach kamayadimi?› dedilar. Ular: ‹Ha›, dedilar. Nabiy ﷺ: ‹Unday boʻlsa, yoʻq›, dedilar».Абу Айёш деди: Саъд замонида икки киши арпа ва сулини ўзаро савдо қилди. Шунда Саъд деди: «Расулуллоҳ ﷺ замонларида икки киши қуруқ хурмо ва ҳўл хурмони ўзаро савдо қилди. Шунда Набий ﷺ: ‹Ҳўл хурмо қуригач камаядими?› дедилар. Улар: ‹Ҳа›, дедилар. Набий ﷺ: ‹Ундай бўлса, йўқ›, дедилар».

ثنا أَبُو بَكْرٍ النَّيْسَابُورِيُّ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ زِيَادٍ ، أنا أَبُو عُبَيْدِ اللَّهِ أَحْمَدُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ وَهْبٍ ، حَدَّثَنِي عَمِّي , حَدَّثَنِي مَخْرَمَةُ بْنُ بُكَيْرٍ , عَنْ أَبِيهِ , قَالَ : سَمِعْتُ عَمْرَو بْنَ شُعَيْبٍ , يَقُولُ : سَمِعْتُ شُعَيْبًا , يَقُولُ : سَمِعْتُ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عَمْرٍو , يَقُولُ : سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ , يَقُولُ : " أَيُّمَا رَجُلٍ ابْتَاعَ مِنْ رَجُلٍ بَيْعَةً ، فَإِنَّ كُلَّ وَاحِدٍ مِنْهُمَا بِالْخِيَارِ حَتَّى يَتَفَرَّقَا مِنْ مَكَانِهِمَا ، إِلا أَنْ يَكُونَ صَفْقَةَ خِيَارٍ , وَلا يَحِلُّ لأَحَدٍ أَنْ يُفَارِقَ صَاحِبَهُ مَخَافَةَ أَنْ يَقْبَلَهُ " ، حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرٍ النَّيْسَابُورِيُّ نَا مُحَمَّدُ بْنُ عَلِيٍّ الْوَرَّاقُ قَالَ : قُلْتُ عَمْرُو بْنُ شُعَيْبٍ سَمِعَ مِنَ أَبِيهِ شَيْئًا ؟ قَالَ : يَقُولُ ، حَدَّثَنِي أَبِي قَالَ : قُلْتُ : فَأَبُوهُ سَمِعَ مِنَ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو ؟ قَالَ : نَعَمْ ، أُرَاهُ قَدْ سَمِعَ مِنْهُ , سَمِعْتُ أَبَا بَكْرٍ النَّيْسَابُورِيَّ , يَقُولُ : هُوَ عَمْرُو بْنُ شُعَيْبِ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرِو بْنِ الْعَاصِ , وَقَدْ صَحَّ سَمَاعُ عَمْرِو بْنِ شُعَيْبٍ , عَنْ أَبِيهِ شُعَيْبٍ , وَصَحَّ سَمَاعُ شُعَيْبٍ ، مِنْ جَدِّهِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو

Abdulloh ibn Amr (roziyallohu anhumo)ning shunday deganini eshitdi: Rasululloh ﷺning: «Qaysi bir kishi boshqa bir kishidan bir savdo qilsa, ikkovi ham oʻz joylaridan ajralib ketmagunlaricha ixtiyorlidir, magar u ixtiyor sharti qoʻyilgan savdo boʻlmasa. Sherigiga savdoni bekor qilishni talab qilib qolishidan qoʻrqib, undan ajralib ketishi hech kimga halol emas», deganlarini eshitdim. Muhammad ibn Ali al-Varroq dedi: Men: «Amr ibn Shuayb otasidan biror narsa eshitganmi?» dedim. U: «U ‹menga otam aytib berdi›, deydi», dedi. Men: «Uning otasi Abdulloh ibn Amrdan eshitganmi?» dedim. U: «Ha, men uni undan eshitgan deb bilaman», dedi. Abu Bakr an-Naysoburiyning shunday deganini eshitdim: U Amr ibn Shuayb ibn Muhammad ibn Abdulloh ibn Amr ibn al-Osdir. Amr ibn Shuaybning otasi Shuaybdan eshitgani sahih boʻlgan, Shuaybning bobosi Abdulloh ibn Amrdan eshitgani ham sahih boʻlgan.Абдуллоҳ ибн Амр (розияллоҳу анҳумо)нинг шундай деганини эшитди: Расулуллоҳ ﷺнинг: «Қайси бир киши бошқа бир кишидан бир савдо қилса, иккови ҳам ўз жойларидан ажралиб кетмагунларича ихтиёрлидир, магар у ихтиёр шарти қўйилган савдо бўлмаса. Шеригига савдони бекор қилишни талаб қилиб қолишидан қўрқиб, ундан ажралиб кетиши ҳеч кимга ҳалол эмас», деганларини эшитдим. Муҳаммад ибн Али ал-Варроқ деди: Мен: «Амр ибн Шуайб отасидан бирор нарса эшитганми?» дедим. У: «У ‹менга отам айтиб берди›, дейди», деди. Мен: «Унинг отаси Абдуллоҳ ибн Амрдан эшитганми?» дедим. У: «Ҳа, мен уни ундан эшитган деб биламан», деди. Абу Бакр ан-Найсобурийнинг шундай деганини эшитдим: У Амр ибн Шуайб ибн Муҳаммад ибн Абдуллоҳ ибн Амр ибн ал-Осдир. Амр ибн Шуайбнинг отаси Шуайбдан эшитгани саҳиҳ бўлган, Шуайбнинг бобоси Абдуллоҳ ибн Амрдан эшитгани ҳам саҳиҳ бўлган.

ثنا أَبُو بَكْرٍ النَّيْسَابُورِيُّ ، نَا مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى بْنِ فَارِسٍ ، وَأَحْمَدُ بْنُ مَنْصُورِ بْنِ رَاشِدٍ ، وَعَلِيُّ بْنُ حَرْبٍ ، قَالُوا : نَا مُحَمَّدُ بْنُ عُبَيْدٍ , نَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ عُمَرَ , عَنْ عَمْرِو بْنِ شُعَيْبٍ , عَنْ أَبِيهِ , أَنَّ رَجُلا أَتَى عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عَمْرٍو يَسْأَلُهُ عَنْ مَحْرَمٍ وَقَعَ بِامْرَأَةٍ , فَأَشَارَ إِلَى عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ , فَقَالَ : اذْهَبْ إِلَى ذَلِكَ فَاسْأَلْهُ ، قَالَ شُعَيْبٌ : فَلَمْ يَعْرِفْهُ الرَّجُلُ , فَذَهَبْتُ مَعَهُ , فَسَأَلَ ابْنَ عُمَرَ , فَقَالَ " بَطُلَ حَجُّكَ " , قَالَ : فَقَالَ الرَّجُلُ : " أَفَأَقْعُدُ ؟ " ، قَالَ : " بَلْ تَخْرُجُ مَعَ النَّاسِ وَتَصْنَعُ مَا يَصْنَعُونَ , فَإِذَا أَدْرَكْتَ قَابِلا فَحُجَّ وَاهْدِ " , فَرَجَعَ إِلَى عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو فَأَخْبَرَهُ , ثُمَّ قَالَ لَهُ : " اذْهَبْ إِلَى ابْنِ عَبَّاسٍ فَاسْأَلْهُ " , قَالَ شُعَيْبٌ : " فَذَهَبْتُ مَعَهُ فَسَأَلَهُ فَقَالَ لَهُ مثل مَا قَالَ لَهُ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عُمَرَ , فَرَجَعَ إِلَى عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو فَأَخْبَرَهُ بِمَا قَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ " , ثُمَّ قَالَ : " مَا تَقُولُ أَنْتَ ؟ " ، قَالَ : " أَقُولُ مثل مَا قَالا " . ثنا مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ النَّقَّاشُ , نَا أَحْمَدُ بْنُ تَمِيمٍ , قَالَ : قُلْتُ لأَبِي عَبْدِ اللَّهِ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْمَاعِيلَ الْبُخَارِيِّ : شُعَيْبٌ وَالِدُ عَمْرِو بْنِ شُعَيْبٍ ، سَمِعَ مِنَ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو ؟ قَالَ : " نَعَمْ " , قُلْتُ لَهُ : فَعَمْرُو بْنُ شُعَيْبٍ , عَنْ أَبِيهِ , عَنْ جَدِّهِ يَتَكَلَّمُ النَّاسُ فِيهِ ؟ " ، قَالَ : رَأَيْتُ عَلِيَّ بْنَ الْمَدِينِيِّ ، وَأَحْمَدَ بْنَ حَنْبَلٍ , وَالْحُمَيْدِيَّ , وَإِسْحَاقَ بْنَ رَاهَوَيْهِ يَحْتَجُّونَ بِهِ , قَالَ : قُلْتُ : فَمَنْ يَتَكَلَّمُ فِيهِ يَقُولُ مَاذَا ؟ قَالَ : يَقُولُونَ : إِنَّ عَمْرَو بْنَ شُعَيْبٍ أَكْثَرَ أَوْ نَحْوَ هَذَا

Amr ibn Shuayb otasidan rivoyat qiladi: Bir kishi Abdulloh ibn Amrning oldiga kelib, ehromdagi holida ayoliga yaqinlik qilgan kishi haqida soʻradi. U Abdulloh ibn Umarga ishora qilib: «Anavining oldiga bor, undan soʻra», dedi. Shuayb dedi: Kishi uni tanimadi, shuning uchun men u bilan birga bordim. U Ibn Umardan soʻradi. U: «Hajjing botil boʻldi», dedi. Kishi: «Endi oʻtirib qolaymi?» dedi. U: «Yoʻq, odamlar bilan birga chiqasan va ular qiladigan narsani qilasan; kelasi yilga yetsang, haj qilasan va hadiy soʻyasan», dedi. U Abdulloh ibn Amrning oldiga qaytib, unga xabar berdi. Soʻng u: «Ibn Abbosning oldiga borib, undan soʻra», dedi. Shuayb dedi: Men u bilan birga bordim, u undan soʻradi, u ham unga Abdulloh ibn Umar aytgan narsaning oʻxshashini aytdi. U Abdulloh ibn Amrning oldiga qaytib, Ibn Abbos aytgan narsani xabar qildi. Soʻng: «Oʻzingiz nima deysiz?» dedi. U: «Men ham ikkovi aytgan narsani aytaman», dedi. Ahmad ibn Tamim dedi: Men Abu Abdulloh Muhammad ibn Ismoil al-Buxoriyga: «Amr ibn Shuaybning otasi Shuayb Abdulloh ibn Amrdan eshitganmi?» dedim. U: «Ha», dedi. Men unga: «Amr ibn Shuaybning otasidan, u bobosidan qilgan rivoyati haqida odamlar gapiradilarmi?» dedim. U: «Men Ali ibn al-Madiniy, Ahmad ibn Hanbal, Humaydiy va Ishoq ibn Rohavayhning u bilan hujjat keltirganlarini koʻrganman», dedi. Men: «Unga eʼtiroz bildiradiganlar nima deydi?» dedim. U: «Ular: ‹Amr ibn Shuayb koʻp rivoyat qilgan› yoki shunga oʻxshash gapni aytadilar», dedi.Амр ибн Шуайб отасидан ривоят қилади: Бир киши Абдуллоҳ ибн Амрнинг олдига келиб, эҳромдаги ҳолида аёлига яқинлик қилган киши ҳақида сўради. У Абдуллоҳ ибн Умарга ишора қилиб: «Анавининг олдига бор, ундан сўра», деди. Шуайб деди: Киши уни танимади, шунинг учун мен у билан бирга бордим. У Ибн Умардан сўради. У: «Ҳажжинг ботил бўлди», деди. Киши: «Энди ўтириб қолайми?» деди. У: «Йўқ, одамлар билан бирга чиқасан ва улар қиладиган нарсани қиласан; келаси йилга етсанг, ҳаж қиласан ва ҳадий сўясан», деди. У Абдуллоҳ ибн Амрнинг олдига қайтиб, унга хабар берди. Сўнг у: «Ибн Аббоснинг олдига бориб, ундан сўра», деди. Шуайб деди: Мен у билан бирга бордим, у ундан сўради, у ҳам унга Абдуллоҳ ибн Умар айтган нарсанинг ўхшашини айтди. У Абдуллоҳ ибн Амрнинг олдига қайтиб, Ибн Аббос айтган нарсани хабар қилди. Сўнг: «Ўзингиз нима дейсиз?» деди. У: «Мен ҳам иккови айтган нарсани айтаман», деди. Аҳмад ибн Тамим деди: Мен Абу Абдуллоҳ Муҳаммад ибн Исмоил ал-Бухорийга: «Амр ибн Шуайбнинг отаси Шуайб Абдуллоҳ ибн Амрдан эшитганми?» дедим. У: «Ҳа», деди. Мен унга: «Амр ибн Шуайбнинг отасидан, у бобосидан қилган ривояти ҳақида одамлар гапирадиларми?» дедим. У: «Мен Али ибн ал-Мадиний, Аҳмад ибн Ҳанбал, Ҳумайдий ва Ишоқ ибн Роҳавайҳнинг у билан ҳужжат келтирганларини кўрганман», деди. Мен: «Унга эътироз билдирадиганлар нима дейди?» дедим. У: «Улар: ‹Амр ибн Шуайб кўп ривоят қилган› ёки шунга ўхшаш гапни айтадилар», деди.

ثنا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ أَحْمَدَ بْنِ وُهَيْبٍ الدِّمَشْقِيُّ , نَا الْعَبَّاسُ بْنُ الْوَلِيدِ بْنِ مَزْيَدٍ , نَا مُحَمَّدُ بْنُ شُعَيْبِ بْنِ شَابُورَ , أَخْبَرَنِي شَيْبَانُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ , أَخْبَرَنِي يُونُسُ بْنُ أَبِي إِسْحَاقَ الْهَمْدَانِيُّ , عَنْ أُمِّهِ الْعَالِيَةِ بِنْتِ أَيْفَعَ , قَالَتْ : حَجَجْتُ أَنَا وَأُمُّ مَحَبَّةَ . ح وَنا مُحَمَّدُ بْنُ مَخْلَدٍ , نَا عَبَّاسُ بْنُ مُحَمَّدٍ , نَا قُرَادٌ أَبُو نُوحٍ , نَا يُونُسُ بْنُ أَبِي إِسْحَاقَ , عَنْ أُمِّهِ الْعَالِيَةِ , قَالَتْ : خَرَجْتُ أَنَا وَأُمُّ مَحَبَّةَ إِلَى مَكَّةَ فَدَخَلْنَا عَلَى عَائِشَةَ فَسَلَّمْنَا عَلَيْهَا , فَقَالَتْ لَنَا : مَنْ أَنْتُنَّ ؟ ، قُلْنَا : مِنْ أَهْلِ الْكُوفَةِ , قَالَتْ : فَكَأَنَّهَا أَعْرَضَتْ عَنَّا , فَقَالَتْ لَهَا أُمُّ مَحَبَّةَ : يَا أُمَّ الْمُؤْمِنِينَ ، " كَانَتْ لِي جَارِيَةٌ وَأَنِّي بِعْتُهَا مِنْ زَيْدِ بْنِ أَرْقَمَ الأَنْصَارِيِّ بِثَمَانِمِائَةِ دِرْهَمٍ إِلَى عَطَائِهِ , وَإِنَّهُ أَرَادَ بَيْعَهَا فَابْتَعْتُهَا مِنْهُ بِسِتِّمِائَةِ دِرْهَمٍ نَقْدًا , قَالَتْ : فَأَقْبَلَتْ عَلَيْنَا , فَقَالَتْ : بِئْسَمَا شَرَيْتِ وَمَا اشْتَرَيْتِ , فَأَبْلِغِي زَيْدًا أَنَّهُ قَدْ أَبْطَلَ جِهَادَهُ مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، إِلا أَنْ يَتُوبَ , فَقَالَتْ لَهَا : أَرَأَيْتِ إِنْ لَمْ آخُذْ مِنْهُ إِلا رَأْسَ مَالِي ؟ ، قَالَتْ : ‏ فَمَنْ جَاءَهُ مَوْعِظَةٌ مِنْ رَبِّهِ فَانْتَهَى فَلَهُ مَا سَلَفَ " ، قَالَ الشَّيْخُ : أُمُّ مَحَبَّةَ وَالْعَالِيَةُ مَجْهُولَتَانِ لا يُحْتَجُّ بِهِمَا

Oliya dedi: Men va Umm Mahabba Makkaga chiqdik, soʻng Oishaning huzuriga kirib, unga salom berdik. U bizga: «Sizlar kimsizlar?» dedi. Biz: «Kufa ahlidanmiz», dedik. Shunda u bizdan yuz oʻgirgandek boʻldi. Umm Mahabba unga: «Ey moʻminlarning onasi, mening bir joriyam bor edi, men uni Zayd ibn Arqam al-Ansoriyga nafaqasi chiqquniga qadar sakkiz yuz dirhamga sotdim. Soʻng u uni sotmoqchi boʻldi, men esa uni undan olti yuz dirhamga naqdga sotib oldim», dedi. Shunda u bizga yuzlanib: «Sotganing ham, sotib olganing ham naqadar yomon! Zaydga yetkazgin: agar tavba qilmasa, u Rasululloh ﷺ bilan birga qilgan jihodini botil qildi», dedi. U: «Agar men undan faqat bosh molimni olsam-chi?» dedi. U: ‹Kimga Robbisidan pand-nasihat kelsa-yu, tiyilsa, avval oʻtgani oʻziga›, dedi. Shayx aytdi: Umm Mahabba ham, Oliya ham nomaʼlum ikki ayoldir, ular bilan hujjat keltirilmaydi.Олия деди: Мен ва Умм Маҳабба Маккага чиқдик, сўнг Оишанинг ҳузурига кириб, унга салом бердик. У бизга: «Сизлар кимсизлар?» деди. Биз: «Куфа аҳлиданмиз», дедик. Шунда у биздан юз ўгиргандек бўлди. Умм Маҳабба унга: «Эй мўминларнинг онаси, менинг бир жориям бор эди, мен уни Зайд ибн Арқам ал-Ансорийга нафақаси чиққунига қадар саккиз юз дирҳамга сотдим. Сўнг у уни сотмоқчи бўлди, мен эса уни ундан олти юз дирҳамга нақдга сотиб олдим», деди. Шунда у бизга юзланиб: «Сотганинг ҳам, сотиб олганинг ҳам нақадар ёмон! Зайдга етказгин: агар тавба қилмаса, у Расулуллоҳ ﷺ билан бирга қилган жиҳодини ботил қилди», деди. У: «Агар мен ундан фақат бош молимни олсам-чи?» деди. У: ‹Кимга Роббисидан панд-насиҳат келса-ю, тийилса, аввал ўтгани ўзига›, деди. Шайх айтди: Умм Маҳабба ҳам, Олия ҳам номаълум икки аёлдир, улар билан ҳужжат келтирилмайди.

ثنا يَعْقُوبُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ الْبَزَّارِ , نَا الْحَسَنُ بْنُ عَرَفَةَ , نَا دَاوُدُ بْنُ الزِّبْرِقَانِ , عَنْ مَعْمَرِ بْنِ رَاشِدٍ , عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ السَّبِيعِيِّ ، عَنِ امْرَأَتِهِ ، أَنَّهَا دَخَلَتْ عَلَى عَائِشَةَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهَا فَدَخَلَتْ مَعَهَا أُمُّ وَلَدِ زَيْدِ بْنِ أَرْقَمَ الأَنْصَارِيِّ وَامْرَأَةٌ أُخْرَى , فَقَالَتْ أُمُّ وَلَدِ زَيْدِ بْنِ أَرْقَمَ : يَا أُمَّ الْمُؤْمِنِينَ ، " إِنِّي بِعْتُ غُلامًا مِنْ زَيْدِ بْنِ أَرْقَمَ بِثَمَانِمِائَةِ دِرْهَمٍ نَسِيئَةً , وَإِنِّي ابْتَعْتُهُ بِسِتِّمِائَةِ دِرْهَمٍ نَقْدًا , فَقَالَتْ لَهَا عَائِشَةُ : بِئْسَمَا اشْتَرَيْتِ وَبِئْسَمَا شَرَيْتِ , إِنَّ جِهَادَهُ مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَدْ بَطَلَ ، إِلا أَنْ يَتُوبَ "

Abu Ishoq as-Sabiiyning xotinidan rivoyat qilinadiki, u Oisha (roziyallohu anho)ning huzuriga kirdi; u bilan birga Zayd ibn Arqam al-Ansoriyning ummu valadi va boshqa bir ayol ham kirdi. Zayd ibn Arqamning ummu valadi: «Ey moʻminlarning onasi, men Zayd ibn Arqamga bir qulni sakkiz yuz dirhamga nasiyaga sotdim, soʻng uni olti yuz dirhamga naqdga sotib oldim», dedi. Shunda Oisha unga: «Sotib olganing ham naqadar yomon, sotganing ham naqadar yomon! Uning Rasululloh ﷺ bilan birga qilgan jihodi botil boʻldi, magar tavba qilsa», dedi.Абу Ишоқ ас-Сабиийнинг хотинидан ривоят қилинадики, у Оиша (розияллоҳу анҳо)нинг ҳузурига кирди; у билан бирга Зайд ибн Арқам ал-Ансорийнинг умму валади ва бошқа бир аёл ҳам кирди. Зайд ибн Арқамнинг умму валади: «Эй мўминларнинг онаси, мен Зайд ибн Арқамга бир қулни саккиз юз дирҳамга насияга сотдим, сўнг уни олти юз дирҳамга нақдга сотиб олдим», деди. Шунда Оиша унга: «Сотиб олганинг ҳам нақадар ёмон, сотганинг ҳам нақадар ёмон! Унинг Расулуллоҳ ﷺ билан бирга қилган жиҳоди ботил бўлди, магар тавба қилса», деди.

ثنا أَبُو مُحَمَّدِ بْنُ صَاعِدٍ ، نَا مُحَمَّدُ بْنُ زِيَادِ بْنِ الرَّبِيعِ الزِّيَادِيُّ ، بِالْبَصْرَةِ , نَا مُسْلِمُ بْنُ خَالِدٍ , عَنْ هِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ , عَنْ أَبِيهِ , عَنْ عَائِشَةَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهَا , " أَنّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، جَعَلَ الْخَرَاجَ بِالضَّمَانِ "

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ daromadni zomin boʻlish evaziga qildilar.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ даромадни зомин бўлиш эвазига қилдилар.

ثنا أَبُو بَكْرٍ النَّيْسَابُورِيُّ ، نَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ الْحَكَمِ , نَا ابْنُ أَبِي فُدَيْكٍ , عَنِ ابْنِ أَبِي ذِئْبٍ , عَنْ مَخْلَدِ بْنِ خُفَافِ بْنِ إِيمَاءِ بْنِ رُخْصَةَ الْغِفَارِيِّ , أَنَّ عَبْدًا كَانَ بَيْنَ شُرَكَائِهِ فَبَاعُوهُ وَرَجُلٌ مِنَ الشُّرَكَاءِ غَائِبٌ , فَلَمَّا قَدِمَ أَبَى أَنْ يُجِيزَ بَيْعَهُ , فَاخْتَصَمُوا فِي ذَلِكَ إِلَى هِشَامِ بْنِ إِسْمَاعِيلَ , فَقَضَى أَنْ يُرَدَّ الْبَيْعُ وَيَتَبَايَعُوهُ الْيَوْمَ ، وَيُؤْخَذُ مِنْهُ الْخَرَاجُ , وَوُجِدَ الْخَرَاجُ فِيمَا مَضَى مِنَ السَّنَتَيْنِ أَلْفُ دِرْهَمٍ , قَالَ : فَبِيعَ فِيهِ غُلامَانِ لَهُ , قَالَ : فَجِئْتُ إِلَى عُرْوَةَ بْنِ الزُّبَيْرِ فَذَكَرْتُ لَهُ ذَلِكَ ، فَقَالَ حَدَّثَتْنِي عَائِشَةُ , " أَنّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، قَضَى أَنَّ الْخَرَاجَ بِالضَّمَانِ " ، فَدَخَلَ عُرْوَةُ عَلَى هِشَامٍ فَحَدَّثَهُ بِذَلِكَ فَرَدَّ بَيْعَ الْغُلامَيْنِ ، وَتَرَكَ الْخَرَاجَ

Maxlad ibn Xufof ibn Iymo ibn Ruxsa al-Gʻiforiydan rivoyat qilinadiki, bir qul sheriklari orasida umumiy edi. Ular uni sotdilar, sheriklardan bir kishi esa yoʻq edi. U kelganda, uning sotilishini joiz sanashdan bosh tortdi. Shu haqda ular Hishom ibn Ismoilga daʼvo qilib bordilar. U savdo qaytarilishiga, ular bugun uni qaytadan sotishlariga va undan daromad olinishiga hukm qildi. Oʻtgan ikki yildagi daromad ming dirham boʻldi. Shu sababli uning ikki quli sotildi. U dedi: Men Urva ibn Zubayrning oldiga kelib, buni unga aytdim. U: «Menga Oisha aytib berdiki, Rasululloh ﷺ daromad zomin boʻlish evaziga ekaniga hukm qilganlar», dedi. Soʻng Urva Hishomning huzuriga kirib, buni unga aytdi. Shunda u ikki qulning sotilishini qaytardi va daromadni tark qildi.Махлад ибн Хуфоф ибн Иймо ибн Рухса ал-Ғифорийдан ривоят қилинадики, бир қул шериклари орасида умумий эди. Улар уни сотдилар, шериклардан бир киши эса йўқ эди. У келганда, унинг сотилишини жоиз санашдан бош тортди. Шу ҳақда улар Ҳишом ибн Исмоилга даъво қилиб бордилар. У савдо қайтарилишига, улар бугун уни қайтадан сотишларига ва ундан даромад олинишига ҳукм қилди. Ўтган икки йилдаги даромад минг дирҳам бўлди. Шу сабабли унинг икки қули сотилди. У деди: Мен Урва ибн Зубайрнинг олдига келиб, буни унга айтдим. У: «Менга Оиша айтиб бердики, Расулуллоҳ ﷺ даромад зомин бўлиш эвазига эканига ҳукм қилганлар», деди. Сўнг Урва Ҳишомнинг ҳузурига кириб, буни унга айтди. Шунда у икки қулнинг сотилишини қайтарди ва даромадни тарк қилди.

ثنا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ الْعَزِيزِ ، نَا دَاوُدُ بْنُ رُشَيْدٍ , نَا الْوَلِيدُ بْنُ مُسْلِمٍ , نَا الأَوْزَاعِيُّ ، عَنِ الزُّهْرِيِّ ، عَنْ حَمْزَةَ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ , عَنْ أَبِيهِ , قَالَ : " مَا أَدْرَكَتْهُ الصَّفْقَةُ حَيًّا مَجْمُوعًا فَهُوَ مِنْ مَالِ الْمُبْتَاعِ "

Hamza ibn Abdulloh ibn Umar otasidan rivoyat qiladi: «Savdo tirik va butun holda yetgan narsa xaridorning molidandir».Ҳамза ибн Абдуллоҳ ибн Умар отасидан ривоят қилади: «Савдо тирик ва бутун ҳолда етган нарса харидорнинг молидандир».

ثنا مُحَمَّدُ بْنُ مَخْلَدٍ ، نَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ الْمَلِكِ بْنِ زَنْجُوَيْهِ , نَا أَسَدُ بْنُ مُوسَى , نَا ابْنُ لَهِيعَةَ , نَا حَبَّانُ بْنُ وَاسِعٍ , عَنْ طَلْحَةَ بْنِ يَزِيدَ بْنِ رُكَانَةَ , أَنَّهُ كَلَّمَ عُمَرَ بْنَ الْخَطَّابِ " فِي الْبُيُوعِ , قَالَ : مَا أَجِدُ لَكُمْ شَيْئًا أَوْسَعَ مِمَّا جَعَلَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لِحَبَّانَ بْنِ مُنْقِذٍ , إِنَّهُ كَانَ ضَرِيرَ الْبَصَرِ , فَجَعَلَ لَهُ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عُهْدَةَ ثَلاثَةِ أَيَّامٍ ، إِنْ رَضِيَ أَخَذَ ، وَإِنْ سَخَطَ تَرَكَ "

Talha ibn Yazid ibn Rukonadan rivoyat qilinadiki, u Umar ibn Xattob bilan savdolar haqida gaplashdi. U dedi: «Men sizlarga Rasululloh ﷺ Habbon ibn Munqizga qilgan narsadan kengroq narsani topmayman. U koʻzi ojiz edi, shuning uchun Rasululloh ﷺ unga uch kunlik uhda belgilaganlar: rozi boʻlsa oladi, norozi boʻlsa tark qiladi».Талҳа ибн Язид ибн Руконадан ривоят қилинадики, у Умар ибн Хаттоб билан савдолар ҳақида гаплашди. У деди: «Мен сизларга Расулуллоҳ ﷺ Ҳаббон ибн Мунқизга қилган нарсадан кенгроқ нарсани топмайман. У кўзи ожиз эди, шунинг учун Расулуллоҳ ﷺ унга уч кунлик уҳда белгилаганлар: рози бўлса олади, норози бўлса тарк қилади».

ثنا يَحْيَى بْنُ صَاعِدٍ ، نَا عَبْدُ الْجَبَّارِ بْنُ الْعَلاءِ , نَا سُفْيَانُ , حَدَّثَنِي ابْنُ إِسْحَاقَ , عَنْ نَافِعٍ , عَنِ ابْنِ عُمَرَ , قَالَ : " كَانَ حَبَّانُ بْنُ مُنْقِذٍ ، رَجُلا ضَعِيفًا , وَكَانَ قَدْ سُفِعَ فِي رَأْسِهِ مَأْمُومَةً فَجَعَلَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لَهُ الْخِيَارَ فِيمَا يَشْتَرِي ثَلاثًا , وَكَانَ قَدْ ثَقُلَ لِسَانُهُ , فَقَالَ لَهُ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : بِعْ ، وَقُلْ : لا خِلابَةَ , فَكُنْتُ أَسْمَعُهُ ، يَقُولُ : لا خِذَابَةُ , لا خِذَابَةَ "

Ibn Umar (roziyallohu anhumo) dedi: Habbon ibn Munqiz zaif bir kishi edi, boshiga miyaga yetgan jarohat yetkazilgan edi. Shuning uchun Rasululloh ﷺ unga sotib oladigan narsasida uch kun ixtiyor belgiladilar. Uning tili ogʻir edi, shuning uchun Rasululloh ﷺ unga: «Sot va: ‹Aldash yoʻq›, deb ayt», dedilar. Men uning: «Xizoba yoʻq, xizoba yoʻq», deganini eshitar edim.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо) деди: Ҳаббон ибн Мунқиз заиф бир киши эди, бошига мияга етган жароҳат етказилган эди. Шунинг учун Расулуллоҳ ﷺ унга сотиб оладиган нарсасида уч кун ихтиёр белгиладилар. Унинг тили оғир эди, шунинг учун Расулуллоҳ ﷺ унга: «Сот ва: ‹Алдаш йўқ›, деб айт», дедилар. Мен унинг: «Хизоба йўқ, хизоба йўқ», деганини эшитар эдим.

ثنا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ الْعَزِيزِ ، نَا أَحْمَدُ بْنُ حَنْبَلٍ , نَا عَبْدُ الْوَهَّابِ بْنُ عَطَاءٍ , نَا سَعِيدٌ , عَنْ قَتَادَةَ , عَنْ أَنَسٍ , أَنَّ رَجُلا كَانَ فِي عَهْدِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَبْتَاعُ وَكَانَ فِي عُقْدَتِهِ يَعْنِي فِي عَقْلِهِ ضَعْفٌ , فَأَتَى أَهْلُهُ نَبِيَّ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ , فَقَالُوا : يَا نَبِيَّ اللَّهِ ، " احْجُرْ عَلَى فُلانٍ فَإِنَّهُ يَبْتَاعُ وَفِي عُقْدَتِهِ ضَعْفٌ , فَدَعَاهُ فَنَهَاهُ عَنِ الْبَيْعِ , فَقَالَ : إِنِّي لا أَصْبِرُ عَنِ الْبَيْعِ , فَقَالَ : إِنْ كُنْتَ غَيْرَ تَارِكٍ الْبَيْعَ ، فَقُلْ : هَا وَهَا وَلا خِلابَةَ "

Anas (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ zamonlarida bir kishi savdo qilar edi, uning aqlida zaiflik bor edi. Uning ahli Allohning Nabiysi ﷺ huzurlariga kelib: «Ey Allohning Nabiysi, falonchini man qiling, chunki u savdo qiladi, ammo aqlida zaiflik bor», dedilar. Shunda u zot uni chaqirib, savdo qilishdan qaytardilar. U: «Men savdosiz sabr qila olmayman», dedi. U zot: «Agar savdoni tark etmaydigan boʻlsang: ‹Ma va ma, aldash yoʻq›, deb ayt», dedilar.Анас (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ замонларида бир киши савдо қилар эди, унинг ақлида заифлик бор эди. Унинг аҳли Аллоҳнинг Набийси ﷺ ҳузурларига келиб: «Эй Аллоҳнинг Набийси, фалончини ман қилинг, чунки у савдо қилади, аммо ақлида заифлик бор», дедилар. Шунда у зот уни чақириб, савдо қилишдан қайтардилар. У: «Мен савдосиз сабр қила олмайман», деди. У зот: «Агар савдони тарк этмайдиган бўлсанг: ‹Ма ва ма, алдаш йўқ›, деб айт», дедилар.

ثنا أَبُو الْعَبَّاسِ الأَثْرَمُ مُحَمَّدُ بْنُ أَحْمَدَ الْمُقْرِئُ ، نَا أَحْمَدُ بْنُ يَحْيَى بْنِ مَالِكٍ السُّوسِيُّ , ثنا عَبْدُ الْوَهَّابِ بْنُ عَطَاءٍ , بِهَذَا الإِسْنَادِ نَحْوَهُ , وَقَالَ فِيهِ : وَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " إِنْ كُنْتَ لا تَصْبِرُ عَنِ الْبَيْعِ ، فَقُلْ : هَا وَهَا , وَلا خِلابَةَ " ، قَالَ عَبْدُ الْوَهَّابِ : " يَعْنِي لا يَغْبُنُونَهُ "

Abdulvahhob ibn Ato shu isnod bilan shunga oʻxshashini rivoyat qildi va unda: Rasululloh ﷺ: «Agar savdodan sabr qila olmasang: ‹Ma va ma, aldash yoʻq›, deb ayt», dedilar, deb keltirdi. Abdulvahhob: «Yaʼni, uni aldab ziyon qilmasinlar, degani», dedi.Абдулваҳҳоб ибн Ато шу иснод билан шунга ўхшашини ривоят қилди ва унда: Расулуллоҳ ﷺ: «Агар савдодан сабр қила олмасанг: ‹Ма ва ма, алдаш йўқ›, деб айт», дедилар, деб келтирди. Абдулваҳҳоб: «Яъни, уни алдаб зиён қилмасинлар, дегани», деди.

ثنا عَبْدُ الْمَلِكِ بْنُ أَحْمَدَ بْنِ نَصْرٍ الدَّقَّاقُ ، وَالْحُسَيْنُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ , قَالا : نَا مُحَمَّدُ بْنُ عَمْرِو بْنِ الْعَبَّاسِ الْبَاهِلِيُّ , نَا عَبْدُ الأَعْلَى , عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْحَاقَ , نَا نَافِعٌ , أَنَّ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عُمَرَ ، حَدَّثَهُ ، " أَنَّ رَجُلا مِنَ الأَنْصَارِ كَانَ بِلِسَانِهِ لُوثَةٌ وَكَانَ لا يَزَالُ يُغْبَنُ فِي الْبُيُوعِ , فَأَتَى رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، فَذَكَرَ ذَلِكَ لَهُ ، فَقَالَ : إِذَا بِعْتَ فَقُلْ : لا خِلابَةَ " مَرَّتَيْنِ "

Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo) aytib berdiki, ansorlardan bir kishining tilida nuqson bor edi va u savdolarda doim aldanar edi. Shunda u Rasululloh ﷺ huzurlariga kelib, buni u zotga aytdi. U zot: «Sotsang: ‹Aldash yoʻq›, deb ayt», dedilar — ikki marta.Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо) айтиб бердики, ансорлардан бир кишининг тилида нуқсон бор эди ва у савдоларда доим алданар эди. Шунда у Расулуллоҳ ﷺ ҳузурларига келиб, буни у зотга айтди. У зот: «Сотсанг: ‹Алдаш йўқ›, деб айт», дедилар — икки марта.

قَالَ مُحَمَّدٌ ، وَحَدَّثَنِي مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى بْنِ حَبَّانَ , قَالَ : هُوَ جَدِّي مُنْقِذُ بْنُ عَمْرٍو , وَكَانَ رَجُلا قَدْ أَصَابَتْهُ آمَّةٌ فِي رَأْسِهِ فَكَسَرَتْ لِسَانَهُ وَنَازَعَتْهُ عَقْلَهُ , وَكَانَ لا وَلا يَزَالُ يُغْبَنُ , فَأَتَى يَدَعُ التِّجَارَةَ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَذَكَرَ لَهُ ذَلِكَ , فَقَالَ : " إِذَا بِعْتَ فَقُلْ : لا خِلابَةَ , ثُمَّ أَنْتَ فِي كُلِّ سِلْعَةٍ تَبْتَاعُهَا بِالْخِيَارِ ثَلاثَ لَيَالٍ , فَإِنْ رَضِيتَ فَأَمْسِكْ , وَإِنْ سَخِطْتَ فَارْدُدْهَا عَلَى صَاحِبِهَا ، وَقَدْ كَانَ عَمَّرَ عُمْرًا طَوِيلا عَاشَ ثَلاثِينَ وَمِائَةَ سَنَةٍ , وَكَانَ فِي زَمَنِ عُثْمَانَ بْنِ عَفَّانَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ حِينَ فَشَا النَّاسُ وَكَثُرُوا يَتَبَايَعُ الْبَيْعَ فِي السُّوقِ وَيَرْجِعُ بِهِ إِلَى أَهْلِهِ وَقَدْ غُبِنَ غَبْنًا قَبِيحًا , فَيَلُومُونَهُ وَيَقُولُونَ : لِمَ تَبْتَاعُ ؟ ، فَيَقُولُ : أَنَا بِالْخِيَارِ إِنْ رَضِيتُ أَخَذْتُ وَإِنْ سَخِطْتُ رَدَدْتُ , قَدْ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، جَعَلَنِي بِالْخِيَارِ ثَلاثًا ، فَيَرُدُّ السِّلْعَةَ عَلَى صَاحِبِهَا مِنَ الْغَدِ وَبَعْدَ الْغَدِ , فَيَقُولُ : وَاللَّهِ لا أَقْبَلُهَا , قَدْ أَخَذْتَ سِلْعَتِي وَأَعْطَيْتَنِي دَرَاهِمَ , قَالَ : يَقُولُ : إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَدْ جَعَلَنِي بِالْخِيَارِ ثَلاثًا , فَكَانَ يَمُرُّ الرَّجُلُ مِنْ أَصْحَابِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَيَقُولُ لِلتَّاجِرِ : وَيْحَكَ إِنَّهُ قَدْ صَدَقَ , إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَدْ كَانَ جَعَلَهُ بِالْخِيَارِ ثَلاثًا قَالَ : وَنا مُحَمَّدُ بْنُ إِسْحَاقَ, نَا مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى بْنِ حَبَّانَ , قَالَ : مَا عَلِمْتُ ابْنَ الزُّبَيْرِ ، جَعَلَ الْعُهْدَةَ ثَلاثًا إِلا لِذَلِكَ ، مِنْ أَمْرِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي مُنْقِذِ بْنِ عَمْرٍو "

Muhammad ibn Yahyo ibn Habbon dedi: U mening bobom Munqiz ibn Amrdir. U boshiga jarohat yetgan bir kishi edi; jarohat uning tilini singdirgan va aqlini olib qoʻygan edi. U doim aldanar, ammo tijoratni tark etmas edi. Shunda u Rasululloh ﷺ huzurlariga kelib, buni u zotga aytdi. U zot: «Sotsang: ‹Aldash yoʻq›, deb ayt. Soʻng sotib olgan har bir molingda uch kecha ixtiyor egasi boʻlasan: rozi boʻlsang, olib qol; norozi boʻlsang, uni egasiga qaytar», dedilar. U uzoq umr koʻrdi, bir yuz oʻttiz yil yashadi. Usmon ibn Affon (roziyallohu anhu) zamonida, odamlar yoyilib koʻpayganida, u bozorda savdo qilar, molni oilasiga olib kelar va qattiq aldangan boʻlar edi. Ular uni malomat qilib: «Nega sotib olasan?» der edilar. U esa: «Men ixtiyor egasiman: rozi boʻlsam olaman, norozi boʻlsam qaytaraman. Rasululloh ﷺ meni uch kun ixtiyorli qilganlar», der edi. U molni egasiga ertasi kuni yoki indiniga qaytarar edi. U esa: «Vallohi, men uni qabul qilmayman; sen mening molimni olding va menga dirhamlar berding», der edi. U esa: «Rasululloh ﷺ meni uch kun ixtiyorli qilganlar», der edi. Shunda Rasululloh ﷺning sahobalaridan bir kishi oʻtib qolib, savdogarga: «Voy sening holingga, u rost aytdi; Rasululloh ﷺ uni uch kun ixtiyorli qilganlar», der edi. Muhammad ibn Yahyo ibn Habbon dedi: Men Ibn Zubayrning uhdani uch kun qilib belgilaganini faqat Rasululloh ﷺning Munqiz ibn Amr haqidagi ishlaridan deb bilaman.Муҳаммад ибн Яҳё ибн Ҳаббон деди: У менинг бобом Мунқиз ибн Амрдир. У бошига жароҳат етган бир киши эди; жароҳат унинг тилини сингдирган ва ақлини олиб қўйган эди. У доим алданар, аммо тижоратни тарк этмас эди. Шунда у Расулуллоҳ ﷺ ҳузурларига келиб, буни у зотга айтди. У зот: «Сотсанг: ‹Алдаш йўқ›, деб айт. Сўнг сотиб олган ҳар бир молингда уч кеча ихтиёр эгаси бўласан: рози бўлсанг, олиб қол; норози бўлсанг, уни эгасига қайтар», дедилар. У узоқ умр кўрди, бир юз ўттиз йил яшади. Усмон ибн Аффон (розияллоҳу анҳу) замонида, одамлар ёйилиб кўпайганида, у бозорда савдо қилар, молни оиласига олиб келар ва қаттиқ алданган бўлар эди. Улар уни маломат қилиб: «Нега сотиб оласан?» дер эдилар. У эса: «Мен ихтиёр эгасиман: рози бўлсам оламан, норози бўлсам қайтараман. Расулуллоҳ ﷺ мени уч кун ихтиёрли қилганлар», дер эди. У молни эгасига эртаси куни ёки индинига қайтарар эди. У эса: «Валлоҳи, мен уни қабул қилмайман; сен менинг молимни олдинг ва менга дирҳамлар бердинг», дер эди. У эса: «Расулуллоҳ ﷺ мени уч кун ихтиёрли қилганлар», дер эди. Шунда Расулуллоҳ ﷺнинг саҳобаларидан бир киши ўтиб қолиб, савдогарга: «Вой сенинг ҳолингга, у рост айтди; Расулуллоҳ ﷺ уни уч кун ихтиёрли қилганлар», дер эди. Муҳаммад ибн Яҳё ибн Ҳаббон деди: Мен Ибн Зубайрнинг уҳдани уч кун қилиб белгилаганини фақат Расулуллоҳ ﷺнинг Мунқиз ибн Амр ҳақидаги ишларидан деб биламан.

ثنا مُحَمَّدُ بْنُ أَحْمَدَ بْنِ الصَّلْتِ الأَطْرُوشُ مِنْ أَصْلِهِ , نَا مُحَمَّدُ بْنُ خَالِدِ بْنِ يَزِيدَ الرَّاسِبِيُّ , نَا أَبُو مَيْسَرَةَ أَحْمَدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَيْسَرَةَ ، نَا أَبُو عَلْقَمَةَ الْفَرْوِيُّ ، نَا نَافِعٌ , عَنِ ابْنِ عُمَرَ , عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، قَالَ : " الْخِيَارُ ثَلاثَةُ أَيَّامٍ "

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan, u Nabiy ﷺdan rivoyat qiladi: «Ixtiyor uch kundir».Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан, у Набий ﷺдан ривоят қилади: «Ихтиёр уч кундир».

ثنا أَحْمَدُ بْنُ إِسْحَاقَ بْنِ بُهْلُولٍ ، نَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ سَعِيدٍ الْجَوْهَرِيُّ , أنا عُبَيْدُ بْنُ أَبِي قُرَّةَ , عَنِ ابْنِ لَهِيعَةَ , عَنْ حَبَّانَ بْنِ وَاسِعٍ , عَنْ أَبِيهِ , عَنْ جَدِّهِ , قَالَ : قَالَ عُمَرُ : " لَمَّا اسْتُخْلِفَ أَيُّهَا النَّاسُ ، إِنِّي نَظَرْتُ فَلَمْ أَجِدْ لَكُمْ فِي بُيُوعِكُمْ شَيْئًا أَمْثَلَ مِنَ الْعُهْدَةِ الَّتِي جَعَلَهَا رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لِحَبَّانَ بْنَ مُنْقِذٍ ، ثَلاثَةَ أَيَّامٍ ، وَذَلِكَ فِي الرَّقِيقِ "

Habbon ibn Vosiʼ otasidan, u bobosidan rivoyat qiladi: Umar xalifa qilinganida shunday dedi: «Ey odamlar, men nazar soldim va savdolaringizda sizlar uchun Rasululloh ﷺ Habbon ibn Munqizga belgilagan uch kunlik uhdadan koʻra maqbulroq narsani topmadim; bu esa qullar haqidadir».Ҳаббон ибн Восиъ отасидан, у бобосидан ривоят қилади: Умар халифа қилинганида шундай деди: «Эй одамлар, мен назар солдим ва савдоларингизда сизлар учун Расулуллоҳ ﷺ Ҳаббон ибн Мунқизга белгилаган уч кунлик уҳдадан кўра мақбулроқ нарсани топмадим; бу эса қуллар ҳақидадир».

ثنا أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ يُوسُفَ الْفَزَارِيُّ , نَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُغِيرَةِ حَمْدَانُ , نَا الْقَاسِمُ بْنُ الْحَكَمِ , نَا أَبُو حَنِيفَةَ ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي زِيَادٍ , عَنْ أَبِي نَجِيحٍ , عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو , قَالَ : قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " مَكَّةُ حَرَامٌ , وَحَرَامٌ بَيْعُ رِبَاعِهَا , وَحَرَامٌ أَجْرُ بُيُوتِهَا "

Abdulloh ibn Amr (roziyallohu anhumo) dedi: Rasululloh ﷺ: «Makka haromdir; uning hovlilarini sotish ham harom, uylarining ijara haqi ham haromdir», dedilar.Абдуллоҳ ибн Амр (розияллоҳу анҳумо) деди: Расулуллоҳ ﷺ: «Макка ҳаромдир; унинг ҳовлиларини сотиш ҳам ҳаром, уйларининг ижара ҳақи ҳам ҳаромдир», дедилар.

ثنا الْحُسَيْنُ بْنُ سَعِيدِ بْنِ الْحَسَنِ بْنِ يُوسُفَ الْمَرْوَزيُّ , قَالَ : وَجَدْتُ فِي كِتَابِ جَدِّي , نَا مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ , نَا أَبُو حَنِيفَةَ , عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي يَزِيدَ , كَذَا قَالَ : عَنْ أَبِي نَجِيحٍ , عَنِ ابْنِ عَمْرٍو , عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، أَنَّهُ قَالَ : " إِنَّ اللَّهَ حَرَّمَ مَكَّةَ , فَحَرَامٌ بَيْعُ رِبَاعِهَا , وَأَكْلُ ثَمَنِهَا , وَقَالَ : مَنْ أَكَلَ مِنْ أَجْرِ بُيُوتِ مَكَّةَ شَيْئًا ، فَإِنَّمَا يَأْكُلُ نَارًا " ، كَذَا رَوَاهُ أَبُو حَنِيفَةَ مَرْفُوعًا ، وَوَهِمَ أَيْضًا فِي قَوْلِهِ : عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ أَبِي يَزِيدَ , وَإِنَّمَا هُوَ ابْنُ أَبِي زِيَادٍ الْقِدَاحُ ، وَالصَّحِيحُ أَنَّهُ مَوْقُوفٌ

Ibn Amrdan, u Nabiy ﷺdan rivoyat qiladiki, u zot: «Albatta, Alloh Makkani harom qildi; uning hovlilarini sotish va bahosini yeyish haromdir», dedilar. Yana: «Kim Makka uylarining ijarasidan biror narsa yesa, u faqat oʻt yeydi», dedilar. Abu Hanifa buni shunday marfuʼ qilib rivoyat qilgan; u «Ubaydulloh ibn Abu Yazid» deganida ham vahm qilgan — u aslida Ibn Abu Ziyod al-Qiddohdir. Toʻgʻrisi shuki, u mavqufdir.Ибн Амрдан, у Набий ﷺдан ривоят қиладики, у зот: «Албатта, Аллоҳ Маккани ҳаром қилди; унинг ҳовлиларини сотиш ва баҳосини ейиш ҳаромдир», дедилар. Яна: «Ким Макка уйларининг ижарасидан бирор нарса еса, у фақат ўт ейди», дедилар. Абу Ҳанифа буни шундай марфуъ қилиб ривоят қилган; у «Убайдуллоҳ ибн Абу Язид» деганида ҳам ваҳм қилган — у аслида Ибн Абу Зиёд ал-Қиддоҳдир. Тўғриси шуки, у мавқуфдир.

ثنا الْحُسَيْنُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ ، نَا سَعِيدُ بْنُ يَحْيَى الأُمَوِيُّ , نَا عِيسَى بْنُ يُونُسَ , نَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ أَبِي زِيَادٍ , حَدَّثَنِي أَبُو نَجِيحٍ , عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرِو بْنِ الْعَاصِ , أَنَّهُ قَالَ : " إِنَّ الَّذِي يَأْكُلُ كِرَاءَ بُيُوتِ مَكَّةَ ، إِنَّمَا يَأْكُلُ فِي بَطْنِهِ نَارًا " ، ثنا ابْنُ مُبَشِّرٍ نَا مُحَمَّدُ بْنُ حَرْبٍ , نَا مُحَمَّدُ بْنُ رَبِيعَةَ , نَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ أَبِي زِيَادٍ , سَمِعَ أَبَا نَجِيحٍ , قَالَ : قَالَ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عَمْرٍو : " إِنَّ الَّذِينَ يَأْكُلُونَ أُجُورَ بُيُوتِ مَكَّةَ " , مِثْلَهُ

Abdulloh ibn Amr ibn al-Os (roziyallohu anhumo) dedi: «Makka uylarining ijara haqini yeydigan kishi qorniga faqat oʻt yeydi». Yana Abu Najihdan rivoyat qilinadi: Abdulloh ibn Amr: «Makka uylarining ijara haqlarini yeydiganlar...» deb shunga oʻxshashini aytdi.Абдуллоҳ ибн Амр ибн ал-Ос (розияллоҳу анҳумо) деди: «Макка уйларининг ижара ҳақини ейдиган киши қорнига фақат ўт ейди». Яна Абу Нажиҳдан ривоят қилинади: Абдуллоҳ ибн Амр: «Макка уйларининг ижара ҳақларини ейдиганлар...» деб шунга ўхшашини айтди.

ثنا الْحُسَيْنُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ ، نَا أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ يَحْيَى بْنِ سَعِيدٍ , نَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ نُمَيْرٍ , نَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ بْنِ مُهَاجِرٍ , عَنْ أَبِيهِ , عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ بَابَاهِ , عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو , قَالَ : قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " مَكَّةَ مُنَاخٌ لا تُبَاعُ رِبَاعُهَا ، وَلا تُؤَاجَرُ بُيُوتُهَا " ، إِسْمَاعِيلُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ بْنِ مُهَاجِرٍ ، ضَعِيفٌ , وَلَمْ يَرْوِهِ غَيْرُهُ

Abdulloh ibn Amr (roziyallohu anhumo) dedi: Rasululloh ﷺ: «Makka — tushadigan joydir; uning hovlilari sotilmaydi va uylari ijaraga berilmaydi», dedilar. Ismoil ibn Ibrohim ibn Muhojir zaifdir va buni undan boshqa hech kim rivoyat qilmagan.Абдуллоҳ ибн Амр (розияллоҳу анҳумо) деди: Расулуллоҳ ﷺ: «Макка — тушадиган жойдир; унинг ҳовлилари сотилмайди ва уйлари ижарага берилмайди», дедилар. Исмоил ибн Иброҳим ибн Муҳожир заифдир ва буни ундан бошқа ҳеч ким ривоят қилмаган.

ثنا ابْنُ مَنِيعٍ ، نَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ ، نَا عِيسَى بْنُ يُونُسَ , عَنْ عُمَرَ بْنِ سَعِيدِ بْنِ أَبِي حُسَيْنٍ , عَنْ عُثْمَانَ بْنِ أَبِي سُلَيْمَانَ , عَنْ عَلْقَمَةَ بْنِ نَضْلَةَ , قَالَ : " تُوُفِّيَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَأَبُو بَكْرٍ وَعُمَرُ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُمَا ، وَمَا تُدْعَى رِبَاعُ مَكَّةَ إِلا السَّوَائِبَ , مَنِ احْتَاجَ سَكَنَ ، وَمَنِ اسْتَغْنَى أَسْكَنَ " ، ثنا أَخُو زُبَيْرٍ , نَا مُحَمَّدُ بْنُ يَزِيدَ الآدَمِيُّ , نَا يَحْيَى بْنُ سُلَيْمٍ , عَنْ عُمَرَ بْنِ سَعِيدِ بْنِ أَبِي حُسَيْنٍ , عَنْ عُثْمَانَ بْنِ أَبِي سُلَيْمَانَ , قَالَ : سَمِعْتُ عَلْقَمَةَ بْنَ نَضْلَةَ , مِثْلَهُ وَزَادَ : وَعُثْمَانُ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ

Alqama ibn Nazla (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ, Abu Bakr va Umar (roziyallohu anhumo) vafot etdilar, biroq Makka hovlilari hamon soibalardan boshqa nom bilan atalmas edi: kim muhtoj boʻlsa, unda yashar, kimning ehtiyoji boʻlmasa, boshqalarni yashatar edi. Boshqa rivoyatda shunga oʻxshashi keltirilib, unga: «Va Usmon (roziyallohu anhu)», deb ziyoda qilingan.Алқама ибн Назла (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ, Абу Бакр ва Умар (розияллоҳу анҳумо) вафот этдилар, бироқ Макка ҳовлилари ҳамон соибалардан бошқа ном билан аталмас эди: ким муҳтож бўлса, унда яшар, кимнинг эҳтиёжи бўлмаса, бошқаларни яшатар эди. Бошқа ривоятда шунга ўхшаши келтирилиб, унга: «Ва Усмон (розияллоҳу анҳу)», деб зиёда қилинган.

ثنا مُحَمَّدُ بْنُ مَخْلَدٍ ، نَا زَيْدُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ , نَا مُعَاوِيَةُ بْنُ هِشَامٍ , نَا سُفْيَانُ , عَنْ عُمَرَ بْنِ سَعِيدٍ , عَنْ عُثْمَانَ بْنِ أَبِي سُلَيْمَانَ , عَنْ نَافِعِ بْنِ جُبَيْرِ بْنِ مُطْعِمٍ , عَنْ عَلْقَمَةَ بْنِ نَضْلَةَ الْكِنَانِيِّ , قَالَ : " كَانَتْ تُدْعَى بُيُوتُ مَكَّةَ عَلَى عَهْدِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، وَأَبِي بَكْرٍ وَعُمَرَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُمَا السَّوَائِبُ لا تُبَاعُ , وَمَنِ احْتَاجَ سَكَنَ ، وَمَنِ اسْتَغْنَى أَسْكَنَ "

Alqama ibn Nazla al-Kinoniy (rahimahulloh) dedi: Rasululloh ﷺ, Abu Bakr va Umar (roziyallohu anhumo) zamonlarida Makka uylari soibalar deb atalar va sotilmas edi: kim muhtoj boʻlsa, unda yashar, kimning ehtiyoji boʻlmasa, boshqalarni yashatar edi.Алқама ибн Назла ал-Киноний (раҳимаҳуллоҳ) деди: Расулуллоҳ ﷺ, Абу Бакр ва Умар (розияллоҳу анҳумо) замонларида Макка уйлари соибалар деб аталар ва сотилмас эди: ким муҳтож бўлса, унда яшар, кимнинг эҳтиёжи бўлмаса, бошқаларни яшатар эди.

ثنا أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ الْمُغَلِّسِ ، نَا زُهَيْرُ بْنُ مُحَمَّدٍ , نَا أَحْمَدُ بْنُ الْمُفَضَّلِ , نَا أَسْبَاطُ بْنُ نَصْرٍ , قَالَ زَعَمَ السُّدِّيُّ , عَنْ مُصْعَبِ بْنِ سَعْدٍ , عَنْ أَبِيهِ , قَالَ : " لَمَّا كَانَ يَوْمُ فَتْحِ مَكَّةَ أَمَّنَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ النَّاسَ إِلا أَرْبَعَةً وَامْرَأَتَيْنِ , وَقَالَ : اقْتُلُوهُمْ وَإِنْ وَجَدْتُمُوهُمْ مُتَعَلِّقِينَ بِأَسْتَارِ الْكَعْبَةِ , عِكْرِمَةُ بْنُ أَبِي جَهْلٍ , وَعَبْدُ اللَّهِ بْنُ خَطَلٍ , وَمَقِيسُ بْنُ ضَبَابَةَ , وَعَبْدُ اللَّهِ بْنُ سَعْدِ بْنِ أَبِي سَرْحٍ "

Saʼd ibn Abu Vaqqos (roziyallohu anhu) dedi: Makka fathi kuni Rasululloh ﷺ toʻrt kishi va ikki ayoldan boshqa hamma odamlarga omonlik berdilar va: «Ularni oʻldiringlar, garchi ularni Kaʼba pardalariga osilgan holda topsangiz ham», dedilar. Ular: Ikrima ibn Abu Jahl, Abdulloh ibn Xatal, Miqyas ibn Subaba va Abdulloh ibn Saʼd ibn Abu Sarh edi.Саъд ибн Абу Ваққос (розияллоҳу анҳу) деди: Макка фатҳи куни Расулуллоҳ ﷺ тўрт киши ва икки аёлдан бошқа ҳамма одамларга омонлик бердилар ва: «Уларни ўлдиринглар, гарчи уларни Каъба пардаларига осилган ҳолда топсангиз ҳам», дедилар. Улар: Икрима ибн Абу Жаҳл, Абдуллоҳ ибн Хатал, Миқяс ибн Субаба ва Абдуллоҳ ибн Саъд ибн Абу Сарҳ эди.

ثنا أَبُو الْقَاسِمِ بْنُ مَنِيعٍ ، قِرَاءَةً عَلَيْهِ , نَا هُدْبَةُ بْنُ خَالِدٍ , نَا سَلامُ بْنُ مِسْكِينٍ , عَنْ ثَابِتٍ , عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ رَبَاحٍ , عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ , أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ " حِينَ سَارَ إِلَى مَكَّةَ لِيَفْتَحَهَا ، قَالَ لأَبِي هُرَيْرَةَ : اهْتِفْ بِالأَنْصَارِ , فَقَالَ : يَا مَعْشَرَ الأَنْصَارِ ، أَجِيبُوا رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ , فَجَاءُوا كَأَنَّمَا كَانُوا عَلَى مِيعَادٍ , ثُمَّ قَالَ : اسْلُكُوا هَذَا الطَّرِيقَ وَلا يَشْرُفَنَّ لَكُمْ أَحَدٌ إِلا أنَمْتُمُوهُ , يَقُولُ : قَتَلْتُمُوهُ , فَسَارَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَفَتَحَ اللَّهُ عَلَيْهِمْ , فَطَافَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بِالْبَيْتِ وَصَلَّى رَكْعَتَيْنِ , ثُمَّ خَرَجَ مِنَ الْبَابِ الَّذِي يَلِي الصَّفَا , فَصَعِدَ الصَّفَا فَخَطَبَ النَّاسَ , وَالأَنْصَارُ أَسْفَلَ مِنْهُ , فَقَالَتِ الأَنْصَارُ بَعْضُهُمْ لِبَعْضٍ : أَمَّا الرَّجُلُ فَأَخَذَتْهُ الرَّأْفَةُ بِقَوْمِهِ وَالرَّغْبَةُ فِي قَرْيَتِهِ , وَأَنْزَلَ اللَّهُ تَعَالَى الْوَحْيَ بِمَا قَالَتِ الأَنْصَارُ , فَقَالَ : يَا مَعْشَرَ الأَنْصَارِ ، تَقُولُونَ : فَقَدْ أَدْرَكَتْهُ رَأْفَةٌ بِقَوْمِهِ وَرَغْبَةُ فِي قَرْيَتِهِ , قَالَ : فَمَنْ أَنَا إِذًا , كَلا وَاللَّهِ إِنِّي عَبْدُ اللَّهِ وَرَسُولُهُ حَقًّا , فَالْمَحْيَا مَحْيَاكُمْ وَالْمَمَاتُ مَمَاتُكُمْ , قَالُوا : يَا رَسُولَ اللَّهِ ، مَا قُلْنَا ذَلِكَ إِلا مَخَافَةَ أَنْ تُفَارِقَنَا , قَالَ : أَنْتُمْ صَادِقُونَ عِنْدَ اللَّهِ وَعِنْدَ رَسُولِهِ , قَالَ : فَوَاللَّهِ مَا مِنْهُمْ إِلا مَنْ قَدْ بَلَّ نَحْرَهُ بِالدُّمُوعِ "

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ Makkani fath qilish uchun yurganlarida Abu Hurayraga: «Ansorlarni chaqir», dedilar. U: «Ey ansorlar jamoasi, Rasululloh ﷺga javob beringlar», dedi. Ular goʻyo vaʼdalashgandek kelishdi. Soʻng u zot: «Mana shu yoʻldan yuringlar; sizlarga kim koʻrinsa, uni yotqizib qoʻyinglar», dedilar — yaʼni: uni oʻldiringlar, degani. Rasululloh ﷺ yurdilar va Alloh ularga fath berdi. Soʻng Rasululloh ﷺ Baytni tavof qilib, ikki rakaat namoz oʻqidilar, keyin Safoga qaragan eshikdan chiqdilar va Safoga koʻtarilib, odamlarga xutba qildilar; ansorlar esa u zotdan pastroqda edilar. Ansorlar bir-birlariga: «Bu kishini oʻz qavmiga rahmi va oʻz qishlogʻiga ragʻbati tutdi», dedilar. Alloh taolo ansorlar aytgan narsa haqida vahiy tushirdi. Shunda u zot: «Ey ansorlar jamoasi, sizlar: ‹Uni oʻz qavmiga rahm va oʻz qishlogʻiga ragʻbat tutdi›, deyapsizlar. Unday boʻlsa, men kimman? Yoʻq, vallohi, men haqiqatan Allohning bandasi va Uning Rasulidirman. Yashash — sizlar bilan yashash, oʻlim — sizlar bilan oʻlimdir», dedilar. Ular: «Ey Rasululloh, biz buni faqat bizdan ajralib ketishingizdan qoʻrqib aytdik», dedilar. U zot: «Sizlar Alloh huzurida ham, Uning Rasuli huzurida ham rostgoʻysizlar», dedilar. Vallohi, ularning orasida koʻz yoshi bilan koʻksini hoʻl qilmagan biror kishi qolmadi.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ Маккани фатҳ қилиш учун юрганларида Абу Ҳурайрага: «Ансорларни чақир», дедилар. У: «Эй ансорлар жамоаси, Расулуллоҳ ﷺга жавоб беринглар», деди. Улар гўё ваъдалашгандек келишди. Сўнг у зот: «Мана шу йўлдан юринглар; сизларга ким кўринса, уни ётқизиб қўйинглар», дедилар — яъни: уни ўлдиринглар, дегани. Расулуллоҳ ﷺ юрдилар ва Аллоҳ уларга фатҳ берди. Сўнг Расулуллоҳ ﷺ Байтни тавоф қилиб, икки ракаат намоз ўқидилар, кейин Сафога қараган эшикдан чиқдилар ва Сафога кўтарилиб, одамларга хутба қилдилар; ансорлар эса у зотдан пастроқда эдилар. Ансорлар бир-бирларига: «Бу кишини ўз қавмига раҳми ва ўз қишлоғига рағбати тутди», дедилар. Аллоҳ таоло ансорлар айтган нарса ҳақида ваҳий туширди. Шунда у зот: «Эй ансорлар жамоаси, сизлар: ‹Уни ўз қавмига раҳм ва ўз қишлоғига рағбат тутди›, деяпсизлар. Ундай бўлса, мен кимман? Йўқ, валлоҳи, мен ҳақиқатан Аллоҳнинг бандаси ва Унинг Расулидирман. Яшаш — сизлар билан яшаш, ўлим — сизлар билан ўлимдир», дедилар. Улар: «Эй Расулуллоҳ, биз буни фақат биздан ажралиб кетишингиздан қўрқиб айтдик», дедилар. У зот: «Сизлар Аллоҳ ҳузурида ҳам, Унинг Расули ҳузурида ҳам ростгўйсизлар», дедилар. Валлоҳи, уларнинг орасида кўз ёши билан кўксини ҳўл қилмаган бирор киши қолмади.

ثنا عَلِيُّ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مُبَشِّرٍ ، نَا أَحْمَدُ بْنُ سِنَانٍ , نَا مُوسَى بْنُ دَاوُدَ , نَا حَمَّادُ بْنُ سَلَمَةَ , عَنْ ثَابِتٍ , عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ رَبَاحٍ , قَالَ : وَفَدْنَا إِلَى مُعَاوِيَةَ وَمَعَنَا أَبُو هُرَيْرَةَ ، قَالَ : فَكَانَ الرَّجُلُ مِنَّا يَصْنَعُ الطَّعَامَ يَدْعُو أَصْحَابَهُ هَذَا يَوْمًا وَهَذَا يَوْمًا , قَالَ : فَلَمَّا كَانَ يَوْمِي ، قُلْتُ : يَا أَبَا هُرَيْرَةَ ، حَدِّثْنَا عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ حَتَّى يُدْرَكَ طَعَامُنَا , قَالَ : فَقَالَ : " كُنْتُ مَعَ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَوْمَ الْفَتْحِ فَجَعَلَ خَالِدَ بْنَ الْوَلِيدِ عَلَى إِحْدَى الْمُجَنِّبَتَيْنِ , وَجَعَلَ الزُّبَيْرَ عَلَى الأُخْرَى , وَجَعَلَ أَبَا عُبَيْدَةَ عَلَى السَّاقَةِ فِي بَطْنِ الْوَادِي ، قَالَ : ثُمَّ قَالَ لِي : يَا أَبَا هُرَيْرَةَ ، ادْعُ لِيَ الأَنْصَارَ , قَالَ : فَدَعَوْتُهُمْ فَجَاءُوا يُهَرْوِلُونَ , قَالَ : فَقَالَ : يَا مَعْشَرَ الأَنْصَارِ ، هَذِهِ أَوْبَاشُ قُرَيْشٍ , فَإِذَا لَقِيتُمُوهُمْ غَدًا فَاحْصُدُوهُمْ حَصْدًا , ثُمَّ مَوْعِدُكُمُ الصَّفَا , قَالَ : وَأَشَارَ بِيَدِهِ , فَلَمَّا كَانَ مِنَ الْغَدِ لَمْ يُشْرِفْ لَهُمْ أَحَدٌ إِلا أَنَامُوهُ , قَالَ : وَفَتَحَ اللَّهُ عَلَى رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، وَأَتَى الصَّفَا فَقَامَ عَلَيْهِ , فَجَاءَهُ أَبُو سُفْيَانَ , قَالَ : يَا رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، أُبِيحَتْ خَضْرَاءُ قُرَيْشٍ فَلا قُرَيْشَ بَعْدَ الْيَوْمِ , فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : مَنْ دَخَلَ دَارَ أَبِي سُفْيَانَ فَهُوَ آمِنٌ ، وَمَنْ أَغْلَقَ بَابَهُ فَهُوَ آمِنٌ , وَمَنْ أَلْقَى سِلاحَهُ فَهُوَ آمِنٌ " , قَالَ : فَقَالَتِ الأَنْصَارُ : أَمَّا الرَّجُلُ فَقَدْ أَخَذَتْهُ رَأْفَةٌ بِعَشِيرَتِهِ وَرَغْبَةٌ فِي قَرْيَتِهِ , وَنَزَلَ الْوَحْيُ عَلَى نَبِيِّ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي ذَلِكَ , فَقَالَ : يَا مَعْشَرَ الأَنْصَارِ ، قُلْتُمْ : أَمَّا الرَّجُلُ فَقَدْ أَخَذَتْهُ رَأْفَةٌ بِعَشِيرَتِهِ وَرَغْبَةٌ فِي قَرْيَتِهِ , كَلا أَنَا عَبْدُ اللَّهِ وَرَسُولُهُ , هَاجَرْتُ إِلَى اللَّهِ وَإِلَيْكُمْ , وَالْمَحْيَا مَحْيَاكُمْ , وَالْمَمَاتُ مَمَاتُكُمْ , فَقَالُوا : يَا رَسُولَ اللَّهِ ، صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مَا قُلْنَا إِلا ضَنًّا بِاللَّهِ وَرَسُولِهِ , فَقَالَ : إِنَّ اللَّهَ تَعَالَى وَرَسُولَهُ يُصَدِّقَانِكُمْ وَيَعْذِرَانِكُمْ "

Abdulloh ibn Roboh dedi: Biz Muoviyaning huzuriga vakil boʻlib bordik, biz bilan birga Abu Hurayra ham bor edi. Bizdan har bir kishi navbatma-navbat taom tayyorlab, sheriklarini chaqirar edi. Mening navbatim kelganda: «Ey Abu Hurayra, taomimiz tayyor boʻlgunicha bizga Nabiy ﷺdan hadis aytib bering», dedim. U dedi: Men Fath kuni Nabiy ﷺ bilan birga edim. U zot Xolid ibn Validni ikki qanotning biriga, Zubayrni ikkinchisiga, Abu Ubaydani esa vodiy ichidagi orqa qismga qoʻydilar. Soʻng menga: «Ey Abu Hurayra, menga ansorlarni chaqir», dedilar. Men ularni chaqirdim, ular yugurganicha kelishdi. U zot: «Ey ansorlar jamoasi, mana bular Qurayshning avbosh-toʻdasi. Ertaga ularni uchratsangiz, ularni oʻrib tashlagandek oʻrib tashlanglar. Soʻng vaʼdalashgan joyingiz Safodir», dedilar va qoʻllari bilan ishora qildilar. Ertasi kuni ularga kim koʻringan boʻlsa, uni yotqizib qoʻydilar. Alloh Rasululloh ﷺga fath berdi. U zot Safoga kelib, uning ustida turdilar. Shunda Abu Sufyon kelib: «Ey Rasululloh, Qurayshning yashilligi mubohga aylandi, bugundan keyin Quraysh qolmaydi», dedi. Rasululloh ﷺ: «Kim Abu Sufyonning uyiga kirsa, u omondadir; kim eshigini yopsa, u omondadir; kim qurolini tashlasa, u omondadir», dedilar. Shunda ansorlar: «Bu kishini oʻz urugʻiga rahmi va oʻz qishlogʻiga ragʻbati tutdi», dedilar. Bu haqda Allohning Nabiysi ﷺga vahiy tushdi. U zot: «Ey ansorlar jamoasi, sizlar: ‹Bu kishini oʻz urugʻiga rahm va oʻz qishlogʻiga ragʻbat tutdi›, dedingiz. Yoʻq, men Allohning bandasi va Uning Rasuliman; Allohga va sizlarga hijrat qildim. Yashash — sizlar bilan yashash, oʻlim — sizlar bilan oʻlimdir», dedilar. Ular: «Ey Rasululloh, biz buni faqat Allohni va Uning Rasulini oʻzimizdan qizgʻanib aytdik», dedilar. U zot: «Albatta, Alloh taolo va Uning Rasuli sizlarni tasdiqlaydi va uzrli sanaydi», dedilar.Абдуллоҳ ибн Робоҳ деди: Биз Муовиянинг ҳузурига вакил бўлиб бордик, биз билан бирга Абу Ҳурайра ҳам бор эди. Биздан ҳар бир киши навбатма-навбат таом тайёрлаб, шерикларини чақирар эди. Менинг навбатим келганда: «Эй Абу Ҳурайра, таомимиз тайёр бўлгунича бизга Набий ﷺдан ҳадис айтиб беринг», дедим. У деди: Мен Фатҳ куни Набий ﷺ билан бирга эдим. У зот Холид ибн Валидни икки қанотнинг бирига, Зубайрни иккинчисига, Абу Убайдани эса водий ичидаги орқа қисмга қўйдилар. Сўнг менга: «Эй Абу Ҳурайра, менга ансорларни чақир», дедилар. Мен уларни чақирдим, улар югурганича келишди. У зот: «Эй ансорлар жамоаси, мана булар Қурайшнинг авбош-тўдаси. Эртага уларни учратсангиз, уларни ўриб ташлагандек ўриб ташланглар. Сўнг ваъдалашган жойингиз Сафодир», дедилар ва қўллари билан ишора қилдилар. Эртаси куни уларга ким кўринган бўлса, уни ётқизиб қўйдилар. Аллоҳ Расулуллоҳ ﷺга фатҳ берди. У зот Сафога келиб, унинг устида турдилар. Шунда Абу Суфён келиб: «Эй Расулуллоҳ, Қурайшнинг яшиллиги мубоҳга айланди, бугундан кейин Қурайш қолмайди», деди. Расулуллоҳ ﷺ: «Ким Абу Суфённинг уйига кирса, у омондадир; ким эшигини ёпса, у омондадир; ким қуролини ташласа, у омондадир», дедилар. Шунда ансорлар: «Бу кишини ўз уруғига раҳми ва ўз қишлоғига рағбати тутди», дедилар. Бу ҳақда Аллоҳнинг Набийси ﷺга ваҳий тушди. У зот: «Эй ансорлар жамоаси, сизлар: ‹Бу кишини ўз уруғига раҳм ва ўз қишлоғига рағбат тутди›, дедингиз. Йўқ, мен Аллоҳнинг бандаси ва Унинг Расулиман; Аллоҳга ва сизларга ҳижрат қилдим. Яшаш — сизлар билан яшаш, ўлим — сизлар билан ўлимдир», дедилар. Улар: «Эй Расулуллоҳ, биз буни фақат Аллоҳни ва Унинг Расулини ўзимиздан қизғаниб айтдик», дедилар. У зот: «Албатта, Аллоҳ таоло ва Унинг Расули сизларни тасдиқлайди ва узрли санайди», дедилар.

ثنا عَلِيُّ بْنُ إِبْرَاهِيمَ الْمُسْتَمْلِي , نَا مُحَمَّدُ بْنُ إِسْحَاقَ بْنِ خُزَيْمَةَ , نَا مُحَمَّدُ بْنُ زِيَادِ بْنِ عُبَيْدِ اللَّهِ , نَا مُسْلِمُ بْنُ خَالِدٍ الزَّنْجِيُّ , نَا زَيْدُ بْنُ أَسْلَمَ , عَنِ ابْنِ الْبَيْلَمَانِيِّ , عَنْ سُرَّقٍ , قَالَ : " كَانَ لِرَجُلٍ مَالٌ عَلَيَّ , أَوْ قَالَ : عَلَيَّ دَيْنٌ , فَذَهَبَ بِي إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَلَمْ يُصِبْ لِي مَالا , فَبَاعَنِي مِنْهُ , أَوْ بَاعَنِي لَهُ " ، خَالَفَهُ ابْنَا زَيْدِ بْنِ أَسْلَمَ

Surraq dedi: Bir kishining zimmamda moli bor edi — yoki: zimmamda qarz bor edi, dedi. U meni Rasululloh ﷺ huzurlariga olib bordi, u zot menda mol topmadilar va meni unga sotdilar — yoki: uning uchun sotdilar. Unga Zayd ibn Aslamning ikki oʻgʻli xilof qildilar.Суррақ деди: Бир кишининг зиммамда моли бор эди — ёки: зиммамда қарз бор эди, деди. У мени Расулуллоҳ ﷺ ҳузурларига олиб борди, у зот менда мол топмадилар ва мени унга сотдилар — ёки: унинг учун сотдилар. Унга Зайд ибн Асламнинг икки ўғли хилоф қилдилар.

ثنا عَلِيُّ بْنُ إِبْرَاهِيمَ ، نَا ابْنُ خُزَيْمَةَ , نَا أَبُو الْخَطَّابِ زِيَادُ بْنُ يَحْيَى الْحَسَّانِيُّ , نَا مَرْحُومُ بْنُ عَبْدِ الْعَزِيزِ , حَدَّثَنِي عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ زَيْدِ بْنِ أَسْلَمَ , وَعَبْدُ اللَّهِ بْنُ زَيْدٍ , عَنْ أَبِيهِمَا , أَنَّهُ كَانَ فِي غَزَاةٍ فَسَمِعَ رَجُلا يُنَادِي آخَرَ , يَقُولُ : يَا سُرَّقُ يَا سُرَّقُ فَدَعَاهُ , فَقَالَ : مَا سُرَّقٌ ؟ فَقَالَ : سَمَّانِيهِ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ , إِنِّي اشْتَرَيْتُ مِنْ أَعْرَابِيٍّ نَاقَةً ثُمَّ تَوَارَيْتُ عَنْهُ فَاسْتَهْلَكْتُ ثَمَنَهَا , فَجَاءَ الأَعْرَابِيُّ يَطْلُبُنِي , فَقَالَ لَهُ النَّاسُ : ائْتِ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَاسْتَعْدِي عَلَيْهِ , فَأَتَى رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ , فَقَالَ : يَا رَسُولَ اللَّهِ ، إِنَّ رَجُلا اشْتَرَى مِنِّي نَاقَةً ثُمَّ تَوَارَى عَنِّي فَمَا أَقْدِرُ عَلَيْهِ , قَالَ : " اطْلُبْهُ " , قَالَ : فَوَجَدَنِي فَأَتَى بِي النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ , وَقَالَ : يَا رَسُولَ اللَّهِ ، إِنَّ هَذَا اشْتَرَى مِنِّي نَاقَةً ثُمَّ تَوَارَى عَنِّي , فَقَالَ : " أَعْطِهِ ثَمَنَهَا " , قَالَ : فَقُلْتُ : يَا رَسُولَ اللَّهِ ، اسْتَهْلَكْتُهُ , فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " فَأَنْتَ سُرَّقٌ " , ثُمَّ قَالَ لِلأَعْرَابِيِّ : " اذْهَبْ فَبِعْهُ فِي السُّوقِ وَخُذْ ثَمَنَ نَاقَتِكَ " , فَأَقَامَنِي فِي السُّوقِ فَأَعْطَى فِيَّ ثَمَنًا , فَقَالَ لِلْمُشْتَرِي : مَا تَصْنَعُ بِهِ ؟ قَالَ : أُعْتِقُهُ , فَأَعْتَقَنِي الأَعْرَابِيُّ

Zayd ibn Aslamdan rivoyat qilinadiki, u bir gʻazotda edi. Bir kishining boshqasiga: «Ey Surraq, ey Surraq!» deb chaqirganini eshitdi va uni chaqirib: «Surraq nima degani?» dedi. U dedi: Bu ismni menga Rasululloh ﷺ qoʻyganlar. Men bir aʼrobiydan tuya sotib olgan, soʻng undan yashirinib, uning bahosini sarflab yuborgan edim. Aʼrobiy meni izlab keldi. Odamlar unga: «Rasululloh ﷺ huzurlariga borib, undan yordam soʻra», dedilar. U Rasululloh ﷺ huzurlariga kelib: «Ey Rasululloh, bir kishi mendan tuya sotib olib, soʻng mendan yashirindi, men uni topa olmayapman», dedi. U zot: «Uni izla», dedilar. U meni topib, Nabiy ﷺ huzurlariga olib keldi va: «Ey Rasululloh, mana bu kishi mendan tuya sotib olib, soʻng mendan yashirindi», dedi. U zot: «Unga tuyaning bahosini ber», dedilar. Men: «Ey Rasululloh, men uni sarflab yubordim», dedim. Shunda Rasululloh ﷺ: «Sen Surraqsan», dedilar. Soʻng aʼrobiyga: «Bor, uni bozorda sot va tuyangning bahosini ol», dedilar. U meni bozorda turgʻizdi, men uchun baho berildi. U xaridorga: «Uni nima qilasan?» dedi. U: «Ozod qilaman», dedi. Shunda aʼrobiy meni ozod qildi.Зайд ибн Асламдан ривоят қилинадики, у бир ғазотда эди. Бир кишининг бошқасига: «Эй Суррақ, эй Суррақ!» деб чақирганини эшитди ва уни чақириб: «Суррақ нима дегани?» деди. У деди: Бу исмни менга Расулуллоҳ ﷺ қўйганлар. Мен бир аъробийдан туя сотиб олган, сўнг ундан яшириниб, унинг баҳосини сарфлаб юборган эдим. Аъробий мени излаб келди. Одамлар унга: «Расулуллоҳ ﷺ ҳузурларига бориб, ундан ёрдам сўра», дедилар. У Расулуллоҳ ﷺ ҳузурларига келиб: «Эй Расулуллоҳ, бир киши мендан туя сотиб олиб, сўнг мендан яширинди, мен уни топа олмаяпман», деди. У зот: «Уни изла», дедилар. У мени топиб, Набий ﷺ ҳузурларига олиб келди ва: «Эй Расулуллоҳ, мана бу киши мендан туя сотиб олиб, сўнг мендан яширинди», деди. У зот: «Унга туянинг баҳосини бер», дедилар. Мен: «Эй Расулуллоҳ, мен уни сарфлаб юбордим», дедим. Шунда Расулуллоҳ ﷺ: «Сен Суррақсан», дедилар. Сўнг аъробийга: «Бор, уни бозорда сот ва туянгнинг баҳосини ол», дедилар. У мени бозорда турғизди, мен учун баҳо берилди. У харидорга: «Уни нима қиласан?» деди. У: «Озод қиламан», деди. Шунда аъробий мени озод қилди.

ثنا عَلِيٌّ , نَا مُحَمَّدُ بْنُ إِسْحَاقَ بْنِ خُزَيْمَةَ , نَا بُنْدَارٌ , نَا عَبْدُ الصَّمَدِ بْنُ عَبْدِ الْوَارِثِ , نَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ دِينَارٍ , نَا زيدُ بْنُ أَسْلَمَ , قَالَ : رَأَيْتُ شَيْخًا ، يُقَالُ لَهُ : سُرَّقٌ , فَقُلْتُ : " مَا هَذَا الاسْمُ ؟ ، فَقَالَ : اسْمٌ سَمَّانِيهِ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَلَنْ أَدَعَهُ , قُلْتُ : لِمَ سَمَّاكَ ؟ ، قَالَ : قَدِمْتُ الْمَدِينَةَ فَأَخْبَرْتُهُمْ أَنَّ مَالِي يَقْدُمُ فَبَايَعُونِي فَاسْتَهْلَكْتُ أَمْوَالَهُمْ , فَأَتَوْا بِي إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ , فَقَالَ لِي : " أَنْتَ سُرَّقٌ , وَبَاعَنِي بِأَرْبَعَةِ أَبْعِرَةٍ , فَقَالَ الْغُرَمَاءُ لِلَّذِي اشْتَرَانِي : مَا تَصْنَعُ بِهِ ؟ ، قَالَ : أُعْتِقُهُ , قَالُوا : فَلَسْنَا بِأَزْهَدَ مِنْكَ فِي الأَجْرِ , فَأَعْتَقُونِي بَيْنَهُمْ ، وَبَقِيَ اسْمِي "

Zayd ibn Aslam dedi: Men Surraq deb ataladigan bir shayxni koʻrdim va: «Bu qanday ism?» dedim. U dedi: «Bu ismni menga Rasululloh ﷺ qoʻyganlar, men uni hech tark qilmayman». Men: «Nega sizni shunday atadilar?» dedim. U dedi: «Men Madinaga keldim va ularga molim kelayotganini aytdim. Ular men bilan savdo qilishdi, men esa mollarini sarflab yubordim. Shunda ular meni Rasululloh ﷺ huzurlariga olib keldilar. U zot menga: ‹Sen Surraqsan›, dedilar va meni toʻrtta tuyaga sotdilar. Haq egalari meni sotib olgan kishiga: ‹Uni nima qilasan?› dedilar. U: ‹Ozod qilaman›, dedi. Ular: ‹Biz ham savobda sendan kam ragʻbatli emasmiz›, dedilar va meni oʻzaro ozod qildilar; ismim esa qoldi».Зайд ибн Аслам деди: Мен Суррақ деб аталадиган бир шайхни кўрдим ва: «Бу қандай исм?» дедим. У деди: «Бу исмни менга Расулуллоҳ ﷺ қўйганлар, мен уни ҳеч тарк қилмайман». Мен: «Нега сизни шундай атадилар?» дедим. У деди: «Мен Мадинага келдим ва уларга молим келаётганини айтдим. Улар мен билан савдо қилишди, мен эса молларини сарфлаб юбордим. Шунда улар мени Расулуллоҳ ﷺ ҳузурларига олиб келдилар. У зот менга: ‹Сен Суррақсан›, дедилар ва мени тўртта туяга сотдилар. Ҳақ эгалари мени сотиб олган кишига: ‹Уни нима қиласан?› дедилар. У: ‹Озод қиламан›, деди. Улар: ‹Биз ҳам савобда сендан кам рағбатли эмасмиз›, дедилар ва мени ўзаро озод қилдилар; исмим эса қолди».

ثنا الْقَاسِمُ ، وَالْحُسَيْنُ ابْنَا إِسْمَاعِيلَ الْمَحَامِلِيِّ , قَالا : نَا يُوسُفُ بْنُ مُوسَى , نَا مِهْرَانُ بْنُ أَبِي عُمَرَ , نَا زَمْعَةُ بْنُ صَالِحٍ , عَنِ الزُّهْرِيِّ ، عَنْ عَلِيِّ بْنِ حُسَيْنٍ , عَنْ عَمْرِو بْنِ عُثْمَانَ , عَنْ أُسَامَةَ بْنِ زَيْدٍ , قَالَ : " لَمَّا كَانَ يَوْمُ الْفَتْحِ قَبْلَ أَنْ يَدْخُلَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مَكَّةَ ، قِيلَ : أَيْنَ تَنْزِلُ يَا رَسُولَ اللَّهِ فِي مَنْزِلِكُمْ ؟ ، قَالَ : وَهَلْ تَرَكَ لَنَا عَقِيلٌ مَنْزِلا , لا يَرِثُ الْكَافِرُ الْمُسْلِمَ , وَلا الْمُسْلِمُ الْكَافِرَ " ثنا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ الْهَيْثَمِ بْنِ خَالِدٍ الطَّيِّبِيُّ , نَا مُحَمَّدُ بْنُ الْخَلِيلِ الْمَخْرَمِيُّ . ح وَنا أَبُو بَكْرٍ النَّيْسَابُورِيُّ , نَا عَبَّاسُ بْنُ مُحَمَّدٍ , قَالا : نَا رَوْحُ بْنُ عُبَادَةَ , نَا مُحَمَّدُ بْنُ أَبِي حَفْصَةَ , وَمُعَاوِيَةُ بْنُ صَالِحٍ , قَالا : نَا ابْنُ شِهَابٍ , عَنْ عَلِيِّ بْنِ الْحُسَيْنِ , عَنْ عَمْرِو بْنِ عُثْمَانَ , عَنْ أُسَامَةَ بْنِ زَيْدٍ , قَالَ : قِيلَ : يَا رَسُولَ اللَّهِ ، أَيْنَ تَنْزِلُ غَدًا إِنْ شَاءَ اللَّهُ ؟ وَذَلِكَ زَمَنَ الْفَتْحِ , قَالَ : وَهَلْ تَرَكَ لَنَا عَقِيلٌ مِنْ مِيرَاثٍ , ثُمَّ ذَكَرَ نَحْوَهُ

Usoma ibn Zayd (roziyallohu anhumo) dedi: Fath kuni, Nabiy ﷺ Makkaga kirishlaridan avval: «Ey Rasululloh, uy-joyingizning qayeriga tushasiz?» deyildi. U zot: «Aqil bizga biror manzil qoldirdimi? Kofir musulmonga voris boʻlmaydi, musulmon ham kofirga voris boʻlmaydi», dedilar. Boshqa rivoyatda: «Ey Rasululloh, inshoolloh, ertaga qayerda tushasiz?» deyildi — bu Fath zamonida edi. U zot: «Aqil bizga merosdan biror narsa qoldirdimi?» dedilar, soʻng shunga oʻxshashini zikr qildi.Усома ибн Зайд (розияллоҳу анҳумо) деди: Фатҳ куни, Набий ﷺ Маккага киришларидан аввал: «Эй Расулуллоҳ, уй-жойингизнинг қаерига тушасиз?» дейилди. У зот: «Ақил бизга бирор манзил қолдирдими? Кофир мусулмонга ворис бўлмайди, мусулмон ҳам кофирга ворис бўлмайди», дедилар. Бошқа ривоятда: «Эй Расулуллоҳ, иншооллоҳ, эртага қаерда тушасиз?» дейилди — бу Фатҳ замонида эди. У зот: «Ақил бизга меросдан бирор нарса қолдирдими?» дедилар, сўнг шунга ўхшашини зикр қилди.

ثنا أَبُو بَكْرٍ النَّيْسَابُورِيُّ ، نَا يُونُسُ بْنُ عَبْدِ الأَعْلَى , وَبَحْرُ بْنُ نَصْرٍ , قَالا : نَا ابْنُ وَهْبٍ , أَخْبَرَنِي يُونُسُ , عَنِ ابْنِ شِهَابٍ , أَنَّ عَلِيَّ بْنَ حُسَيْنٍ أَخْبَرَهُ , أَنَّ عَمْرَو بْنَ عُثْمَانَ أَخْبَرَهُ , عَنْ أُسَامَةَ بْنِ زَيْدٍ , أَنَّهُ قَالَ : يَا رَسُولَ اللَّهِ ، " أَتَنْزِلُ دَارَكَ بِمَكَّةَ ؟ ، قَالَ : وَهَلْ تَرَكَ لَنَا عَقِيلٌ مِنْ رِبَاعٍ أَوْ دُورٍ ؟ " ، وَكَانَ عَقِيلٌ وَرِثَ أَبَا طَالِبٍ هُوَ وَطَالِبٌ ، وَلَمْ يَرِثْ جَعْفَرٌ وَلا عَلِيٌّ شَيْئًا , لأَنَّهُمَا كَانَا مُسْلِمَيْنِ ، وَكَانَ عَقِيلٌ وَطَالِبٌ كَافِرِينَ , قَالَ ابْنُ شِهَابٍ : " وَكَانُوا فِي ذَلِكَ يَتَأَوَّلُونَ قَوْلَ اللَّهِ تَعَالَى : ‏ وَالَّذِينَ آمَنُوا وَهَاجَرُوا وَجَاهَدُوا إِلَى قَوْلِهِ : ‏ مِنْ وَلايَتِهِمْ مِنْ شَيْءٍ "

Usoma ibn Zayd (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, u: «Ey Rasululloh, Makkadagi uyingizga tushasizmi?» dedi. U zot: «Aqil bizga biror hovli yoki uy qoldirdimi?» dedilar. Aqil va Tolib Abu Tolibga voris boʻlgan edilar; Jaʼfar ham, Ali ham hech narsaga voris boʻlmagan edilar, chunki ikkovlari musulmon, Aqil bilan Tolib esa kofir edilar. Ibn Shihob dedi: Ular bu haqda Alloh taoloning: ‹Iymon keltirgan, hijrat qilgan va jihod qilganlar...› degan soʻzidan ‹...ularning valiyligidan sizlarga hech narsa yoʻq› degan soʻzigacha boʻlgan oyatni taʼvil qilar edilar.Усома ибн Зайд (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, у: «Эй Расулуллоҳ, Маккадаги уйингизга тушасизми?» деди. У зот: «Ақил бизга бирор ҳовли ёки уй қолдирдими?» дедилар. Ақил ва Толиб Абу Толибга ворис бўлган эдилар; Жаъфар ҳам, Али ҳам ҳеч нарсага ворис бўлмаган эдилар, чунки икковлари мусулмон, Ақил билан Толиб эса кофир эдилар. Ибн Шиҳоб деди: Улар бу ҳақда Аллоҳ таолонинг: ‹Иймон келтирган, ҳижрат қилган ва жиҳод қилганлар...› деган сўзидан ‹...уларнинг валийлигидан сизларга ҳеч нарса йўқ› деган сўзигача бўлган оятни таъвил қилар эдилар.

ثنا أَبُو بَكْرٍ النَّيْسَابُورِيُّ ، نَا مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى , نَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ , نَا مَعْمَرٌ , عَنِ الزُّهْرِيِّ , نَحْوَهُ وَزَادَ ، ثم قال : " نَحْنُ نَازِلُونَ خَيْفَ بَنِي كِنَانَةَ حَيْثُ تَقَاسَمَتْ قُرَيْشٌ عَلَى الْكُفْرِ "

Maʼmar Zuhriydan shunga oʻxshashini rivoyat qildi va ziyoda qildi: Soʻng u zot: «Biz Xayfu Bani Kinonaga — Quraysh kufr ustida oʻzaro qasamlashgan joyga tushamiz», dedilar.Маъмар Зуҳрийдан шунга ўхшашини ривоят қилди ва зиёда қилди: Сўнг у зот: «Биз Хайфу Бани Кинонага — Қурайш куфр устида ўзаро қасамлашган жойга тушамиз», дедилар.

ثنا أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ زِيَادٍ ، نَا عُبَيْدُ بْنُ شَرِيكٍ , نَا أَبُو الْجَمَاهِرِ ، نَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ زَيْدِ بْنِ أَسْلَمَ , عَنْ أَبِيهِ , عَنْ جَدِّهِ , أَنَّ عَبْدَ اللَّهِ ، وَعُبَيْدَ اللَّهِ ابْنِي عُمَرَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ ، مَرَّا بِأَبِي مُوسَى الأَشْعَرِيِّ ، وَهُوَ عَلَى الْعِرَاقِ مُقْبِلِينَ مِنْ أَرْضِ فَارِسٍ , فَقَالَ : " مَرْحَبًا بِابْنَيْ أَخِي , لَوْ كَانَ عِنْدِي شَيْءٌ أَوْ كُنْتُ أَقْدِرُ عَلَى شَيْءٍ , وَيْلِي هَذَا الْمَالَ قَدِ اجْتَمَعَ عِنْدِي , فَخُذَاهُ فَاشْتَرِيَا بِهِ مَتَاعًا , فَإِذَا قَدِمْتُمَا عَلَى عُمَرَ فَبِيعَاهُ وَلَكُمَا الرِّبْحُ , وَادْفَعَا إِلَى عُمَرَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ أَمِيرِ الْمُؤْمِنِينَ رَأْسَ الْمَالِ وَاضْمَنَا , فَلَمَّا قَدِمْنَا عَلَى أَمِيرِ الْمُؤْمِنِينَ ، تَأَبَّا أَنْ يَجْعَلَ ذَلِكَ وَجَعَلَهُ قِرَاضًا "

Aslamdan rivoyat qilinadiki, Umar (roziyallohu anhu)ning ikki oʻgʻli Abdulloh va Ubaydulloh Fors yeridan qaytayotib, Iroq ustida voliy boʻlgan Abu Muso al-Ashʼariyning oldidan oʻtdilar. U: «Akamning ikki oʻgʻliga marhabo! Qoshimda biror narsa boʻlsa yoki biror narsaga qodir boʻlsam edi. Mana bu mol qoshimda toʻplanib qolibdi; uni olinglar va unga mol-matoh sotib olinglar. Umarning huzuriga borganingizda uni sotasizlar, foyda sizlarniki boʻladi; moʻminlar amiri Umar (roziyallohu anhu)ga esa bosh molni topshirasizlar va zomin boʻlasizlar», dedi. Biz moʻminlar amirining huzuriga kelganimizda, u buni shunday qilishdan bosh tortdi va uni qiroz qildi.Асламдан ривоят қилинадики, Умар (розияллоҳу анҳу)нинг икки ўғли Абдуллоҳ ва Убайдуллоҳ Форс еридан қайтаётиб, Ироқ устида волий бўлган Абу Мусо ал-Ашъарийнинг олдидан ўтдилар. У: «Акамнинг икки ўғлига марҳабо! Қошимда бирор нарса бўлса ёки бирор нарсага қодир бўлсам эди. Мана бу мол қошимда тўпланиб қолибди; уни олинглар ва унга мол-матоҳ сотиб олинглар. Умарнинг ҳузурига борганингизда уни сотасизлар, фойда сизларники бўлади; мўминлар амири Умар (розияллоҳу анҳу)га эса бош молни топширасизлар ва зомин бўласизлар», деди. Биз мўминлар амирининг ҳузурига келганимизда, у буни шундай қилишдан бош тортди ва уни қироз қилди.

ثنا أَبُو مُحَمَّدِ بْنُ صَاعِدٍ ، نَا مُحَمَّدُ بْنُ أَبِي عَبْدِ الرَّحْمَنِ الْمُقْرِئُ , نَا أَبِي , نَا حَيْوَةُ , وَابْنُ لَهِيعَةَ ، قَالا : نَا أَبُو الأَسْوَدِ ، عَنْ عُرْوَةَ بْنِ الزُّبَيْرِ , وَعَنْ غَيْرِهِ ، أَنَّ حَكِيمَ بْنَ حِزَامٍ صَاحِبَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، كَانَ " يَشْتَرِطُ عَلَى الرَّجُلِ إِذَا أَعْطَاهُ مَالا مُقَارَضَةً يَضْرِبُ لَهُ بِهِ ، أَنْ لا تَجْعَلَ مَالِي فِي كَبِدٍ رَطْبَةٍ , وَلا تَحْمِلَهُ فِي بَحْرٍ , وَلا تَنْزِلَ بِهِ فِي بَطْنٍ مَسِيلٍ , فَإِنْ فَعَلْتَ شَيْئًا مِنْ ذَلِكَ فَقَدْ ضَمِنْتَ مَالِي "

Urva ibn Zubayrdan va boshqadan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺning sahobalari Hakim ibn Hizom bir kishiga mudoraba uchun mol berganida, unga shunday shart qoʻyar edi: «Molimni nam jigarga qoʻymagin, uni dengizda olib yurmagin va sel oqadigan soylik tubiga tushirmagin. Agar shulardan birortasini qilsang, molimga zomin boʻlasan».Урва ибн Зубайрдан ва бошқадан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺнинг саҳобалари Ҳаким ибн Ҳизом бир кишига мудораба учун мол берганида, унга шундай шарт қўяр эди: «Молимни нам жигарга қўймагин, уни денгизда олиб юрмагин ва сел оқадиган сойлик тубига туширмагин. Агар шулардан бирортасини қилсанг, молимга зомин бўласан».

حَدَّثَنِي إِبْرَاهِيمُ بْنُ حَمَّادٍ ، نَا الْحَسَنُ بْنُ عَرَفَةَ , نَا مُحَمَّدُ بْنُ خَازِمٍ , عَنِ الأَعْمَشِ ، عَنْ جَعْفَرِ بْنِ إِيَاسَ , عَنْ أَبِي نَضْرَةَ , عَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ ، قَالَ : " بَعَثَنَا رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي سَرِيَّةِ ثَلاثِينَ رَاكِبًا , قَالَ : فَنَزَلْنَا عَلَى قَوْمٍ مِنَ الْعَرَبِ فَسَأَلْنَاهُمْ أَنْ يُضَيِّفُونَا فَأَبَوْا , قَالَ : فَلُدِغَ سَيِّدُ الْحَيِّ فَأَتَوْنَا , فَقَالُوا : أَفِيكُمْ أَحَدٌ يَرْقِي مِنَ الْعَقْرَبِ ؟ ، قَالَ : قُلْتُ : نَعَمْ أَنَا ، وَلَكِنْ لا أَفْعَلُ حَتَّى تُعْطُونَا , فَقَالُوا : فَإِنَّا نُعْطِيكُمْ ثَلاثِينَ شَاءً , قَالَ : فَقَرَأْتُ عَلَيْهِ الْحَمْدُ لِلَّهِ رَبِّ الْعَالَمِينَ سَبْعَ مَرَّاتٍ ، فَبَرَأَ , قَالَ : فَلَمَّا قَبَضْنَاهَا عَرَضَ فِي أَنْفُسِنَا مِنْهَا شَيْءٌ ، قَالَ : فَكَفَفْنَا حَتَّى أَتَيْنَا النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، قَالَ : فَذَكَرْنَا ذَلِكَ لَهُ , قَالَ : وَمَا عِلْمُكَ أَنَّهَا رُقْيَةٌ , فَاقْسِمُوهَا وَاضْرِبُوا لِي مَعَكُمْ بِسَهْمٍ " ، ثنا مُحَمَّدُ بْنُ الْقَاسِمِ نَا هَارُونُ بْنُ إِسْحَاقَ , نَا أَبُو مُعَاوِيَةَ , وَيَعْلَى بْنُ عُبَيْدٍ , قَالا : نَا الأَعْمَشُ , عَنْ جَعْفَرِ بْنِ إِيَاسَ , عَنْ أَبِي نَضْرَةَ , عَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ , عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ نَحْوَهُ ، وَخَالَفَهُ شُعْبَةُ

Abu Said al-Xudriy (roziyallohu anhu) dedi: Rasululloh ﷺ bizni oʻttiz otliqdan iborat sariyyada joʻnatdilar. Biz arablardan bir qavmning oldiga tushdik va ulardan bizni mehmon qilishlarini soʻradik, ular esa bosh tortdilar. Shunda qabila boshligʻini chayon chaqib oldi va ular oldimizga kelib: «Sizlarning ichingizda chayon chaqqanni afsun qiladigan biror kishi bormi?» dedilar. Men: «Ha, men bor. Lekin bizga bermagunlaringizcha qilmayman», dedim. Ular: «Biz sizlarga oʻttizta qoʻy beramiz», dedilar. Men unga ‹Alhamdu lillahi Robbil aalamiyn›ni yetti marta oʻqidim, u sogʻayib qoldi. Ularni olganimizdan keyin koʻnglimizga bir narsa keldi va biz Nabiy ﷺ huzurlariga kelgunimizcha tiyilib turdik. Buni u zotga aytdik. U zot: «Uning afsun ekanini qayerdan bilding? Ularni taqsimlanglar va menga ham oʻzlaringiz bilan bir ulush ajratinglar», dedilar. Abu Muoviya va Yaʼlo ibn Ubayd ham Aʼmashdan, u Jaʼfar ibn Iyosdan, u Abu Nazradan, u Abu Said al-Xudriydan, u Nabiy ﷺdan shunga oʻxshashini rivoyat qildilar. Shuʼba esa unga xilof qildi.Абу Саид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу) деди: Расулуллоҳ ﷺ бизни ўттиз отлиқдан иборат сарийяда жўнатдилар. Биз араблардан бир қавмнинг олдига тушдик ва улардан бизни меҳмон қилишларини сўрадик, улар эса бош тортдилар. Шунда қабила бошлиғини чаён чақиб олди ва улар олдимизга келиб: «Сизларнинг ичингизда чаён чаққанни афсун қиладиган бирор киши борми?» дедилар. Мен: «Ҳа, мен бор. Лекин бизга бермагунларингизча қилмайман», дедим. Улар: «Биз сизларга ўттизта қўй берамиз», дедилар. Мен унга ‹Алҳамду лиллаҳи Роббил ааламийн›ни етти марта ўқидим, у соғайиб қолди. Уларни олганимиздан кейин кўнглимизга бир нарса келди ва биз Набий ﷺ ҳузурларига келгунимизча тийилиб турдик. Буни у зотга айтдик. У зот: «Унинг афсун эканини қаердан билдинг? Уларни тақсимланглар ва менга ҳам ўзларингиз билан бир улуш ажратинглар», дедилар. Абу Муовия ва Яъло ибн Убайд ҳам Аъмашдан, у Жаъфар ибн Иёсдан, у Абу Назрадан, у Абу Саид ал-Худрийдан, у Набий ﷺдан шунга ўхшашини ривоят қилдилар. Шуъба эса унга хилоф қилди.

ثنا عُمَرُ بْنُ أَحْمَدَ بْنِ عَلِيٍّ الْقَطَّانُ , نَا مُحَمَّدُ بْنُ الْوَلِيدِ , نَا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ , نَا شُعْبَةُ , عَنْ أَبِي بِشْرٍ ، عَنْ أَبِي الْمُتَوَكِّلِ , عَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ ، " أَنَّ نَاسًا مِنْ أَصْحَابِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَتَوْا حَيًّا مِنَ الْعَرَبِ فَلَمْ يَقْرُوهُمْ , فَبَيْنَا هُمْ كَذَلِكَ إِذْ لُدِغَ سَيِّدُ أُولَئِكَ , فَقَالُوا : أَفِيكُمْ دَوَاءٌ أَوْ رَاقٍ ؟ ، فَقَالُوا : إِنَّكُمْ لَمْ تَقْرُونَا فَلا نَفْعَلُ أَوْ تَجْعَلُوا لَنَا جُعْلا , فَجَعَلُوا لَهُمْ قَطِيعًا مِنْ شَاءٍ , فَجَعَلَ يَقْرَأُ بِأُمِّ الْقُرْآنِ ، وَيَجْمَعُ بُزَاقَهُ وَيَتْفِلُ , فَبَرَأَ الرَّجُلُ فَأَتَوْهُمْ بِالشَّاءِ , فَقَالُوا : لا نَأْخُذُهَا حَتَّى نَسْأَلَ عَنْهَا رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ , فَسَأَلُوا النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَنْ ذَلِكَ فَضَحِكَ , وَقَالَ : وَمَا يُدْرِيكَ أَنَّهُ رُقْيَةٌ , خُذُوهَا وَاضْرِبُوا لِي فِيهَا بِسَهْمٍ "

Abu Said al-Xudriy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺning sahobalaridan bir necha kishi arablardan bir qabilaning oldiga kelishdi, ular esa mehmon qilishmadi. Shu holatda turganlarida, oʻshalarning boshligʻini chayon chaqib oldi. Ular: «Sizlarning ichingizda dori yoki afsun qiluvchi bormi?» dedilar. Sahobalar: «Sizlar bizni mehmon qilmadingiz, shuning uchun bizga bir haq belgilamagunlaringizcha qilmaymiz», dedilar. Ular ularga bir suruv qoʻy belgilashdi. Shunda ulardan biri Ummul Qurʼonni oʻqiy boshladi, soʻlagini yigʻib, purkar edi. Kishi sogʻayib ketdi va ular qoʻylarni olib kelishdi. Sahobalar: «Bu haqda Rasululloh ﷺdan soʻramagunimizcha uni olmaymiz», dedilar. Ular Nabiy ﷺdan bu haqda soʻradilar. U zot kulib: «Uning afsun ekanini qayerdan bilding? Ularni olinglar va menga ham unda bir ulush ajratinglar», dedilar.Абу Саид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺнинг саҳобаларидан бир неча киши араблардан бир қабиланинг олдига келишди, улар эса меҳмон қилишмади. Шу ҳолатда турганларида, ўшаларнинг бошлиғини чаён чақиб олди. Улар: «Сизларнинг ичингизда дори ёки афсун қилувчи борми?» дедилар. Саҳобалар: «Сизлар бизни меҳмон қилмадингиз, шунинг учун бизга бир ҳақ белгиламагунларингизча қилмаймиз», дедилар. Улар уларга бир сурув қўй белгилашди. Шунда улардан бири Уммул Қуръонни ўқий бошлади, сўлагини йиғиб, пуркар эди. Киши соғайиб кетди ва улар қўйларни олиб келишди. Саҳобалар: «Бу ҳақда Расулуллоҳ ﷺдан сўрамагунимизча уни олмаймиз», дедилар. Улар Набий ﷺдан бу ҳақда сўрадилар. У зот кулиб: «Унинг афсун эканини қаердан билдинг? Уларни олинглар ва менга ҳам унда бир улуш ажратинглар», дедилар.

ثنا أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ بَحْرٍ الْعَطَّارُ بِالْبَصْرَةَ , نَا عَبْدَةُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ الصَّفَّارُ , نَا أَبُو نُعَيْمٍ ، نَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ النُّعْمَانِ الأَنْصَارِيُّ , قَالَ : سَمِعْتُ سُلَيْمَانَ بْنَ قَنَّةَ , نَا أَبُو سَعِيدٍ الْخُدْرِيُّ , أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ " بَعَثَ سَرِيَّةً عَلَيْهَا أَبُو سَعِيدٍ ، فَمَرَّ بِقَرْيَةٍ فَإِذَا مَلِكُ الْقَرْيَةِ لَدِيغٌ , فَسَأَلْنَاهُمْ طَعَامًا فَلَمْ يُطْعِمُونَا وَلَمْ يُنْزِلُونَا , فَمَرَّ بِنَا رَجُلٌ مِنْ أَهْلِ الْقَرْيَةِ , فَقَالَ : يَا مَعْشَرَ الْعَرَبِ هَلْ مِنْكُمْ أَحَدٌ يُحْسِنُ أَنْ يَرْقِيَ ؟ إِنَّ الْمَلِكَ يَمُوتُ , قَالَ أَبُو سَعِيدٍ : فَأَتَيْتُهُ فَقَرَأْتُ عَلَيْهِ فَاتِحَةَ الْكِتَابِ فَأَفَاقَ وَبَرَأَ , فَبَعَثَ إِلَيْنَا بِالنُّزُلِ وَبَعَثَ إِلَيْنَا بِالشَّاءِ , فَأَكَلْنَا الطَّعَامَ أَنَا وَأَصْحَابِي ، وَأَبَوْا أَنْ يَأْكُلُوا مِنَ الْغَنَمِ حَتَّى أَتَيْنَا رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، فَأَخْبَرْتُهُ الْخَبَرَ , فَقَالَ : وَمَا يُدْرِيكَ أَنَّهَا رُقْيَةٌ ؟ ، قُلْتُ : يَا رَسُولَ اللَّهِ ، شَيْءٌ أُلْقِيَ فِي رَوْعِي , قَالَ : فَكُلُوا وَأَطْعِمُونَا مِنَ الْغَنَمِ "

Abu Said al-Xudriy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ boshligʻi Abu Said boʻlgan bir sariyyani joʻnatdilar. U bir qishloq yonidan oʻtdi, qarasa, qishloq podshosini chayon chaqib olibdi. Biz ulardan taom soʻradik, ular bizni na taomlantirdilar, na tushirdilar. Qishloq ahlidan bir kishi yonimizdan oʻtib: «Ey arablar jamoasi, sizlarning ichingizda yaxshi afsun qila oladigan biror kishi bormi? Podsho oʻlyapti», dedi. Abu Said dedi: Men uning oldiga borib, unga Fotihatul-kitobni oʻqidim, u hushiga kelib sogʻaydi. Shunda ular bizga tushadigan joy va qoʻylar yubordilar. Men va sheriklarim taomni yedik, ammo ular Rasululloh ﷺ huzurlariga kelgunimizcha qoʻylardan yeyishdan bosh tortdilar. Men u zotga bu xabarni aytdim. U zot: «Uning afsun ekanini qayerdan bilding?» dedilar. Men: «Ey Rasululloh, koʻnglimga solingan bir narsa», dedim. U zot: «Bas, yenglar va qoʻylardan bizga ham yedirtiringlar», dedilar.Абу Саид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ бошлиғи Абу Саид бўлган бир сарийяни жўнатдилар. У бир қишлоқ ёнидан ўтди, қараса, қишлоқ подшосини чаён чақиб олибди. Биз улардан таом сўрадик, улар бизни на таомлантирдилар, на туширдилар. Қишлоқ аҳлидан бир киши ёнимиздан ўтиб: «Эй араблар жамоаси, сизларнинг ичингизда яхши афсун қила оладиган бирор киши борми? Подшо ўляпти», деди. Абу Саид деди: Мен унинг олдига бориб, унга Фотиҳатул-китобни ўқидим, у ҳушига келиб соғайди. Шунда улар бизга тушадиган жой ва қўйлар юбордилар. Мен ва шерикларим таомни едик, аммо улар Расулуллоҳ ﷺ ҳузурларига келгунимизча қўйлардан ейишдан бош тортдилар. Мен у зотга бу хабарни айтдим. У зот: «Унинг афсун эканини қаердан билдинг?» дедилар. Мен: «Эй Расулуллоҳ, кўнглимга солинган бир нарса», дедим. У зот: «Бас, енглар ва қўйлардан бизга ҳам едиртиринглар», дедилар.

ثنا عَلِيُّ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مُبَشِّرٍ ، نَا أَحْمَدُ بْنُ سِنَانٍ , نَا الْقَاسِمُ بْنُ عِيسَى الطَّائِيُّ , نَا هَارُونُ بْنُ مُسْلِمٍ أَبُو الْحُسَيْنِ الْعِجْلِيُّ , عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ الأَخْنَسِ , عَنِ ابْنِ مُلَيْكَةَ , عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ , ثُمّ قَالَ : " بَيْنَمَا رَكْبٌ فِيهِمْ نَاسٌ مِنْ أَصْحَابِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِذْ عَرَضَ لَهُمْ رَجُلٌ , فَقَالَ : إِنَّ زَعِيمَ الْحَيِّ لَسَلِيمٌ يَعْنِي لَدِيغًا , فَهَلْ فِيكُمْ مِنْ رَاقٍ ؟ فَانْطَلَقَ رَجُلٌ مِنْهُمْ فَرَقَاهُ عَلَى شَاءٍ , ثُمَّ جَاءَ بِهَا إِلَى أَصْحَابِهِ ، فَقَالُوا : بِمَ رَقَيْتَهُ ؟ قَالَ : رَقَيْتُهُ بِأُمِّ الْكِتَابِ , فَقَالُوا : أَخَذْتَ عَلَى كِتَابِ اللَّهِ أَجْرًا ؟ فَلَمْ يَقْرَبُوا شَيْئًا مِمَّا أَصَابَ , فَلَمَّا قَدِمُوا عَلَى رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، قَالُوا : يَا رَسُولَ اللَّهِ ، أَخَذَ عَلَى كِتَابِ اللَّهِ أَجْرًا , فَحَدَّثَهُ الرَّجُلُ بِمَا صَنَعَ , فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : وَمَا يُدْرِيكَ أَنَّهَا رُقْيَةٌ ؟ ، يَعْنِي أُمَّ الْكِتَابِ , ثُمَّ قَالَ : إِنَّ أَحَقَّ مَا أَخَذْتُمْ عَلَيْهِ أَجْرًا كِتَابُ اللَّهِ عَزَّ وَجَلَّ " ، أُخْرِجَ فِي الصَّحِيحِ

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) dedi: Ichida Rasululloh ﷺning sahobalaridan bir necha kishi boʻlgan karvon ketayotgan edi. Shunda ularning yoʻliga bir kishi chiqib: «Qabilaning boshligʻini chayon chaqib oldi. Sizlarning ichingizda afsun qiluvchi bormi?» dedi. Ulardan bir kishi borib, unga qoʻylar evaziga afsun qildi, soʻng ularni sheriklarining oldiga olib keldi. Ular: «Unga nima bilan afsun qilding?» dedilar. U: «Unga Ummul-kitob bilan afsun qildim», dedi. Ular: «Alloh kitobiga haq olding-a?» dedilar va unga tekkan narsadan hech nimaga yaqinlashmadilar. Rasululloh ﷺ huzurlariga kelganlarida: «Ey Rasululloh, u Alloh kitobiga haq oldi», dedilar. Kishi esa u zotga qilgan ishini aytib berdi. Shunda Rasululloh ﷺ: «Uning — yaʼni Ummul-kitobning afsun ekanini qayerdan bilding?» dedilar, soʻng: «Albatta, haq olishingizga eng haqli boʻlgan narsa Alloh azza va jallaning Kitobidir», dedilar. Bu Sahihda chiqarilgan.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) деди: Ичида Расулуллоҳ ﷺнинг саҳобаларидан бир неча киши бўлган карвон кетаётган эди. Шунда уларнинг йўлига бир киши чиқиб: «Қабиланинг бошлиғини чаён чақиб олди. Сизларнинг ичингизда афсун қилувчи борми?» деди. Улардан бир киши бориб, унга қўйлар эвазига афсун қилди, сўнг уларни шерикларининг олдига олиб келди. Улар: «Унга нима билан афсун қилдинг?» дедилар. У: «Унга Уммул-китоб билан афсун қилдим», деди. Улар: «Аллоҳ китобига ҳақ олдинг-а?» дедилар ва унга теккан нарсадан ҳеч нимага яқинлашмадилар. Расулуллоҳ ﷺ ҳузурларига келганларида: «Эй Расулуллоҳ, у Аллоҳ китобига ҳақ олди», дедилар. Киши эса у зотга қилган ишини айтиб берди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ: «Унинг — яъни Уммул-китобнинг афсун эканини қаердан билдинг?» дедилар, сўнг: «Албатта, ҳақ олишингизга энг ҳақли бўлган нарса Аллоҳ азза ва жалланинг Китобидир», дедилар. Бу Саҳиҳда чиқарилган.

ثنا مُحَمَّدُ بْنُ مَخْلَدٍ ، ثنا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَحْمَدَ بْنِ عُثْمَانَ بْنِ سَعِيدٍ الأَحْوَلُ , نَا عُبَيْدُ اللَّهِ الْقَوَارِيرِيُّ , نَا يُوسُفُ بْنُ يَزِيدَ أَبُو مَعْشَرٍ الْبَرَاءُ , نَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ الأَخْنَسِ , عَنِ ابْنِ أَبِي مُلَيْكَةَ , عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ , " أَنَّ نَفَرًا مِنْ أَصْحَابِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، مَرُّوا بِحَيٍّ مِنْ أَحْيَاءِ الْعَرَبِ وَفِيهِمْ لَدِيغٌ أَوْ سَلِيمٌ , فَقَالُوا : هَلْ فِيكُمْ مِنْ رَاقٍ ؟ فَانْطَلَقَ رَجُلٌ مِنْهُمْ فَرَقَاهُ بِفَاتِحَةِ الْكِتَابِ عَلَى شَاءٍ فَبَرَأَ , فَجَاءَ إِلَى أَصْحَابِهِ بِالشَّاءِ ، فَقَالُوا : أَخَذْتَ عَلَى كِتَابِ اللَّهِ أَجْرًا , فَلَمَّا قَدِمُوا عَلَى رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ , قَالُوا : يَا رَسُولَ اللَّهِ ، أَخَذَ عَلَى كِتَابِ اللَّهِ أَجْرًا , قَالَ الرَّجُلُ : يَا رَسُولَ اللَّهِ ، إِنَّا مَرَرْنَا بِحَيٍّ مِنْ أَحْيَاءِ الْعَرَبِ فِيهِمْ لَدِيغٌ أَوْ سَلِيمٌ فَانْطَلَقْتُ فَرَقَيْتُهُ بِكِتَابِ اللَّهِ عَلَى شَاءٍ فَبَرَأَ , فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : إِنَّ أَحَقَّ مَا أَخَذْتُمْ عَلَيْهِ أَجْرًا كِتَابُ اللَّهِ عَزَّ وَجَلَّ " ، هَذَا صَحِيحٌ , أَخْرَجَهُ الْبُخَارِيُّ , عَنْ سِيدَانَ بْنِ مُضَارِبٍ , عَنْ أَبِي مَعْشَرٍ الْبَرَاءِ , بِهَذَا الإِسْنَادِ نَحْوَهُ

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺning sahobalaridan bir necha kishi arab qabilalaridan birining yonidan oʻtdilar; ularning ichida chayon chaqqan bir kishi bor edi. Ular: «Sizlarning ichingizda afsun qiluvchi bormi?» dedilar. Ulardan bir kishi borib, qoʻylar evaziga unga Fotihatul-kitob bilan afsun qildi, u ham sogʻaydi. U qoʻylar bilan sheriklarining oldiga keldi. Ular: «Alloh kitobiga haq olding-a?» dedilar. Rasululloh ﷺ huzurlariga kelganlarida: «Ey Rasululloh, u Alloh kitobiga haq oldi», dedilar. Kishi: «Ey Rasululloh, biz arab qabilalaridan birining yonidan oʻtdik, ularning ichida chayon chaqqan bir kishi bor edi. Men borib, unga Alloh kitobi bilan qoʻylar evaziga afsun qildim, u sogʻaydi», dedi. Shunda Rasululloh ﷺ: «Albatta, haq olishingizga eng haqli boʻlgan narsa Alloh azza va jallaning Kitobidir», dedilar. Bu sahihdir; uni Buxoriy Siydon ibn Muzoribdan, u Abu Maʼshar al-Barodan shu isnod bilan shunga oʻxshash qilib chiqargan.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺнинг саҳобаларидан бир неча киши араб қабилаларидан бирининг ёнидан ўтдилар; уларнинг ичида чаён чаққан бир киши бор эди. Улар: «Сизларнинг ичингизда афсун қилувчи борми?» дедилар. Улардан бир киши бориб, қўйлар эвазига унга Фотиҳатул-китоб билан афсун қилди, у ҳам соғайди. У қўйлар билан шерикларининг олдига келди. Улар: «Аллоҳ китобига ҳақ олдинг-а?» дедилар. Расулуллоҳ ﷺ ҳузурларига келганларида: «Эй Расулуллоҳ, у Аллоҳ китобига ҳақ олди», дедилар. Киши: «Эй Расулуллоҳ, биз араб қабилаларидан бирининг ёнидан ўтдик, уларнинг ичида чаён чаққан бир киши бор эди. Мен бориб, унга Аллоҳ китоби билан қўйлар эвазига афсун қилдим, у соғайди», деди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ: «Албатта, ҳақ олишингизга энг ҳақли бўлган нарса Аллоҳ азза ва жалланинг Китобидир», дедилар. Бу саҳиҳдир; уни Бухорий Сийдон ибн Музорибдан, у Абу Маъшар ал-Бародан шу иснод билан шунга ўхшаш қилиб чиқарган.

ثنا الْحُسَيْنُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ ، نَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ أَبِي الْحَارِثِ , نَا عَبْدُ الْوَهَّابِ بْنُ عَطَاءٍ الْخَفَّافُ , ثنا شُعْبَةُ , عَنِ الْحَكَمِ , عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِي لَيْلَى , عَنْ عَلِيٍّ عَلَيْهِ السَّلامُ , قَالَ : " قُدِمَ عَلَى النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بِسَبْيٍ ، فَأَمَرَنِي بِبَيْعِ أَخَوَيْنِ فَبِعْتُهُمَا وَفَرَّقْتُ بَيْنَهُمَا , فَبَلَغَ ذَلِكَ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ , فَقَالَ : أَدْرِكْهُمَا فَارْتَجِعْهُمَا وَبِعْهُمَا جَمِيعًا وَلا تُفَرِّقْ بَيْنَهُمَا "

Ali (roziyallohu anhu) dedi: Nabiy ﷺ huzurlariga asirlar keltirildi. U zot menga ikki aka-ukani sotishni buyurdilar, men ikkovini sotdim va ularning orasini ajratdim. Bu Nabiy ﷺga yetib bordi va u zot: «Ularga yetib borib, ikkovini qaytarib ol, ikkovini birga sot va ularning orasini ajratma», dedilar.Али (розияллоҳу анҳу) деди: Набий ﷺ ҳузурларига асирлар келтирилди. У зот менга икки ака-укани сотишни буюрдилар, мен икковини сотдим ва уларнинг орасини ажратдим. Бу Набий ﷺга етиб борди ва у зот: «Уларга етиб бориб, икковини қайтариб ол, икковини бирга сот ва уларнинг орасини ажратма», дедилар.

ثنا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ الْعَزِيزِ ، نَا عَبَّاسُ بْنُ الْوَلِيدِ النَّرْسِيُّ , نَا حَمَّادُ بْنُ سَلَمَةَ , عَنِ الْحَجَّاجِ , عَنِ الْحَكَمِ , عَنْ مَيْمُونِ بْنِ أَبِي شَبِيبٍ , عَنْ عَلِيٍّ عَلَيْهِ السَّلامُ , قَالَ : " وَهْبَ لِي رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ غُلامَيْنِ أَخَوَيْنِ فَبِعْتُ أَحَدَهُمَا , فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : مَا فَعَلَ الْغُلامَانِ ؟ ، قُلْتُ : بِعْتُ أَحَدَهُمَا , فَقَالَ : رُدَّهُ "

Ali (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ menga aka-uka ikki qulni hadya qildilar, men esa ulardan birini sotib yubordim. Shunda Rasululloh ﷺ: «Ikki qul nima boʻldi?» dedilar. Men: «Ulardan birini sotdim», dedim. U zot: «Uni qaytar», dedilar.Али (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ менга ака-ука икки қулни ҳадя қилдилар, мен эса улардан бирини сотиб юбордим. Шунда Расулуллоҳ ﷺ: «Икки қул нима бўлди?» дедилар. Мен: «Улардан бирини сотдим», дедим. У зот: «Уни қайтар», дедилар.

ثنا مُحَمَّدُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ بْنِ نَيْرُوزَ ، نَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ الْمَخْزُومِيُّ , نَا يَحْيَى بْنُ آدَمَ . ح وثنا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ الْعَزِيزِ , نَا عُثْمَانُ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ , نَا إِسْحَاقُ بْنُ مَنْصُورٍ , قَالا : نَا عَبْدُ السَّلامِ بْنُ حَرْبٍ , عَنْ يَزِيدَ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ أَبِي خَالِدٍ الدُلانِيِّ , عَنِ الْحَكَمِ , عَنْ مَيْمُونِ بْنِ أَبِي شَبِيبٍ , عَنْ عَلِيِّ بْنِ أَبِي طَالِبٍ عَلَيْهِ السَّلامُ ، أَنَّهُ بَاعَ فَفَرَّقَ بَيْنَ امْرَأَةٍ وَابْنِهَا , فَأَمَرَهُ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَنْ يَرُدَّهُ "

Ali ibn Abu Tolib (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, u sotib, ayol bilan uning oʻgʻlining orasini ajratdi. Shunda Nabiy ﷺ unga uni qaytarishni buyurdilar.Али ибн Абу Толиб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, у сотиб, аёл билан унинг ўғлининг орасини ажратди. Шунда Набий ﷺ унга уни қайтаришни буюрдилар.

وَقَالَ عُثْمَانُ : " إِنَّهُ فَرَّقَ بَيْنَ جَارِيَةٍ وَوَلَدِهَا ، فَنَهَاهُ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَنْ ذَلِكَ فَرَدَّ الْبَيْعَ "

Usmon (rivoyatida): U joriya bilan uning bolasining orasini ajratdi. Shunda Rasululloh ﷺ uni bundan qaytardilar, u esa savdoni qaytardi.Усмон (ривоятида): У жория билан унинг боласининг орасини ажратди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ уни бундан қайтардилар, у эса савдони қайтарди.

ثنا يَعْقُوبُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ الْبَزَّارُ , نَا الْحَسَنُ بْنُ عَرَفَةَ , نَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ مَهْدِيٍّ , عَنْ إِسْرَائِيلَ , عَنْ جَابِرٍ , عَنِ الْقَاسِمِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ , عَنْ أَبِيهِ , عَنْ عَبْدِ اللَّهِ , قَالَ : " كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يُؤْتَى بِسَبْيٍ ، فَيُعْطِي أَهْلَ الْبَيْتِ كَمَا هُمْ لا يُفَرِّقُ بَيْنَهُمْ "

Abdulloh (roziyallohu anhu) dedi: Rasululloh ﷺ huzurlariga asirlar keltirilar edi, u zot esa bir uy ahlini borligicha berar, ularning orasini ajratmas edilar.Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳу) деди: Расулуллоҳ ﷺ ҳузурларига асирлар келтирилар эди, у зот эса бир уй аҳлини борлигича берар, уларнинг орасини ажратмас эдилар.

ثنا الْحُسَيْنُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ ، نَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ يُونُسَ السَّرَّاجُ , نَا أَبُو بَكْرِ بْنُ عَيَّاشٍ ، نَا سُلَيْمَانُ التَّيْمِيُّ , عَنْ طَلِيقِ بْنِ مُحَمَّدٍ , عَنْ عِمْرَانَ بْنِ حُصَيْنٍ , قَالَ : قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " مَلْعُونٌ مَنْ فَرَّقَ " ، قَالَ أَبُو بَكْرٍ : هَذَا مُبْهَمٌ وَهَذَا عِنْدَنَا فِي السَّبْيِ وَالْوَلَدِ

Imron ibn Husayn (roziyallohu anhu) dedi: Rasululloh ﷺ: «Ajratgan kishi laʼnatlangandir», dedilar. Abu Bakr dedi: Bu mubhamdir; bizning nazdimizda bu asirlar va bola haqidadir.Имрон ибн Ҳусайн (розияллоҳу анҳу) деди: Расулуллоҳ ﷺ: «Ажратган киши лаънатлангандир», дедилар. Абу Бакр деди: Бу мубҳамдир; бизнинг наздимизда бу асирлар ва бола ҳақидадир.

ثنا أَبُو صَالِحٍ الأَصْبَهَانِيُّ ، نَا مُحَمَّدُ بْنُ عِيسَى الزُّجَاجِ الأَصْبَهَانِيُّ , نَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ مُوسَى , عَنْ إِبْرَاهِيمَ بْنِ إِسْمَاعِيلَ , عَنْ طَلِيقِ بْنِ عِمْرَانَ , عَنْ أَبِي بُرْدَةَ ، عَنْ أَبِي مُوسَى , قَالَ : " نَهَى رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، أَنْ يُفَرَّقَ بَيْنَ الأَخِ وَأَخِيهِ ، وَالْوَالِدِ وَوَلَدِهِ "

Abu Muso (roziyallohu anhu) dedi: Rasululloh ﷺ aka bilan ukasining orasini, ota bilan bolasining orasini ajratishdan qaytardilar.Абу Мусо (розияллоҳу анҳу) деди: Расулуллоҳ ﷺ ака билан укасининг орасини, ота билан боласининг орасини ажратишдан қайтардилар.

ثنا إِسْمَاعِيلُ بْنُ مُحَمَّدٍ الصَّفَّارُ , نَا مُحَمَّدُ بْنُ عَلِيٍّ الْوَرَّاقُ , نَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ مُوسَى , نَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ بْنِ مُجَمِّعٍ , عَنْ طَلِيقِ بْنِ عِمْرَانَ , عَنْ أَبِي بُرْدَةَ , عَنْ أَبِي مُوسَى ، " لَعَنَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مَنْ فَرَّقَ بَيْنَ الْوَالِدَةِ وَوَلَدِهَا ، وَبَيْنَ الأَخِ وَأَخِيهِ "

Abu Muso (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ ona bilan uning bolasi orasini hamda aka bilan ukasi orasini ajratgan kishini laʼnatladilar.Абу Мусо (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ она билан унинг боласи орасини ҳамда ака билан укаси орасини ажратган кишини лаънатладилар.

ثنا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ عَبْدِ الصَّمَدِ بْنِ الْمُهْتَدِي بِاللَّهِ ، نَا الْحَسَنُ بْنُ عَلِيِّ بْنِ خَلَفٍ الدِّمَشْقِيُّ , نَا سُلَيْمَانُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ , نَا ابْنُ وَهْبٍ , حَدَّثَنِي حُيَيُّ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ , عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ يَزِيدَ الْحُبُلِيُّ , عَنْ أَبِي أَيُّوبَ الأَنْصَارِيِّ , أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ , قَالَ : " مَنْ فَرَّقَ بَيْنَ الْوَالِدَةِ وَوَلَدِهَا ، فَرَّقَ اللَّهُ تَعَالَى بَيْنَهُ وَبَيْنَ أَحِبَّتِهِ يَوْمَ الْقِيَامَةِ "

Abu Ayyub al-Ansoriy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ: «Kim ona bilan uning bolasi orasini ajratsa, Alloh taolo qiyomat kuni uning bilan sevganlari orasini ajratadi», dedilar.Абу Айюб ал-Ансорий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ: «Ким она билан унинг боласи орасини ажратса, Аллоҳ таоло қиёмат куни унинг билан севганлари орасини ажратади», дедилар.

ثنا مُحَمَّدُ بْنُ عَمْرٍو الْبَخْتَرِيُّ , نَا أَحْمَدُ بْنُ الْخَلِيلِ , نَا الْوَاقِدِيُّ ، نَا يَحْيَى بْنُ مَيْمُونٍ , عَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْبَلَوِيِّ ، عَنْ حُرَيْثِ بْنِ سُلَيْمٍ الْعُذْرِيِّ , عَنْ أَبِيهِ , قَالَ : سَأَلْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ " عَنْ مَنْ فَرَّقَ بَيْنَ السَّبْيِ بَيْنَ الْوَالِدِ وَالْوَلَدِ , قَالَ : مَنْ فَرَّقَ بَيْنَهُمْ ، فَرَّقَ اللَّهُ تَعَالَى بَيْنَهُ وَبَيْنَ الأَحِبَّةِ يَوْمَ الْقِيَامَةِ "

Hurays ibn Sulaym al-Uzriy otasidan rivoyat qiladi: Men Rasululloh ﷺdan asirlar orasida ota bilan bolaning orasini ajratgan kishi haqida soʻradim. U zot: «Kim ularning orasini ajratsa, Alloh taolo qiyomat kuni uning bilan sevganlari orasini ajratadi», dedilar.Ҳурайс ибн Сулайм ал-Узрий отасидан ривоят қилади: Мен Расулуллоҳ ﷺдан асирлар орасида ота билан боланинг орасини ажратган киши ҳақида сўрадим. У зот: «Ким уларнинг орасини ажратса, Аллоҳ таоло қиёмат куни унинг билан севганлари орасини ажратади», дедилар.

ثنا أَحْمَدُ بْنُ عِيسَى بْنِ عَلِيٍّ الْخَوَّاصُ , نَا أَحْمَدُ بْنُ الْهَيْثَمِ بْنِ خَالِدٍ الْعَسْكَرِيُّ , نَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عَمْرِو بْنِ حَسَّانَ , نَا سَعِيدُ بْنُ عَبْدِ الْعَزِيزِ , قَالَ : سَمِعْتُ مَكْحُولا , يَقُولُ : نَا نَافِعُ بْنُ مَحْمُودِ بْنِ الرَّبِيعِ , عَنْ أَبِيهِ , أَنَّهُ سَمِعَ عُبَادَةَ بْنَ الصَّامِتِ , يَقُولُ : " نَهَى رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَنْ يُفَرَّقَ بَيْنَ الأُمِّ وَوَلَدِهَا , فَقِيلَ : يَا رَسُولَ اللَّهِ ، إِلَى مَتَى ؟ ، قَالَ : حَتَّى يَبْلُغَ الْغُلامُ وَتَحِيضَ الْجَارِيَةُ " ، عَبْدُ اللَّهِ هَذَا هُوَ الْوَاقِعِيُّ ، وَهُوَ ضَعِيفُ الْحَدِيثِ , رَمَاهُ عَلِيُّ بْنُ الْمَدِينِيِّ بِالْكَذِبِ , وَلَمْ يَرْوِهِ عَنْ سَعِيدٍ غَيْرُهُ

Ubada ibn Somit (roziyallohu anhu)ning shunday deganini eshitdi: Rasululloh ﷺ ona bilan uning bolasi orasini ajratishdan qaytardilar. «Ey Rasululloh, qachongacha?» deyildi. U zot: «Oʻgʻil bola balogʻatga yetgunicha va qiz hayz koʻrgunicha», dedilar. Bu Abdulloh — al-Voqiʼiydir, u zaif hadisli kishidir; Ali ibn al-Madiniy uni yolgʻonchilikda aybladi. Buni Saiddan undan boshqa hech kim rivoyat qilmagan.Убада ибн Сомит (розияллоҳу анҳу)нинг шундай деганини эшитди: Расулуллоҳ ﷺ она билан унинг боласи орасини ажратишдан қайтардилар. «Эй Расулуллоҳ, қачонгача?» дейилди. У зот: «Ўғил бола балоғатга етгунича ва қиз ҳайз кўргунича», дедилар. Бу Абдуллоҳ — ал-Воқиъийдир, у заиф ҳадисли кишидир; Али ибн ал-Мадиний уни ёлғончиликда айблади. Буни Саиддан ундан бошқа ҳеч ким ривоят қилмаган.

ثنا مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى بْنِ مِرْدَاسٍ ، نَا أَبُو دَاوُدَ ، نَا مُوسَى بْنُ إِسْمَاعِيلَ , نَا حَمَّادٌ . ح وَنا مُحَمَّدٌ , نَا أَبُو دَاوُدَ ، نَا مُوسَى , نَا أَبَانُ , عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ حُمَيْدِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ الْحِمْيَرِيِّ , عَنِ الشَّعْبِيِّ , وَقَالَ أَبَانُ : أَنَّ عَامِرَ الشَّعْبِيَّ ، حَدَّثَهُ , أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ , قَالَ : " مَنْ وَجَدَ دَابَّةً قَدْ عَجَزَ عَنْهَا أَهْلُهَا أَنْ يَعْلِفُوهَا فَسَيَّبُوهَا فَأَخَذَهَا الرَّجُلُ فَأَحْيَاهَا فَهِيَ لَهُ " ، وَقَالَ فِي حَدِيثِ أَبَانَ : قَالَ عُبَيْدُ اللَّهِ : فَقُلْتُ : عَمَّنْ هَذَا ؟ ، قَالَ : عَنْ غَيْرِ وَاحِدٍ مِنْ أَصْحَابِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ , هَذَا حَدِيثُ حَمَّادٍ وَهُوَ أَبْيَنُ وَأَتَمُّ

Omir ash-Shaʼbiy aytib berdiki, Rasululloh ﷺ shunday dedilar: «Kim egalari yem berishga ojiz qolib qoʻyib yuborgan bir jonivorni topib olsa-yu, uni tiriltirsa, u oʻsha kishiniki boʻladi». Abon hadisida shunday keltirildi: Ubaydulloh dedi: Men: «Bu kimdan?» dedim. U: «Rasululloh ﷺning sahobalaridan bir nechtasidan», dedi. Bu Hammodning hadisi boʻlib, u ravshanroq va toʻliqroqdir.Омир аш-Шаъбий айтиб бердики, Расулуллоҳ ﷺ шундай дедилар: «Ким эгалари ем беришга ожиз қолиб қўйиб юборган бир жониворни топиб олса-ю, уни тирилтирса, у ўша кишиники бўлади». Абон ҳадисида шундай келтирилди: Убайдуллоҳ деди: Мен: «Бу кимдан?» дедим. У: «Расулуллоҳ ﷺнинг саҳобаларидан бир нечтасидан», деди. Бу Ҳаммоднинг ҳадиси бўлиб, у равшанроқ ва тўлиқроқдир.

ثنا أَبُو بَكْرٍ النَّيْسَابُورِيُّ ، نَا أَحْمَدُ بْنُ حَفْصِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ , حَدَّثَنِي إِبْرَاهِيمُ بْنُ طَهْمَانَ , عَنْ يَحْيَى بْنِ سَعِيدٍ , عَنْ عَمْرِو بْنِ شُعَيْبٍ , عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي نَجِيحٍ , عَنْ مُجَاهِدٍ , عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ , قَالَ : " نَهَى رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَوْمَ خَيْبَرَ عَنْ بَيْعِ الْمَغَانِمِ حَتَّى تُقْسَمَ , وَعَنِ الْحَبَالَى أَنْ يُوطَأْنَ حَتَّى يَضَعْنَ مَا فِي بُطُونِهِنَّ , وَقَالَ : أَتَسْقِي زَرْعَ غَيْرِكَ , وَعَنْ لُحُومِ الْحُمُرِ الأَهْلِيَّةِ , وَعَنْ لَحْمِ كُلِّ ذِي نَابٍ مِنَ السِّبَاعِ "

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) dedi: Rasululloh ﷺ Xaybar kuni oʻljalarni taqsimlanmasidan turib sotishdan va homilador ayollarga qorinlaridagini tugʻib olmagunlaricha yaqinlik qilishdan qaytardilar va: «Boshqaning ekiniga suv berasanmi?» dedilar. Yana xonaki eshaklarning goʻshtidan va yirtqichlardan boʻlgan har qanday qoziq tishli hayvonning goʻshtidan qaytardilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) деди: Расулуллоҳ ﷺ Хайбар куни ўлжаларни тақсимланмасидан туриб сотишдан ва ҳомиладор аёлларга қоринларидагини туғиб олмагунларича яқинлик қилишдан қайтардилар ва: «Бошқанинг экинига сув берасанми?» дедилар. Яна хонаки эшакларнинг гўштидан ва йиртқичлардан бўлган ҳар қандай қозиқ тишли ҳайвоннинг гўштидан қайтардилар.

ثنا أَبُو بَكْرٍ النَّيْسَابُورِيُّ ، نَا يُونُسُ بْنُ عَبْدِ الأَعْلَى , نَا ابْنُ وَهْبٍ , أَخْبَرَنِي ابْنُ جُرَيْجٍ , أَنَّ عَمْرَو بْنَ شُعَيْبٍ أَخْبَرَهُ , عَنْ أَبِيهِ , عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرِو بْنِ الْعَاصِ , أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ " أَمَرَهُ أَنْ يُجَهِّزَ جَيْشًا , قَالَ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عَمْرٍو : وَلَيْسَ عِنْدَنَا ظَهْرٌ , قَالَ : فَأَمَرَهُ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَنْ يَبْتَاعَ ظَهْرًا إِلَى خُرُوجِ الْمُصَدِّقِ , فَابْتَاعَ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عَمْرٍو الْبَعِيرَ بِالْبَعِيرَيْنِ وَبِالأَبْعِرَةِ ، إِلَى خُرُوجِ الْمُصَدِّقِ بِأَمْرِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ "

Amr ibn Shuayb otasidan, u Abdulloh ibn Amr ibn al-Os (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qiladiki, Rasululloh ﷺ unga bir qoʻshinni jihozlashni buyurdilar. Abdulloh ibn Amr dedi: Bizda ulov yoʻq edi. Shunda Nabiy ﷺ unga zakot yigʻuvchi chiqquniga qadar ulov sotib olishni buyurdilar. Abdulloh ibn Amr Rasululloh ﷺning buyruqlari bilan zakot yigʻuvchi chiqquniga qadar bir tuyani ikki tuyaga va bir necha tuyaga sotib oldi.Амр ибн Шуайб отасидан, у Абдуллоҳ ибн Амр ибн ал-Ос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қиладики, Расулуллоҳ ﷺ унга бир қўшинни жиҳозлашни буюрдилар. Абдуллоҳ ибн Амр деди: Бизда улов йўқ эди. Шунда Набий ﷺ унга закот йиғувчи чиққунига қадар улов сотиб олишни буюрдилар. Абдуллоҳ ибн Амр Расулуллоҳ ﷺнинг буйруқлари билан закот йиғувчи чиққунига қадар бир туяни икки туяга ва бир неча туяга сотиб олди.

ثنا أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ إِبْرَاهِيمَ بْنِ أَبِي الرِّجَالِ , نَا أَبُو أُمَيَّةَ الطَّرَسُوسِيُّ ، ثنا حُسَيْنُ بْنُ مُحَمَّدٍ الْمَرْوَزِيُّ , نَا جَرِيرُ بْنُ حَازِمٍ , عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْحَاقَ , عَنْ أَبِي سُفْيَانَ ، عَنْ مُسْلِمِ بْنِ جُبَيْرٍ , عَنْ عَمْرِو بْنِ الْحَرِيشِ , قَالَ : سَأَلْتُ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عَمْرٍو , قُلْتُ : إِنَّا بِأَرْضٍ لَيْسَ فِيهَا دِينَارٌ وَلا دِرْهَمٌ , وَإِنَّمَا نَبْتَاعُ الإِبِلَ وَالْغَنَمَ إِلَى أَجَلٍ فَمَا تَرَى فِي ذَلِكَ ؟ فَقَالَ : عَلَى الْخَبِيرِ سَقَطْتَ , جَهَّزَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِبِلا مِنْ إِبِلِ الصَّدَقَةِ حَتَّى نَفِدَتْ وَبَقِيَ أُنَاسٌ , فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : اشْتَرِ لِي إِبِلا بِقَلائِصَ مِنَ الصَّدَقَةِ إِذَا جَاءَتْ حَتَّى تُؤَدِّيَهَا إِلَيْهِمْ , فَاشْتَرَيْتُ الْبَعِيرَ بِالاثْنَيْنِ وَالثَّلاثِ قَلائِصَ حَتَّى فَرَغْتُ , فَأَدَّى ذَلِكَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مِنْ إِبِلِ الصَّدَقَةِ "

Amr ibn al-Harish dedi: Men Abdulloh ibn Amrdan soʻrab: «Biz shunday yerdamizki, unda na dinor, na dirham bor; biz tuya va qoʻylarni muddatga sotib olamiz. Bu haqda nima deysiz?» dedim. U dedi: «Bilgan kishiga duch kelding. Rasululloh ﷺ sadaqa tuyalaridan qoʻshin jihozladilar, hatto ular tugab, bir qancha odam qoldi. Shunda Rasululloh ﷺ: ‹Menga sadaqa tuyalari kelgach, ularni topshirishing uchun yosh urgʻochi tuyalar evaziga tuyalar sotib ol›, dedilar. Men bir tuyani ikki va uch yosh urgʻochi tuyaga sotib oldim, toki tugatdim. Rasululloh ﷺ esa buni sadaqa tuyalaridan toʻladilar».Амр ибн ал-Ҳариш деди: Мен Абдуллоҳ ибн Амрдан сўраб: «Биз шундай ердамизки, унда на динор, на дирҳам бор; биз туя ва қўйларни муддатга сотиб оламиз. Бу ҳақда нима дейсиз?» дедим. У деди: «Билган кишига дуч келдинг. Расулуллоҳ ﷺ садақа туяларидан қўшин жиҳозладилар, ҳатто улар тугаб, бир қанча одам қолди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ: ‹Менга садақа туялари келгач, уларни топширишинг учун ёш урғочи туялар эвазига туялар сотиб ол›, дедилар. Мен бир туяни икки ва уч ёш урғочи туяга сотиб олдим, токи тугатдим. Расулуллоҳ ﷺ эса буни садақа туяларидан тўладилар».

ثنا الْحُسَيْنُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ ، نَا يُوسُفُ بْنُ مُوسَى , نَا أَبُو عُمَرَ الْحَوْضِيُّ ، نَا حَمَّادُ بْنُ سَلَمَةَ , عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْحَاقَ , عَنْ يَزِيدَ بْنِ أَبِي حَبِيبٍ , عَنْ مُسْلِمِ بْنِ جُبَيْرٍ , عَنْ أَبِي سُفْيَانَ ، عَنْ عَمْرِو بْنِ حَرِيشٍ , عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو , أَنّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ " أَمَرَهُ أَنْ يُجَهِّزَ جَيْشًا فَنَفِدَتِ الإِبِلُ , قَالَ : فَأَمَرَنِي رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، أَنْ آخُذَ فِي قَلائِصِ الصَّدَقَةِ , فَكُنْتُ آخُذُ الْبَعِيرَ بِالْبَعِيرَيْنِ إِلَى إِبِلِ الصَّدَقَةِ "

Abdulloh ibn Amr (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ unga bir qoʻshinni jihozlashni buyurdilar, tuyalar esa tugab qoldi. U dedi: Shunda Rasululloh ﷺ menga sadaqa tuyalarining yosh urgʻochilaridan olishni buyurdilar. Men bir tuyani sadaqa tuyalari kelguniga qadar ikki tuya evaziga olar edim.Абдуллоҳ ибн Амр (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ унга бир қўшинни жиҳозлашни буюрдилар, туялар эса тугаб қолди. У деди: Шунда Расулуллоҳ ﷺ менга садақа туяларининг ёш урғочиларидан олишни буюрдилар. Мен бир туяни садақа туялари келгунига қадар икки туя эвазига олар эдим.

ثنا مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى بْنِ مِرْدَاسٍ ، نَا أَبُو دَاوُدَ ، نَا حَفْصُ بْنُ عُمَرَ , ثنا حَمَّادُ بْنُ سَلَمَةَ , بِإِسْنَادِهِ , أَنّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ " أَمَرَهُ أَنْ يُجَهِّزَ جَيْشًا فَنَفِدَتِ الإِبِلُ , فَأَمَرَنَا أَنْ يُنْفَذَ الْبَعِيرُ بِالْبَعِيرَيْنِ إِلَى إِبِلِ الصَّدَقَةِ "

Hammod ibn Salama oʻz isnodi bilan rivoyat qildiki, Nabiy ﷺ unga bir qoʻshinni jihozlashni buyurdilar, tuyalar esa tugab qoldi. Shunda u zot bizga sadaqa tuyalari kelguniga qadar bir tuyani ikki tuya evaziga oʻtkazishni buyurdilar.Ҳаммод ибн Салама ўз исноди билан ривоят қилдики, Набий ﷺ унга бир қўшинни жиҳозлашни буюрдилар, туялар эса тугаб қолди. Шунда у зот бизга садақа туялари келгунига қадар бир туяни икки туя эвазига ўтказишни буюрдилар.

ثنا مُحَمَّدُ بْنُ عَلِيِّ بْنِ حُبَيْشٍ النَّاقِدُ , نَا أَحْمَدُ بْنُ حَمَّادِ بْنِ سُفْيَانَ الْكُوفِيُّ , نَا يَزِيدُ بْنُ عَمْرِو بْنِ الْبَرَاءِ الْغَنَوِيُّ أَبُو سُفْيَانَ , نَا يَزِيدُ بْنُ مَرْوَانَ , نَا مَالِكُ بْنُ أَنَسٍ , عَنِ الزُّهْرِيِّ , عَنْ سَهْلِ بْنِ سَعْدٍ , قَالَ : " نَهَى رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَنْ بَيْعِ اللَّحْمِ بِالْحَيَوَانِ " ، تَفَرَّدَ بِهِ يَزِيدُ بْنُ مَرْوَانَ , عَنْ مَالِكٍ بِهَذَا الإِسْنَادِ , وَلَمْ يُتَابِعْ عَلَيْهِ , وَصَوَابُهُ فِي الْمُوَطَّأِ عَنِ ابْنِ الْمُسَيِّبِ ، مُرْسَلا

Sahl ibn Saʼd (roziyallohu anhu) dedi: Rasululloh ﷺ goʻshtni hayvonga sotishdan qaytardilar. Buni Molikdan shu isnod bilan yolgʻiz Yazid ibn Marvon rivoyat qilgan va unga bunda mutobaat qilinmagan. Toʻgʻrisi Muvattada Ibn al-Musayyabdan mursal tarzdadir.Саҳл ибн Саъд (розияллоҳу анҳу) деди: Расулуллоҳ ﷺ гўштни ҳайвонга сотишдан қайтардилар. Буни Моликдан шу иснод билан ёлғиз Язид ибн Марвон ривоят қилган ва унга бунда мутобаат қилинмаган. Тўғриси Муваттада Ибн ал-Мусайябдан мурсал тарздадир.

ثنا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ إِبْرَاهِيمَ ، نَا إِسْحَاقُ بْنُ الْحَسَنِ , نَا الْقَعْنَبِيُّ عَنْ مَالِكٍ , عَنْ زَيْدِ بْنِ أَسْلَمَ , عَنْ سَعِيدِ بْنِ الْمُسَيِّبِ , " أَنّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، نَهَى عَنْ بَيْعِ الْحَيَوَانِ بِاللَّحْمِ " قَالَ : وَنا مَالِكٌ , عَنْ أَبِي الزِّنَادِ ، عَنِ ابْنِ الْمُسَيِّبِ ، أَنَّهُ كَانَ يَقُولُ : " نُهِيَ عَنْ بَيْعِ الْحَيَوَانِ بِاللَّحْمِ "

Said ibn al-Musayyabdan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ hayvonni goʻshtga sotishdan qaytardilar. Molik Abu Zinoddan, u Ibn al-Musayyabdan rivoyat qildiki, u: «Hayvonni goʻshtga sotishdan qaytarilgan», der edi.Саид ибн ал-Мусайябдан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ ҳайвонни гўштга сотишдан қайтардилар. Молик Абу Зиноддан, у Ибн ал-Мусайябдан ривоят қилдики, у: «Ҳайвонни гўштга сотишдан қайтарилган», дер эди.

ثنا الْحُسَيْنُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ ، نَا الْفَضْلُ بْنُ سَهْلٍ , نَا أَبُو أَحْمَدَ الزُّبَيْرِيُّ ، نَا سُفْيَانُ , عَنْ مَعْمَرٍ , عَنْ يَحْيَى بْنِ أَبِي كَثِيرٍ , عَنْ عِكْرِمَةَ , عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ , " أَنّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، نَهَى عَنْ بَيْعِ الْحَيَوَانِ بِالْحَيَوَانِ نَسِيئَةً "

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Nabiy ﷺ hayvonni hayvonga nasiyaga sotishdan qaytardilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Набий ﷺ ҳайвонни ҳайвонга насияга сотишдан қайтардилар.

ثنا مُحَمَّدُ بْنُ عَلِيِّ بْنِ إِسْمَاعِيلَ الأُبُلِّيُّ , نَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ إِسْمَاعِيلَ بْنِ أَحْمَدَ الصَّنْعَانِيُّ , نَا إِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ بْنِ جُوتِيٍّ , نَا عَبْدُ الْمَلِكِ الذِّمَارِيُّ , نَا سُفْيَانُ الثَّوْرِيُّ , حَدَّثَنِي مَعْمَرٌ , عَنْ يَحْيَى بْنِ أَبِي كَثِيرٍ , عَنْ عِكْرِمَةَ , عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ , " أَنّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، نَهَى عَنِ السَّلَفِ فِي الْحَيَوَانِ "

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ hayvonda salaf qilishdan qaytardilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ ҳайвонда салаф қилишдан қайтардилар.

ثنا عَلِيُّ بْنُ مُحَمَّدٍ الْمِصْرِيُّ , نَا سُلَيْمَانُ بْنُ شُعَيْبٍ الْكَيْسَانِيُّ , ثنا الْخَصِيبُ بْنُ نَاصِحٍ , نَا عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ مُحَمَّدٍ الدَّرَاوَرْدِيُّ , عَنْ مُوسَى بْنِ عُقْبَةَ , عَنْ نَافِعٍ , عَنِ ابْنِ عُمَرَ , " أَنّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، نَهَى عَنْ بَيْعِ الْكَالِئِ بِالْكَالِئِ "

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Nabiy ﷺ koliʼni koliʼga sotishdan qaytardilar.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Набий ﷺ колиъни колиъга сотишдан қайтардилар.

ثنا عَلِيُّ بْنُ مُحَمَّدٍ , نَا مِقْدَامُ بْنُ دَاوُدَ , نَا ذُؤَيْبُ بْنُ عِمَامَةَ , نَا حَمْزَةُ بْنُ عَبْدِ الْوَاحِدِ , عَنْ مُوسَى بْنِ عُقْبَةَ , عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ دِينَارٍ , عَنِ ابْنِ عُمَرَ , عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، أَنَّهُ " نَهَى عَنْ بَيْعِ الْكَالِئِ بِالْكَالِئِ " ، قَالَ اللُّغَوِيُّونَ : هُوَ النَّسِيئَةُ بِالنَّسِيئَةِ

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan, u Nabiy ﷺdan rivoyat qiladiki, u zot koliʼni koliʼga sotishdan qaytardilar. Lugʻat olimlari aytdilar: U nasiyani nasiyaga sotishdir.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан, у Набий ﷺдан ривоят қиладики, у зот колиъни колиъга сотишдан қайтардилар. Луғат олимлари айтдилар: У насияни насияга сотишдир.

ثنا إِسْمَاعِيلُ بْنُ يُونُسَ ، نَا إِسْحَاقُ بْنُ أَبِي إِسْرَائِيلَ , نَا عِيسَى بْنُ يُونُسَ , عَنِ الأَعْمَشِ ، عَنْ أَبِي سُفْيَانَ ، عَنْ جَابِرٍ , قَالَ : " نَهَى رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَنْ ثَمَنِ السِّنَّوْرِ وَالْكَلْبِ "

Jobir (roziyallohu anhu) dedi: Rasululloh ﷺ mushukning va itning bahosidan qaytardilar.Жобир (розияллоҳу анҳу) деди: Расулуллоҳ ﷺ мушукнинг ва итнинг баҳосидан қайтардилар.

ثنا أَبُو مُحَمَّدِ بْنُ صَاعِدٍ ، نَا سَعْدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ الْحَكَمِ , نَا وَهْبُ اللَّهِ بْنُ رَاشِدٍ أَبُو زُرْعَةَ الْحَجْرِيُّ , نَا حَيْوَةُ بْنُ شُرَيْحٍ , نَا خَيْرُ بْنُ نُعَيْمٍ الْحَضْرَمِيُّ , عَنْ أَبِي الزُّبَيْرِ , عَنْ جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ , أَنّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، " نَهَى عَنْ ثَمَنِ السِّنَّوْرِ وَهِيَ الْهِرَّةُ "

Jobir ibn Abdulloh (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Nabiy ﷺ sinnavr — yaʼni mushukning bahosidan qaytardilar.Жобир ибн Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Набий ﷺ синнавр — яъни мушукнинг баҳосидан қайтардилар.

ثنا مُحَمَّدُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ الْفَارِسِيُّ , نَا عُبَيْدُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ إِبْرَاهِيمَ الصَّنْعَانِيُّ , حَدَّثَنِي مُحَمَّدُ بْنُ عُمَرَ بْنِ أَبِي مُسْلِمٍ , نَا مُحَمَّدُ بْنُ مُصْعَبٍ الْقَرْقَسَانِيُّ , نَا نَافِعُ بْنُ عُمَرَ , عَنِ الْوَلِيدِ بْنِ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي رَبَاحٍ , عَنْ عَمِّهِ عَطَاءٍ , عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ , عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ , قَالَ : " ثَلاثٌ كُلُّهُنَّ سُحْتٌ : كَسْبُ الْحَجَّامِ , وَمَهْرُ الْبَغِيِّ , وَثَمَنُ الْكَلْبِ إِلا الْكَلْبُ الضَّارِي " ، الْوَلِيدُ بْنُ عُبَيْدِ اللَّهِ ، ضَعِيفٌ

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan, u Nabiy ﷺdan rivoyat qiladi: «Uchtasi — barchasi harom kasbdir: hajjomning kasbi, fohishaning mahri va itning bahosi, magar ovchi it boʻlmasa». Valid ibn Ubaydulloh zaifdir.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан, у Набий ﷺдан ривоят қилади: «Учтаси — барчаси ҳаром касбдир: ҳажжомнинг касби, фоҳишанинг маҳри ва итнинг баҳоси, магар овчи ит бўлмаса». Валид ибн Убайдуллоҳ заифдир.