نَا أَبُو بَكْرٍ أَحْمَدُ بْنُ نَصْرِ بْنِ سَنْدَوَيْهِ الْبُنْدَارُ حَبْشُونَ , نَا يُوسُفُ بْنُ مُوسَى , نَا جَرِيرُ بْنُ عَبْدِ الْحَمِيدِ , عَنْ هِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ , عَنْ أَبِيهِ , عَنْ عَائِشَةَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهَا , قَالَتْ : كَاتَبْتُ بَرِيرَةُ عَلَى نَفْسِهَا بِتِسْعِ أَوَاقٍ كُلَّ سَنَةٍ أُوقِيَّةٌ , فَجَاءَتْ إِلَى عَائِشَةَ تَسْتَعِينُهَا , فَقَالَتْ عَائِشَةُ : لا وَلَكِنْ إِنْ شِئْتِ عَدَدْتُ لَهُمْ مَالَهُمْ عَدَّةً وَاحِدَةً وَيَكُونُ الْوَلاءُ لِي, فَذَهَبَتْ بَرِيرَةُ إِلَى أَهْلِهَا فَذَكَرَتْ ذَلِكَ لَهُمْ فَأَبَوْا عَلَيْهَا إِلا أَنْ يَكُونَ الْوَلاءُ لَهُمْ , فَجَاءَتْ عَائِشَةَ وَجَاءَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَسَارَّتْهَا بِمَا قَالَتْ لَهُمْ , فَقَالَتْ عَائِشَةُ : لا إِذَنْ إِلا أَنْ يَكُونَ الْوَلاءُ لِي , فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : وَمَا ذَاكَ ؟ ، فَقَالَتْ : يَا رَسُولَ اللَّهِ ، " أَتَتْنِي بَرِيرَةُ تَسْتَعِينُنِي فِي مُكَاتَبَتِهَا , فَقُلْتُ : لا , إِنْ يَشَاءُ أَهْلُكِ أَنْ أَعُدَّ لَهُمْ مَالَهُمْ عَدَّةً وَاحِدَةً وَيَكُونَ الْوَلاءُ لِي فَذَهَبَتْ إِلَيْهِمْ , فَقَالُوا : لا إِلا أَنْ يَكُونَ الْوَلاءُ لَنَا , فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : ابْتَاعِيهَا فَأَعْتِقِيهَا وَاشْتَرِطِي لَهُمُ الْوَلاءَ , فَإِنَّ الْوَلاءَ لِمَنْ أَعْتَقَ , فَاشْتَرَيْتُهَا فَأَعْتَقْتُهَا ، ثُمَّ قَامَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَخَطَبَ النَّاسَ فَحَمِدَ اللَّهَ وَأَثْنَى عَلَيْهِ , وَقَالَ : مَا بَالُ أَقْوَامٍ يَشْتَرِطُونَ شُرُوطًا لَيْسَتْ فِي كِتَابِ اللَّهِ تَعَالَى , تَعْلَمُنَّ بِأَنَّ مَنِ اشْتَرَطَ شَرْطًا لَيْسَ فِي كِتَابِ اللَّهِ تَعَالَى فَإِنَّ الشَّرْطَ بَاطِلٌ وَإِنْ كَانَ مِائَةَ شَرْطٍ , قَضَاءُ اللَّهِ أَحَقُّ , وَشَرْطُ اللَّهِ أَوْثَقُ , مَا بَالُ رِجَالٍ مِنْكُمْ يَقُولُونَ : اعْتِقْ فُلانًا وَالْوَلاءُ لِي , إِنَّمَا الْوَلاءُ لِمَنْ أَعْتَقَ ، قَالَتْ : وَكَانَ زَوْجُهَا عَبْدًا فَخَيَّرَهَا رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَاخْتَارَتْ نَفْسَهَا , وَلَوْ كَانَ حُرًّا لَمْ يُخَيِّرْهَا "
Oisha (roziyallohu anho) aytdi: Barira oʻzi haqida toʻqqiz uqiyaga — har yili bir uqiyadan (toʻlash sharti bilan) — mukotaba tuzdi va Oishaning oldiga yordam soʻrab keldi. Oisha: «Yoʻq, lekin xohlasang, men ularga pullarini bir yoʻla sanab beraman va valo menga boʻladi», dedi. Barira egalarining oldiga borib, buni ularga aytdi, ular esa valo oʻzlariga boʻlishidan boshqasiga koʻnmadilar. U Oishaning oldiga qaytib keldi, shu payt Rasululloh ﷺ ham keldilar. U (Barira) unga oʻzlariga aytgan gapini pichirlab aytdi. Oisha: «Unda yoʻq, faqat valo menga boʻlsagina», dedi. Rasululloh ﷺ: «Bu nima?» dedilar. U: «Yo Rasululloh, Barira mendan mukotabasiga yordam soʻrab keldi. Men: ‹Yoʻq, agar egalaring xohlasalar, men ularga pullarini bir yoʻla sanab beraman va valo menga boʻladi›, dedim. U ularning oldiga bordi, ular esa: ‹Yoʻq, faqat valo bizga boʻlsagina›, deyishdi», dedi. Shunda Rasululloh ﷺ: «Uni sotib ol va ozod qil, valoni esa ular oʻzlariga shart qilaversinlar, chunki valo ozod qilgan kishiga tegishlidir», dedilar. Men uni sotib oldim va ozod qildim. Soʻng Rasululloh ﷺ turib, odamlarga xutba qildilar, Allohga hamd va sano aytib, dedilar: «Baʼzi qavmlarga nima boʻldiki, Alloh taoloning Kitobida yoʻq shartlarni shart qiladilar?! Bilib qoʻyinglarki, kim Alloh taoloning Kitobida yoʻq bir shartni shart qilsa, u shart botildir — yuzta shart boʻlsa ham. Allohning hukmi haqliroq, Allohning sharti mustahkamroqdir. Sizlardan baʼzi kishilarga nima boʻldiki: ‹Falonchini ozod qil, valo menga boʻlsin›, deydilar?! Valo faqat ozod qilgan kishiga tegishlidir». (Oisha) dedi: Uning eri qul edi, shuning uchun Rasululloh ﷺ uni ixtiyorli qildilar, u esa oʻzini ixtiyor qildi. Agar (eri) hur boʻlganida, uni ixtiyorli qilmagan boʻlar edilar.Оиша (розияллоҳу анҳо) айтди: Барира ўзи ҳақида тўққиз уқияга — ҳар йили бир уқиядан (тўлаш шарти билан) — мукотаба тузди ва Оишанинг олдига ёрдам сўраб келди. Оиша: «Йўқ, лекин хоҳласанг, мен уларга пулларини бир йўла санаб бераман ва вало менга бўлади», деди. Барира эгаларининг олдига бориб, буни уларга айтди, улар эса вало ўзларига бўлишидан бошқасига кўнмадилар. У Оишанинг олдига қайтиб келди, шу пайт Расулуллоҳ ﷺ ҳам келдилар. У (Барира) унга ўзларига айтган гапини пичирлаб айтди. Оиша: «Унда йўқ, фақат вало менга бўлсагина», деди. Расулуллоҳ ﷺ: «Бу нима?» дедилар. У: «Ё Расулуллоҳ, Барира мендан мукотабасига ёрдам сўраб келди. Мен: ‹Йўқ, агар эгаларинг хоҳласалар, мен уларга пулларини бир йўла санаб бераман ва вало менга бўлади›, дедим. У уларнинг олдига борди, улар эса: ‹Йўқ, фақат вало бизга бўлсагина›, дейишди», деди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ: «Уни сотиб ол ва озод қил, валони эса улар ўзларига шарт қилаверсинлар, чунки вало озод қилган кишига тегишлидир», дедилар. Мен уни сотиб олдим ва озод қилдим. Сўнг Расулуллоҳ ﷺ туриб, одамларга хутба қилдилар, Аллоҳга ҳамд ва сано айтиб, дедилар: «Баъзи қавмларга нима бўлдики, Аллоҳ таолонинг Китобида йўқ шартларни шарт қиладилар?! Билиб қўйингларки, ким Аллоҳ таолонинг Китобида йўқ бир шартни шарт қилса, у шарт ботилдир — юзта шарт бўлса ҳам. Аллоҳнинг ҳукми ҳақлироқ, Аллоҳнинг шарти мустаҳкамроқдир. Сизлардан баъзи кишиларга нима бўлдики: ‹Фалончини озод қил, вало менга бўлсин›, дейдилар?! Вало фақат озод қилган кишига тегишлидир». (Оиша) деди: Унинг эри қул эди, шунинг учун Расулуллоҳ ﷺ уни ихтиёрли қилдилар, у эса ўзини ихтиёр қилди. Агар (эри) ҳур бўлганида, уни ихтиёрли қилмаган бўлар эдилар.