حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ عُمَرَ بْنِ أَحْمَدَ بْنِ مَهْدِيٍّ الْحَافِظُ ، قِرَاءَةً عَلَيْهِ , نَا مُحَمَّدُ بْنُ سُلَيْمَانَ الْمَالِكِيُّ , نَا أَبُو مُوسَى ، نَا عَامِرٌ , ح وَنا أَبُو صَالِحٍ الأَصْبَهَانِيُّ عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ سَعِيدِ بْنِ هَارُونَ , نَا أَبُو مَسْعُودٍ أَحْمَدُ بْنُ الْفُرَاتِ ، نَا مُحَمَّدُ بْنُ سِنَانٍ الْعَوَقِيُّ , قَالا : نَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ طَهْمَانَ , عَنْ عَبْدِ الْعَزِيزِ بْنِ رُفَيْعٍ , عَنْ عُبَيْدِ بْنِ عُمَيْرٍ , عَنْ عَائِشَةَ , أَنَّهَا قَالَتْ : قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " لا يَحِلُّ قَتْلُ امْرِئٍ مُسْلِمٍ إِلا فِي ثَلاثٍ خِصَالٍ : زَانٍ مُحْصَنٍ فَيُرْجَمُ , وَرَجُلٍ يَقْتُلُ مُتَعَمِّدًا فَيُقْتَلُ بِهِ , وَرَجُلٌ يَخْرُجُ مِنَ الإِسْلامِ فَيُحَارِبُ اللَّهَ وَرَسُولَهُ فَيُقْتَلُ ، أَوْ يُصْلَبُ , أَوْ يُنْفَى مِنَ الأَرْضِ " ، نَا أَبُو بَكْرٍ النَّيْسَابُورِيُّ , نَا مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى , نَا أَبُو حُذَيْفَةَ وَمُحَمَّدُ بْنُ سِنَانٍ الْعَوَقِيُّ , قَالا : نَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ طَهْمَانَ , بِإِسْنَادِهِ نَحْوَهُ ، قَالَ النَّيْسَابُورِيُّ : قُلْتُ لِمُحَمَّدِ بْنِ يَحْيَى : إِبْرَاهِيمُ بْنُ طَهْمَانَ يُحْتَجُّ بِحَدِيثِهِ ؟ ، قَالَ : لا ، نَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ مُحَمَّدٍ الصَّفَّارُ , نَا عَبَّاسُ بْنُ مُحَمَّدٍ , نَا أَبُو إِسْحَاقَ الطَّالْقَانِيُّ , قَالَ : سَمِعْتُ ابْنَ الْمُبَارَكِ , يَقُولُ : كَانَ إِبْرَاهِيمُ بْنُ طَهْمَانَ ثَبْتًا فِي الْحَدِيثِ

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Musulmon kishini oʻldirish uch xislatdan boshqasida halol boʻlmaydi: turmush koʻrgan zinokor — u toshboʻron qilinadi; qasddan odam oʻldirgan kishi — u uchun oʻldiriladi; Islomdan chiqib, Alloh va Uning Rasuliga qarshi urush qilgan kishi — u oʻldiriladi yoki dorga osiladi yoki yerdan surgun qilinadi», dedilar. Abu Bakr an-Naysoburiy, Muhammad ibn Yahyodan, u Abu Huzayfa va Muhammad ibn Sinon al-Avaqiydan, ikkovi Ibrohim ibn Tahmondan oʻz isnodi bilan shunga oʻxshashini rivoyat qildilar. Naysoburiy aytdi: Men Muhammad ibn Yahyoga: «Ibrohim ibn Tahmonning hadisi bilan hujjat keltiriladimi?» dedim. U: «Yoʻq», dedi. Abu Ishoq at-Toloqoniy aytdi: Men Ibn Muborakning: «Ibrohim ibn Tahmon hadisda sobit edi», deganini eshitdim.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Мусулмон кишини ўлдириш уч хислатдан бошқасида ҳалол бўлмайди: турмуш кўрган зинокор — у тошбўрон қилинади; қасддан одам ўлдирган киши — у учун ўлдирилади; Исломдан чиқиб, Аллоҳ ва Унинг Расулига қарши уруш қилган киши — у ўлдирилади ёки дорга осилади ёки ердан сургун қилинади», дедилар. Абу Бакр ан-Найсобурий, Муҳаммад ибн Яҳёдан, у Абу Ҳузайфа ва Муҳаммад ибн Синон ал-Авақийдан, иккови Иброҳим ибн Таҳмондан ўз исноди билан шунга ўхшашини ривоят қилдилар. Найсобурий айтди: Мен Муҳаммад ибн Яҳёга: «Иброҳим ибн Таҳмоннинг ҳадиси билан ҳужжат келтириладими?» дедим. У: «Йўқ», деди. Абу Ишоқ ат-Толоқоний айтди: Мен Ибн Муборакнинг: «Иброҳим ибн Таҳмон ҳадисда собит эди», деганини эшитдим.

نَا أَبُو عَلِيٍّ الْمَالِكِيُّ مُحَمَّدُ بْنُ سُلَيْمَانَ بْنِ عَلِيٍّ ، نَا أَبُو مُوسَى ، نَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ مَهْدِيٍّ , عَنْ سُفْيَانَ , عَنِ الأَعْمَشِ ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مُرَّةَ , عَنْ مَسْرُوقٍ , عَنْ عَبْدِ اللَّهِ , عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ , قَالَ : " وَالَّذِي لا إِلَهَ غَيْرُهُ ، لا يَحِلُّ دَمُ رَجُلٍ مُسْلِمٍ يَشْهَدُ أَنْ لا إِلَهَ إِلا اللَّهُ وَأَنِّي رَسُولُ اللَّهِ ، إِلا ثَلاثَةَ نَفَرٍ : التَّارِكُ لِلإِسْلامِ الْمُفَارِقُ لِلْجَمَاعَةِ , وَالثَّيِّبُ الزَّانِي , وَالنَّفْسُ بِالنَّفْسِ " ، قَالَ الأَعْمَشُ : فَحَدَّثْتُ بِهِ إِبْرَاهِيمَ فَحَدَّثَنِي عَنِ الأَسْوَدِ , عَنْ عَائِشَةَ بِمِثْلِهِ

Abdulloh ibn Masʼud (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ: «Undan oʻzga iloh yoʻq Zotga qasamki, Allohdan oʻzga iloh yoʻq va men Allohning elchisi ekanligimga guvohlik beradigan musulmon kishining qoni uch toifadan boshqasida halol boʻlmaydi: Islomni tark etib, jamoatdan ajralib chiqqan kishi, zino qilgan turmush koʻrgan kishi va jonga jon», dedilar. Aʼmash aytdi: Men buni Ibrohimga aytib berdim, u menga al-Asvaddan, u Oishadan xuddi shunga oʻxshashini rivoyat qildi.Абдуллоҳ ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ: «Ундан ўзга илоҳ йўқ Зотга қасамки, Аллоҳдан ўзга илоҳ йўқ ва мен Аллоҳнинг элчиси эканлигимга гувоҳлик берадиган мусулмон кишининг қони уч тоифадан бошқасида ҳалол бўлмайди: Исломни тарк этиб, жамоатдан ажралиб чиққан киши, зино қилган турмуш кўрган киши ва жонга жон», дедилар. Аъмаш айтди: Мен буни Иброҳимга айтиб бердим, у менга ал-Асваддан, у Оишадан худди шунга ўхшашини ривоят қилди.

نَا مُحَمَّدُ بْنُ مَخْلَدٍ ، نَا جَعْفَرُ بْنُ أَبِي عُثْمَانَ الطَّيَالِسِيُّ , نَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ عَرْعَرَةَ , نَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ مَهْدِيٍّ , نَا سُفْيَانُ , عَنِ الأَعْمَشِ ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مُرَّةَ , عَنْ مَسْرُوقٍ , عَنْ عَبْدِ اللَّهِ , عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، قَالَ : " لا يَحِلُّ دَمُ امْرِئٍ مُسْلِمٍ " ، قَالَ الأَعْمَشُ : فَذَكَرْتُهُ لإِبْرَاهِيمَ , فَقَالَ : حَدَّثَنِيهِ الأَسْوَدُ, عَنْ عَائِشَةَ ، قَالَ : وَنا عَبْدُ الرَّحْمَنِ , نَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ طَهْمَانَ , عَنْ مَنْصُورٍ , عَنْ إِبْرَاهِيمَ , عَنْ أَبِي مَعْمَرٍ , عَنْ مَسْرُوقٍ , عَنْ عَائِشَةَ , عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مثل حَدِيثِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مُرَّةَ الأَوَّلِ . قَالَ عَبْدُ الرَّحْمَنِ : أَسْنَدَ هَذَيْنِ الْحَدِيثَيْنِ جَمِيعًا حَدِيثُ مَسْرُوقٍ , عَنْ عَبْدِ اللَّهِ , وَحَدِيثُ إِبْرَاهِيمَ , عَنِ الأَسْوَدِ

Abdulloh (ibn Masʼud roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ: «Musulmon kishining qoni halol boʻlmaydi», dedilar. Aʼmash aytdi: Men buni Ibrohimga zikr qildim, u: «Buni menga al-Asvad Oishadan rivoyat qilgan», dedi. Rovyi aytdi: Bizga Abdurrahmon ham aytdi: Bizga Ibrohim ibn Tahmon Mansurdan, u Ibrohimdan, u Abu Maʼmardan, u Masruqdan, u Oishadan, u Nabiy ﷺdan Abdulloh ibn Murraning birinchi hadisi kabi rivoyat qildi. Abdurrahmon aytdi: Bu ikki hadisning ikkalasini ham Masruqning Abdullohdan rivoyati va Ibrohimning al-Asvaddan rivoyati musnad qildi.Абдуллоҳ (ибн Масъуд розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ: «Мусулмон кишининг қони ҳалол бўлмайди», дедилар. Аъмаш айтди: Мен буни Иброҳимга зикр қилдим, у: «Буни менга ал-Асвад Оишадан ривоят қилган», деди. Ровйи айтди: Бизга Абдурраҳмон ҳам айтди: Бизга Иброҳим ибн Таҳмон Мансурдан, у Иброҳимдан, у Абу Маъмардан, у Масруқдан, у Оишадан, у Набий ﷺдан Абдуллоҳ ибн Мурранинг биринчи ҳадиси каби ривоят қилди. Абдурраҳмон айтди: Бу икки ҳадиснинг иккаласини ҳам Масруқнинг Абдуллоҳдан ривояти ва Иброҳимнинг ал-Асваддан ривояти муснад қилди.

نَا أَبُو عَلِيٍّ الْمَالِكِيُّ ، نَا أَبُو مُوسَى ، نَا أَبُو عَامِرٍ ، نَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ طَهْمَانَ , عَنْ مَنْصُورٍ , عَنْ إِبْرَاهِيمَ , عَنْ أَبِي مَعْمَرٍ ، عَنْ مَسْرُوقٍ , عَنْ عَائِشَةَ , قَالَتْ : " لا يَحِلُّ دَمُ امْرِئٍ مُسْلِمٍ مِنْ هَذِهِ الأُمَّةِ ، إِلا بِإِحْدَى ثَلاثٍ : رَجُلٌ قَتَلَ فَيُقْتَلُ بِهِ , وَالثَّيِّبُ الزَّانِي , وَالْمُفَارِقُ لِلْجَمَاعَةِ , أَوْ قَالَ : الْخَارِجُ مِنَ الْجَمَاعَةِ " ، مَوْقُوفٌ . نَا ابْنُ الْجُنَيْدِ نَا يُوسُفُ , نَا جَرِيرٌ . ح وَنا ابْنُ مَخْلَدٍ , نَا مُوسَى بْنُ إِسْحَاقَ , نَا أَبُو بَكْرٍ , نَا جَرِيرٌ , عَنْ مَنْصُورٍ , عَنْ إِبْرَاهِيمَ , عَنْ أَبِي مَعْمَرٍ , عَنْ مَسْرُوقٍ , عَنْ عَائِشَةَ نَحْوَهُ , مَوْقُوفٌ

Oisha (roziyallohu anho) aytdi: Bu ummatdan boʻlgan musulmon kishining qoni uchtadan birisiz halol boʻlmaydi: odam oʻldirgan kishi — u uchun oʻldiriladi, turmush koʻrgan zinokor va jamoatdan ajralgan kishi — yoki: jamoatdan chiqqan kishi, dedi. Bu mavqufdir. Jarir ham Mansurdan, u Ibrohimdan, u Abu Maʼmardan, u Masruqdan, u Oishadan shunga oʻxshashini mavquf holida rivoyat qildi.Оиша (розияллоҳу анҳо) айтди: Бу умматдан бўлган мусулмон кишининг қони учтадан бирисиз ҳалол бўлмайди: одам ўлдирган киши — у учун ўлдирилади, турмуш кўрган зинокор ва жамоатдан ажралган киши — ёки: жамоатдан чиққан киши, деди. Бу мавқуфдир. Жарир ҳам Мансурдан, у Иброҳимдан, у Абу Маъмардан, у Масруқдан, у Оишадан шунга ўхшашини мавқуф ҳолида ривоят қилди.

نَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ الْعَزِيزِ ، نَا دَاوُدُ بْنُ رُشَيْدٍ , نَا مُحَمَّدُ بْنُ رَبِيعَةَ . ح وَنا إِبْرَاهِيمُ بْنُ حَمَّادٍ , نَا الْحَسَنُ بْنُ عَرَفَةَ , نَا مُحَمَّدُ بْنُ رَبِيعَةَ , عَنْ يَزِيدَ بْنِ زِيَادٍ الشَّامِيِّ , عَنِ الزُّهْرِيِّ ، عَنْ عُرْوَةَ , عَنْ عَائِشَةَ , رَضِيَ اللَّهُ عَنْهَا , قَالَتْ : قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " ادْرَءُوا الْحُدُودَ مَا اسْتَطَعْتُمْ عَنِ الْمُسْلِمِينَ , فَإِنْ وَجَدْتُمْ لِلْمُسْلِمِ مَخْرَجًا فَخَلُّوا سَبِيلَهُ , فَإِنَّ الإِمَامَ لأَنْ يُخْطِئَ فِي الْعَفْوِ , خَيْرٌ لَهُ مِنْ أَنْ يُخْطِئَ فِي الْعُقُوبَةِ "

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Musulmonlardan hadlarni imkoningiz boricha daf qilinglar. Agar musulmon uchun bir chiqish yoʻlini topsangiz, uni qoʻyib yuboringlar. Chunki imomning avf qilishda xato qilishi, jazolashda xato qilishidan koʻra unga yaxshiroqdir», dedilar.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Мусулмонлардан ҳадларни имконингиз борича даф қилинглар. Агар мусулмон учун бир чиқиш йўлини топсангиз, уни қўйиб юборинглар. Чунки имомнинг авф қилишда хато қилиши, жазолашда хато қилишидан кўра унга яхшироқдир», дедилар.

نَا مُحَمَّدُ بْنُ الْقَاسِمِ بْنِ زَكَرِيَّا ، نَا أَبُو كُرَيْبٍ ، نَا مُعَاوِيَةُ بْنُ هِشَامٍ , عَنْ مُخْتَارٍ التَّمَّارِ , عَنْ أَبِي مَطَرٍ ، عَنْ عَلِيٍّ , قَالَ : سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، يَقُولُ : " ادْرَءُوا الْحُدُودَ "

Ali (roziyallohu anhu) aytdi: Men Rasululloh ﷺning: «Hadlarni daf qilinglar», deganlarini eshitdim.Али (розияллоҳу анҳу) айтди: Мен Расулуллоҳ ﷺнинг: «Ҳадларни даф қилинглар», деганларини эшитдим.

نَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ غَيْلانَ ، نَا أَبُو هِشَامٍ الرِّفَاعِيُّ ، نَا عَبْدُ السَّلامِ بْنُ حَرْبٍ , نَا إِسْحَاقُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي فَرْوَةَ , عَنْ عَمْرِو بْنِ شُعَيْبٍ , عَنْ أَبِيهِ , أَنَّ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ مَسْعُودٍ ، وَمُعَاذَ بْنَ جَبَلٍ , وَعُقْبَةَ بْنَ عَامِرٍ الْجُهَنِيَّ , قَالُوا : " إِذَا اشْتَبَهَ عَلَيْكَ الْحَدُّ فَادْرَأْهُ مَا اسْتَطَعْتَ "

Amr ibn Shuayb otasidan rivoyat qiladi: Abdulloh ibn Masʼud, Muoz ibn Jabal va Uqba ibn Omir al-Juhaniy (roziyallohu anhum): «Had senga shubhali boʻlsa, uni imkoning boricha daf qil», dedilar.Амр ибн Шуайб отасидан ривоят қилади: Абдуллоҳ ибн Масъуд, Муоз ибн Жабал ва Уқба ибн Омир ал-Жуҳаний (розияллоҳу анҳум): «Ҳад сенга шубҳали бўлса, уни имконинг борича даф қил», дедилар.

نَا ابْنُ غَيْلانَ ، نَا أَبُو هِشَامٍ ، نَا عَبْدُ السَّلامِ , عَنْ هِشَامٍ , عَنِ الْحَسَنِ , عَنْ سَلَمَةَ بْنِ الْمُحَبِّقِ , " أَنّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، رُفِعَ إِلَيْهِ رَجُلٌ وَقَعَ عَلَى جَارِيَةِ امْرَأَتِهِ ، فَلَمْ يَحُدَّهُ "

Salama ibn al-Muhabbiq (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺning huzurlariga xotinining choʻrisiga qoʻshilgan bir kishining ishi keltirildi. U zot unga had belgilamadilar.Салама ибн ал-Муҳаббиқ (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺнинг ҳузурларига хотинининг чўрисига қўшилган бир кишининг иши келтирилди. У зот унга ҳад белгиламадилар.

نَا أَحْمَدُ بْنُ عِيسَى الْخَوَّاصُ , نَا عَبَّاسٌ التَّرْقُفِيُّ , نَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُبَارَكِ الْبَصْرِيُّ , نَا صَدَقَةُ بْنُ خَالِدٍ , حَدَّثَنِي مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ النَّصْرِيُّ , عَنْ زُفَرَ بْنِ وَثِيمَةَ , عَنْ حَكِيمِ بْنِ حِزَامٍ , قَالَ : " نَهَى رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَنْ يُسْتَقَادَ فِي الْمَسْجِدِ , أَوْ تُقَامَ فِيهِ الْحُدُودُ , أَوْ يُنْشَدَ فِيهِ الشِّعْرُ "

Hakim ibn Hizom (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ masjidda qasos olinishidan yoki unda hadlar ado etilishidan yoki unda sheʼr oʻqilishidan qaytardilar.Ҳаким ибн Ҳизом (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ масжидда қасос олинишидан ёки унда ҳадлар адо этилишидан ёки унда шеър ўқилишидан қайтардилар.

نَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ الْعَزِيزِ ، نَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ عُمَرَ , نَا عُمَرُ بْنُ عَلِيٍّ , نَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْمُهَاجِرِ , سَمِعْتُهُ يُحَدِّثُ ، عَنْ زُفَرَ بْنِ وَثِيمَةَ بْنِ مَالِكِ بْنِ الْحَدَثَانِ , عَنْ حَكِيمِ بْنِ حِزَامٍ , قَالَ : " نَهَى رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، أَنْ يُسْتَقَادَ فِي الْمَسْجِدِ ، أَوْ تُقَامَ فِيهِ الْحُدُودُ "

Hakim ibn Hizom (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ masjidda qasos olinishidan yoki unda hadlar ado etilishidan qaytardilar.Ҳаким ибн Ҳизом (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ масжидда қасос олинишидан ёки унда ҳадлар адо этилишидан қайтардилар.

نَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ جَعْفَرِ بْنِ خُشَيْشٍ ، نَا سَلْمُ بْنُ جُنَادَةَ , نَا وَكِيعٌ , نَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ الشُّعَيْثِيُّ , عَنِ الْعَبَّاسِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ الْمَكِّيِّ , عَنْ حَكِيمِ بْنِ حِزَامٍ , قَالَ : قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " لا تُقَامُ الْحُدُودُ فِي الْمَسَاجِدِ ، وَلا يُسْتَقَادُ فِيهَا "

Hakim ibn Hizom (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Masjidlarda hadlar joriy qilinmaydi va ularda qasos olinmaydi», dedilar.Ҳаким ибн Ҳизом (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Масжидларда ҳадлар жорий қилинмайди ва уларда қасос олинмайди», дедилар.

نَا مُحَمَّدُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ الْفَارِسِيُّ , نَا إِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ , نَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ , عَنْ مَعْمَرٍ , عَنْ عَمْرِو بْنِ دِينَارٍ ، أَوِ ابْنِ أَبِي نَجِيحٍ , أَوْ كِلاهُمَا , عَنْ مُجَاهِدٍ , عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ , قَالَ : " كَانَ فِي بَنِي إِسْرَائِيلَ الْقِصَاصُ ، وَلَمْ يَكُنْ فِيهِمُ الدِّيَةُ , فَقَالَ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ لِهَذِهِ الأُمَّةِ : ‏ كُتِبَ عَلَيْكُمُ الْقِصَاصُ فِي الْقَتْلَى ، ‏ فَمَنْ عُفِيَ لَهُ مِنْ أَخِيهِ شَيْءٌ , قَالَ : وَالْعَفْوُ أَنْ يَقْبَلَ فِي الْعَمْدِ الدِّيَةَ , ‏ فَاتِّبَاعٌ بِالْمَعْرُوفِ يُتْبَعُ الطَّالِبُ بِالْمَعْرُوفِ , وَيُؤَدِّي إِلَيْهِ الْمَطْلُوبُ بِإِحْسَانٍ ‏ ذَلِكَ تَخْفِيفٌ مِنْ رَبِّكُمْ وَرَحْمَةٌ مِمَّا كُتِبَ عَلَى مَنْ كَانَ قَبْلَكُمْ " ، قَالَ عَبْدُ الرَّزَّاقِ : وأنا بِهِ ابْنُ عُيَيْنَةَ , عَنْ عَمْرِو بْنِ دِينَارٍ , عَنْ مُجَاهِدٍ , عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) aytdi: Bani Isroilda qasos bor edi, ularda diyat yoʻq edi. Alloh azza va jalla bu ummatga: «Sizlarga oʻldirilganlar haqida qasos farz qilindi», «Bas, kimga oʻz birodari tomonidan bir narsa afv etilsa», dedi. U aytdi: Afv — qasddan oʻldirishda diyatni qabul qilishdir. «Bas, yaxshilik bilan ergashmoq» — talab qiluvchi yaxshilik bilan talab qiladi, «va unga chiroyli suratda ado etmoq» — zimmasida haq boʻlgan kishi unga chiroyli tarzda ado etadi. «Bu Rabbingiz tomonidan boʻlgan yengillik va rahmatdir» — sizlardan oldin oʻtganlarga yozib qoʻyilgan narsadan. Abdurrazzoq aytdi: Buni menga Ibn Uyayna ham Amr ibn Dinordan, u Mujohiddan, u Ibn Abbosdan xabar berdi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) айтди: Бани Исроилда қасос бор эди, уларда дият йўқ эди. Аллоҳ азза ва жалла бу умматга: «Сизларга ўлдирилганлар ҳақида қасос фарз қилинди», «Бас, кимга ўз биродари томонидан бир нарса афв этилса», деди. У айтди: Афв — қасддан ўлдиришда диятни қабул қилишдир. «Бас, яхшилик билан эргашмоқ» — талаб қилувчи яхшилик билан талаб қилади, «ва унга чиройли суратда адо этмоқ» — зиммасида ҳақ бўлган киши унга чиройли тарзда адо этади. «Бу Раббингиз томонидан бўлган енгиллик ва раҳматдир» — сизлардан олдин ўтганларга ёзиб қўйилган нарсадан. Абдурраззоқ айтди: Буни менга Ибн Уяйна ҳам Амр ибн Динордан, у Мужоҳиддан, у Ибн Аббосдан хабар берди.

حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ جَعْفَرِ بْنِ قَرِينٍ ، نَا فَهْدُ بْنُ سُلَيْمَانَ , نَا مُوسَى بْنُ دَاوُدَ , نَا سُفْيَانُ الثَّوْرِيُّ , عَنْ عَمْرِو بْنِ دِينَارٍ , عَنْ مُجَاهِدٍ , عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ , قَالَ : قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " لَيْسَ عَلَى الْعَبْدِ الآبِقِ إِذَا سَرَقَ قَطْعٌ , وَلا عَلَى الذِّمِّيِّ " ، لَمْ يَرْفَعْهُ غَيْرُ فَهْدٍ , وَالصَّوَابُ مَوْقُوفٌ

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Qochoq qul oʻgʻirlik qilsa, unga qoʻl kesish yoʻq, zimmiyga ham yoʻq», dedilar. Uni Fahddan boshqa hech kim marfuʼ qilmadi, toʻgʻrisi esa mavqufdir.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Қочоқ қул ўғирлик қилса, унга қўл кесиш йўқ, зиммийга ҳам йўқ», дедилар. Уни Фаҳддан бошқа ҳеч ким марфуъ қилмади, тўғриси эса мавқуфдир.

نَا مُحَمَّدُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ الْفَارِسِيُّ , نَا إِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ , أنا عَبْدُ الرَّزَّاقِ , عَنِ الثَّوْرِيِّ ، وَمَعْمَرٍ ، عَنْ عَمْرِو بْنِ دِينَارٍ , عَنْ مُجَاهِدٍ , عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ , أَنَّهُ كَانَ يَقُولُ : " لا نَرَى عَلَى عَبْدٍ آبِقٍ يَسْرِقُ قَطْعًا "

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) shunday der edi: Oʻgʻirlik qilgan qochoq qulga qoʻl kesish bor deb koʻrmaymiz.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) шундай дер эди: Ўғирлик қилган қочоқ қулга қўл кесиш бор деб кўрмаймиз.

نَا مُحَمَّدُ بْنُ مَخْلَدٍ ، نَا أَحْمَدُ بْنُ مَنْصُورٍ زَاجٌ , نَا إِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ قَاضِي خُوَارَزْمَ , نَا ابْنُ جُرَيْجٍ , أَخْبَرَنِي عَمْرُو بْنُ دِينَارٍ , عَنْ مُجَاهِدٍ , عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ , أَنَّهُ " كَانَ لا يَرَى عَلَى الْعَبْدِ حَدًّا , وَلا عَلَى أَهْلِ الأَرْضِ الْيَهُودِيِّ وَالنَّصَارَى حَدًّا "

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) qulga had bor deb ham, yer ahli boʻlgan yahudiy va nasoroga had bor deb ham koʻrmas edi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) қулга ҳад бор деб ҳам, ер аҳли бўлган яҳудий ва насорога ҳад бор деб ҳам кўрмас эди.

نَا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ الْمَطِيرِيُّ ، مِنْ كِتَابِهِ , نَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ النُّعْمَانِ , نَا عَاصِمٌ , أنا ابْنُ جُرَيْجٍ , عَنْ عَمْرِو بْنِ دِينَارٍ , عَنْ مُجَاهِدٍ , عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ , قَالَ : قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " لَيْسَ عَلَى الْعَبْدِ وَلا عَلَى أَهْلِ الْكِتَابِ حُدُودٌ " ، الَّذِي قَبْلَهُ مَوْقُوفٌ أَصَحُّ مِنْ هَذَا , وَاللَّهُ أَعْلَمُ

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Qulga ham, kitob ahliga ham hadlar yoʻq», dedilar. Bundan oldingi mavquf rivoyat bundan sahihroqdir, Alloh bilguvchiroqdir.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Қулга ҳам, китоб аҳлига ҳам ҳадлар йўқ», дедилар. Бундан олдинги мавқуф ривоят бундан саҳиҳроқдир, Аллоҳ билгувчироқдир.

نَا مُحَمَّدُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ الْفَارِسِيُّ , نَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدَةَ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ الْمِصِّيصِيُّ بِكَفْرِيتَا , نَا عَامِرُ بْنُ سَيَّارٍ , نَا سُلَيْمَانُ بْنُ أَرْقَمَ , عَنِ الزُّهْرِيِّ ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ الْمُسَيِّبِ , عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ , قَالَ : قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " لا قَوَدَ إِلا بِالسَّيْفِ " ، سُلَيْمَانُ بْنُ أَرْقَمَ مَتْرُوكٌ

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Qasos faqat qilich bilandir», dedilar. Sulaymon ibn Arqam matrukdir.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Қасос фақат қилич биландир», дедилар. Сулаймон ибн Арқам матрукдир.

نَا عُثْمَانُ بْنُ أَحْمَدَ بْنِ يَزِيدَ ، نَا إِسْحَاقُ بْنُ سِنِينَ , نَا خَالِدُ بْنُ مِرْدَاسٍ , نَا مُعَلَّى بْنُ هِلالٍ , عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ ، عَنْ أَبِي عَاصِمِ بْنِ ضَمْرَةَ , عَنْ عَلِيٍّ عَلَيْهِ السَّلامُ , قَالَ : قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " لا قَوَدَ إِلا بِحَدِيدَةٍ , وَلا قَوَدَ فِي النَّفْسِ وَغَيْرِهَا إِلا بِحَدِيدَةٍ " ، مُعَلَّى بْنُ هِلالٍ مَتْرُوكٌ

Ali (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Qasos faqat temir bilandir; jonda ham, undan boshqasida ham qasos faqat temir bilandir», dedilar. Muallo ibn Hilol matrukdir.Али (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Қасос фақат темир биландир; жонда ҳам, ундан бошқасида ҳам қасос фақат темир биландир», дедилар. Муалло ибн Ҳилол матрукдир.

نَا مُحَمَّدُ بْنُ أَسَدٍ ، نَا أَبُو الأَحْوَصِ الْقَاضِي ، نَا نُعَيْمُ بْنُ حَمَّادٍ , نَا بَقِيَّةُ , عَنْ أَبِي مُعَاذٍ ، عَنِ الزُّهْرِيِّ ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ الْمُسَيِّبِ , عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ , قَالَ : قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " لا قَوَدَ إِلا بِالسَّيْفِ "

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Qasos faqat qilich bilandir», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Қасос фақат қилич биландир», дедилар.

نَا عُثْمَانُ بْنُ أَحْمَدَ الدَّقَّاقُ , نَا أَيُّوبُ بْنُ سُلَيْمَانَ الصُّغْدِيُّ , نَا الْمُسَيِّبُ بْنُ وَاضِحٍ , نَا بَقِيَّةُ , عَنْ أَبِي مُعَاذٍ ، عَنْ عَبْدِ الْكَرِيمِ بْنِ أَبِي الْمُخَارِقِ , عَنْ إِبْرَاهِيمَ , عَنْ عَلْقَمَةَ , عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَسْعُودٍ , أَنّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، قَالَ : " لا قَوَدَ إِلا بِسِلاحٍ " ، قَالَ : وَنا بَقِيَّةُ , عَنْ أَبِي مُعَاذٍ , عَنِ الزُّهْرِيِّ , عَنْ سَعِيدٍ , عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ مِثْلَهُ ، أَبُو مُعَاذٍ هُوَ : سُلَيْمَانُ بْنُ أَرْقَمَ هُوَ مَتْرُوكٌ

Abdulloh ibn Masʼud (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Qasos faqat qurol bilandir», dedilar. Rovyi aytdi: Baqiyya Abu Muozdan, u Zuhriydan, u Saʼiddan, u Abu Hurayradan xuddi shunga oʻxshashini rivoyat qildi. Abu Muoz — u Sulaymon ibn Arqamdir, u matrukdir.Абдуллоҳ ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Қасос фақат қурол биландир», дедилар. Ровйи айтди: Бақийя Абу Муоздан, у Зуҳрийдан, у Саъиддан, у Абу Ҳурайрадан худди шунга ўхшашини ривоят қилди. Абу Муоз — у Сулаймон ибн Арқамдир, у матрукдир.

نَا الْقَاضِي أَبُو طَاهِرٍ ، نَا أَبُو أَحْمَدَ ، نَا الْقَوَارِيرِيُّ ، نَا مُحَمَّدُ بْنُ حُمْرَانَ , عَنِ ابْنِ جُرَيْجٍ , عَنْ عَمْرِو بْنِ شُعَيْبٍ , عَنْ أَبِيهِ , عَنْ جَدِّهِ أَنَّ رَجُلا طَعَنَ رَجُلا بِقَرْنٍ فِي رُكْبَتِهِ , فَجَاءَ إِلَى النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، فَقَالَ : يَا رَسُولَ اللَّهِ ، " أَقِدْنِي , قَالَ : حَتَّى تَبْرَأَ , ثُمَّ جَاءَ إِلَيْهِ ، فَقَالَ : أَقِدْنِي , فَأَقَادَهُ , ثُمَّ جَاءَ إِلَيْهِ , فَقَالَ : يَا رَسُولَ اللَّهِ ، عَرَجْتُ , قَالَ : قَدْ نَهَيْتُكِ فَعَصَيْتَنِي ، فَأَبْعَدَكَ اللَّهُ وَبَطَلَ عَرَجُكَ " , ثُمَّ نَهَى رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، أَنْ يُقْتَصَّ مِنْ جُرْحٍ حَتَّى يَبْرَأَ صَاحِبُهُ "

Amr ibn Shuayb otasidan, u bobosidan rivoyat qiladi: Bir kishi boshqa bir kishini tizzasidan shox bilan sanchdi. U Nabiy ﷺ huzurlariga kelib: «Ey Allohning Rasuli, menga qasos oldirib bering», dedi. U zot: «Toki tuzalgin», dedilar. Soʻng u yana kelib: «Menga qasos oldirib bering», dedi va u zot unga qasos oldirib berdilar. Keyin u yana kelib: «Ey Allohning Rasuli, men oqsoq boʻlib qoldim», dedi. U zot: «Men seni qaytargan edim, sen menga itoat qilmading. Alloh seni yiroq qilsin, oqsoqliging ham behuda ketdi», dedilar. Soʻngra Rasululloh ﷺ jarohat egasi tuzalmagunicha jarohatdan qasos olinishidan qaytardilar.Амр ибн Шуайб отасидан, у бобосидан ривоят қилади: Бир киши бошқа бир кишини тиззасидан шох билан санчди. У Набий ﷺ ҳузурларига келиб: «Эй Аллоҳнинг Расули, менга қасос олдириб беринг», деди. У зот: «Токи тузалгин», дедилар. Сўнг у яна келиб: «Менга қасос олдириб беринг», деди ва у зот унга қасос олдириб бердилар. Кейин у яна келиб: «Эй Аллоҳнинг Расули, мен оқсоқ бўлиб қолдим», деди. У зот: «Мен сени қайтарган эдим, сен менга итоат қилмадинг. Аллоҳ сени йироқ қилсин, оқсоқлигинг ҳам беҳуда кетди», дедилар. Сўнгра Расулуллоҳ ﷺ жароҳат эгаси тузалмагунича жароҳатдан қасос олинишидан қайтардилар.

نَا مُحَمَّدُ بْنُ مَخْلَدٍ ، نَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ الْفَضْلِ , نَا يَعْقُوبُ بْنُ حُمَيْدٍ , نَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ الأُمَوِيُّ , عَنِ ابْنِ جُرَيْجٍ , وَعُثْمَانَ بْنِ الأَسْوَدِ , وَيَعْقُوبَ بْنِ عَطَاءٍ , عَنْ أَبِي الزُّبَيْرِ , عَنْ جَابِرٍ , أَنَّ رَجُلا جُرِحَ فَأَرَادَ أَنْ يَسْتَقِيدَ ، " فَنَهَى رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَنْ يُسْتَقَادَ مِنَ الْجَارِحِ حَتَّى يَبْرَأَ الْمَجْرُوحُ " ، ثنا عُثْمَانُ بْنُ أَحْمَدَ الدَّقَّاقُ وَ مُحَمَّدُ بْنُ الْعَبَّاسِ بْنِ نَجِيحٍ , قَالا : نَا أَحْمَدُ بْنُ عَلِيٍّ الْخَزَّازُ , نَا يَعْقُوبُ بْنُ حُمَيْد ٍ , بِهَذَا ، وَقَالَ : " أَنْ يُمْثَلَ مِنَ الْجَارِحِ "

Jobir (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Bir kishi jarohatlandi va qasos olishni istadi. Shunda Rasululloh ﷺ jarohatlangan kishi tuzalmagunicha jarohat yetkazgandan qasos olinishidan qaytardilar. Usmon ibn Ahmad ad-Daqqoq va Muhammad ibn Abbos ibn Najih Ahmad ibn Ali al-Xazzozdan, u Yaʼqub ibn Humayddan shuni rivoyat qildilar va: «jarohat yetkazgan kishidan oʻch olinishidan», dedilar.Жобир (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Бир киши жароҳатланди ва қасос олишни истади. Шунда Расулуллоҳ ﷺ жароҳатланган киши тузалмагунича жароҳат етказгандан қасос олинишидан қайтардилар. Усмон ибн Аҳмад ад-Даққоқ ва Муҳаммад ибн Аббос ибн Нажиҳ Аҳмад ибн Али ал-Хаззоздан, у Яъқуб ибн Ҳумайддан шуни ривоят қилдилар ва: «жароҳат етказган кишидан ўч олинишидан», дедилар.

نَا مُحَمَّدُ بْنُ أَحْمَدَ بْنِ الْحَسَنِ ، نَا مُحَمَّدُ بْنُ كَامِلٍ , نَا أَبُو بَكْرٍ ، وَعُثْمَانُ ابْنَا أَبِي شَيْبَةَ , قَالا : نَا ابْنُ عُلَيَّةَ , عَنْ أَيُّوبَ , عَنْ عَمْرِو بْنِ دِينَارٍ , عَنْ جَابِرٍ , " أَنَّ رَجُلا طَعَنَ رَجُلا بِقَرْنٍ فِي رُكْبَتِهِ , فَأَتَى النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَسْتَقِيدُ , فَقِيلَ لَهُ : حَتَّى تَبْرَأَ , فَأَبَى وَعَجَّلَ فَاسْتَقَادَ , قَالَ : فَعَنَتَتْ رِجْلُهُ وَبَرِئَتْ رِجْلُ الْمُسْتَقَادِ مِنْهُ , فَأَتَى النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ , فَقَالَ لَهُ : لَيْسَ لَكَ شَيْءٌ إِنَّكَ أَبِيتَ " ، قَالَ أَبُو أَحْمَدَ بْنُ عُبْدُوسَ : مَا جَاءَ بِهَذَا إِلا أَبُو بَكْرٍ , وَعُثْمَانُ . قَالَ الشَّيْخُ : أَخْطَأَ فِيهِ ابْنَا أَبِي شَيْبَةَ , وَخَالَفَهُمَا أَحْمَدُ بْنُ حَنْبَلٍ وَغَيْرُهُ , عَنِ ابْنِ عُلَيَّةَ , عَنْ أَيُّوبَ , عَنْ عَمْرٍو ، مُرْسَلا , وَكَذَلِكَ قَالَ أَصْحَابُ عَمْرِو بْنِ دِينَارٍ عَنْهُ , وَهُوَ الْمَحْفُوظُ مُرْسَلا . نَا مُحَمَّدُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ , نَا إِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ , أنا عَبْدُ الرَّزَّاقِ , عَنْ مَعْمَرٍ , عَنْ أَيُّوبَ , عَنْ عَمْرِو بْنِ دِينَارٍ , عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ طَلْحَةَ , عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ نَحْوَهُ

Jobir (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Bir kishi boshqa bir kishini tizzasidan shox bilan sanchdi. U qasos olish uchun Nabiy ﷺ huzurlariga keldi. Unga: «Toki tuzalgin», deyildi. U esa bosh tortdi va shoshildi, qasosini olib boʻldi. Rovyi aytdi: Soʻng uning oyogʻi mayib boʻldi, qasos olingan kishining oyogʻi esa tuzaldi. Shunda u Nabiy ﷺ huzurlariga keldi, u zot unga: «Senga hech narsa yoʻq, chunki sen bosh tortding», dedilar. Abu Ahmad ibn Abduus aytdi: Buni Abu Bakr va Usmondan boshqa hech kim keltirmagan. Shayx aytdi: Bunda Abu Shaybaning ikki oʻgʻli xato qilgan. Ahmad ibn Hanbal va boshqalar ularga muxolif boʻlib, Ibn Ulayyadan, u Ayyubdan, u Amrdan mursal qilib rivoyat qildilar. Amr ibn Dinorning ashoblari ham undan shunday deganlar; mahfuz boʻlgani mursaldir. Abdurrazzoq Maʼmardan, u Ayyubdan, u Amr ibn Dinordan, u Muhammad ibn Talhadan, u Nabiy ﷺdan shunga oʻxshashini rivoyat qildi.Жобир (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Бир киши бошқа бир кишини тиззасидан шох билан санчди. У қасос олиш учун Набий ﷺ ҳузурларига келди. Унга: «Токи тузалгин», дейилди. У эса бош тортди ва шошилди, қасосини олиб бўлди. Ровйи айтди: Сўнг унинг оёғи майиб бўлди, қасос олинган кишининг оёғи эса тузалди. Шунда у Набий ﷺ ҳузурларига келди, у зот унга: «Сенга ҳеч нарса йўқ, чунки сен бош тортдинг», дедилар. Абу Аҳмад ибн Абдуус айтди: Буни Абу Бакр ва Усмондан бошқа ҳеч ким келтирмаган. Шайх айтди: Бунда Абу Шайбанинг икки ўғли хато қилган. Аҳмад ибн Ҳанбал ва бошқалар уларга мухолиф бўлиб, Ибн Улайядан, у Айюбдан, у Амрдан мурсал қилиб ривоят қилдилар. Амр ибн Динорнинг ашоблари ҳам ундан шундай деганлар; маҳфуз бўлгани мурсалдир. Абдурраззоқ Маъмардан, у Айюбдан, у Амр ибн Динордан, у Муҳаммад ибн Талҳадан, у Набий ﷺдан шунга ўхшашини ривоят қилди.

نَا مُحَمَّدُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ الْفَارِسِيُّ , نَا إِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ بْنِ عَبَّادٍ , نَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ , عَنِ ابْنِ جُرَيْجٍ , أَخْبَرَنِي عَمْرُو بْنُ دِينَارٍ , عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ طَلْحَةَ بْنِ يَزِيدَ بْنِ رُكَانَةَ : أَخْبَرَهُمْ " أَنَّ رَجُلا طَعَنَ رَجُلا بِقَرْنٍ فِي رِجْلِهِ , فَجَاءَ إِلَى النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ , فَقَالَ : أَقِدْنِي , قَالَ : حَتَّى تَبْرَأَ , قَالَ : أَقِدْنِي , قَالَ : حَتَّى تَبْرَأَ , قَالَ : أَقِدْنِي , فَأَقَادَهُ , ثُمَّ عُرِجَ فَجَاءَ الْمُسْتَقِيدُ , فَقَالَ : حَقِّي , فَقَالَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : لا حَقَّ لَكَ "

Muhammad ibn Talha ibn Yazid ibn Rukona ularga xabar berdi: Bir kishi boshqa bir kishini oyogʻidan shox bilan sanchdi. U Nabiy ﷺ huzurlariga kelib: «Menga qasos oldirib bering», dedi. U zot: «Toki tuzalgin», dedilar. U: «Menga qasos oldirib bering», dedi. U zot: «Toki tuzalgin», dedilar. U yana: «Menga qasos oldirib bering», dedi. Shunda u zot unga qasos oldirib berdilar. Soʻng u oqsoq boʻlib qoldi va qasos olgan kishi kelib: «Mening haqqim», dedi. Nabiy ﷺ: «Senga hech qanday haq yoʻq», dedilar.Муҳаммад ибн Талҳа ибн Язид ибн Рукона уларга хабар берди: Бир киши бошқа бир кишини оёғидан шох билан санчди. У Набий ﷺ ҳузурларига келиб: «Менга қасос олдириб беринг», деди. У зот: «Токи тузалгин», дедилар. У: «Менга қасос олдириб беринг», деди. У зот: «Токи тузалгин», дедилар. У яна: «Менга қасос олдириб беринг», деди. Шунда у зот унга қасос олдириб бердилар. Сўнг у оқсоқ бўлиб қолди ва қасос олган киши келиб: «Менинг ҳаққим», деди. Набий ﷺ: «Сенга ҳеч қандай ҳақ йўқ», дедилар.

نَا مُحَمَّدُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ , نَا إِسْحَاقُ , أنا عَبْدُ الرَّزَّاقِ , عَنْ مَعْمَرٍ , عَنْ أَيُّوبَ , عَنْ عَمْرِو بْنِ دِينَارٍ , عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ طَلْحَةَ مِثْلَهُ . وَعَنْ مَعْمَرٍ , عَنْ أَيُّوبَ , عَنْ عَمْرِو بْنِ شُعَيْبٍ , قَالَ : قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " أَبْعَدَكَ اللَّهُ أَنْتَ عَجَّلْتَ "

Abdurrazzoq Maʼmardan, u Ayyubdan, u Amr ibn Dinordan, u Muhammad ibn Talhadan xuddi shuning oʻzini rivoyat qildi. Yana Maʼmardan, u Ayyubdan, u Amr ibn Shuaybdan rivoyat qiladi: Rasululloh ﷺ: «Alloh seni yiroq qilsin, sen shoshilding», dedilar.Абдурраззоқ Маъмардан, у Айюбдан, у Амр ибн Динордан, у Муҳаммад ибн Талҳадан худди шунинг ўзини ривоят қилди. Яна Маъмардан, у Айюбдан, у Амр ибн Шуайбдан ривоят қилади: Расулуллоҳ ﷺ: «Аллоҳ сени йироқ қилсин, сен шошилдинг», дедилар.

نَا أَبُو بَكْرٍ النَّيْسَابُورِيُّ ، نَا مُحَمَّدُ بْنُ إِسْحَاقَ , نَا أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدٍ الأَزْرَقُ , نَا مُحَمَّدُ بْنُ خَالِدٍ , نَا ابْنُ جُرَيْجٍ , عَنْ عَمْرِو بْنِ شُعَيْبٍ , عَنْ أَبِيهِ , عَنْ جَدِّهِ , قَالَ : " نَهَى النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بَعْدَ ذَلِكَ أَنْ يُقْتَصَّ مِنَ الْجِرَاحِ حَتَّى يَنْتَهِيَ "

Amr ibn Shuayb otasidan, u bobosidan rivoyat qiladi: Nabiy ﷺ shundan keyin jarohatlar bitmagunicha ulardan qasos olinishidan qaytardilar.Амр ибн Шуайб отасидан, у бобосидан ривоят қилади: Набий ﷺ шундан кейин жароҳатлар битмагунича улардан қасос олинишидан қайтардилар.

ثنا أَحْمَدُ بْنُ عِيسَى الْخَوَّاصُ , نَا أَحْمَدُ بْنُ الْهَيْثَمِ بْنِ خَالِدٍ , نَا هَانِئُ بْنُ يَحْيَى , نَا يَزِيدُ بْنُ عِيَاضٍ , عَنْ أَبِي الزُّبَيْرِ ، عَنْ جَابِرٍ , قَالَ : قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " يَسْتَأْنِي بِالْجِرَاحَاتِ سَنَةً " ، يَزِيدُ بْنُ عِيَاضٍ ، ضَعِيفٌ مَتْرُوكٌ

Jobir (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Jarohatlarda bir yil kutiladi», dedilar. Yazid ibn Iyoz zaif, matrukdir.Жобир (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Жароҳатларда бир йил кутилади», дедилар. Язид ибн Иёз заиф, матрукдир.

نَا أَحْمَدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مُحَمَّدٍ الْوَكِيلُ , نَا عَمْرُو بْنُ عَلِيٍّ , نَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ , نَا فُضَيْلُ بْنُ غَزْوَانَ , نَا ابْنُ أَبِي نُعْمٍ , نَا أَبُو هُرَيْرَةَ , قَالَ : قَالَ أَبُو الْقَاسِمِ نَبِيُّ التَّوْبَةِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ , قَالَ : " مَنْ قَذَفَ عَبْدَهُ بِحَدٍّ ، أُقِيمَ عَلَيْهِ يَوْمَ الْقِيَامَةِ ، إِلا أَنْ يَكُونَ كَذَلِكَ " ، نَا الشَّافِعِيُّ , نَا مُعَاذُ بْنُ الْمُثَنَّى , نَا مُسَدَّدٌ , نَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ , بِهَذَا . أَخْرَجَهُ الْبُخَارِيُّ , عَنْ مُسَدَّدٍ , عَنْ يَحْيَى , وَكُلُّهُمْ ثِقَاتٌ حُفَّاظٌ

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Abul-Qosim, tavba nabiysi ﷺ: «Kim oʻz quliga had talab qiladigan narsa bilan tuhmat qilsa, qiyomat kuni unga had joriy qilinadi, magar u shunday boʻlsa, bundan mustasno», dedilar. Ash-Shofeiy, Muoz ibn Musannodan, u Musaddaddan, u Yahyo ibn Saʼiddan shuni rivoyat qildi. Buni Buxoriy Musaddaddan, u Yahyodan chiqargan; ularning hammasi ishonchli hofizlardir.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Абул-Қосим, тавба набийси ﷺ: «Ким ўз қулига ҳад талаб қиладиган нарса билан туҳмат қилса, қиёмат куни унга ҳад жорий қилинади, магар у шундай бўлса, бундан мустасно», дедилар. Аш-Шофеий, Муоз ибн Мусаннодан, у Мусаддаддан, у Яҳё ибн Саъиддан шуни ривоят қилди. Буни Бухорий Мусаддаддан, у Яҳёдан чиқарган; уларнинг ҳаммаси ишончли ҳофизлардир.

نَا ابْنُ أَبِي الثَّلْجِ , نَا جَدِّي , نَا أَبُو الْجَوَّابِ ، نَا عَمَّارُ بْنُ رُزَيْقٍ , نَا فُضَيْلُ بْنُ غَزْوَانَ , عَنِ ابْنِ أَبِي نُعْمٍ , عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ، قَالَ : سَمِعْتُ أَبَا الْقَاسِمِ نَبِيَّ التَّوْبَةِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ , يَقُولُ : " مَنْ قَذَفَ عَبْدَهُ بِزِنًا ، ثُمَّ لَمْ يَتُبْ ، أُقِيمَ عَلَيْهِ الْحَدُّ يَوْمَ الْقِيَامَةِ "

Abu Hurayra (roziyallohu anhu) aytdi: Men Abul-Qosim, tavba nabiysi ﷺning: «Kim oʻz quliga zino bilan tuhmat qilsa, soʻng tavba qilmasa, qiyomat kuni unga had joriy qilinadi», deganlarini eshitdim.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу) айтди: Мен Абул-Қосим, тавба набийси ﷺнинг: «Ким ўз қулига зино билан туҳмат қилса, сўнг тавба қилмаса, қиёмат куни унга ҳад жорий қилинади», деганларини эшитдим.

نَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ بْنِ أَبِي سَعِيدٍ الْبَزَّارُ ، وَآخَرُونَ ، قَالُوا : نَا يَعْقُوبُ بْنُ يُوسُفَ الْقَزْوِينِيُّ , نَا مُحَمَّدُ بْنُ سَعِيدِ بْنِ سَابِقٍ , نَا عَمْرُو بْنُ أَبِي قَيْسٍ , عَنْ عُمَرَ بْنِ سَعِيدٍ , عَنْ يَزِيدَ بْنِ عِيَاضٍ , عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِي نُعْمٍ , عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ، قَالَ : حَدَّثَنِي أَبُو الْقَاسِمِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، " أَنّ الرَّجُلَ إِذَا قَذَفَ عَبْدَهُ وَهُوَ بَرِيءٌ مِمَّا يَقُولُ , جُلِدَ الْحَدَّ يَوْمَ الْقِيَامَةِ "

Abu Hurayra (roziyallohu anhu) aytdi: Menga Abul-Qosim ﷺ shuni aytdilarki, kishi oʻz quliga tuhmat qilsa, qul esa u aytayotgan narsadan pok boʻlsa, qiyomat kuni unga had uriladi.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу) айтди: Менга Абул-Қосим ﷺ шуни айтдиларки, киши ўз қулига туҳмат қилса, қул эса у айтаётган нарсадан пок бўлса, қиёмат куни унга ҳад урилади.

نَا عَلِيُّ بْنُ مُحَمَّدٍ الْمِصْرِيُّ , نَا أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِي مُوسَى , نَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ سَهْمٍ , نَا بَقِيَّةُ , عَنِ ابْنِ جُرَيْجٍ , عَنْ عَمْرِو بْنِ شُعَيْبٍ , عَنْ أَبِيهِ , عَنْ جَدِّهِ , قَالَ : قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " لا قَوَدَ فِي شَلَلٍ وَلا عَرَجٍ "

Amr ibn Shuayb otasidan, u bobosidan rivoyat qiladi: Rasululloh ﷺ: «Shollikda ham, oqsoqlikda ham qasos yoʻq», dedilar.Амр ибн Шуайб отасидан, у бобосидан ривоят қилади: Расулуллоҳ ﷺ: «Шолликда ҳам, оқсоқликда ҳам қасос йўқ», дедилар.

نَا مُحَمَّدُ بْنُ الْحُسَيْنِ بْنِ عَلِيٍّ الْيَقْطِينِيُّ , نَا رَجُلٌ , نَا عِيسَى بْنُ يُونُسَ الْفَاخُورِيُّ , نَا ضَمْرَةُ , عَنْ إِسْمَاعِيلَ بْنِ عَيَّاشٍ , عَنِ ابْنِ جُرَيْجٍ , عَنْ عَمْرِو بْنِ شُعَيْبٍ , عَنْ أَبِيهِ , عَنْ جَدِّهِ أَنّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ , قَالَ : " عَقْلُ الْمَرْأَةِ مثل عَقْلِ الرَّجُلِ ، حَتَّى تَبْلُغَ الثُّلُثَ مِنْ دِيَتِهَا "

Amr ibn Shuayb otasidan, u bobosidan rivoyat qiladi: Rasululloh ﷺ: «Ayolning diyati oʻz diyatining uchdan biriga yetguncha erkakning diyati kabidir», dedilar.Амр ибн Шуайб отасидан, у бобосидан ривоят қилади: Расулуллоҳ ﷺ: «Аёлнинг дияти ўз диятининг учдан бирига етгунча эркакнинг дияти кабидир», дедилар.

نَا حَمْزَةُ بْنُ الْقَاسِمِ ، نَا عَبَّاسٌ الدُّورِيُّ , وَنا مُحَمَّدُ بْنُ نُوحٍ الْجُنْدِيسَابُورِيُّ , وَمُحَمَّدُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ مَالِكٍ الأَسْكَافِيُّ , قَالا : نَا جَعْفَرُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ شَاكِرٍ الصَّائِغُ , قَالا : نَا يَحْيَى بْنُ يَعْلَى بْنِ الْحَارِثِ الْمُحَارِبِيُّ , نَا أَبِي , عَنْ غَيْلانَ بْنِ جَامِعٍ , عَنْ عَلْقَمَةَ بْنِ مَرْثَدٍ , عَنْ سُلَيْمَانَ بْنِ بُرَيْدَةَ , عَنْ أَبِيهِ , قَالَ : جَاءَ مَاعِزُ بْنُ مَالِكٍ إِلَى النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، فَقَالَ : يَا رَسُولَ اللَّهِ ، " طَهِّرْنِي , فَقَالَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : وَيْحَكَ ارْجِعْ فَاسْتَغْفِرِ اللَّهَ وَتُبْ إِلَيْهِ , قَالَ : فَرَجَعَ غَيْرَ بَعِيدٍ ثُمَّ جَاءَ , فَقَالَ : يَا رَسُولَ اللَّهِ ، طَهِّرْنِي , فَقَالَ لَهُ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مثل ذَلِكَ , حَتَّى إِذَا كَانَتِ الرَّابِعَةُ , قَالَ لَهُ : مِمَّا أُطَهِّرُكَ , قَالَ : مِنَ الزِّنَا , فَسَأَلَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَبِهِ جُنُونٌ ؟ ، فَأُخْبِرَ أَنَّهُ لَيْسَ بِمَجْنُونٍ , فَقَالَ : أَشَرِبَ خَمْرًا ؟ ، فَقَامَ رَجُلٌ فَاسْتَنْهَكَهُ فَلَمْ يَجِدْ مِنْهُ رِيحَ خَمْرٍ , فَقَالَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : أَثَيِّبٌ أَنْتَ ؟ ، قَالَ : نَعَمْ , فَأَمَرَ بِهِ فَرُجِمَ , فَكَانَ النَّاسُ فِيهِ فِرْقَتَيْنِ , تَقُولُ فِرْقَةٌ : لَقَدْ هَلَكَ مَاعِزٌ عَلَى أَسْوَأِ عَمَلِهِ , لَقَدْ أَحَاطَتْ بِهِ خَطِيئَتُهُ , وَقَائِلٌ يَقُولُ : أَتَوْبَةٌ أَفْضَلُ مِنْ تَوْبَةِ مَاعِزٍ أَنْ جَاءَ رَجُلٌ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَوَضَعَ يَدَهُ فِي يَدِهِ , فَقَالَ : اقْتُلْنِي بِالْحِجَارَةِ , قَالَ : فَلَبِثُوا عَلَى ذَلِكَ يَوْمَيْنِ أَوْ ثَلاثَةً , ثُمَّ جَاءَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَهُمْ جُلُوسٌ فَسَلَّمَ ثُمَّ جَلَسَ , ثُمَّ قَالَ : اسْتَغْفِرُوا لِمَاعِزِ بْنِ مَالِكٍ , فَقَالُوا : يَغْفِرُ اللَّهُ لِمَاعِزِ بْنِ مَالِكٍ , فَقَالَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : لَقَدْ تَابَ تَوْبَةً لَوْ قُسِمَتْ بَيْنَ أُمَّةٍ لَوَسِعَتْهَا , قَالَ : ثُمَّ جَاءَتْهُ امْرَأَةٌ مِنْ غَامِدٍ مِنَ الأَزْدِ , فَقَالَتْ : يَا رَسُولَ اللَّهِ ، طَهِّرْنِي , قَالَ : وَيْحَكِ ارْجِعِي فَاسْتَغْفِرِي اللَّهَ وَتُوبِي إِلَيْهِ , فَقَالَتْ : تُرِيدُ أَنْ تَرْدُدَنِي كَمَا رَدَدْتَ مَاعِزَ بْنَ مَالِكٍ ؟ قَالَ : وَمَا ذَاكَ , قَالَتْ : إِنَّهَا حُبْلَى مِنَ الزِّنَا , قَالَ : أَثَيِّبٌ أَنْتِ ؟ ، قَالَتْ : نَعَمْ , قَالَ : إِذًا لا نَرْجُمُكِ حَتَّى تَضَعِي مَا فِي بَطْنِكِ , قَالَ : فَكَفَلَهَا رَجُلٌ مِنَ الأَنْصَارِ حَتَّى وَضَعَتْ , فَأَتَى النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ , فَقَالَ : قَدْ وَضَعَتِ الْغَامِدِيَّةُ , فَقَالَ : إِذًا لا نَرْجُمُهَا وَنَدَعُ وَلَدَهَا صَغِيرًا لَيْسَ لَهُ مَنْ يُرْضِعُهُ , فَقَامَ رَجُلٌ مِنَ الأَنْصَارِ , فَقَالَ : إِلَيَّ رَضَاعُهُ يَا نَبِيَّ اللَّهِ , فَرَجَمَهَا "

Sulaymon ibn Burayda otasidan rivoyat qiladi: Moiz ibn Molik Nabiy ﷺ huzurlariga kelib: «Ey Allohning Rasuli, meni pokla», dedi. Nabiy ﷺ: «Voy senga, qaytib bor, Allohdan magʻfirat soʻra va Unga tavba qil», dedilar. Rovyi aytdi: U uzoq ketmay qaytib keldi va: «Ey Allohning Rasuli, meni pokla», dedi. Nabiy ﷺ unga shunga oʻxshash dedilar. Toʻrtinchisi boʻlganida u zot unga: «Men seni nimadan poklayman?» dedilar. U: «Zinodan», dedi. Shunda Nabiy ﷺ: «Unda jinnilik bormi?» deb soʻradilar. U zotga uning jinni emasligi xabar qilindi. U zot: «U xamr ichganmi?» dedilar. Bir kishi turib uni hidladi, ammo undan xamr hidini topmadi. Nabiy ﷺ: «Sen turmush koʻrganmisan?» dedilar. U: «Ha», dedi. Bas, u zot buyurdilar va u toshboʻron qilindi. Soʻng odamlar u haqida ikki firqaga boʻlindilar: bir firqa: «Moiz oʻzining eng yomon amali ustida halok boʻldi, gunohi uni oʻrab oldi», der edi; yana bir aytguvchi: «Moizning tavbasidan afzalroq tavba boʻlarmidi — bir kishi Rasululloh ﷺ huzurlariga kelib, qoʻlini u zotning qoʻllariga qoʻydi va: ‹Meni toshlar bilan oʻldiring›, dedi», der edi. Rovyi aytdi: Ular shu holda ikki yoki uch kun turdilar. Soʻng Nabiy ﷺ ular oʻtirgan holda kelib salom berdilar, keyin oʻtirdilar va: «Moiz ibn Molik uchun magʻfirat soʻranglar», dedilar. Ular: «Alloh Moiz ibn Molikni magʻfirat qilsin», dedilar. Shunda Nabiy ﷺ: «U shunday bir tavba qildiki, agar u bir ummat orasida boʻlinsa, ularga yetardi», dedilar. Rovyi aytdi: Soʻng u zotning huzurlariga Azddan boʻlgan Gʻomidlik bir ayol kelib: «Ey Allohning Rasuli, meni pokla», dedi. U zot: «Voy senga, qaytib bor, Allohdan magʻfirat soʻra va Unga tavba qil», dedilar. U: «Meni Moiz ibn Molikni qaytarganingizdek qaytarmoqchimisiz?» dedi. U zot: «Bu nima degani?» dedilar. U: «U zinodan homiladordir», dedi. U zot: «Sen turmush koʻrganmisan?» dedilar. U: «Ha», dedi. U zot: «Unda biz seni qorningdagini tugʻmaguningcha toshboʻron qilmaymiz», dedilar. Rovyi aytdi: Soʻng ansorlardan bir kishi uni tugʻguniga qadar oʻz zimmasiga oldi. Keyin u Nabiy ﷺ huzurlariga kelib: «Gʻomidlik ayol tugʻdi», dedi. U zot: «Unda biz uni toshboʻron qilib, chaqalogʻini emizadigan kishisi yoʻq holda kichkina tashlab qoʻymaymiz», dedilar. Shunda ansorlardan bir kishi turib: «Uni emizish mening zimmamga, ey Allohning Nabiysi», dedi. Bas, u zot uni toshboʻron qildilar.Сулаймон ибн Бурайда отасидан ривоят қилади: Моиз ибн Молик Набий ﷺ ҳузурларига келиб: «Эй Аллоҳнинг Расули, мени покла», деди. Набий ﷺ: «Вой сенга, қайтиб бор, Аллоҳдан мағфират сўра ва Унга тавба қил», дедилар. Ровйи айтди: У узоқ кетмай қайтиб келди ва: «Эй Аллоҳнинг Расули, мени покла», деди. Набий ﷺ унга шунга ўхшаш дедилар. Тўртинчиси бўлганида у зот унга: «Мен сени нимадан поклайман?» дедилар. У: «Зинодан», деди. Шунда Набий ﷺ: «Унда жиннилик борми?» деб сўрадилар. У зотга унинг жинни эмаслиги хабар қилинди. У зот: «У хамр ичганми?» дедилар. Бир киши туриб уни ҳидлади, аммо ундан хамр ҳидини топмади. Набий ﷺ: «Сен турмуш кўрганмисан?» дедилар. У: «Ҳа», деди. Бас, у зот буюрдилар ва у тошбўрон қилинди. Сўнг одамлар у ҳақида икки фирқага бўлиндилар: бир фирқа: «Моиз ўзининг энг ёмон амали устида ҳалок бўлди, гуноҳи уни ўраб олди», дер эди; яна бир айтгувчи: «Моизнинг тавбасидан афзалроқ тавба бўлармиди — бир киши Расулуллоҳ ﷺ ҳузурларига келиб, қўлини у зотнинг қўлларига қўйди ва: ‹Мени тошлар билан ўлдиринг›, деди», дер эди. Ровйи айтди: Улар шу ҳолда икки ёки уч кун турдилар. Сўнг Набий ﷺ улар ўтирган ҳолда келиб салом бердилар, кейин ўтирдилар ва: «Моиз ибн Молик учун мағфират сўранглар», дедилар. Улар: «Аллоҳ Моиз ибн Моликни мағфират қилсин», дедилар. Шунда Набий ﷺ: «У шундай бир тавба қилдики, агар у бир уммат орасида бўлинса, уларга етарди», дедилар. Ровйи айтди: Сўнг у зотнинг ҳузурларига Азддан бўлган Ғомидлик бир аёл келиб: «Эй Аллоҳнинг Расули, мени покла», деди. У зот: «Вой сенга, қайтиб бор, Аллоҳдан мағфират сўра ва Унга тавба қил», дедилар. У: «Мени Моиз ибн Моликни қайтарганингиздек қайтармоқчимисиз?» деди. У зот: «Бу нима дегани?» дедилар. У: «У зинодан ҳомиладордир», деди. У зот: «Сен турмуш кўрганмисан?» дедилар. У: «Ҳа», деди. У зот: «Унда биз сени қорнингдагини туғмагунингча тошбўрон қилмаймиз», дедилар. Ровйи айтди: Сўнг ансорлардан бир киши уни туғгунига қадар ўз зиммасига олди. Кейин у Набий ﷺ ҳузурларига келиб: «Ғомидлик аёл туғди», деди. У зот: «Унда биз уни тошбўрон қилиб, чақалоғини эмизадиган кишиси йўқ ҳолда кичкина ташлаб қўймаймиз», дедилар. Шунда ансорлардан бир киши туриб: «Уни эмизиш менинг зиммамга, эй Аллоҳнинг Набийси», деди. Бас, у зот уни тошбўрон қилдилар.

نَا مُحَمَّدُ بْنُ هَارُونَ بْنِ مَنَّاحٍ أَبُو حَامِدٍ ، نَا عُمَرُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ بْنِ مُجَالِدٍ , نَا مَعْمَرُ بْنُ سُلَيْمَانَ الرَّقِّيُّ , عَنِ الْحَجَّاجِ , عَنْ عَبْدِ الْجَبَّارِ بْنِ وَائِلٍ , عَنْ أَبِيهِ , قَالَ : " اسْتُكْرِهَتِ امْرَأَةٌ عَلَى عَهْدِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَدَرَأَ عَنْهَا الْحَدَّ ، وَأَقَامَهُ عَلَى الَّذِي أَصَابَهَا , وَلَمْ يُذْكَرْ أَنَّهُ جَعَلَ لَهَا مَهْرًا "

Voil ibn Hujr (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ davrida bir ayol zoʻrlandi. U zot ayoldan hadni soqit qildilar va uni oʻziga tajovuz qilgan kishiga qoʻlladilar. Roviy unga mahr belgilanganini zikr qilmadi.Воил ибн Ҳужр (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ даврида бир аёл зўрланди. У зот аёлдан ҳадни соқит қилдилар ва уни ўзига тажовуз қилган кишига қўлладилар. Ровий унга маҳр белгиланганини зикр қилмади.

نَا مُحَمَّدُ بْنُ هَارُونَ ، نَا خَالِدُ بْنُ يُوسُفَ , نَا حَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ , عَنْ عَمْرٍو , عَنْ طَاوُسٍ , أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، قَالَ : " مَنْ قَتَلَ " . ح وَنا مُحَمَّدُ بْنُ مَخْلَدٍ , نَا مُحَمَّدُ بْنُ سُلَيْمَانَ الْوَاسِطِيُّ , نَا عَمْرُو بْنُ عَوْنٍ , نَا حَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ , عَنْ عَمْرِو بْنِ دِينَارٍ , عَنْ طَاوُسٍ , عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ , قَالَ : قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " مَنْ قُتِلَ فِي عِمِّيَّا أَوْ رِمِّيَّا فَهُوَ خَطَأٌ وَدِيَتُهُ دِيَةُ خَطَإٍ , وَمَنْ قَتَلَ عَمْدًا فَهُوَ قَوَدُ يَدِهِ , مَنْ حَالَ دُونَهُ فَعَلَيْهِ لَعْنَةُ اللَّهِ وَالْمَلائِكَةِ وَالنَّاسِ أَجْمَعِينَ "

Tovusdan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Kim oʻldirsa», dedilar. Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Kim koʻr janjalda yoki otishmada oʻldirilsa, u xatodir va uning diyati xato diyatidir. Kim qasddan oʻldirsa, u oʻz qoʻlining qasosidir. Kim unga toʻsiq boʻlsa, unga Allohning, farishtalarning va barcha odamlarning laʼnati boʻlsin», dedilar.Товусдан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Ким ўлдирса», дедилар. Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Ким кўр жанжалда ёки отишмада ўлдирилса, у хатодир ва унинг дияти хато диятидир. Ким қасддан ўлдирса, у ўз қўлининг қасосидир. Ким унга тўсиқ бўлса, унга Аллоҳнинг, фаришталарнинг ва барча одамларнинг лаънати бўлсин», дедилар.

نَا مُحَمَّدُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ الْفَارِسِيُّ , نَا إِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ بْنِ عَبَّادٍ , نَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ , عَنِ الْحَسَنِ بْنِ عُمَارَةَ , عَنْ عَمْرِو بْنِ دِينَارٍ , عَنْ طَاوُسٍ , عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ , قَالَ : قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " مَنْ قُتِلَ فِي عِمِّيَّا رِمِّيَّا بِحَجَرٍ ، أَوْ ضَرْبًا بِعَصًا ، أَوْ سَوْطٍ فَعَقْلُهُ عَقْلُ الْخَطَأِ , وَمَنْ قَتَلَ اعْتِبَاطًا فَهُوَ قَوَدٌ لا يُحَالُ بَيْنَهُ وَبَيْنَ قَاتِلِهِ , فَمَنْ حَالَ بَيْنَهُ وَبَيْنَ قَاتِلِهِ ، فَعَلَيْهِ لَعْنَةُ اللَّهِ ، وَالْمَلائِكَةِ ، وَالنَّاسِ أَجْمَعِينَ , لا يُقْبَلُ مِنْهُ صَرْفٌ وَلا عَدْلٌ "

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Kim koʻr janjalda, otishmada tosh bilan yoki tayoq yoxud qamchi bilan urilib oʻldirilsa, uning diyati xato diyatidir. Kim sababsiz oʻldirsa, u qasosdir; u bilan qotili oʻrtasiga toʻsiq qoʻyilmaydi. Kim u bilan qotili oʻrtasiga toʻsiq boʻlsa, unga Allohning, farishtalarning va barcha odamlarning laʼnati boʻlsin; undan na fidya, na tovon qabul qilinadi», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Ким кўр жанжалда, отишмада тош билан ёки таёқ ёхуд қамчи билан урилиб ўлдирилса, унинг дияти хато диятидир. Ким сабабсиз ўлдирса, у қасосдир; у билан қотили ўртасига тўсиқ қўйилмайди. Ким у билан қотили ўртасига тўсиқ бўлса, унга Аллоҳнинг, фаришталарнинг ва барча одамларнинг лаънати бўлсин; ундан на фидя, на товон қабул қилинади», дедилар.

نَا يَحْيَى بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ صَاعِدٍ ، وَالْقَاضِي الْحُسَيْنُ بْنُ الْحُسَيْنِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ الأَنْطَاكِيُّ ، قَالا : نَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ مُنْقِذٍ الْخَوْلانِيُّ , نَا إِدْرِيسُ بْنُ يَحْيَى الْخَوْلانِيُّ , حَدَّثَنِي بَكْرُ بْنُ مُضَرٍ , حَدَّثَنِي حَمْزَةُ النَّصِيبِيُّ , عَنْ عَمْرِو بْنِ دِينَارٍ , حَدَّثَنِي طَاوُسٌ , عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ , عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، قَالَ : " مَنْ قُتِلَ فِي عِمِّيَّا رِمِّيَّا يَكُونُ بَيْنَهُمْ بِالْحِجَارَةِ ، أَوْ عَصًا ، فَهُوَ خَطَأٌ عَقْلُهُ عَقْلُ الْخَطَأِ , وَمَنْ قَتَلَ عَمْدًا فَهُوَ قَوَدُ يَدِهِ , مَنْ حَالَ دُونَهُ فَعَلَيْهِ لَعْنَةُ اللَّهِ وَالْمَلائِكَةِ ، وَالنَّاسِ أَجْمَعِينَ " ، زَادَ الْحُسَيْنُ : " لا يَقْبَلُ اللَّهُ مِنْهُ صَرْفًا وَلا عَدْلا " ، نَا أَبُو مُحَمَّدِ بْنُ صَاعِدٍ , نَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ الْمَلِكِ بْنِ زَنْجُوَيْهِ , نَا عُثْمَانُ بْنُ صَالِحٍ , أنا بَكْرُ بْنُ مُضَرٍ , عَنْ عَمْرِو بْنِ دِينَارٍ , حَدَّثَنِي طَاوُسٌ , عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ , عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مِثْلَهُ , وَلَمْ يَذْكُرْهُ حَمْزَةُ . قَالَ ابْنُ صَاعِدٍ : وَرَوَاهُ إِسْمَاعِيلُ بْنُ مُسْلِمٍ , وَسُلَيْمَانُ بْنُ كَثِيرٍ , عَن عَمْرِو بْنِ دِينَارٍ , عَنْ طَاوُسٍ , عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ: «Kim ular oʻrtasidagi koʻr janjalda, otishmada toshlar yoki tayoq bilan oʻldirilsa, u xatodir, uning diyati xato diyatidir. Kim qasddan oʻldirsa, u oʻz qoʻlining qasosidir. Kim unga toʻsiq boʻlsa, unga Allohning, farishtalarning va barcha odamlarning laʼnati boʻlsin», dedilar. Husayn ziyoda qildi: «Alloh undan na fidya, na tovon qabul qilmaydi». Usmon ibn Solih Bakr ibn Muzardan, u Amr ibn Dinordan, unga Tovus aytib bergan, u Abu Hurayradan, u Nabiy ﷺdan xuddi shuning oʻzini rivoyat qildi va unda Hamzani zikr qilmadi. Ibn Soid aytdi: Uni Ismoil ibn Muslim va Sulaymon ibn Kasir ham Amr ibn Dinordan, u Tovusdan, u Ibn Abbosdan rivoyat qilganlar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ: «Ким улар ўртасидаги кўр жанжалда, отишмада тошлар ёки таёқ билан ўлдирилса, у хатодир, унинг дияти хато диятидир. Ким қасддан ўлдирса, у ўз қўлининг қасосидир. Ким унга тўсиқ бўлса, унга Аллоҳнинг, фаришталарнинг ва барча одамларнинг лаънати бўлсин», дедилар. Ҳусайн зиёда қилди: «Аллоҳ ундан на фидя, на товон қабул қилмайди». Усмон ибн Солиҳ Бакр ибн Музардан, у Амр ибн Динордан, унга Товус айтиб берган, у Абу Ҳурайрадан, у Набий ﷺдан худди шунинг ўзини ривоят қилди ва унда Ҳамзани зикр қилмади. Ибн Соид айтди: Уни Исмоил ибн Муслим ва Сулаймон ибн Касир ҳам Амр ибн Динордан, у Товусдан, у Ибн Аббосдан ривоят қилганлар.

نَا مُحَمَّدُ بْنُ مَخْلَدٍ ، نَا مُوسَى بْنُ إِسْحَاقَ , نَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ ، نَا عَبْدُ الرَّحِيمِ بْنُ سُلَيْمَانَ , عَنْ إِسْمَاعِيلَ بْنِ مُسْلِمٍ , عَنْ عَمْرِو بْنِ دِينَارٍ , عَنْ طَاوُسٍ , عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ , قَالَ : قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " الْعَمْدُ قَوَدٌ إِلا أَنْ يَعْفُوَ وَلِي الْمَقْتُولِ "

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Qasddan oʻldirish qasosdir, magar oʻldirilganning valiysi avf qilsa, bundan mustasno», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Қасддан ўлдириш қасосдир, магар ўлдирилганнинг валийси авф қилса, бундан мустасно», дедилар.

نَا عَلِيُّ بْنُ إِبْرَاهِيمَ بْنِ حَمَّادٍ ، نَا أَحْمَدُ بْنُ يَحْيَى الْحُلْوَانِيُّ , نَا سَعِيدُ بْنُ سُلَيْمَانَ , نَا سُلَيْمَانُ بْنُ كَثِيرٍ , عَنْ عَمْرِو بْنِ دِينَارٍ , عَنْ طَاوُسٍ , عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ , قَالَ : قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " مَنْ قُتِلَ فِي عِمِّيَّا ، أَوْ رِمِّيَّا بِحَجَرٍ ، أَوْ عَصًا ، أَوْ بِسَوْطٍ عَقْلُهُ عَقْلُ خَطَإٍ " ، مثل قَوْلِ حَمَّادِ بْنِ زَيْدٍ

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Kim koʻr janjalda yoki otishmada tosh, tayoq yoxud qamchi bilan oʻldirilsa, uning diyati xato diyatidir», dedilar. Bu Hammod ibn Zaydning soʻzi kabidir.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Ким кўр жанжалда ёки отишмада тош, таёқ ёхуд қамчи билан ўлдирилса, унинг дияти хато диятидир», дедилар. Бу Ҳаммод ибн Зайднинг сўзи кабидир.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ مَخْلَدٍ ، نَا كُرْدُوسُ بْنُ مُحَمَّدٍ , نَا يَزِيدُ بْنُ هَارُونَ , نَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ مُسْلِمٍ , عَنْ عَمْرِو بْنِ دِينَارٍ , عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ , قَالَ : قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " الْعَمْدُ قَوَدُ الْيَدِ , وَالْخَطَأُ عَقْلٌ لا قَوَدَ فِيهِ , وَمَنْ قُتِلَ فِي عِمِّيَّةٍ بِحَجَرٍ ، أَوْ عَصًا ، أَوْ سَوْطٍ فَهُوَ دِيَةٌ مُغَلَّظَةٌ فِي أَسْنَانِ الإِبِلِ "

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Qasddan oʻldirish qoʻl qasosidir, xato esa diyatdir, unda qasos yoʻq. Kim koʻr janjalda tosh, tayoq yoxud qamchi bilan oʻldirilsa, unda tuyalarning yoshlari boʻyicha ogʻirlashtirilgan diyat bor», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Қасддан ўлдириш қўл қасосидир, хато эса диятдир, унда қасос йўқ. Ким кўр жанжалда тош, таёқ ёхуд қамчи билан ўлдирилса, унда туяларнинг ёшлари бўйича оғирлаштирилган дият бор», дедилар.

نَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ حَمَّادٍ ، نَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ هَانِئٍ , نَا عُثْمَانُ بْنُ صَالِحٍ , نَا بَكْرُ بْنُ مُضَرٍ , عَنْ عَمْرِو بْنِ الْحَارِثِ , عَنْ عَمْرِو بْنِ دِينَارٍ , حَدَّثَنِي طَاوُسٌ , عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ , عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ : " مَنْ قُتِلَ فِي عِمِّيَّةٍ رِمِّيَّا يَكُونُ بَيْنَهُمْ بِحَجَرٍ ، أَحْسَبُهُ قَالَ : أَوْ سِيَاطٍ عَقْلُهُ عَقْلُ خَطَإٍ , وَمَنْ قَتَلَ عَمْدًا فَهُوَ قَوَدُ يَدِهِ مَنْ حَالَ دُونَهُ فَعَلَيْهِ لَعْنَةُ اللَّهِ "

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ: «Kim ular oʻrtasidagi koʻr janjalda, tosh bilan otishmada — menimcha u: yoki qamchilar bilan, dedi — oʻldirilsa, uning diyati xato diyatidir. Kim qasddan oʻldirsa, u oʻz qoʻlining qasosidir; kim unga toʻsiq boʻlsa, unga Allohning laʼnati boʻlsin», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ: «Ким улар ўртасидаги кўр жанжалда, тош билан отишмада — менимча у: ёки қамчилар билан, деди — ўлдирилса, унинг дияти хато диятидир. Ким қасддан ўлдирса, у ўз қўлининг қасосидир; ким унга тўсиқ бўлса, унга Аллоҳнинг лаънати бўлсин», дедилар.

حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ مُحَمَّدٍ الْمِصْرِيُّ , نَا أَحْمَدُ بْنُ دَاوُدَ الْمَكِّيُّ , نَا مُحَمَّدُ بْنُ كَثِيرٍ , نَا سُلَيْمَانُ بْنُ كَثِيرٍ , عَنْ عَمْرِو بْنِ دِينَارٍ , عَنْ طَاوُسٍ , عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ , يَرْفَعْهُ ، قَالَ : " مَنْ قُتِلَ فِي عِمِّيَّةٍ ، أَوْ رِمِّيَةٍ بِحَجَرٍ ، أَوْ بِسَوْطٍ ، أَوْ عَصًا فَعَقْلُهُ عَقْلُ الْخَطَأِ , وَمَنْ قَتَلَ عَمْدًا فَهُوَ قَوَدٌ , مَنْ حَالَ بَيْنَهُ وَبَيْنَهُ فَعَلَيْهِ لَعْنَةُ اللَّهِ ، وَالْمَلائِكَةِ ، وَالنَّاسِ أَجْمَعِينَ , لا يُقْبَلُ مِنْهُ صَرْفٌ وَلا عَدْلٌ "

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan marfuʼ tarzda rivoyat qilinadi: «Kim koʻr janjalda yoki koʻrʼ-koʻrona otishmada tosh, qamchi yoxud tayoq bilan oʻldirilsa, uning diyati xato diyatidir. Kim qasddan oʻldirsa, unda qasos boʻladi. Kim u bilan uning oʻrtasiga toʻsqinlik qilsa, unga Allohning, farishtalarning va barcha odamlarning laʼnati boʻlsin; undan na fidya, na tovon qabul qilinadi».Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан марфуъ тарзда ривоят қилинади: «Ким кўр жанжалда ёки кўръ-кўрона отишмада тош, қамчи ёхуд таёқ билан ўлдирилса, унинг дияти хато диятидир. Ким қасддан ўлдирса, унда қасос бўлади. Ким у билан унинг ўртасига тўсқинлик қилса, унга Аллоҳнинг, фаришталарнинг ва барча одамларнинг лаънати бўлсин; ундан на фидя, на товон қабул қилинади».

نَا مُحَمَّدُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ , نَا إِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ , أنا عَبْدُ الرَّزَّاقِ , أنا ابْنُ جُرَيْجٍ , أَخْبَرَ عَمْرُو بْنُ دِينَارٍ , أَنَّهُ سَمِعَ طَاوُسًا , يَقُولُ : " الرَّجُلُ يُصَابُ فِي الرِّمِّيَّا فِي الْقِتَالِ بِالْعَصَا ، أَوْ بِالسِّيَاطِ ، أَوْ بِالتَّرَامِي بِالْحِجَارَةِ يُودَى وَلا يُقْتَلُ بِهِ مِنْ أَجْلِ أَنَّهُ لا يَعْلَمُ مَنْ قَاتِلُهُ , وَأَقُولُ : أَلا تَرَى إِلَى قَضَاءِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي الْهُذَلِيَّتَيْنِ ضَرَبَتْ إِحْدَاهُمَا الأُخْرَى بِعَمُودٍ فَقَتَلَتْهَا أَنَّهُ لَمْ يَقْتُلْهَا بِهَا وَوَدَاهَا وَجَنِينَهَا " . أَخْبَرَنَاهُ ابْنُ طَاوُسٍ , عَنْ أَبِيهِ لَمْ يُجَاوَزْ طَاوُسٌ

Amr ibn Dinor Tovusning shunday deganini eshitdi: Jangdagi otishmada tayoq bilan, qamchilar bilan yoxud toshlar otish bilan halok boʻlgan kishi uchun diyat toʻlanadi, uning sababli qotil oʻldirilmaydi, chunki uning qotili kimligi bilinmaydi. Men aytaman: Rasululloh ﷺning ikki huzayllik ayol haqidagi hukmlarini koʻrmaysanmi — ulardan biri ikkinchisini ustun bilan urib oʻldirdi, u zot uni oʻsha ayol uchun oʻldirmadilar, balki uning va uning homilasining diyatini toʻladilar. Buni bizga Ibn Tovus otasidan xabar berdi; Tovusdan nariga oʻtilmadi.Амр ибн Динор Товуснинг шундай деганини эшитди: Жангдаги отишмада таёқ билан, қамчилар билан ёхуд тошлар отиш билан ҳалок бўлган киши учун дият тўланади, унинг сабабли қотил ўлдирилмайди, чунки унинг қотили кимлиги билинмайди. Мен айтаман: Расулуллоҳ ﷺнинг икки ҳузайллик аёл ҳақидаги ҳукмларини кўрмайсанми — улардан бири иккинчисини устун билан уриб ўлдирди, у зот уни ўша аёл учун ўлдирмадилар, балки унинг ва унинг ҳомиласининг диятини тўладилар. Буни бизга Ибн Товус отасидан хабар берди; Товусдан нарига ўтилмади.

نَا مُحَمَّدُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ , نَا إِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ , أنا عَبْدُ الرَّزَّاقِ , أنا ابْنُ جُرَيْجٍ , أَخْبَرَنِي ابْنُ طَاوُسٍ , عَنْ أَبِيهِ , قَالَ : عِنْدَ أَبِي كِتَابٌ فِيهِ ذِكْرُ الْعُقُولِ , جَاءَ بِهِ الْوَحْيُ إِلَى النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَنَّهُ مَا قَضَى رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مِنْ عَقْلٍ أَوْ صَدَقَةٍ فَإِنَّمَا جَاءَ بِهِ الْوَحْيُ فَفِي ذَلِكَ الْكِتَابِ , وَهُوَ عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : قَتْلُ الْعَمِيَّةِ دِيَتُهُ دِيَةُ الْخَطَأِ , الْحَجَرُ ، وَالْعَصَا ، وَالسَّوْطُ مَا لَمْ يَحْمِلْ سِلاحًا "

Ibn Tovus otasidan rivoyat qiladi: Otamning huzurida bir kitob bor edi, unda diyatlar zikri bitilgan edi; uni Nabiy ﷺga vahiy keltirgan edi. Rasululloh ﷺ diyat yoki sadaqa haqida nimaiki hukm qilgan boʻlsalar, uni faqat vahiy keltirgan. Oʻsha kitobda, Nabiy ﷺdan naql qilinib, shunday deyilgan: Koʻr janjaldagi oʻldirishning diyati xato diyatidir — tosh, tayoq va qamchi, qurol koʻtarilmagan boʻlsa.Ибн Товус отасидан ривоят қилади: Отамнинг ҳузурида бир китоб бор эди, унда диятлар зикри битилган эди; уни Набий ﷺга ваҳий келтирган эди. Расулуллоҳ ﷺ дият ёки садақа ҳақида нимаики ҳукм қилган бўлсалар, уни фақат ваҳий келтирган. Ўша китобда, Набий ﷺдан нақл қилиниб, шундай дейилган: Кўр жанжалдаги ўлдиришнинг дияти хато диятидир — тош, таёқ ва қамчи, қурол кўтарилмаган бўлса.

نَا مُحَمَّدُ بْنُ إِسْحَاقَ , نَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ , عَنْ مَعْمَرٍ , عَنِ ابْنِ طَاوُسٍ , عَنْ أَبِيهِ , أَنَّهُ قَالَ : مَنْ قُتِلَ فِي عِمِّيَّةٍ رِمِّيَّا بِحَجَرٍ ، أَوْ عَصًا ، أَوْ سَوْطٍ فَفِيهِ دِيَةٌ مُغَلَّظَةٌ "

Tovus aytdi: Kim koʻr janjalda, otishmada tosh, tayoq yoxud qamchi bilan oʻldirilsa, unda ogʻirlashtirilgan diyat bor.Товус айтди: Ким кўр жанжалда, отишмада тош, таёқ ёхуд қамчи билан ўлдирилса, унда оғирлаштирилган дият бор.

نَا الْحُسَيْنُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ ، نَا يُوسُفُ بْنُ مُوسَى , نَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ مُوسَى , نَا مُحَمَّدُ بْنُ رَاشِدٍ , عَنْ سُلَيْمَانَ بْنِ مُوسَى , عَنْ عَمْرِو بْنِ شُعَيْبٍ , عَنْ أَبِيهِ , عَنْ جَدِّهِ , قَالَ : قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " عَقْلُ شِبْهِ الْعَمْدِ مُغَلَّظٌ ، مثل قَتْلِ الْعَمْدِ ، وَلا يُقْتَلُ صَاحِبُهُ "

Amr ibn Shuayb otasidan, u bobosidan rivoyat qiladi: Rasululloh ﷺ: «Qasdga oʻxshash oʻldirishning diyati qasddan oʻldirish kabi ogʻirlashtiriladi, uning sohibi esa oʻldirilmaydi», dedilar.Амр ибн Шуайб отасидан, у бобосидан ривоят қилади: Расулуллоҳ ﷺ: «Қасдга ўхшаш ўлдиришнинг дияти қасддан ўлдириш каби оғирлаштирилади, унинг соҳиби эса ўлдирилмайди», дедилар.

قُرِئَ عَلَى ابْنِ صَاعِدٍ , وَأَنَا أَسْمَعُ ، حَدَّثَكُمْ عَمْرُو بْنُ عَلِيٍّ , حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ , عَنِ ابْنِ أَبِي ذِئْبٍ , حَدَّثَنِي سَعِيدُ بْنُ أَبِي سَعِيدٍ الْمَقْبُرِيُّ , عَنْ أَبِي شُرَيْحٍ الْكَعْبِيِّ , أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ " حَرَّمَ مَكَّةَ , فَمَنْ كَانَ يُؤْمِنُ بِاللَّهِ وَالْيَوْمِ الآخِرِ فَلا يَسْفِكَنَّ فِيهَا دَمًا , وَلا يَعْضِدَنَّ فِيهَا شَجَرًا , فَإِنْ تَرَخَّصَ مُتَرَخِّصٌ , فَقَالَ : إِنَّهَا أُحِلَّتْ لِرَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : فَإِنَّ اللَّهَ أَحَلَّهَا لِيَ سَاعَةً مِنْ نَهَارٍ وَلَمْ يُحِلَّهَا لِلنَّاسِ , وَإِنَّمَا أُحِلَّتْ لِيَ سَاعَةً ثُمَّ هِيَ حَرَامٌ إِلَى أَنْ تَقُومَ السَّاعَةُ , ثُمَّ إِنَّكُمْ يَا مَعْشَرَ خُزَاعَةَ قُلْتُمْ : هَذَا الْقَتِيلُ مِنْ هُذَيْلٍ , وَإِنِّي عَاقِلُهُ , فَمَنْ قُتِلَ لَهُ قَتِيلٌ بَعْدَ مَقَالَتِي هَذِهِ فَأَهْلُهُ بَيْنَ خِيَرَتَيْنِ , أَنْ يَأْخُذُوا الْعَقْلَ , أَوْ يَقْتُلُوا "

Abu Shurayh al-Kaʼbiy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ Makkani harom qildilar: «Kim Allohga va oxirat kuniga iymon keltirsa, unda qon toʻkmasin va undagi daraxtni kesmasin. Agar kimdir ruxsat izlab: ‹U Rasululloh ﷺga halol qilingan edi-ku›, desa, bas, Alloh uni menga kunduzning bir soatigina halol qildi, odamlarga halol qilgani yoʻq. U menga faqat bir soat halol qilindi, soʻng u qiyomat qoim boʻlgunicha haromdir. Yana, ey Xuzoa jamoasi, sizlar: bu oʻldirilgan kishi Huzayldandir, dedingiz; men esa uning diyatini toʻlovchiman. Bas, mening bu soʻzimdan keyin kimning yaqini oʻldirilsa, uning ahli ikki tanlov orasida ixtiyorlidir: yo diyat olsinlar, yo oʻldirsinlar», dedilar.Абу Шурайҳ ал-Каъбий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ Маккани ҳаром қилдилар: «Ким Аллоҳга ва охират кунига иймон келтирса, унда қон тўкмасин ва ундаги дарахтни кесмасин. Агар кимдир рухсат излаб: ‹У Расулуллоҳ ﷺга ҳалол қилинган эди-ку›, деса, бас, Аллоҳ уни менга кундузнинг бир соатигина ҳалол қилди, одамларга ҳалол қилгани йўқ. У менга фақат бир соат ҳалол қилинди, сўнг у қиёмат қоим бўлгунича ҳаромдир. Яна, эй Хузоа жамоаси, сизлар: бу ўлдирилган киши Ҳузайлдандир, дедингиз; мен эса унинг диятини тўловчиман. Бас, менинг бу сўзимдан кейин кимнинг яқини ўлдирилса, унинг аҳли икки танлов орасида ихтиёрлидир: ё дият олсинлар, ё ўлдирсинлар», дедилар.

قُرِئَ عَلَى ابْنِ صَاعِدٍ ، وَأَنَا أَسْمَعُ , حَدَّثَكُمْ مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ الْمَخْزُومِيُّ , نَا عُثْمَانُ بْنُ عُمَرَ , نَا ابْنُ أَبِي ذِئْبٍ إِسْنَادِهِ نَحْوَهُ ، وَقَالَ : " إِنَّكُمْ يَا مَعْشَرَ خُزَاعَةَ قَدْ قَتَلْتُمْ : هَذَا الْقَتِيلُ مِنْ هُذَيْلٍ , وَأَنَا عَاقِلُهُ , فَمَنْ قُتِلَ بَعْدُ فَأَوْلِيَاءُ الْقَتِيلِ بَيْنَ خِيَرَتَيْنِ , إِنْ أَحَبُّوا قَتَلُوا , وَإِنْ أَحَبُّوا أَخَذُوا الْعَقْلَ "

Ibn Abu Ziʼb shu isnodi bilan shunga oʻxshashini rivoyat qildi va u zot: «Ey Xuzoa jamoasi, sizlar Huzayldan boʻlgan bu kishini oʻldirdingiz, men esa uning diyatini toʻlovchiman. Bas, bundan keyin kim oʻldirilsa, oʻldirilganning valiylari ikki tanlov orasida ixtiyorlidirlar: xohlasalar oʻldiradilar, xohlasalar diyat oladilar», dedilar.Ибн Абу Зиъб шу исноди билан шунга ўхшашини ривоят қилди ва у зот: «Эй Хузоа жамоаси, сизлар Ҳузайлдан бўлган бу кишини ўлдирдингиз, мен эса унинг диятини тўловчиман. Бас, бундан кейин ким ўлдирилса, ўлдирилганнинг валийлари икки танлов орасида ихтиёрлидирлар: хоҳласалар ўлдирадилар, хоҳласалар дият оладилар», дедилар.

نَا أَبُو عُبَيْدٍ الْقَاسِمُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ ، نَا الْحَسَنُ بْنُ أَحْمَدَ بْنِ أَبِي شُعَيْبٍ , نَا مُحَمَّدُ بْنُ سَلَمَةَ , عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْحَاقَ , عَنِ الْحَارِثِ بْنِ فُضَيْلٍ , عَنْ سُفْيَانَ بْنِ أَبِي الْعَوْجَاءِ , عَنْ أَبِي شُرَيْحٍ الْخُزَاعِيِّ , قَالَ : سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ , يَقُولُ : " مَنْ أُصِيبَ بِدَمٍ أَوْ خَبْلٍ , وَالْخَبْلُ عَرَجٌ , فَهُوَ بِالْخِيَارِ بَيْنَ إِحْدَى ثَلاثٍ , فَإِنْ أَرَادَ الرَّابِعَةَ فَخُذُوا عَلَى يَدَيْهِ , بَيْنَ أَنْ يُقْتَصَّ , أَوْ يَعْفُوَ , أَوْ يَأْخُذَ الْعَقْلَ , فَإِنْ قَبِلَ شَيْئًا مِنْ ذَلِكَ ثُمَّ عَدَا بَعْدَ ذَلِكَ فَلَهُ النَّارُ خَالِدًا فِيهَا مُخَلَّدًا "

Abu Shurayh al-Xuzoiy (roziyallohu anhu) aytdi: Men Rasululloh ﷺ: «Kimning qarindoshi oʻldirilsa yoki u xabl bilan zarar koʻrsa — xabl bu oqsoqlikdir — u uch narsaning biri oʻrtasida ixtiyorlidir. Agar toʻrtinchisini istasa, uning qoʻlini ushlab qolinglar. U qasos olishi, yo afv etishi, yo diyat olishi mumkin. Kim shulardan birortasini qabul qilib, soʻng shundan keyin yana haddan oshsa, bas, unga jahannam oʻti bordir, u yerda abadulabad qoladi», deganlarini eshitdim.Абу Шурайҳ ал-Хузоий (розияллоҳу анҳу) айтди: Мен Расулуллоҳ ﷺ: «Кимнинг қариндоши ўлдирилса ёки у хабл билан зарар кўрса — хабл бу оқсоқликдир — у уч нарсанинг бири ўртасида ихтиёрлидир. Агар тўртинчисини истаса, унинг қўлини ушлаб қолинглар. У қасос олиши, ё афв этиши, ё дият олиши мумкин. Ким шулардан бирортасини қабул қилиб, сўнг шундан кейин яна ҳаддан ошса, бас, унга жаҳаннам ўти бордир, у ерда абадулабад қолади», деганларини эшитдим.

نَا أَحْمَدُ بْنُ إِسْحَاقَ بْنِ بُهْلُولٍ ، نَا مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى بْنِ رَزِينٍ , نَا يَزِيدُ بْنُ زُرَيْعٍ , نَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ إِسْحَاقَ , عَنِ الزُّهْرِيِّ ، عَنْ عَطَاءِ بْنِ يَزِيدَ , عَنْ أَبِي شُرَيْحٍ الْخُزَاعِيِّ , قَالَ : قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " أَعْتَى الْخَلْقِ عَلَى اللَّهِ مَنْ قَتَلَ غَيْرَ قَاتِلِهِ , وَمَنْ طَلَبَ بِدَمِ الْجَاهِلِيَّةِ , وَمَنْ بَصَّرَ عَيْنَيْهِ فِي النَّوْمِ مَا لَمْ تُبْصِرْ "

Abu Shurayh al-Xuzoiy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Alloh huzurida xalqning eng tajovuzkori — oʻz qotilidan boshqasini oʻldirgan kishi, johiliyat qonini talab qilgan kishi va uyqusida koʻzlari koʻrmagan narsani koʻrgan deb koʻrsatgan kishidir», dedilar.Абу Шурайҳ ал-Хузоий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Аллоҳ ҳузурида халқнинг энг тажовузкори — ўз қотилидан бошқасини ўлдирган киши, жоҳилият қонини талаб қилган киши ва уйқусида кўзлари кўрмаган нарсани кўрган деб кўрсатган кишидир», дедилар.

نَا أَبُو مُحَمَّدِ بْنُ صَاعِدٍ إِمْلاءً , نَا مُحَمَّدُ بْنُ مَنْصُورٍ الْجَوَازُ الْمَكِّيُّ , حَدَّثَنَا الْوَلِيدُ بْنُ مُسْلِمٍ ، قَدِمَ عَلَيْنَا فِي الْمَوْسِمِ ، سَنَةَ أَرْبَعٍ وَتِسْعِينَ وَمِائَةٍ , نَا أَبُو عَمْرٍو الأَوْزَاعِيُّ ، نَا يَحْيَى بْنُ أَبِي كَثِيرٍ , حَدَّثَنِي أَبُو سَلَمَةَ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ , حَدَّثَنِي أَبُو هُرَيْرَةَ , قَالَ : " لَمَّا فَتَحَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مَكَّةَ قَامَ فِي النَّاسِ خَطِيبًا فَحَمِدَ اللَّهَ وَأَثْنَى عَلَيْهِ , ثُمَّ قَالَ : إِنَّ اللَّهَ عَزَّ وَجَلَّ حَبَسَ عَنْ مَكَّةَ الْفِيلَ , وَسَلَّطَ عَلَيْهَا رَسُولَهُ وَالْمُؤْمِنِينَ , وَإِنَّهَا لَمْ تُحَلَّ لأَحَدٍ كَانَ قَبْلِي , وَإِنَّمَا أُحِلَّتْ لِيَ سَاعَةً مِنَ النَّهَارِ , وَإِنَّهَا لا تَحِلُّ لأَحَدٍ بَعْدِي , فَلا يُنَفَّرُ صَيْدُهَا , وَلا يُخْتَلَى شَجَرُهَا , وَلا تَحِلُّ سَقْطَتُهَا إِلا لِمُنْشِدٍ , وَمَنْ قُتِلَ لَهُ قَتِيلٌ فَهُوَ بِخَيْرِ النَّظَرَيْنِ , أَوْ بِأَحَدِ النَّظَرَيْنِ " ، الشَّكُّ مِنْ مُحَمَّدِ بْنِ مَنْصُورٍ " إِمَّا أَنْ يُودِي , وَإِمَّا أَنْ يَقْتُلَ " , فَقَامَ الْعَبَّاسُ , فَقَالَ : إِلا الإِذْخِرَ يَا رَسُولَ اللَّهِ فَإِنَّا نَجْعَلُهُ فِي بُيُوتِنَا وَقُبُورِنَا , فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " إِلا الإِذْخِرَ " , فَقَامَ أَبُو شَاهٍ رَجُلٌ مِنْ أَهْلِ الْيَمَنِ , قَالَ : اكْتُبُوا لِي يَا رَسُولَ اللَّهِ , فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " اكْتُبُوا لأَبِي شَاهٍ " . قَالَ الْوَلِيدُ : قُلْتُ لِلأَوْزَاعِيِّ : مَا قَوْلُهُ : اكْتُبُوا لِي يَا رَسُولَ اللَّهِ ؟ قَالَ : هَذِهِ الْخُطْبَةَ الَّتِي سَمِعَهَا مِنْ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ . ثنا عَلِيُّ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مُبَشِّرٍ , نَا أَحْمَدُ بْنُ سِنَانٍ , نَا عَلِيُّ بْنُ بَحْرٍ . ح وثنا أَبُو سَهْلِ بْنُ زِيَادٍ , نَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ إِسْحَاقَ , نَا عَلِيُّ بْنُ الْمَدِينِيِّ , قَالا : نَا الْوَلِيدُ بْنُ مُسْلِمٍ , نَا الأَوْزَاعِيُّ , بِإِسْنَادِهِ نَحْوَهُ

Abu Hurayra (roziyallohu anhu) aytdi: Rasululloh ﷺ Makkani fath qilganlarida odamlar orasida xutba qilib turdilar, Allohga hamd aytdilar va Uni ulugʻladilar, soʻngra: «Albatta, Alloh azza va jalla Makkadan filni toʻsdi va unga oʻz Rasuli hamda moʻminlarni gʻolib qildi. Darhaqiqat, u mendan oldin hech kimga halol boʻlmagan, menga esa kunduzning bir soatigina halol qilindi va mendan keyin ham hech kimga halol boʻlmaydi. Bas, uning ovi hurkitilmasin, daraxti kesilmasin, undagi tushib qolgan narsa eʼlon qiluvchidan boshqaga halol boʻlmaydi. Kimning yaqini oʻldirilsa, u ikki qarashning yaxshisida — yoki ikki qarashning birida — ixtiyorlidir», dedilar — shubha Muhammad ibn Mansurdandir — «yo unga diyat toʻlansin, yo oʻldirsin». Shunda Abbos turib: «Izxirdan boshqa, ey Allohning Rasuli, chunki biz uni uylarimizda va qabrlarimizda ishlatamiz», dedi. Rasululloh ﷺ: «Izxirdan boshqa», dedilar. Soʻng Yaman ahlidan Abu Shoh degan bir kishi turib: «Ey Allohning Rasuli, menga yozib beringlar», dedi. Rasululloh ﷺ: «Abu Shohga yozib beringlar», dedilar. Valid aytdi: Men Avzoiyga: «Uning ‹Ey Allohning Rasuli, menga yozib beringlar› degani nima?» dedim. U: «Bu — uning Rasululloh ﷺdan eshitgan oʻsha xutbasidir», dedi. Valid ibn Muslim Avzoiydan oʻz isnodi bilan shunga oʻxshashini rivoyat qildi.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу) айтди: Расулуллоҳ ﷺ Маккани фатҳ қилганларида одамлар орасида хутба қилиб турдилар, Аллоҳга ҳамд айтдилар ва Уни улуғладилар, сўнгра: «Албатта, Аллоҳ азза ва жалла Маккадан филни тўсди ва унга ўз Расули ҳамда мўминларни ғолиб қилди. Дарҳақиқат, у мендан олдин ҳеч кимга ҳалол бўлмаган, менга эса кундузнинг бир соатигина ҳалол қилинди ва мендан кейин ҳам ҳеч кимга ҳалол бўлмайди. Бас, унинг ови ҳуркитилмасин, дарахти кесилмасин, ундаги тушиб қолган нарса эълон қилувчидан бошқага ҳалол бўлмайди. Кимнинг яқини ўлдирилса, у икки қарашнинг яхшисида — ёки икки қарашнинг бирида — ихтиёрлидир», дедилар — шубҳа Муҳаммад ибн Мансурдандир — «ё унга дият тўлансин, ё ўлдирсин». Шунда Аббос туриб: «Изхирдан бошқа, эй Аллоҳнинг Расули, чунки биз уни уйларимизда ва қабрларимизда ишлатамиз», деди. Расулуллоҳ ﷺ: «Изхирдан бошқа», дедилар. Сўнг Яман аҳлидан Абу Шоҳ деган бир киши туриб: «Эй Аллоҳнинг Расули, менга ёзиб беринглар», деди. Расулуллоҳ ﷺ: «Абу Шоҳга ёзиб беринглар», дедилар. Валид айтди: Мен Авзоийга: «Унинг ‹Эй Аллоҳнинг Расули, менга ёзиб беринглар› дегани нима?» дедим. У: «Бу — унинг Расулуллоҳ ﷺдан эшитган ўша хутбасидир», деди. Валид ибн Муслим Авзоийдан ўз исноди билан шунга ўхшашини ривоят қилди.

نَا مُحَمَّدُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ الْفَارِسِيُّ , نَا أَبُو زُرْعَةَ الدِّمَشْقِيُّ ، نَا أَبُو نُعَيْمٍ ، نَا شَيْبَانُ , عَنْ يَحْيَى بْنِ أَبِي كَثِيرٍ , عَنْ أَبِي سَلَمَةَ , عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ , أَنَّ خُزَاعَةَ قَتَلُوا رَجُلا مِنْ بَنِي لَيْثٍ عَامَ فَتْحِ مَكَّةَ بِقَتِيلٍ مِنْهُمْ قَتَلُوهُ , فَأُخْبِرَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بِذَلِكَ فَرَكِبَ رَاحِلَتَهُ فَخَطَبَ , فَقَالَ : " إِنَّ اللَّهَ تَعَالَى حَبَسَ عَنْ مَكَّةَ الْفِيلَ وَسَلَّطَ عَلَيْهَا رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَالْمُؤْمِنِينَ , أَلا وَإِنَّهَا لَمْ تَحِلُّ لأَحَدٍ قَبْلِي , وَلا تَحِلُّ لأَحَدٍ بَعْدِي , أَلا وَإِنَّهَا أُحِلَّتْ لِيَ سَاعَةً مِنْ نَهَارٍ , أَلا وَإِنَّهَا سَاعَتِي هَذِهِ حَرَامٌ لا يُخْتَلَى خَلاهَا , وَلا يُعْضَدُ شَجَرُهَا , وَلا تُلْتَقَطُ سَاقِطَتُهَا إِلا لِمُنْشِدٍ , فَمَنْ قُتِلَ لَهُ قَتِيلٌ فَهُوَ بِخَيْرِ النَّظَرَيْنِ , إِمَّا أَنْ يَقْتُلَ , وَإِمَّا أَنْ يُفَادِيَ أَهْلَ الْقَتِيلِ " , فَجَاءَ رَجُلٌ مِنْ أَهْلِ الْيَمَنِ , فَقَالَ : اكْتُبُوا يَا رَسُولَ اللَّهِ , فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : اكْتُبُوا لأَبِي فُلانٍ, فَقَالَ رَجُلٌ مِنْ قُرَيْشٍ : إِلا الإِذْخِرَ يَا رَسُولَ اللَّهِ ، فَإِنَّا نَجْعَلُهُ فِي بُيُوتِنَا وَقُبُورِنَا , فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : إِلا الإِذْخِرَ "

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Makka fath qilingan yili Xuzoa qabilasi Bani Laysdan bir kishini — oʻzlaridan oʻldirilgan bir kishi evaziga — oʻldirdi. Bu haqda Nabiy ﷺga xabar berildi. Shunda u zot ulovlariga minib xutba qildilar va: «Albatta, Alloh taolo Makkadan filni toʻsdi va unga Allohning Rasuli ﷺ hamda moʻminlarni gʻolib qildi. Ogoh boʻlinglar, u mendan oldin hech kimga halol boʻlmagan va mendan keyin ham hech kimga halol boʻlmaydi. Ogoh boʻlinglar, u menga kunduzning bir soatigina halol qilindi. Ogoh boʻlinglar, u mening bu soatimda haromdir: uning oʻti oʻrilmaydi, daraxti kesilmaydi, tushib qolgan narsasi eʼlon qiluvchidan boshqa uchun terib olinmaydi. Kimning yaqini oʻldirilsa, u ikki qarashning yaxshisida ixtiyorlidir: yo oʻldirsin, yo oʻldirilganning ahli tovon olsin», dedilar. Shunda Yaman ahlidan bir kishi kelib: «Ey Allohning Rasuli, yozib beringlar», dedi. Rasululloh ﷺ: «Falonchining otasiga yozib beringlar», dedilar. Qurayshdan bir kishi: «Izxirdan boshqa, ey Allohning Rasuli, chunki biz uni uylarimizda va qabrlarimizda ishlatamiz», dedi. Rasululloh ﷺ: «Izxirdan boshqa», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Макка фатҳ қилинган йили Хузоа қабиласи Бани Лайсдан бир кишини — ўзларидан ўлдирилган бир киши эвазига — ўлдирди. Бу ҳақда Набий ﷺга хабар берилди. Шунда у зот уловларига миниб хутба қилдилар ва: «Албатта, Аллоҳ таоло Маккадан филни тўсди ва унга Аллоҳнинг Расули ﷺ ҳамда мўминларни ғолиб қилди. Огоҳ бўлинглар, у мендан олдин ҳеч кимга ҳалол бўлмаган ва мендан кейин ҳам ҳеч кимга ҳалол бўлмайди. Огоҳ бўлинглар, у менга кундузнинг бир соатигина ҳалол қилинди. Огоҳ бўлинглар, у менинг бу соатимда ҳаромдир: унинг ўти ўрилмайди, дарахти кесилмайди, тушиб қолган нарсаси эълон қилувчидан бошқа учун териб олинмайди. Кимнинг яқини ўлдирилса, у икки қарашнинг яхшисида ихтиёрлидир: ё ўлдирсин, ё ўлдирилганнинг аҳли товон олсин», дедилар. Шунда Яман аҳлидан бир киши келиб: «Эй Аллоҳнинг Расули, ёзиб беринглар», деди. Расулуллоҳ ﷺ: «Фалончининг отасига ёзиб беринглар», дедилар. Қурайшдан бир киши: «Изхирдан бошқа, эй Аллоҳнинг Расули, чунки биз уни уйларимизда ва қабрларимизда ишлатамиз», деди. Расулуллоҳ ﷺ: «Изхирдан бошқа», дедилар.

نَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ مُحَمَّدٍ الصَّفَّارُ , نَا الْعَبَّاسُ بْنُ مُحَمَّدٍ , نَا عُمَرُ بْنُ حَفْصِ بْنِ غِيَاثٍ , نَا أَبِي , عَنْ حَجَّاجٍ , عَنْ قَتَادَةَ , عَنْ مُسْلِمٍ الأَجْرَدِ , عَنْ مَالِكٍ الأَشْتَرِ , قَالَ : أَتَيْتُ عَلِيًّا رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ , فَقُلْتُ : يَا أَمِيرَ الْمُؤْمِنِينَ ، " إِنَّا إِذَا خَرَجْنَا مِنْ عِنْدَكِ سَمِعْنَا أَشْيَاءَ فَهَلْ عَهِدَ إِلَيْكُمْ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ شَيْئًا سِوَى الْقُرْآنِ ؟ ، قَالَ : لا , إِلا مَا فِي هَذِهِ الصَّحِيفَةِ فِي عِلاقَةِ سَيْفِي , فَدَعَا الْجَارِيَةَ فَجَاءَتْ بِهَا , فَقَالَ : إِنَّ إِبْرَاهِيمَ حَرَّمَ مَكَّةَ , وَإِنِّي أُحَرِّمُ الْمَدِينَةَ فَهِيَ حَرَامٌ مَا بَيْنَ حَرَّتَيْهَا , أَنْ لا يُعْضَدَ شَوْكُهَا , وَلا يُنَفَّرُ صَيْدُهَا , فَمَنْ أَحْدَثَ حَدَثًا أَوْ آوَى مُحْدِثًا فَعَلَيْهِ لَعْنَةُ اللَّهِ وَالْمَلائِكَةِ وَالنَّاسِ أَجْمَعِينَ , وَالْمُؤْمِنُونَ يَدٌ عَلَى مَنْ سِوَاهُمْ , تَتَكَافَأُ دِمَاؤُهُمْ , وَيَسْعَى بِذِمَّتِهِمْ أَدْنَاهُمْ , لا يُقْتَلُ مُسْلِمٌ بِكَافِرٍ , وَلا ذُو عَهْدٍ فِي عَهْدِهِ " ، قَالَ حَجَّاجٌ : وَحَدَّثَنِي عَوْنُ بْنُ أَبِي جُحَيْفَةَ , عَنْ عَلِيٍّ مِثْلَهُ ، إِلا أَنْ يَخْتَلِفَ مَنْطِقُهَا فِي الشَّيْءِ فَأَمَّا الْمَعْنَى فَوَاحِدٌ

Molik al-Ashtar aytdi: Men Ali (roziyallohu anhu) huzuriga kelib: «Ey moʻminlar amiri, biz sizning huzuringizdan chiqsak, baʼzi gaplarni eshitamiz. Rasululloh ﷺ sizlarga Qurʼondan boshqa biror narsani ahd qilganmilar?» dedim. U: «Yoʻq, faqat qilichimning bandidagi mana shu sahifadagi narsadan boshqa», dedi va choʻrini chaqirdi, u uni olib keldi. Unda shunday deyilgan edi: «Albatta, Ibrohim Makkani harom qilgan, men esa Madinani harom qilaman: uning ikki toshloq tekisligi orasi haromdir; uning tikoni kesilmasin va ovi hurkitilmasin. Kim bidʼat ish qilsa yoki bidʼat qilguvchiga panoh bersa, unga Allohning, farishtalarning va barcha odamlarning laʼnati boʻlsin. Moʻminlar oʻzgalarga qarshi bir qoʻldirlar, ularning qonlari tengdir, ularning eng quyi darajadagisi ham ular nomidan zimma bera oladi. Musulmon kofir uchun oʻldirilmaydi, ahd sohibi ham oʻz ahdi ichida oʻldirilmaydi». Hajjoj aytdi: Menga Avn ibn Abu Juhayfa ham Alidan xuddi shunga oʻxshashini rivoyat qildi; faqat baʼzi soʻzlarining ifodasi farq qilishi mumkin, maʼnosi esa birdir.Молик ал-Аштар айтди: Мен Али (розияллоҳу анҳу) ҳузурига келиб: «Эй мўминлар амири, биз сизнинг ҳузурингиздан чиқсак, баъзи гапларни эшитамиз. Расулуллоҳ ﷺ сизларга Қуръондан бошқа бирор нарсани аҳд қилганмилар?» дедим. У: «Йўқ, фақат қиличимнинг бандидаги мана шу саҳифадаги нарсадан бошқа», деди ва чўрини чақирди, у уни олиб келди. Унда шундай дейилган эди: «Албатта, Иброҳим Маккани ҳаром қилган, мен эса Мадинани ҳаром қиламан: унинг икки тошлоқ текислиги ораси ҳаромдир; унинг тикони кесилмасин ва ови ҳуркитилмасин. Ким бидъат иш қилса ёки бидъат қилгувчига паноҳ берса, унга Аллоҳнинг, фаришталарнинг ва барча одамларнинг лаънати бўлсин. Мўминлар ўзгаларга қарши бир қўлдирлар, уларнинг қонлари тенгдир, уларнинг энг қуйи даражадагиси ҳам улар номидан зимма бера олади. Мусулмон кофир учун ўлдирилмайди, аҳд соҳиби ҳам ўз аҳди ичида ўлдирилмайди». Ҳажжож айтди: Менга Авн ибн Абу Жуҳайфа ҳам Алидан худди шунга ўхшашини ривоят қилди; фақат баъзи сўзларининг ифодаси фарқ қилиши мумкин, маъноси эса бирдир.

نَا أَبُو عُبَيْدٍ الْقَاسِمُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ الْمَحَامِلِيُّ , نَا زَيْدُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ الصَّائِغُ , نَا زَيْدُ بْنُ الْحُبَابِ , نَا مُوسَى بْنُ عَلِيِّ بْنِ رَبَاحٍ اللَّخْمِيُّ , قَالَ : سَمِعْتُ أَبِي , يَقُولُ : إِنَّ أَعْمَى كَانَ يَنْشُدُ فِي الْمَوْسِمِ فِي خِلافَةِ عُمَرَ بْنِ الْخَطَّابِ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ ، وَهُوَ يَقُولُ : أَيُّهَا النَّاسُ لَقِيتُ مُنْكَرَا هَلْ يَعْقِلُ الأَعْمَى الصَّحِيحَ الْمُبْصِرَا خَرَّا مَعًا كِلاهُمَا تَكَسَّرَا وَذَلِكَ أَنَّ الأَعْمَى كَانَ يَقُودُهُ بَصِيرٌ فَوَقَعَا فِي بِئْرٍ ، فَوَقَعَ الأَعْمَى عَلَى الْبَصِيرِ فَمَاتَ الْبَصِيرُ , فَقَضَى عُمَرُ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ بِعَقْلِ الْبَصِيرِ عَلَى الأَعْمَى "

Ali ibn Raboh aytdi: Umar ibn Xattob (roziyallohu anhu)ning xalifaligi paytida hajda bir koʻr kishi baland ovozda shunday der edi: Ey odamlar, men bir gʻaroyib ishga duch keldim; koʻr kishi koʻzi ochiq, sogʻlom kishining diyatini toʻlaydimi? Ikkovi birga yiqildi, ikkovi ham lat yedi. Buning sababi shuki, koʻrni koʻzi ochiq bir kishi yetaklab borar edi, ikkovi quduqqa yiqildi, koʻr koʻzi ochiq kishining ustiga tushdi va koʻzi ochiq kishi vafot etdi. Shunda Umar (roziyallohu anhu) koʻzi ochiq kishining diyatini koʻrning zimmasiga hukm qildi.Али ибн Рабоҳ айтди: Умар ибн Хаттоб (розияллоҳу анҳу)нинг халифалиги пайтида ҳажда бир кўр киши баланд овозда шундай дер эди: Эй одамлар, мен бир ғаройиб ишга дуч келдим; кўр киши кўзи очиқ, соғлом кишининг диятини тўлайдими? Иккови бирга йиқилди, иккови ҳам лат еди. Бунинг сабаби шуки, кўрни кўзи очиқ бир киши етаклаб борар эди, иккови қудуққа йиқилди, кўр кўзи очиқ кишининг устига тушди ва кўзи очиқ киши вафот этди. Шунда Умар (розияллоҳу анҳу) кўзи очиқ кишининг диятини кўрнинг зиммасига ҳукм қилди.

حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ مُحَمَّدٍ الصَّفَّارُ , نَا عَبَّاسُ بْنُ مُحَمَّدٍ , نَا يُونُسُ بْنُ مُحَمَّدٍ , نَا مُسْلِمُ بْنُ خَالِدٍ . ح وَنا عَلِيُّ بْنُ مُحَمَّدٍ الْمِصْرِيُّ , نَا يَحْيَى بْنُ عُثْمَانَ بْنِ صَالِحٍ , حَدَّثَنَا أَبُو عَلِيٍّ أَحْمَدُ بْنُ الْحَكَمِ ، نَا مُسْلِمُ بْنُ خَالِدٍ . ح وَنا مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بْنِ عَلِيٍّ الْيَقْطِينِيُّ , نَا عُمَرُ بْنُ سَعْدِ بْنِ سِنَانٍ , نَا هِشَامُ بْنُ عَمَّارٍ , نَا مُسْلِمُ بْنُ خَالِدٍ , نَا عَبَّادُ بْنُ إِسْحَاقَ , عَنْ أَبِي حَازِمٍ , عَنْ سَهْلِ بْنِ سَعْدٍ , أَنَّ رَجُلا أَتَى النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ , فَقَالَ : يَا رَسُولَ اللَّهِ ، " إِنَّهُ زُنِيَ بِفُلانَةَ , امْرَأَةٌ سَمَّاهَا , فَبَعَثَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِلَى الْمَرْأَةِ فَسَأَلَهَا ، فَأَنْكَرَتْ فَرَجَمَهُ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، وَتَرْكَهَا "

Sahl ibn Saʼd (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Bir kishi Nabiy ﷺ huzurlariga kelib: «Ey Allohning Rasuli, falon ayol bilan zino qilindi», dedi va ayolning nomini aytdi. Nabiy ﷺ ayolga odam yubordilar va undan soʻradilar, u esa inkor qildi. Shunda Nabiy ﷺ uni toshboʻron qildilar, ayolni esa qoʻyib yubordilar.Саҳл ибн Саъд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Бир киши Набий ﷺ ҳузурларига келиб: «Эй Аллоҳнинг Расули, фалон аёл билан зино қилинди», деди ва аёлнинг номини айтди. Набий ﷺ аёлга одам юбордилар ва ундан сўрадилар, у эса инкор қилди. Шунда Набий ﷺ уни тошбўрон қилдилар, аёлни эса қўйиб юбордилар.

نَا الْقَاضِي الْحُسَيْنُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ , نَا أَبُو مُوسَى مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى , نَا عُثْمَانُ بْنُ عُمَرَ بْنِ عُمَرَ , عَنْ فُلَيْحٍ , عَنْ أَبِي حَازِمٍ ، عَنْ سَهْلِ بْنِ سَعْدٍ , " أَنَّ وَلِيدَةً فِي عَهْدِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ حَمَلَتْ مِنَ الزِّنَا , فَسُئِلَتْ مَنْ أَحْبَلَكِ ؟ ، قَالَتْ : أَحْبَلَنِي الْمُقْعَدُ , فَسُئِلَ عَنْ ذَلِكَ فَاعْتَرَفَ , فَقَالَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : إِنَّهُ لَضَعِيفٌ عَنِ الْجَلْدِ , فَأَمَرَ بِمِائَةِ عُثْكُولٍ فَضَرَبَهُ بِهَا ضَرْبَةً وَاحِدَةً " ، كَذَا قَالَ , وَالصَّوَابُ عَنْ أَبِي حَازِمٍ , عَنْ أَبِي أُمَامَةَ بْنِ سَهْلٍ , عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ

Sahl ibn Saʼd (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ davrlarida bir choʻri zinodan homilador boʻldi. Undan: «Seni kim homilador qildi?» deb soʻraldi. U: «Meni oʻsha shol kishi homilador qildi», dedi. Bu haqda undan soʻralganda, u iqror boʻldi. Nabiy ﷺ: «U qamchi urilishiga toqat qilolmaydigan darajada zaifdir», dedilar va yuzta shoxchasi bor xurmo shingilini keltirishga buyurdilar, u bilan uni bir marta urdilar. U shunday dedi, toʻgʻrisi esa Abu Hozimdan, u Abu Umoma ibn Sahldan, u Nabiy ﷺdan rivoyat qilganidir.Саҳл ибн Саъд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ даврларида бир чўри зинодан ҳомиладор бўлди. Ундан: «Сени ким ҳомиладор қилди?» деб сўралди. У: «Мени ўша шол киши ҳомиладор қилди», деди. Бу ҳақда ундан сўралганда, у иқрор бўлди. Набий ﷺ: «У қамчи урилишига тоқат қилолмайдиган даражада заифдир», дедилар ва юзта шохчаси бор хурмо шингилини келтиришга буюрдилар, у билан уни бир марта урдилар. У шундай деди, тўғриси эса Абу Ҳозимдан, у Абу Умома ибн Саҳлдан, у Набий ﷺдан ривоят қилганидир.

نَا أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ يَزِيدَ الزَّعْفَرَانِيُّ , نَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ رَاشِدٍ , نَا دَاوُدُ بْنُ مِهْرَانَ , نَا سُفْيَانُ , عَنْ أَبِي الزِّنَادِ , وَيَحْيَى بْنِ سَعِيدٍ ، عَنْ أَبِي أُمَامَةَ بْنِ سَهْلِ بْنِ حُنَيْفٍ , عَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ , قَالَ : " كَانَ مَقْعَدٌ عِنْدَ جِدَارِ أُمِّ سَعْدٍ , فَفَجَّرَ بِامْرَأَةٍ , فَسُئِلَ عَنْ ذَلِكَ فَاعْتَرَفَ , فَأَمَرَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَنْ يُضْرَبَ بِأَثْكَالِ النَّخْلِ "

Abu Saʼid al-Xudriy (roziyallohu anhu) aytdi: Umm Saʼdning devori yonida bir shol kishi bor edi. U bir ayol bilan zino qildi. Bu haqda undan soʻralganda, u iqror boʻldi. Shunda Nabiy ﷺ uni xurmo shoxchalari bilan urishga buyurdilar.Абу Саъид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу) айтди: Умм Саъднинг девори ёнида бир шол киши бор эди. У бир аёл билан зино қилди. Бу ҳақда ундан сўралганда, у иқрор бўлди. Шунда Набий ﷺ уни хурмо шохчалари билан уришга буюрдилар.

نَا أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْمَاعِيلَ السُّيُوطِيُّ , نَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ الْمَلِكِ بْنِ مَرْوَانَ , نَا عَمْرُو بْنُ عَوْنٍ , نَا سُفْيَانُ , عَنْ أَبِي الزِّنَادِ ، وَيَحْيَى بْنِ سَعِيدٍ ، عَنْ أَبِي أُمَامَةَ بْنِ سَهْلٍ , عَنْ أَبِي سَعِيدٍ ، " أَنَّ مَقْعَدًا أُحَيْنَ , فَذُكِرَ مِنْهُ زَمَاتَةً كَانَ عِنْدَ جِدَارِ أُمِّ سَعْدٍ فَفَجَرَ بِامْرَأَةٍ حَمَلَتْ , فَسُئِلَتْ فَقَالَتْ : هُوَ مِنْهُ فَاعْتَرَفَ , فَأَمَرَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَنْ يُجْلَدَ بِأَثْكَالِ النَّخْلِ "

Abu Saʼid (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Umm Saʼdning devori yonida bir shol kishi bor edi. U bir ayol bilan zino qildi, ayol homilador boʻldi. Undan soʻralganda: «U shu kishidandir», dedi. Shunda u iqror boʻldi. Nabiy ﷺ uni xurmo shoxchalari bilan urishga buyurdilar.Абу Саъид (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Умм Саъднинг девори ёнида бир шол киши бор эди. У бир аёл билан зино қилди, аёл ҳомиладор бўлди. Ундан сўралганда: «У шу кишидандир», деди. Шунда у иқрор бўлди. Набий ﷺ уни хурмо шохчалари билан уришга буюрдилар.

نَا أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْمَاعِيلَ الآدَمِيُّ , نَا مُحَمَّدُ بْنُ الْحُسَيْنِ الْحُنَيْنِيُّ , نَا عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ مُحَمَّدٍ الأَزْدِيُّ , نَا ابْنُ أَبِي الزِّنَادِ , عَنْ أَبِيهِ , عَنْ أَبِي أُمَامَةَ بْنِ سَهْلِ بْنِ حُنَيْفٍ , عَنْ أَبِيهِ , قَالَ : " حَمَلَتْ أَمَةٌ فِي بَنِي سَاعِدَةَ مِنَ الزِّنَا , فَلَمَّا وَضَعَتْ قِيلَ لَهَا مِمَّنْ وَلَدُكِ ؟ ، قَالَتْ : مِنْ فُلانٍ , إِنْسَانٌ نَضْوٌ مَمْسُوحٌ كَأَنَّهُ خَرْشَاءُ مِنْ ضَعْفِهِ , فَسُئِلَ الْمَقْعَدُ عَنْ ذَلِكَ , فَقَالَ : صَدَقَتْ هُوَ مِنِّي , فَرُفِعَ ذَلِكَ إِلَى النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَمَا قَالَ , وَأُخْبِرَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بِهَيْئَةِ الرَّجُلِ وَأَنَّهُ لا مَضْرِبَ فِيهِ , فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : خُذُوا لَهُ عُثْكُولا , يَعْنِي عَذْقًا فِيهِ مِائَةُ شِمْرَاخٍ , فَاضْرِبُوهُ بِهِ ضَرْبَةً وَاحِدَةً " ، فَفَعَلُوا

Abu Umoma ibn Sahl ibn Hunayf otasidan rivoyat qiladi: Bani Soidada bir choʻri zinodan homilador boʻldi. Tugʻqach, unga: «Bolang kimdan?» deyildi. U: «Falonchidan», dedi. U zaifligidan xuddi qurigan poʻstloqqa oʻxshab qolgan, ozgʻin, madorsiz bir odam edi. Oʻsha shol kishidan bu haqda soʻralganda: «U rost aytdi, u mendandir», dedi. Bu ish va uning aytgani Nabiy ﷺga koʻtarildi. Rasululloh ﷺga u kishining ahvoli va unda uriladigan joy yoʻqligi xabar qilindi. Shunda Rasululloh ﷺ: «Unga bir usqul, yaʼni yuzta shoxchasi bor xurmo shingilini olinglar va u bilan uni bir marta uringlar», dedilar. Ular shunday qildilar.Абу Умома ибн Саҳл ибн Ҳунайф отасидан ривоят қилади: Бани Соидада бир чўри зинодан ҳомиладор бўлди. Туғқач, унга: «Боланг кимдан?» дейилди. У: «Фалончидан», деди. У заифлигидан худди қуриган пўстлоққа ўхшаб қолган, озғин, мадорсиз бир одам эди. Ўша шол кишидан бу ҳақда сўралганда: «У рост айтди, у мендандир», деди. Бу иш ва унинг айтгани Набий ﷺга кўтарилди. Расулуллоҳ ﷺга у кишининг аҳволи ва унда уриладиган жой йўқлиги хабар қилинди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ: «Унга бир усқул, яъни юзта шохчаси бор хурмо шингилини олинглар ва у билан уни бир марта уринглар», дедилар. Улар шундай қилдилар.

نَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ أَحْمَدَ بْنِ إِبْرَاهِيمَ الْمَارِسْتَانِيُّ , نَا يَحْيَى بْنُ حَكِيمٍ , نَا ابْنُ أَبِي عَدِيٍّ , عَنْ هِشَامِ بْنِ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ , عَنْ يَحْيَى بْنِ أَبِي كَثِيرٍ , عَنْ أَبِي قِلابَةَ ، عَنْ أَبِي الْمُهَلَّبِ , عَنْ عِمْرَانَ بْنِ حُصَيْنٍ , أَنَّ امْرَأَةً أَتَتِ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَهِيَ حُبْلَى مِنَ الزِّنَا , فَقَالَتْ : يَا رَسُولَ اللَّهِ ، " أَصَبْتُ حَدًّا فَأَقِمْهُ عَلَيَّ , فَدَعَا وَلِيَّهَا , فَقَالَ : أَحْسِنْ إِلَيْهَا , فَإِذَا وَضَعَتْ مَا فِي بَطْنِهَا فَأْتِنِي ، فَفَعَلَ , فَأَمَرَ بِهَا النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَشُدَّتْ أَوْ شُكَّتْ ثِيَابُهَا عَلَيْهَا , ثُمَّ أَمَرَ بِهَا فَرُجِمَتْ , ثُمَّ صَلَّى عَلَيْهَا , فَقِيلَ لَهُ : رَجَمْتَهَا ثُمَّ تُصَلِّي عَلَيْهَا ؟ ، فَقَالَ : وَالَّذِي نَفْسِي بِيَدِهِ لَقَدْ تَابَتْ تَوْبَةً لَوْ تَابَهَا سَبْعُونَ مُذْنِبًا لَوَسِعَتْهُمْ , وَهَلْ وَجَدْتَ أَفْضَلَ مِنْ أَنْ جَادَتْ بِنَفْسِهَا ! "

Imron ibn Husayn (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Bir ayol zinodan homilador holida Nabiy ﷺ huzurlariga kelib: «Ey Allohning Rasuli, men had talab qiladigan ish qildim, uni menga joriy qiling», dedi. U zot uning valiysini chaqirib: «Unga yaxshilik qil, qornidagini tugʻsa, huzurimga olib kel», dedilar. U shunday qildi. Soʻng Nabiy ﷺ u haqda buyurdilar va uning ustidan kiyimlari mahkam bogʻlandi yoxud tugib qoʻyildi. Keyin u zot buyurdilar va u toshboʻron qilindi. Soʻng u zot unga janoza oʻqidilar. U zotga: «Uni toshboʻron qildingiz, soʻng unga janoza oʻqiyapsizmi?» deyildi. U zot: «Jonim qoʻlida boʻlgan Zotga qasamki, u shunday bir tavba qildiki, agar uni yetmish gunohkor qilsa, ularga yetardi. Uning oʻz jonini saxovat bilan berganidan afzalroq narsani topdingmi!» dedilar.Имрон ибн Ҳусайн (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Бир аёл зинодан ҳомиладор ҳолида Набий ﷺ ҳузурларига келиб: «Эй Аллоҳнинг Расули, мен ҳад талаб қиладиган иш қилдим, уни менга жорий қилинг», деди. У зот унинг валийсини чақириб: «Унга яхшилик қил, қорнидагини туғса, ҳузуримга олиб кел», дедилар. У шундай қилди. Сўнг Набий ﷺ у ҳақда буюрдилар ва унинг устидан кийимлари маҳкам боғланди ёхуд тугиб қўйилди. Кейин у зот буюрдилар ва у тошбўрон қилинди. Сўнг у зот унга жаноза ўқидилар. У зотга: «Уни тошбўрон қилдингиз, сўнг унга жаноза ўқияпсизми?» дейилди. У зот: «Жоним қўлида бўлган Зотга қасамки, у шундай бир тавба қилдики, агар уни етмиш гуноҳкор қилса, уларга етарди. Унинг ўз жонини саховат билан берганидан афзалроқ нарсани топдингми!» дедилар.

نَا عَبْدُ اللَّهِ , نَا يَحْيَى , نَا عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ عَبْدِ الصَّمَدِ , نَا هِشَامٌ ، بِإِسْنَادِهِ نَحْوَهُ , فَقَالَ لَهُ عُمَرُ : رَجَمْتَهَا , وَقَالَ : " لَوْ تَابَهَا أَهْلُ الْمَدِينَةِ لَوَسِعَتْهُمْ , هَلْ وَجَدْتَ أَفْضَلَ مِنْ أَنْ جَادَتْ بِنَفْسِهَا لِلَّهِ عَزَّ وَجَلَّ ! " ، نَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ مُحَمَّدٍ الصَّفَّارُ , نَا عَبَّاسُ بْنُ مُحَمَّدٍ , نَا هَارُونُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ الْخَزَّازُ , نَا عَلِيُّ بْنُ الْمُبَارَكِ , نَا يَحْيَى بْنُ أَبِي كَثِيرٍ , حَدَّثَنِي أَبُو قِلابَةَ , حَدَّثَنِي أَبُو الْمُهَلَّبِ , أَنَّ عِمْرَانَ بْنَ حُصَيْنٍ ، حَدَّثَهُمْ , قَالَ : جَاءَتِ امْرَأَةٌ مِنْ جُهَيْنَةَ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، ثُمَّ ذَكَرَ نَحْوَهُ

Hishom oʻz isnodi bilan shunga oʻxshashini rivoyat qildi va unda Umar u zotga: «Uni toshboʻron qildingiz», dedi. U zot: «Agar bu tavbani Madina ahli qilsa, ularga yetardi. Uning Alloh azza va jalla uchun oʻz jonini saxovat bilan berganidan afzalroq narsani topdingmi!» dedilar. Abul-Muhallab aytdi: Imron ibn Husayn ularga rivoyat qilib: Juhaynadan boʻlgan bir ayol Rasululloh ﷺ huzurlariga keldi, dedi. Soʻng shunga oʻxshashini zikr qildi.Ҳишом ўз исноди билан шунга ўхшашини ривоят қилди ва унда Умар у зотга: «Уни тошбўрон қилдингиз», деди. У зот: «Агар бу тавбани Мадина аҳли қилса, уларга етарди. Унинг Аллоҳ азза ва жалла учун ўз жонини саховат билан берганидан афзалроқ нарсани топдингми!» дедилар. Абул-Муҳаллаб айтди: Имрон ибн Ҳусайн уларга ривоят қилиб: Жуҳайнадан бўлган бир аёл Расулуллоҳ ﷺ ҳузурларига келди, деди. Сўнг шунга ўхшашини зикр қилди.

نَا أَبُو عُبَيْدٍ الْقَاسِمُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ ، نَا يَعْقُوبُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ , نَا عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ مُحَمَّدٍ الدَّرَاوَرْدِيُّ , أَخْبَرَنِي يَزِيدُ بْنُ خُصَيْفَةَ , عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ ثَوْبَانَ , عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ , أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أُتِيَ بِسَارِقٍ سَرَقَ شَمْلَةً , فَقَالُوا : يَا رَسُولَ اللَّهِ ، " إِنَّ هَذَا قَدْ سَرَقَ , فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : اذْهَبُوا بِهِ فَاقْطَعُوهُ , ثُمَّ احْسِمُوهُ , ثُمَّ ائْتُونِي بِهِ , فَقُطِعَ فَأُتِيَ بِهِ , فَقَالَ : تُبْ إِلَى اللَّهِ , فَقَالَ : قَدْ تُبْتُ إِلَى اللَّهِ , قَالَ : تَابَ اللَّهُ عَلَيْكَ " ، وَرَوَاهُ الثَّوْرِيُّ , عَنْ يَزِيدَ بْنِ خُصَيْفَةَ ، مُرْسَلا

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ huzurlariga bir chopon oʻgʻirlagan oʻgʻri keltirildi. Ular: «Ey Allohning Rasuli, bu kishi oʻgʻirlik qildi», dedilar. Rasululloh ﷺ: «Uni olib boringlar-da, qoʻlini kesinglar, soʻng kuydirib qonini toʻxtatinglar, keyin uni huzurimga keltiringlar», dedilar. Uning qoʻli kesildi va u keltirildi. U zot: «Allohga tavba qil», dedilar. U: «Allohga tavba qildim», dedi. U zot: «Alloh sening tavbangni qabul qildi», dedilar. Uni Savriy Yazid ibn Xusayfadan mursal qilib rivoyat qildi.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ ҳузурларига бир чопон ўғирлаган ўғри келтирилди. Улар: «Эй Аллоҳнинг Расули, бу киши ўғирлик қилди», дедилар. Расулуллоҳ ﷺ: «Уни олиб боринглар-да, қўлини кесинглар, сўнг куйдириб қонини тўхтатинглар, кейин уни ҳузуримга келтиринглар», дедилар. Унинг қўли кесилди ва у келтирилди. У зот: «Аллоҳга тавба қил», дедилар. У: «Аллоҳга тавба қилдим», деди. У зот: «Аллоҳ сенинг тавбангни қабул қилди», дедилар. Уни Саврий Язид ибн Хусайфадан мурсал қилиб ривоят қилди.

نَا ابْنُ مُبَشِّرٍ ، نَا أَحْمَدُ بْنُ سِنَانٍ , نَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ , عَنْ سُفْيَانَ , عَنْ يَزِيدَ بْنِ خُصَيْفَةَ , عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ ثَوْبَانَ , قَالَ : أُتِيَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بِسَارِقٍ قَدْ سَرَقَ شَمْلَةً , فَقَالَ : " أَسَرَقْتَ مَا إِخَالُهُ سَرَقَ , قَالَ : بَلَى , فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : اقْطَعُوهُ ثُمَّ احْسِمُوهُ , فَقَطَعُوهُ ثُمَّ حَسَمُوهُ , فَقَالَ لَهُ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : تُبْ , فَقَالَ : تُبْتُ إِلَى اللَّهِ , قَالَ : اللَّهُمَّ تُبْ عَلَيْهِ " ، نَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ عَلِيٍّ نَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ سُلَيْمَانَ , نَا جُمْهُورُ بْنُ مَنْصُورٍ , نَا سَيْفُ بْنُ مُحَمَّدٍ , عَنْ يَزِيدَ بْنِ خُصَيْفَةَ , عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ ثَوْبَانَ , عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ , عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، نَحْوَهُ

Muhammad ibn Abdurrahmon ibn Savbon aytdi: Rasululloh ﷺ huzurlariga bir chopon oʻgʻirlagan oʻgʻri keltirildi. U zot: «Oʻgʻirlik qildingmi? Men uni oʻgʻirlik qilgan deb oʻylamayman», dedilar. U: «Ha, oʻgʻirladim», dedi. Shunda Rasululloh ﷺ: «Qoʻlini kesinglar, soʻng kuydirib qonini toʻxtatinglar», dedilar. Ular uning qoʻlini kesdilar, soʻng kuydirdilar. Nabiy ﷺ unga: «Tavba qil», dedilar. U: «Allohga tavba qildim», dedi. U zot: «Allohim, uning tavbasini qabul qil», dedilar. Sayf ibn Muhammad Yazid ibn Xusayfadan, u Muhammad ibn Abdurrahmon ibn Savbondan, u Abu Hurayradan, u Nabiy ﷺdan shunga oʻxshashini rivoyat qildi.Муҳаммад ибн Абдурраҳмон ибн Савбон айтди: Расулуллоҳ ﷺ ҳузурларига бир чопон ўғирлаган ўғри келтирилди. У зот: «Ўғирлик қилдингми? Мен уни ўғирлик қилган деб ўйламайман», дедилар. У: «Ҳа, ўғирладим», деди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ: «Қўлини кесинглар, сўнг куйдириб қонини тўхтатинглар», дедилар. Улар унинг қўлини кесдилар, сўнг куйдирдилар. Набий ﷺ унга: «Тавба қил», дедилар. У: «Аллоҳга тавба қилдим», деди. У зот: «Аллоҳим, унинг тавбасини қабул қил», дедилар. Сайф ибн Муҳаммад Язид ибн Хусайфадан, у Муҳаммад ибн Абдурраҳмон ибн Савбондан, у Абу Ҳурайрадан, у Набий ﷺдан шунга ўхшашини ривоят қилди.

نَا مُحَمَّدُ بْنُ أَحْمَدَ بْنِ أَبِي الثَّلْجِ , نَا يَعِيشُ بْنُ الْجَهْمِ , نَا عَبْدُ الْحَمِيدِ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ الْحِمَّانِيُّ , عَنْ أَبِي حَنِيفَةَ ، عَنْ عَمْرِو بْنِ مُرَّةَ , عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ سَلَمَةَ , عَنْ عَلِيٍّ , قَالَ : " إِذَا سَرَقَ السَّارِقُ قُطِعَتْ يَدُهُ الْيُمْنَى , فَإِنْ عَادَ قُطِعَتْ رِجْلُهُ الْيُسْرَى , فَإِنْ عَادَ ضَمِنَتْهُ السِّجْنُ حَتَّى يُحَدِّثَ خَيْرًا , إِنِّي أَسْتَحْيِي مِنَ اللَّهِ أَنْ أَدَعَهُ لَيْسَ لَهُ يَدٌ يَأْكُلُ بِهَا وَيَسْتَنْجِي بِهَا , وَرَجُلٌ يَمْشِي عَلَيْهَا "

Ali (roziyallohu anhu) aytdi: Oʻgʻri oʻgʻirlik qilsa, uning oʻng qoʻli kesiladi. Yana qaytarsa, chap oyogʻi kesiladi. Yana qaytarsa, zindon uni oʻz zimmasiga oladi, toki u yaxshilik koʻrsatgunicha. Men uni yeydigan va istinjo qiladigan qoʻlsiz hamda yuradigan oyoqsiz tashlab qoʻyishdan Allohdan hayo qilaman.Али (розияллоҳу анҳу) айтди: Ўғри ўғирлик қилса, унинг ўнг қўли кесилади. Яна қайтарса, чап оёғи кесилади. Яна қайтарса, зиндон уни ўз зиммасига олади, токи у яхшилик кўрсатгунича. Мен уни ейдиган ва истинжо қиладиган қўлсиз ҳамда юрадиган оёқсиз ташлаб қўйишдан Аллоҳдан ҳаё қиламан.

نَا سَعِيدُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ بْنِ الْحَنَّاطِ ، نَا أَبُو هِشَامٍ الرِّفَاعِيُّ ، نَا ابْنُ فُضَيْلٍ , نَا عَطَاءُ بْنُ السَّائِبِ , عَنْ مَيْسَرَةَ , قَالَ : جَاءَ رَجُلٌ وَأُمُّهُ إِلَى عَلِيِّ بْنِ أَبِي طَالِبٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ , فَقَالَتْ : " إِنَّ ابْنِي هَذَا قَتَلَ زَوْجِي , فَقَالَ الابْنُ : إِنَّ عَبْدِي وَقَعَ عَلَى أُمِّي , فَقَالَ عَلِيٌّ : خِبْتُمَا وَخَسِرْتُمَا , إِنْ تَكُونِي صَادِقَةً يُقْتَلُ ابْنُكِ , وَإِنْ يَكُنِ ابْنُكِ صَادِقًا نَرْجُمُكِ , ثُمَّ قَامَ عَلِيٌّ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ لِلصَّلاةِ , فَقَالَ الْغُلامُ لأُمِّهِ : مَا تَنْظُرِينَ أَنْ يَقْتُلَنِي أَوْ يَرْجُمَكِ ؟ فَانْصَرَفَا , فَلَمَّا صَلَّى سَأَلَ عَنْهُمَا فَقِيلَ : انْطَلَقَا "

Maysara aytdi: Bir kishi va uning onasi Ali ibn Abu Tolib (roziyallohu anhu) huzuriga kelishdi. Ayol: «Mana shu oʻgʻlim erimni oʻldirdi», dedi. Oʻgʻil esa: «Mening qulim onamga qoʻshildi», dedi. Ali: «Ikkovingiz ham noumid boʻldingiz va ziyon koʻrdingiz. Agar sen rostgoʻy boʻlsang, oʻgʻling oʻldiriladi; agar oʻgʻling rostgoʻy boʻlsa, biz seni toshboʻron qilamiz», dedi. Soʻng Ali (roziyallohu anhu) namozga turdi. Shunda oʻgʻil onasiga: «Nimani kutayapsan — uning meni oʻldirishinimi yoki seni toshboʻron qilishinimi?» dedi va ikkovi ketib qolishdi. Ali namozni oʻqib boʻlgach, ular haqida soʻradi. Unga: «Ikkovi ketib qolishdi», deyildi.Майсара айтди: Бир киши ва унинг онаси Али ибн Абу Толиб (розияллоҳу анҳу) ҳузурига келишди. Аёл: «Мана шу ўғлим эримни ўлдирди», деди. Ўғил эса: «Менинг қулим онамга қўшилди», деди. Али: «Икковингиз ҳам ноумид бўлдингиз ва зиён кўрдингиз. Агар сен ростгўй бўлсанг, ўғлинг ўлдирилади; агар ўғлинг ростгўй бўлса, биз сени тошбўрон қиламиз», деди. Сўнг Али (розияллоҳу анҳу) намозга турди. Шунда ўғил онасига: «Нимани кутаяпсан — унинг мени ўлдиришиними ёки сени тошбўрон қилишиними?» деди ва иккови кетиб қолишди. Али намозни ўқиб бўлгач, улар ҳақида сўради. Унга: «Иккови кетиб қолишди», дейилди.

حَدَّثَنَا الْحُسَيْنُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ الْقَاضِي , نَا الْعَبَّاسُ بْنُ يَزِيدَ الْبَحْرَانِيُّ , نَا يَزِيدُ بْنُ زُرَيْعٍ , وَبِشْرُ بْنُ الْمُفَضَّلِ , قَالا : نَا خَالِدٌ الْحَذَّاءُ , عَنِ الْقَاسِمِ بْنِ رَبِيعَةَ , عَنْ يَعْقُوبَ بْنِ أَوْسٍ , قَالَ بِشْرٌ : وَهُوَ الَّذِي كَانَ يَقُولُ مُحَمَّدُ بْنُ عُقْبَةَ بْنِ أَوْسٍ , عَنْ رَجُلٍ مِنْ أَصْحَاب النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ , أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، " لَمَّا دَخَلَ مَكَّةَ يَوْمَ الْفَتْحِ , قَالَ : لا إِلَهَ إِلا اللَّهُ وَحْدَهُ , صَدَقَ وَعْدَهُ , وَنَصَرَ عَبْدَهُ , وَهَزَمَ الأَحْزَابَ وَحْدَهُ , أَلا إِنَّ كُلَّ مَأْثُرَةٍ تُعَدُّ وَتُدْعَى وَدَمٍ وَمَالٍ تَحْتَ قَدَمَيَّ هَاتَيْنِ , غَيْرَ سِدَانَةِ الْبَيْتِ وَسِقَايَةِ الْحَاجِّ , أَلا وَإِنَّ فِي قَتِيلِ خَطَأِ الْعَمْدِ ، قَتِيلِ السَّوْطِ ، وَالْعَصَا مِائَةً مِنَ الإِبِلِ , مِنْهَا أَرْبَعُونَ فِي بُطُونِهَا أَوْلادُهَا " ، نَا الْحُسَيْنُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ , نَا الْعَبَّاسُ بْنُ يَزِيدَ , نَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ مَهْدِيٍّ , نَا شُعْبَةُ , عَنْ أَيُّوبَ السَّخْتِيَانِيِّ , عَنِ الْقَاسِمِ بْنِ رَبِيعَةَ , عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو , أَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مِثْلَهُ فِي أَسْنَانِ الإِبِلِ , وَلَمْ يَذْكُرْ غَيْرَ ذَلِكَ . كَذَا رَوَاهُ أَيُّوبُ , عَنِ الْقَاسِمِ بْنِ رَبِيعَةَ , لَمْ يَذْكُرْ يَعْقُوبَ بْنَ أَوْسٍ , وَأَسْنَدَهُ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو . وَرَوَاهُ عَلِيُّ بْنُ زَيْدِ بْنِ جُدْعَانَ , عَنِ الْقَاسِمِ بْنِ رَبِيعَةَ , عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ بْنِ الْخَطَّابِ . كَذَلِكَ رَوَاهُ عَنْهُ ابْنُ عُيَيْنَةَ ، وَمَعْمَرٌ , وَخَالَفَهُمَا حَمَّادُ بْنُ سَلَمَةَ , فَرَوَاهُ عَنْ عَلِيِّ بْنِ زَيْدٍ , عَنْ يَعْقُوبَ السَّدُوسِيِّ , عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو , عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ , لَمْ يَذْكُرِ الْقَاسِمَ بْنَ رَبِيعَةَ , وَأَسْنَدَهُ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرِو بْنِ الْعَاصِ ، وَرَوَاهُ حُمَيْدٌ الطَّوِيلُ , عَنِ الْقَاسِمِ بْنِ رَبِيعَةَ , عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ , قَالَهُ حَمَّادُ بْنُ سَلَمَةَ عَنْهُ

Yaʼqub ibn Avs Nabiy ﷺning ashoblaridan bir kishidan rivoyat qiladi — Bishr aytdi: U Muhammad ibn Uqba ibn Avs der edi —: Rasululloh ﷺ Fath kuni Makkaga kirganlarida: «Allohdan oʻzga iloh yoʻq, U yolgʻizdir; vaʼdasini rost qildi, bandasiga nusrat berdi va ahzobni yolgʻiz oʻzi magʻlub qildi. Ogoh boʻlinglar, sanaladigan va daʼvo qilinadigan har bir faxr, har bir qon va mol mana shu ikki oyogʻim ostidadir, Baytning sidonasi va hojilarni suv bilan taʼminlash bundan mustasno. Ogoh boʻlinglar, qasd xatosi bilan oʻldirilgan — qamchi va tayoq bilan oʻldirilgan kishida yuzta tuya bor, ulardan qirqtasi qorinlarida bolalari boʻlgan homilador tuyalardir», dedilar. Shuʼba Ayyub as-Saxtiyoniydan, u Qosim ibn Rabiyadan, u Abdulloh ibn Amrdan rivoyat qildiki, Nabiy ﷺdan tuyalarning yoshlari haqida xuddi shunga oʻxshash; undan boshqasini zikr qilmadi. Ayyub Qosim ibn Rabiyadan shunday rivoyat qildi: u Yaʼqub ibn Avsni zikr qilmadi va uni Abdulloh ibn Amrdan musnad qildi. Uni Ali ibn Zayd ibn Judʼon Qosim ibn Rabiyadan, u Abdulloh ibn Umar ibn Xattobdan rivoyat qildi; undan Ibn Uyayna va Maʼmar ham shunday rivoyat qilganlar. Hammod ibn Salama esa ularga muxolif boʻlib, uni Ali ibn Zayddan, u Yaʼqub as-Sadusiydan, u Abdulloh ibn Amrdan, u Nabiy ﷺdan rivoyat qildi: u Qosim ibn Rabiyani zikr qilmadi va uni Abdulloh ibn Amr ibn Osdan musnad qildi. Uni Humayd at-Tavil ham Qosim ibn Rabiyadan, u Nabiy ﷺdan rivoyat qilgan; buni undan Hammod ibn Salama aytgan.Яъқуб ибн Авс Набий ﷺнинг ашобларидан бир кишидан ривоят қилади — Бишр айтди: У Муҳаммад ибн Уқба ибн Авс дер эди —: Расулуллоҳ ﷺ Фатҳ куни Маккага кирганларида: «Аллоҳдан ўзга илоҳ йўқ, У ёлғиздир; ваъдасини рост қилди, бандасига нусрат берди ва аҳзобни ёлғиз ўзи мағлуб қилди. Огоҳ бўлинглар, саналадиган ва даъво қилинадиган ҳар бир фахр, ҳар бир қон ва мол мана шу икки оёғим остидадир, Байтнинг сидонаси ва ҳожиларни сув билан таъминлаш бундан мустасно. Огоҳ бўлинглар, қасд хатоси билан ўлдирилган — қамчи ва таёқ билан ўлдирилган кишида юзта туя бор, улардан қирқтаси қоринларида болалари бўлган ҳомиладор туялардир», дедилар. Шуъба Айюб ас-Сахтиёнийдан, у Қосим ибн Рабиядан, у Абдуллоҳ ибн Амрдан ривоят қилдики, Набий ﷺдан туяларнинг ёшлари ҳақида худди шунга ўхшаш; ундан бошқасини зикр қилмади. Айюб Қосим ибн Рабиядан шундай ривоят қилди: у Яъқуб ибн Авсни зикр қилмади ва уни Абдуллоҳ ибн Амрдан муснад қилди. Уни Али ибн Зайд ибн Жудъон Қосим ибн Рабиядан, у Абдуллоҳ ибн Умар ибн Хаттобдан ривоят қилди; ундан Ибн Уяйна ва Маъмар ҳам шундай ривоят қилганлар. Ҳаммод ибн Салама эса уларга мухолиф бўлиб, уни Али ибн Зайддан, у Яъқуб ас-Садусийдан, у Абдуллоҳ ибн Амрдан, у Набий ﷺдан ривоят қилди: у Қосим ибн Рабияни зикр қилмади ва уни Абдуллоҳ ибн Амр ибн Осдан муснад қилди. Уни Ҳумайд ат-Тавил ҳам Қосим ибн Рабиядан, у Набий ﷺдан ривоят қилган; буни ундан Ҳаммод ибн Салама айтган.

نَا عُثْمَانُ بْنُ أَحْمَدَ الدَّقَّاقُ , نَا حَنْبَلُ بْنُ إِسْحَاقَ , نَا أَبُو سَلَمَةَ ، نَا وُهَيْبُ بْنُ خَالِدٍ , عَنِ الْقَاسِمِ بْنِ رَبِيعَةَ , عَنْ عُقْبَةَ بْنِ أَوْسٍ , عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو , أَنّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، " لَمَّا فَتَحَ مَكَّةَ , قَالَ : لا إِلَهَ إِلا اللَّهُ وَحْدَهُ , صَدَقَ وَعْدَهُ , وَنَصَرَ عَبْدَهُ , وَهَزَمَ الأَحْزَابَ وَحْدَهُ , أَلا إِنَّ كُلَّ مَأْثُرَةٍ كَانَتْ تُعَدُّ أَوْ تُدْعَى تَحْتَ قَدَمَيَّ هَاتَيْنِ ، إِلا السِّدَانَةَ وَالسِّقَايَةَ , أَلا وَإِنَّ قَتِيلَ الْخَطَأِ شِبْهِ الْعَمْدِ , قَتِيلَ السَّوْطِ وَالْعَصَا دِيَةٌ مُغَلَّظَةٌ , مِنْهَا أَرْبَعُونَ فِي بُطُونِهَا أَوْلادُهَا " ، يَعْنِي مِائَةً مِنَ الإِبِلِ ، نَا أَحْمَدُ بْنُ عِيسَى بْنِ السُّكَيْنِ نَا إِسْحَاقُ بْنُ زُرَيْقٍ , نَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ خَالِدٍ , نَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ , عَنِ الثَّوْرِيِّ , عَنْ خَالِدٍ الْحَذَّاءِ , عَنِ الْقَاسِمِ بْنِ رَبِيعَةَ , عَنْ عُقْبَةَ , وَنا مُحَمَّدُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ الْفَارِسِيُّ نَا إِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ , نَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ , عَنِ الثَّوْرِيِّ , عَنْ خَالِدٍ , عَنِ الْقَاسِمِ بْنِ رَبِيعَةَ , عَنْ عُقْبَةَ بْنِ أَوْسٍ , عَنْ رَجُلٍ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ , قَالَ : لَمَّا قَدِمَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مَكَّةَ فَذَكَرَ نَحْوَهُ . وَقَالَ ابْنُ السُّكَيْنِ : " أَلا إِنَّ قَتِيلَ خَطَأِ الْعَمْدِ ، قَتِيلَ السَّوْطِ وَالْعَصَا " نَحْوَهُ

Abdulloh ibn Amr (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ Makkani fath qilganlarida: «Allohdan oʻzga iloh yoʻq, U yolgʻizdir; vaʼdasini rost qildi, bandasiga nusrat berdi va ahzobni yolgʻiz oʻzi magʻlub qildi. Ogoh boʻlinglar, sanalib kelingan yoki daʼvo qilib kelingan har bir faxr mana shu ikki oyogʻim ostidadir, sidona va siqoyadan boshqasi. Ogoh boʻlinglar, qasdga oʻxshash xato bilan oʻldirilgan — qamchi va tayoq bilan oʻldirilgan kishining diyati ogʻirlashtirilgan diyatdir; ulardan qirqtasi qorinlarida bolalari boʻlgan homilador tuyalardir», dedilar — yaʼni yuzta tuya. Abdurrazzoq Savriydan, u Xolid al-Hazzodan, u Qosim ibn Rabiyadan, u Uqba ibn Avsdan, u Nabiy ﷺning ashoblaridan bir kishidan rivoyat qildi. U kishi aytdi: Rasululloh ﷺ Makkaga kelganlarida... deb shunga oʻxshashini zikr qildi. Ibn Sukayn esa: «Ogoh boʻlinglar, qasd xatosi bilan oʻldirilgan — qamchi va tayoq bilan oʻldirilgan kishi», deb shunga oʻxshashini aytdi.Абдуллоҳ ибн Амр (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ Маккани фатҳ қилганларида: «Аллоҳдан ўзга илоҳ йўқ, У ёлғиздир; ваъдасини рост қилди, бандасига нусрат берди ва аҳзобни ёлғиз ўзи мағлуб қилди. Огоҳ бўлинглар, саналиб келинган ёки даъво қилиб келинган ҳар бир фахр мана шу икки оёғим остидадир, сидона ва сиқоядан бошқаси. Огоҳ бўлинглар, қасдга ўхшаш хато билан ўлдирилган — қамчи ва таёқ билан ўлдирилган кишининг дияти оғирлаштирилган диятдир; улардан қирқтаси қоринларида болалари бўлган ҳомиладор туялардир», дедилар — яъни юзта туя. Абдурраззоқ Саврийдан, у Холид ал-Ҳаззодан, у Қосим ибн Рабиядан, у Уқба ибн Авсдан, у Набий ﷺнинг ашобларидан бир кишидан ривоят қилди. У киши айтди: Расулуллоҳ ﷺ Маккага келганларида... деб шунга ўхшашини зикр қилди. Ибн Сукайн эса: «Огоҳ бўлинглар, қасд хатоси билан ўлдирилган — қамчи ва таёқ билан ўлдирилган киши», деб шунга ўхшашини айтди.

نَا أَبُو حَامِدٍ مُحَمَّدُ بْنُ هَارُونَ ، نَا إِسْحَاقُ بْنُ أَبِي إِسْرَائِيلَ , نَا سُفْيَانُ بْنُ عُيَيْنَةَ , عَنْ عَلِيِّ بْنِ زَيْدٍ , عَنِ الْقَاسِمِ بْنِ رَبِيعَةَ , عَنِ ابْنِ عُمَرَ , قَالَ : " قَامَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَلَى دَرَجِ الْكَعْبَةِ يَوْمَ الْفَتْحِ , فَقَالَ : الْحَمْدُ لِلَّهِ الَّذِي صَدَقَنَا وَعْدَهُ , وَنَصَرَ عَبْدَهُ , وَهَزَمَ الأَحْزَابَ وَحْدَهُ , أَلا إِنَّ قَتِيلَ الْعَمْدِ الْخَطَأِ بِالسَّوْطِ ، أَوِ الْعَصَا مِائَةٌ مِنَ الإِبِلِ مُغَلَّظَةٌ , مِنْهَا أَرْبَعُونَ خَلِفَةً فِي بُطُونِهَا أَوْلادُهَا , أَلا إِنَّ كُلَّ مَأْثُرَةٍ فِي الْجَاهِلِيَّةِ وَدَمٍ ، وَمَالٍ تَحْتَ قَدَمَيَّ هَاتَيْنِ , إِلا مَا كَانَ مِنْ سِدَانَةِ الْبَيْتِ ، أَوْ سِقَايَةِ الْحَاجِّ , فَإِنِّي أَمْضَيْتُهَا لأَهْلِهَا كَمَا كَانَتْ " ، نَا مُحَمَّدُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ الْفَارِسِيُّ , نَا إِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ , أنا عَبْدُ الرَّزَّاقِ , أنا مَعْمَرٌ , عَنْ عَلِيِّ بْنِ زَيْدٍ , عَنِ الْقَاسِمِ , عَنِ ابْنِ عُمَرَ , قَالَ : سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، يَقُولُ عَلَى دَرَجِ الْكَعْبَةِ ثُمَّ ذَكَرَ نَحْوَهُ

Ibn Umar (roziyallohu anhumo) aytdi: Nabiy ﷺ Fath kuni Kaʼba zinasi ustida turib: «Bizga vaʼdasini rost qilgan, bandasiga nusrat bergan va ahzobni yolgʻiz oʻzi magʻlub qilgan Allohga hamd boʻlsin. Ogoh boʻlinglar, qamchi yoki tayoq bilan qasd xatosi bilan oʻldirilgan kishida ogʻirlashtirilgan yuzta tuya bor, ulardan qirqtasi qorinlarida bolalari boʻlgan homilador tuyalardir. Ogoh boʻlinglar, johiliyatdagi har bir faxr, har bir qon va mol mana shu ikki oyogʻim ostidadir, Baytning sidonasi yoki hojilarni suv bilan taʼminlashdan boshqasi; men uni ahliga avvalgidek qoldirdim», dedilar. Abdurrazzoq Maʼmardan, u Ali ibn Zayddan, u Qosimdan, u Ibn Umardan rivoyat qildi. Ibn Umar aytdi: Men Rasululloh ﷺning Kaʼba zinasi ustida turib aytganlarini eshitdim, soʻng shunga oʻxshashini zikr qildi.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо) айтди: Набий ﷺ Фатҳ куни Каъба зинаси устида туриб: «Бизга ваъдасини рост қилган, бандасига нусрат берган ва аҳзобни ёлғиз ўзи мағлуб қилган Аллоҳга ҳамд бўлсин. Огоҳ бўлинглар, қамчи ёки таёқ билан қасд хатоси билан ўлдирилган кишида оғирлаштирилган юзта туя бор, улардан қирқтаси қоринларида болалари бўлган ҳомиладор туялардир. Огоҳ бўлинглар, жоҳилиятдаги ҳар бир фахр, ҳар бир қон ва мол мана шу икки оёғим остидадир, Байтнинг сидонаси ёки ҳожиларни сув билан таъминлашдан бошқаси; мен уни аҳлига аввалгидек қолдирдим», дедилар. Абдурраззоқ Маъмардан, у Али ибн Зайддан, у Қосимдан, у Ибн Умардан ривоят қилди. Ибн Умар айтди: Мен Расулуллоҳ ﷺнинг Каъба зинаси устида туриб айтганларини эшитдим, сўнг шунга ўхшашини зикр қилди.

حَدَّثَنَا الْحُسَيْنُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ الْمَحَامِلِيُّ , نَا أَبُو أُمَيَّةَ الطَّرَسُوسِيُّ ، نَا الْوَلِيدُ هُوَ ابْنُ صَالِحٍ , نَا مُبَارَكُ بْنُ فَضَالَةَ , عَنِ الْحَسَنِ , عَنْ أَبِي بَكْرٍ , قَالَ : قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " لا قَوَدَ إِلا بِالسَّيْفِ "

Abu Bakra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Qasos faqat qilich bilan boʻladi», dedilar.Абу Бакра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Қасос фақат қилич билан бўлади», дедилар.

نَا مُحَمَّدُ بْنُ سُلَيْمَانَ النُّعْمَانِيُّ , نَا الْحُسَيْنُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ الْجَرْجَرَائِيُّ , نَا مُوسَى بْنُ دَاوُدَ , عَنْ مُبَارَكٍ , عَنِ الْحَسَنِ , قَالَ : قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " لا قَوَدَ إِلا بِالسَّيْفِ " ، قَالَ يُونُسُ : قُلْتُ لِلْحَسَنِ : عَنْ مَنْ أَخَذْتَ هَذَا ؟ قَالَ : سَمِعْتُ النُّعْمَانَ بْنَ بَشِيرٍ يَذْكُرُ ذَلِكَ

Hasandan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Qasos faqat qilich bilan boʻladi», dedilar. Yunus aytdi: Men Hasanga: «Buni kimdan olding?» dedim. U: «Men Nuʼmon ibn Bashirning shuni zikr qilganini eshitganman», dedi.Ҳасандан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Қасос фақат қилич билан бўлади», дедилар. Юнус айтди: Мен Ҳасанга: «Буни кимдан олдинг?» дедим. У: «Мен Нуъмон ибн Баширнинг шуни зикр қилганини эшитганман», деди.

نَا يُوسُفُ بْنُ يَعْقُوبَ بْنِ إِسْحَاقَ بْنِ بُهْلُولٍ ، نَا جَدِّي , نَا وَكِيعٌ , وَأَبُو قُتَيْبَةَ , وَابْنُ بِنْتِ دَاوُدَ بْنِ أَبِي هِنْدَ , عَنْ سُفْيَانَ , عَنْ جَابِرٍ , عَنْ أَبِي عَازِبٍ , عَنِ النُّعْمَانِ بْنِ بَشِيرٍ , عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ , قَالَ : " كُلُّ شَيْءٍ خَطَأٌ إِلا السَّيْفَ , وَفِي كُلِّ شَيْءٍ خَطَأُ أَرْشٍ " عَنِ تَابَعَهُ زُهَيْرٌ وَقَيْسٌ وَغَيْرُهُمَا ، عَنْ جَابِرٍ . وَقَالَ وَرْقَاءُ عَنْ جَابِرٍ , عَنْ مُسْلِمِ بْنِ أَرَاكٍ , عَنِ النُّعْمَانِ , فَإِنْ كَانَ حَفِظَ فَهُوَ اسْمُ أَبِي عَازِبٍ , وَاللَّهُ أَعْلَمُ

Nuʼmon ibn Bashir (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ: «Har bir narsa xatodir, qilichdan boshqasi; va har bir xatoda tovon bor», dedilar. Unga Zuhayr, Qays va boshqalar Jobirdan rivoyat qilib mutobaat qildilar. Varqoʼ esa: Jobirdan, u Muslim ibn Arokdan, u Nuʼmondan, dedi. Agar u yodida saqlagan boʻlsa, bu Abu Ozibning ismidir, Alloh bilguvchiroqdir.Нуъмон ибн Башир (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ: «Ҳар бир нарса хатодир, қиличдан бошқаси; ва ҳар бир хатода товон бор», дедилар. Унга Зуҳайр, Қайс ва бошқалар Жобирдан ривоят қилиб мутобаат қилдилар. Варқў эса: Жобирдан, у Муслим ибн Арокдан, у Нуъмондан, деди. Агар у ёдида сақлаган бўлса, бу Абу Озибнинг исмидир, Аллоҳ билгувчироқдир.

حَدَّثَنَا يَعْقُوبُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ الْبَزَّارُ , نَا أَحْمَدُ بْنُ بُدَيْلٍ , نَا وَكِيعٌ , نَا سُفْيَانُ , عَنْ جَابِرٍ , عَنْ عَامِرٍ , عَنِ النُّعْمَانِ بْنِ بَشِيرٍ , قَالَ : قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " كُلُّ شَيْءٍ خَطَأٌ إِلا السَّيْفَ , وَلِكُلِّ خَطَأٍ أَرْشٌ " ، كَذَا قَالَ : عَنْ جَابِرٍ , عَنْ عَامِرٍ , وَالَّذِي قَبْلَهُ أَصَحُّ

Nuʼmon ibn Bashir (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Har bir narsa xatodir, qilichdan boshqasi; va har bir xato uchun tovon bor», dedilar. U shunday: Jobirdan, u Omirdan, deb aytdi; undan oldingisi esa sahihroqdir.Нуъмон ибн Башир (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Ҳар бир нарса хатодир, қиличдан бошқаси; ва ҳар бир хато учун товон бор», дедилар. У шундай: Жобирдан, у Омирдан, деб айтди; ундан олдингиси эса саҳиҳроқдир.

نَا مُحَمَّدُ بْنُ مَخْلَدٍ ، نَا سَعْدَانُ بْنُ يَزِيدَ , نَا الْهَيْثَمُ بْنُ جَمِيلٍ , نَا زُهَيْرٌ , وَقَيْسٌ , عَنْ جَابِرٍ , عَنْ أَبِي عَازِبٍ , عَنِ النُّعْمَانِ بْنِ بَشِيرٍ , قَالَ : قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " كُلُّ شَيْءٍ سِوَى الْحَدِيدَةِ فَهُوَ خَطَأٌ , وَفِي كُلِّ خَطَأٍ أَرْشٌ " ، نَا مُحَمَّدُ بْنُ مَخْلَدٍ , نَا سَعْدَانُ بْنُ يَزِيدَ , نَا الْهَيْثَمُ بْنُ جَمِيلٍ , نَا قَيْسٌ , عَنْ أَبِي حُصَيْنٍ , عَنْ إِبْرَاهِيمَ بْنِ بِنْتِ النُّعْمَانِ , عَنِ النُّعْمَانِ بْنِ بَشِيرٍ , عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مِثْلَهُ

Nuʼmon ibn Bashir (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Temirdan boshqa har bir narsa xatodir, va har bir xatoda tovon bor», dedilar. Qays Abu Husayndan, u Nuʼmonning qizining oʻgʻli Ibrohimdan, u Nuʼmon ibn Bashirdan, u Nabiy ﷺdan xuddi shuning oʻzini rivoyat qildi.Нуъмон ибн Башир (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Темирдан бошқа ҳар бир нарса хатодир, ва ҳар бир хатода товон бор», дедилар. Қайс Абу Ҳусайндан, у Нуъмоннинг қизининг ўғли Иброҳимдан, у Нуъмон ибн Баширдан, у Набий ﷺдан худди шунинг ўзини ривоят қилди.

نَا أَبُو عُبَيْدٍ الْقَاسِمُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ ، نَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ يَزِيدَ بْنِ حَبَّانَ مَوْلَى بَنِي هَاشِمٍ , نَا شَبَابَةُ , نَا وَرْقَاءُ بْنُ عُمَرَ , عَنْ جَابِرٍ , عَنْ مُسْلِمِ بْنِ أَرَاكٍ , عَنِ النُّعْمَانِ بْنِ بَشِيرٍ , قَالَ : قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " كُلُّ شَيْءٍ خَطَأٌ ، إِلا مَا كَانَ أُصِيبَ بِحَدِيدَةٍ , وَلِكُلِّ خَطَأٍ أَرْشٌ "

Nuʼmon ibn Bashir (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Har bir narsa xatodir, temir bilan yetkazilgandan boshqasi; va har bir xato uchun tovon bor», dedilar.Нуъмон ибн Башир (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Ҳар бир нарса хатодир, темир билан етказилгандан бошқаси; ва ҳар бир хато учун товон бор», дедилар.

نَا عَبْدُ الصَّمَدِ بْنُ عَلِيٍّ ، نَا الْفَضْلُ بْنُ الْعَبَّاسِ الصَّوَّافُ , نَا يَحْيَى بْنُ غَيْلانَ , نَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ بَزِيعٍ , عَنْ أَبِي شَيْبَةَ إِبْرَاهِيمَ بْنِ عُثْمَانَ ، عَنْ جَابِرٍ , عَنْ أَبِي عَازِبٍ , عَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ , عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ , قَالَ : " الْقَوَدُ بِالسَّيْفِ , وَالْخَطَأُ عَلَى الْعَاقِلَةِ " ، كَذَا قَالَ عَنْ أَبِي سَعِيدٍ

Abu Saʼid al-Xudriy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ: «Qasos qilich bilandir, xato esa oqila zimmasidadir», dedilar. U shunday: Abu Saʼiddan, deb aytdi.Абу Саъид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ: «Қасос қилич биландир, хато эса оқила зиммасидадир», дедилар. У шундай: Абу Саъиддан, деб айтди.

نَا الْحُسَيْنُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ ، نَا يَعْقُوبُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ , نَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ عُلَيَّةَ , نَا أَيُّوبُ , عَنْ عِكْرِمَةَ , أَنَّ عَلِيًّا رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ " حَرَّقَ نَاسًا ارْتَدُّوا عَنِ الإِسْلامِ , فَبَلَغَ ذَلِكَ ابْنَ عَبَّاسٍ , فَقَالَ : لَمْ أَكُنْ لأُحَرِّقَهُمْ بِالنَّارِ , إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، قَالَ : لا تُعَذِّبُوا بِعَذَابِ اللَّهِ ، وَكُنْتُ أقْتُلُهُمْ ، لِقَوْلِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : مَنْ بَدَّلَ دِينَهُ فَاقْتُلُوهُ " , قَالَ : فَبَلَغَ ذَلِكَ عَلِيًّا , فَقَالَ : وَيْحَ ابْنِ عَبَّاسٍ . هَذَا ثَابِتٌ صَحِيحٌ

Ikrimadan rivoyat qilinadiki, Ali (roziyallohu anhu) Islomdan qaytgan bir necha kishini olovda yoqib yubordi. Bu xabar Ibn Abbosga yetib bordi va u: «Men boʻlganimda ularni olov bilan yoqmagan boʻlardim, chunki Rasululloh ﷺ: ‹Allohning azobi bilan azoblamanglar›, deganlar. Lekin men ularni Rasululloh ﷺning: ‹Kim oʻz dinini oʻzgartirsa, uni oʻldiringlar›, degan soʻzlari sababli oʻldirgan boʻlardim», dedi. Rovyi aytdi: Bu xabar Aliga yetib borgach, u: «Ibn Abbosga rahmat!» dedi. Bu sobit, sahihdir.Икримадан ривоят қилинадики, Али (розияллоҳу анҳу) Исломдан қайтган бир неча кишини оловда ёқиб юборди. Бу хабар Ибн Аббосга етиб борди ва у: «Мен бўлганимда уларни олов билан ёқмаган бўлардим, чунки Расулуллоҳ ﷺ: ‹Аллоҳнинг азоби билан азобламанглар›, деганлар. Лекин мен уларни Расулуллоҳ ﷺнинг: ‹Ким ўз динини ўзгартирса, уни ўлдиринглар›, деган сўзлари сабабли ўлдирган бўлардим», деди. Ровйи айтди: Бу хабар Алига етиб боргач, у: «Ибн Аббосга раҳмат!» деди. Бу собит, саҳиҳдир.

نَا أَبُو حَامِدٍ مُحَمَّدُ بْنُ هَارُونَ الْحَضْرَمِيُّ , نَا عَمْرُو بْنُ عَلِيٍّ , نَا بِشْرُ بْنُ الْمُفَضَّلِ , نَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ , عَنْ بَشِيرِ بْنِ يَسَارٍ , عَنْ سَهْلِ بْنِ أَبِي حَثْمَةَ ، وَمُحَيِّصَةَ بْنِ مَسْعُودٍ , ثُمَّ أَنَّهُمَا أَتَيَا خَيْبَرَ وَهِيَ يَوْمَئِذٍ صُلْحٌ , فَتَفَرَّقَا لِحَوَائِجِهِمَا , فَأَتَى مُحَيِّصَةُ عَلَى عَبْدِ اللَّهِ بْنِ سَهْلٍ وَهُوَ يَتَشَحَّطُ فِي دَمِهِ قَتِيلا ، فَدَفَنَهُ ثُمَّ قَدِمَ الْمَدِينَةَ , وَانْطَلَقَ عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ سَهْلٍ ، وَحُوَيِّصَةُ ، وَمُحَيِّصَةُ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ , فَذَهَبَ عَبْدُ الرَّحْمَنِ يَتَكَلَّمُ وَهُوَ أَحْدَثُ الْقَوْمِ سِنًّا , فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " كَبِّرِ الْكُبْرَ ، فَسَكَتَ فَتَكَلَّمَا ، فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : أَتَحْلِفُونَ خَمْسِينَ مِنْكُمْ فَتَسْتَحِقُّوا دَمَ صَاحِبِكُمْ ؟ ، قَالُوا : يَا رَسُولَ اللَّهِ ، كَيْفَ نَحْلِفُ وَلَمْ نَشْهَدْ وَلَمْ نَرَ ؟ ، قَالَ : أَتُبَرِّئُكُمْ يَهُودُ بِخَمْسِينَ ؟ ، قَالُوا : يَا رَسُولَ اللَّهِ ، كَيْفَ نَأْخُذُ أَيْمَانَ قَوْمٍ كَفَرُوا , فَعَقَلَهُ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مِنْ عِنْدِهِ " ، نَا أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ زِيَادٍ نَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ إِسْحَاقَ , نَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ أَبِي أُوَيْسٍ , نَا أَبِي . ح وَنا الْحُسَيْنُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ نَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ شَبِيبٍ , حَدَّثَنِي إِسْمَاعِيلُ , حَدَّثَنِي أَبِي , عَنْ يَحْيَى بْنِ سَعِيدٍ , أَنَّ بُشَيْرَ بْنَ يَسَارٍ مَوْلَى بَنِي حَارِثَةَ بْنِ الْحَارِثِ أَخْبَرَهُ ، وَكَانَ شَيْخًا كَبِيرًا فَقِيهًا وَكَانَ قَدْ أَدْرَكَ مِنْ أَهْلِ دَارِهِ مِنْ بَنِي حَارِثَةَ رِجَالا مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ , مِنْهُمْ : رَافِعُ بْنُ خَدِيجٍ , وَسَهْلُ بْنُ أَبِي حَثْمَةَ , وَسُوَيْدُ بْنُ النُّعْمَانِ حَدَّثُوهُ ، أَنَّ الْقَسَامَةَ كَانَتْ فِيهِمْ فِي بَنِي حَارِثَةَ بْنِ الْحَارِثِ فِي رَجُلٍ مِنَ الأَنْصَارِ يُدْعَى عَبْدُ اللَّهِ بْنُ سَهْلِ بْنِ زَيْدٍ قُتِلَ بِخَيْبَرَ , فَذَكَرَ بَشِيرٌ أَنَّ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ سَهْلِ بْنِ زَيْدٍ , وَمُحَيِّصَةُ بْنُ مَسْعُودِ بْنُ زَيْدٍ مِنْ بَنِي حَارِثَةَ بْنِ الْحَارِثِ خَرَجَا إِلَى خَيْبَرَ فِي زَمَانِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، وَهُوَ يَوْمَئِذٍ صُلْحٌ وَأَهْلُهَا الْيَهُودُ , فَتَفَرَّقَ عَبْدُ اللَّهِ وَمُحَيِّصَةُ بِخَيْبَرَ فِي حَوَائِجِهِمَا , ثُمَّ ذَكَرَ نَحْوَهُ , وَقَالَ : كَيْفَ نَقْبَلُ أَيْمَانَ قَوْمٍ كُفَّارٍ ، حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ زِيَادٍ ، نَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ إِسْحَاقَ , نَا سُلَيْمَانُ بْنُ حَرْبٍ , نَا حَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ , عَنْ يَحْيَى بْنِ سَعِيدٍ الأَنْصَارِيِّ , عَنْ بُشَيْرِ بْنِ يَسَارٍ مَوْلَى الأَنْصَارِ , عَنْ سَهْلِ بْنِ أَبِي حَثْمَةَ , وَرَافِعِ بْنِ خَدِيجٍ , أَنَّهُمَا حَدَّثَاهُ أَوْ حُدِّثَا , أَنَّ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ سَهْلٍ ، وَمُحَيِّصَةَ أَتَيَا خَيْبَرَ ثُمَّ ذَكَرَ نَحْوَهُ

Bushayr ibn Yasor Sahl ibn Abu Hasma va Muhayyisa ibn Masʼud (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qiladi: Ular ikkovi Xaybarga kelishdi, oʻsha kunda u yerda sulh bor edi. Ular oʻz ehtiyojlari uchun ajralishdi. Soʻng Muhayyisa Abdulloh ibn Sahlning yoniga keldi, u qoniga belanib oʻldirilgan holda yotardi. U uni koʻmdi, soʻng Madinaga qaytdi. Keyin Abdurrahmon ibn Sahl, Huvayyisa va Muhayyisa Rasululloh ﷺ huzurlariga bordilar. Abdurrahmon gapirmoqchi boʻldi, holbuki u qavmning eng yoshi edi. Shunda Rasululloh ﷺ: «Kattani ulugʻla», dedilar. Bas, u jim boʻldi va ikkovi gapirdi. Rasululloh ﷺ: «Sizlardan ellik kishi qasam ichib, sohibingizning qoniga haqli boʻlasizlarmi?» dedilar. Ular: «Ey Allohning Rasuli, biz guvoh boʻlmagan va koʻrmagan boʻlsak, qanday qasam ichamiz?» dedilar. U zot: «Unda yahudiylar ellik qasam bilan sizlardan xoli boʻlishadimi?» dedilar. Ular: «Ey Allohning Rasuli, kofir boʻlgan qavmning qasamlarini qanday olamiz?» dedilar. Shunda Rasululloh ﷺ uning diyatini oʻz tomonlaridan toʻladilar. Yahyo ibn Saʼid rivoyat qiladiki, Bani Horisa ibn Horisning mavlosi Bushayr ibn Yasor unga xabar bergan — u yoshi ulugʻ, faqih shayx edi va oʻz mahallasi ahlidan, Bani Horisadan boʻlgan, Nabiy ﷺning ashoblari boʻlmish kishilarga yetishgan edi; ular orasida Rofeʼ ibn Xadij, Sahl ibn Abu Hasma va Suvayd ibn Nuʼmon bor edi — ular unga qasoma Bani Horisa ibn Horis ichida, Xaybarda oʻldirilgan Abdulloh ibn Sahl ibn Zayd degan ansorlik kishi haqida boʻlganini aytib berdilar. Bushayr zikr qildiki, Bani Horisa ibn Horisdan boʻlgan Abdulloh ibn Sahl ibn Zayd va Muhayyisa ibn Masʼud ibn Zayd Rasululloh ﷺ zamonlarida Xaybarga chiqqan edilar; oʻsha kunda u yerda sulh bor, ahli esa yahudiylar edi. Abdulloh va Muhayyisa Xaybarda oʻz ehtiyojlari uchun ajraldilar. Soʻng u shunga oʻxshashini zikr qildi va: «Kofir qavmning qasamlarini qanday qabul qilamiz?» dedi. Sulaymon ibn Harb Hammod ibn Zayddan, u Yahyo ibn Saʼid al-Ansoriydan, u ansorlarning mavlosi Bushayr ibn Yasordan, u Sahl ibn Abu Hasma va Rofeʼ ibn Xadijdan rivoyat qildiki, ikkovi unga aytib berdilar yoki ikkoviga aytib berildi: Abdulloh ibn Sahl va Muhayyisa Xaybarga keldilar — soʻng u shunga oʻxshashini zikr qildi.Бушайр ибн Ясор Саҳл ибн Абу Ҳасма ва Муҳаййиса ибн Масъуд (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилади: Улар иккови Хайбарга келишди, ўша кунда у ерда сулҳ бор эди. Улар ўз эҳтиёжлари учун ажралишди. Сўнг Муҳаййиса Абдуллоҳ ибн Саҳлнинг ёнига келди, у қонига беланиб ўлдирилган ҳолда ётарди. У уни кўмди, сўнг Мадинага қайтди. Кейин Абдурраҳмон ибн Саҳл, Ҳуваййиса ва Муҳаййиса Расулуллоҳ ﷺ ҳузурларига бордилар. Абдурраҳмон гапирмоқчи бўлди, ҳолбуки у қавмнинг энг ёши эди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ: «Каттани улуғла», дедилар. Бас, у жим бўлди ва иккови гапирди. Расулуллоҳ ﷺ: «Сизлардан эллик киши қасам ичиб, соҳибингизнинг қонига ҳақли бўласизларми?» дедилар. Улар: «Эй Аллоҳнинг Расули, биз гувоҳ бўлмаган ва кўрмаган бўлсак, қандай қасам ичамиз?» дедилар. У зот: «Унда яҳудийлар эллик қасам билан сизлардан холи бўлишадими?» дедилар. Улар: «Эй Аллоҳнинг Расули, кофир бўлган қавмнинг қасамларини қандай оламиз?» дедилар. Шунда Расулуллоҳ ﷺ унинг диятини ўз томонларидан тўладилар. Яҳё ибн Саъид ривоят қиладики, Бани Ҳориса ибн Ҳориснинг мавлоси Бушайр ибн Ясор унга хабар берган — у ёши улуғ, фақиҳ шайх эди ва ўз маҳалласи аҳлидан, Бани Ҳорисадан бўлган, Набий ﷺнинг ашоблари бўлмиш кишиларга етишган эди; улар орасида Рофеъ ибн Хадиж, Саҳл ибн Абу Ҳасма ва Сувайд ибн Нуъмон бор эди — улар унга қасома Бани Ҳориса ибн Ҳорис ичида, Хайбарда ўлдирилган Абдуллоҳ ибн Саҳл ибн Зайд деган ансорлик киши ҳақида бўлганини айтиб бердилар. Бушайр зикр қилдики, Бани Ҳориса ибн Ҳорисдан бўлган Абдуллоҳ ибн Саҳл ибн Зайд ва Муҳаййиса ибн Масъуд ибн Зайд Расулуллоҳ ﷺ замонларида Хайбарга чиққан эдилар; ўша кунда у ерда сулҳ бор, аҳли эса яҳудийлар эди. Абдуллоҳ ва Муҳаййиса Хайбарда ўз эҳтиёжлари учун ажралдилар. Сўнг у шунга ўхшашини зикр қилди ва: «Кофир қавмнинг қасамларини қандай қабул қиламиз?» деди. Сулаймон ибн Ҳарб Ҳаммод ибн Зайддан, у Яҳё ибн Саъид ал-Ансорийдан, у ансорларнинг мавлоси Бушайр ибн Ясордан, у Саҳл ибн Абу Ҳасма ва Рофеъ ибн Хадиждан ривоят қилдики, иккови унга айтиб бердилар ёки икковига айтиб берилди: Абдуллоҳ ибн Саҳл ва Муҳаййиса Хайбарга келдилар — сўнг у шунга ўхшашини зикр қилди.

نَا أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ زِيَادٍ , نَا عَبْدِ الْكَرِيمِ بْنُ الْهَيْثَمِ , نَا سَعِيدُ بْنُ سُلَيْمَانَ سَعْدَوَيْهِ , عَنْ عَبَّادٍ , عَنْ حَجَّاجٍ , عَنْ عَمْرِو بْنِ شُعَيْبٍ , عَنْ أَبِيهِ , عَنْ جَدِّهِ , قَالَ : خَرَجَ مُحَيِّصَةُ ، وَحُوَيِّصَةُ ابْنَا مَسْعُودٍ ، وَعَبْدُ الرَّحْمَنِ ، وَعَبْدُ اللَّهِ بْنُ سَهْلٍ ، إِلَى خَيْبَرَ يَمْتَارُونَ فَتَفَرَّقُوا لِحَاجَتِهِمْ , فَمَرُّوا بِعَبْدِ اللَّهِ بْنِ سَهْلٍ قَتِيلا , فَرَجَعُوا إِلَى النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَأَخْبَرُوهُ , فَقَالَ لَهُمْ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " تَحْلِفُونَ خَمْسِينَ يَمِينًا قَسَامَةً تَسْتَحِقُّونَ بِهِ قَاتِلَكُمْ ؟ ، فَكَرِهُوا , فَقَالُوا : يَا رَسُولَ اللَّهِ ، نَحْلِفُ عَلَى الْغَيْبِ , نَحْلِفُ عَلَى أَمْرٍ غِبْنَا عَنْهُ ؟ ، قَالَ : فَتَحْلِفُ الْيَهُودُ خَمْسِينَ يَمِينًا فَيَبْرَءُونَ , فَقَالُوا : يَا رَسُولَ اللَّهِ ، نَقْبَلُ أَيْمَانَ قَوْمٍ كُفَّارٍ ؟ ، فَأُتِيَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بِمَالٍ مِنْ مَالِ الصَّدَقَةِ , فَوَدَاهُ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مِنْ عِنْدِهِ "

Amr ibn Shuayb otasidan, u bobosidan rivoyat qiladi: Masʼudning ikki oʻgʻli Muhayyisa va Huvayyisa hamda Abdurrahmon va Abdulloh ibn Sahl oziq-ovqat olib kelish uchun Xaybarga chiqdilar va ehtiyojlari uchun ajraldilar. Soʻng ular Abdulloh ibn Sahlning yonidan oʻtdilar — u oʻldirilgan edi. Ular Nabiy ﷺ huzurlariga qaytib, u zotga xabar berdilar. Rasululloh ﷺ ularga: «Qasoma tariqasida ellik qasam ichasizlarmi, shu bilan qotilingizga haqli boʻlasizlar?» dedilar. Ular buni yoqtirmadilar va: «Ey Allohning Rasuli, biz gʻoyib narsa ustiga, oʻzimiz hozir boʻlmagan ish ustiga qasam ichamizmi?» dedilar. U zot: «Unda yahudiylar ellik qasam ichadilar va xoli boʻladilar», dedilar. Ular: «Ey Allohning Rasuli, kofir qavmning qasamlarini qabul qilamizmi?» dedilar. Shunda Rasululloh ﷺga sadaqa molidan mol keltirildi va u zot uning diyatini oʻz tomonlaridan toʻladilar.Амр ибн Шуайб отасидан, у бобосидан ривоят қилади: Масъуднинг икки ўғли Муҳаййиса ва Ҳуваййиса ҳамда Абдурраҳмон ва Абдуллоҳ ибн Саҳл озиқ-овқат олиб келиш учун Хайбарга чиқдилар ва эҳтиёжлари учун ажралдилар. Сўнг улар Абдуллоҳ ибн Саҳлнинг ёнидан ўтдилар — у ўлдирилган эди. Улар Набий ﷺ ҳузурларига қайтиб, у зотга хабар бердилар. Расулуллоҳ ﷺ уларга: «Қасома тариқасида эллик қасам ичасизларми, шу билан қотилингизга ҳақли бўласизлар?» дедилар. Улар буни ёқтирмадилар ва: «Эй Аллоҳнинг Расули, биз ғойиб нарса устига, ўзимиз ҳозир бўлмаган иш устига қасам ичамизми?» дедилар. У зот: «Унда яҳудийлар эллик қасам ичадилар ва холи бўладилар», дедилар. Улар: «Эй Аллоҳнинг Расули, кофир қавмнинг қасамларини қабул қиламизми?» дедилар. Шунда Расулуллоҳ ﷺга садақа молидан мол келтирилди ва у зот унинг диятини ўз томонларидан тўладилар.

نَا أَبُو بَكْرٍ النَّيْسَابُورِيُّ ، نَا مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى , نَا أَبُو نُعَيْمٍ ، نَا سَعِيدُ بْنُ عُبَيْدٍ الطَّائِيُّ , عَنْ بُشَيْرِ بْنِ يَسَارٍ , أَنَّ رَجُلا مِنَ الأَنْصَارِ يُقَالُ لَهُ سَهْلُ بْنُ أَبِي حَثْمَةَ أَخْبَرَهُ ، أَنَّ نَفَرًا مِنْ قَوْمِهِ انْطَلَقُوا إِلَى خَيْبَرَ فَتَفَرَّقُوا فِيهَا , فَوَجَدُوا أَحَدَهُمْ قَتِيلا , فَقَالُوا لِلَّذِينَ وَجَدُوهُ عِنْدَهُمْ قَتَلْتُمْ صَاحِبَنَا ؟ ، فَقَالُوا : مَا قَتَلْنَا وَلا عَلِمْنَا قَاتِلا , فَانْطَلَقُوا إِلَى النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ , فَقَالُوا : يَا نَبِيَّ اللَّهِ ، انْطَلَقْنَا إِلَى خَيْبَرَ فَوَجَدْنَا أَحَدَنَا قَتِيلا , فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " الْكُبْرَ الْكُبْرَ , فَقَالَ لَهُمْ : تَأْتُونَ بِالْبَيِّنَةِ عَلَى مَنْ قَتَلَ , فَقَالُوا : مَا لَنَا بَيِّنَةٌ , قَالَ : فَيَحْلِفُونَ لَكُمْ , قَالُوا : لا نَرْضَى أَيْمَانَ الْيَهُودِ , وَكَرِهَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَنْ يُبْطِلَ دَمَهُ , فَوَدَاهُ مِائَةً مِنْ إِبِلِ الصَّدَقَةِ " ، نَا مُحَمَّدُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ الْفَارِسِيُّ , نَا أَحْمَدُ بْنُ سَعِيدٍ الْحَمَّالُ , نَا أَبُو نُعَيْمٍ , نَا سَعِيدُ بْنُ عُبَيْدٍ , بِإِسْنَادِهِ مِثْلَهُ

Sahl ibn Abu Hasma (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Uning qavmidan bir necha kishi Xaybarga yoʻl olib, oʻsha yerda ajralishdi. Soʻng ular ulardan birini oʻldirilgan holda topishdi. Ular uni oʻz oldilarida topgan kishilarga: «Bizning hamrohimizni sizlar oʻldirdingizmi?» deyishdi. Ular: «Biz uni oʻldirganimiz yoʻq va qotilni ham bilmaymiz», deyishdi. Shunda ular Allohning Nabiysi ﷺning oldiga borib: «Ey Allohning Nabiysi, biz Xaybarga borgan edik, birimizni oʻldirilgan holda topdik», deyishdi. Rasululloh ﷺ: «Kattani, kattani!» dedilar. Soʻng ularga: «Kim oʻldirganiga guvoh keltirasizlarmi?» dedilar. Ular: «Bizda guvoh yoʻq», deyishdi. U zot: «Unda ular sizlar uchun qasam ichishadi», dedilar. Ular: «Biz yahudiylarning qasamlariga rozi boʻlmaymiz», deyishdi. Rasululloh ﷺ uning qoni behuda ketishini yoqtirmadilar va uning diyatini sadaqa tuyalaridan yuztasi bilan toʻladilar. Ahmad ibn Saʼid al-Hammol Abu Nuaymdan, u Saʼid ibn Ubayddan oʻz isnodi bilan xuddi shuning oʻzini rivoyat qildi.Саҳл ибн Абу Ҳасма (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Унинг қавмидан бир неча киши Хайбарга йўл олиб, ўша ерда ажралишди. Сўнг улар улардан бирини ўлдирилган ҳолда топишди. Улар уни ўз олдиларида топган кишиларга: «Бизнинг ҳамроҳимизни сизлар ўлдирдингизми?» дейишди. Улар: «Биз уни ўлдирганимиз йўқ ва қотилни ҳам билмаймиз», дейишди. Шунда улар Аллоҳнинг Набийси ﷺнинг олдига бориб: «Эй Аллоҳнинг Набийси, биз Хайбарга борган эдик, биримизни ўлдирилган ҳолда топдик», дейишди. Расулуллоҳ ﷺ: «Каттани, каттани!» дедилар. Сўнг уларга: «Ким ўлдирганига гувоҳ келтирасизларми?» дедилар. Улар: «Бизда гувоҳ йўқ», дейишди. У зот: «Унда улар сизлар учун қасам ичишади», дедилар. Улар: «Биз яҳудийларнинг қасамларига рози бўлмаймиз», дейишди. Расулуллоҳ ﷺ унинг қони беҳуда кетишини ёқтирмадилар ва унинг диятини садақа туяларидан юзтаси билан тўладилар. Аҳмад ибн Саъид ал-Ҳаммол Абу Нуаймдан, у Саъид ибн Убайддан ўз исноди билан худди шунинг ўзини ривоят қилди.

حَدَّثَنَا أَبُو الْعَبَّاسِ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ أَحْمَدَ بْنِ إِبْرَاهِيمَ الْمَارَسْتَانِيُّ , وَالْقَاضِي الْحُسَيْنُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ , قَالا : نَا عُمَرُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ الْحَسَنِ الأَسَدِيُّ , نَا أَبِي , نَا قَيْسٌ , عَنْ حَبِيبِ بْنِ أَبِي ثَابِتٍ , عَنْ بَشِيرِ بْنِ يَسَارٍ , عَنْ سَهْلِ بْنِ أَبِي حَثْمَةَ , قَالَ : " خَرَجَ قَوْمٌ مِنَ الأَنْصَارِ إِلَى خَيْبَرَ فَقُتِلَ مِنْهُمْ رَجُلٌ ، فَرُفِعَ ذَلِكَ إِلَى النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ , فَقَالَ : بَيِّنَتُكُمْ ، قَالُوا : مَا لَنَا بَيِّنَةٌ , قَالَ : فَتَنْفُلُكُمْ أَيْمَانُهُمْ , فَقَالُوا : إِذًا تَقْتُلُنَا الْيَهُودُ , قَالَ : فَأَيْمَانُكُمْ أَنْتُمْ , قَالُوا : لَمْ نَشْهَدْ , فَوَدَاهُ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مِنْ مَالٍ أَتَاهُ "

Sahl ibn Abu Hasma (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Ansorlardan bir qavm Xaybarga chiqdi va ulardan bir kishi oʻldirildi. Bu Nabiy ﷺga koʻtarildi. U zot: «Bayyinangizni (keltiringlar)», dedilar. Ular: «Bizda bayyina yoʻq», dedilar. U zot: «Unda ularning qasamlari sizga (hukm) beradi», dedilar. Ular: «U holda yahudiylar bizni oʻldiradi», dedilar. U zot: «Unda oʻzingizning qasamlaringiz», dedilar. Ular: «Biz guvoh boʻlmaganmiz», dedilar. Shunda Rasululloh ﷺ oʻzlariga kelgan bir moldan uning diyatini toʻladilar.Саҳл ибн Абу Ҳасма (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Ансорлардан бир қавм Хайбарга чиқди ва улардан бир киши ўлдирилди. Бу Набий ﷺга кўтарилди. У зот: «Баййинангизни (келтиринглар)», дедилар. Улар: «Бизда баййина йўқ», дедилар. У зот: «Унда уларнинг қасамлари сизга (ҳукм) беради», дедилар. Улар: «У ҳолда яҳудийлар бизни ўлдиради», дедилар. У зот: «Унда ўзингизнинг қасамларингиз», дедилар. Улар: «Биз гувоҳ бўлмаганмиз», дедилар. Шунда Расулуллоҳ ﷺ ўзларига келган бир молдан унинг диятини тўладилар.

نَا يَحْيَى بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ صَاعِدٍ ، وَأَبُو بَكْرٍ النَّيْسَابُورِيُّ ، وَإِسْمَاعِيلُ بْنُ مُحَمَّدٍ الصَّفَّارُ , قَالُوا : نَا عَبَّاسُ بْنُ مُحَمَّدٍ , نَا عُثْمَانُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ عُثْمَانَ بْنِ رَبِيعَةَ بْنِ أَبِي عَبْدِ الرَّحْمَنِ , نَا مُسْلِمُ بْنُ خَالِدٍ , عَنِ ابْنِ جُرَيْجٍ , عَنْ عَطَاءٍ , عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ , عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، قَالَ : " الْبَيِّنَةُ عَلَى مَنِ ادَّعَى , وَالْيَمِينُ عَلَى مَنْ أَنْكَرَ ، إِلا فِي الْقَسَامَةِ "

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan, u Nabiy ﷺdan rivoyat qiladi: U zot: «Bayyina daʼvo qilgan kishining zimmasida, qasam esa inkor qilgan kishining zimmasidadir, faqat qasomatda bundan mustasno», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан, у Набий ﷺдан ривоят қилади: У зот: «Баййина даъво қилган кишининг зиммасида, қасам эса инкор қилган кишининг зиммасидадир, фақат қасоматда бундан мустасно», дедилар.

نَا أَبُو بَكْرٍ النَّيْسَابُورِيُّ ، وَأَبُو عَلِيٍّ الصَّفَّارُ ، قَالا : نَا عَبَّاسُ بْنُ مُحَمَّدٍ , نَا مُطَرِّفٌ . ح وَحَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ مُحَمَّدٍ الْعُمَرِيُّ نَا الزُّبَيْرُ بْنُ بَكَّارٍ , نَا مُحَمَّدُ بْنُ الضَّحَّاكِ ، وَمُطَرِّفُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ ، ح وَنا مُحَمَّدُ بْنُ مَخْلَدٍ , نَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ مُحَمَّدٍ الْعَتِيقُ , نَا مُطَرِّفٌ , قَالا : نَا مُسْلِمُ بْنُ خَالِدٍ الزَّنْجِيُّ , عَنِ ابْنِ جُرَيْجٍ , عَنْ عَمْرِو بْنِ شُعَيْبٍ , عَنْ أَبِيهِ , عَنْ جَدِّهِ أَنّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ , قَالَ : " الْبَيِّنَةُ عَلَى مَنِ ادَّعَى , وَالْيَمِينُ عَلَى مَنْ أَنْكَرَ ، إِلا فِي الْقَسَامَةِ " ، نَا الْحُسَيْنُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ , نَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ شَبِيبٍ , حَدَّثَنِي إِسْمَاعِيلُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ , نَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ مَالِكٍ , عَنِ الزَّنْجِيِّ بْنِ خَالِدٍ ، بِإِسْنَادِهِ مِثْلَهُ . خَالَفَهُ عَبْدُ الرَّزَّاقِ ، وَحَجَّاجٌ ، رَوَيَاهُ عَنِ ابْنِ جُرَيْجٍ , عَنْ عَمْرِو بْنِ سَلامٍ

Abdulloh ibn Amr (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Bayyina daʼvo qilgan kishining zimmasida, qasam esa inkor qilgan kishining zimmasidadir, faqat qasomatda bundan mustasno», dedilar. Bu (hadis) az-Zanjiy ibn Xoliddan, oʻsha isnod bilan shu kabi ham rivoyat qilindi. Unga Abdurrazzoq va Hajjoj muxolafat qilib, uni Ibn Jurayjdan, u Amr ibn Salomdan (rivoyat qilib) keltirdilar.Абдуллоҳ ибн Амр (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Баййина даъво қилган кишининг зиммасида, қасам эса инкор қилган кишининг зиммасидадир, фақат қасоматда бундан мустасно», дедилар. Бу (ҳадис) аз-Занжий ибн Холиддан, ўша иснод билан шу каби ҳам ривоят қилинди. Унга Абдурраззоқ ва Ҳажжож мухолафат қилиб, уни Ибн Журайждан, у Амр ибн Саломдан (ривоят қилиб) келтирдилар.

نَا مُحَمَّدُ بْنُ أَحْمَدَ بْنِ صَالِحٍ ، نَا أَحْمَدُ بْنُ بُدَيْلٍ , نَا يُوسُفُ بْنُ يَعْقُوبَ الْحَضْرَمِيُّ , نَا عَبْدُ الْمَلِكِ بْنُ عُمَيْرٍ , قَالَ : شَهِدْتُ عَلِيًّا رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ ، وَأَتَى بِأَخِي بَنِي عِجْلٍ الْمُسْتَوْرِدِ بْنِ قَبِيصَةَ تَنَصَّرَ بَعْدَ إِسْلامِهِ , فَقَالَ لَهُ عَلِيٌّ : " مَا حُدِّثْتُ عَنْكَ ؟ ، قَالَ : مَا حُدِّثْتَ عَنِّي ؟ ، قَالَ : حُدِّثْتُ عَنْكَ أَنَّكَ تَنَصَّرْتَ , فَقَالَ : أَنَا عَلَى دِينِ الْمَسِيحِ , فَقَالَ لَهُ عَلِيٌّ : " وَأَنَا عَلَى دِينِ الْمَسِيحِ " , فَقَالَ لَهُ عَلِيٌّ : مَا تَقُولُ فِيهِ ؟ ، فَتَكَلَّمَ بِكَلامٍ خَفِيَ عَلَيَّ , فَقَالَ عَلِيٌّ : طَئُوهُ , فَوُطِئَ حَتَّى مَاتَ ، فَقُلْتُ لِلَّذِي يَلِينِي : مَا قَالَ ؟ ، قَالَ : الْمَسِيحُ رَبُّهُ "

Abdulmalik ibn Umayr aytdi: Men Ali (roziyallohu anhu)ning huzurida hozir boʻldim. Uning oldiga Bani Ijl qabilasidan boʻlgan, islomdan keyin nasroniy boʻlgan al-Mustavrid ibn Qabisa keltirildi. Ali unga: «Sening haqingda menga nima aytildi?» dedi. U: «Mening haqimda senga nima aytildi?» dedi. (Ali): «Menga sening nasroniy boʻlganing aytildi», dedi. U: «Men Masihning dinidaman», dedi. Ali unga: «Men ham Masihning dinidaman», dedi. Soʻng Ali unga: «U haqda nima deysan?» dedi. U menga eshitilmagan bir soʻzni aytdi. Shunda Ali: «Uni oyoq osti qilinglar», dedi va u oʻlgunicha oyoq osti qilindi. Men yonimdagi kishiga: «U nima dedi?» dedim. U: «Masih uning Robbi, dedi», deb javob berdi.Абдулмалик ибн Умайр айтди: Мен Али (розияллоҳу анҳу)нинг ҳузурида ҳозир бўлдим. Унинг олдига Бани Ижл қабиласидан бўлган, исломдан кейин насроний бўлган ал-Муставрид ибн Қабиса келтирилди. Али унга: «Сенинг ҳақингда менга нима айтилди?» деди. У: «Менинг ҳақимда сенга нима айтилди?» деди. (Али): «Менга сенинг насроний бўлганинг айтилди», деди. У: «Мен Масиҳнинг динидаман», деди. Али унга: «Мен ҳам Масиҳнинг динидаман», деди. Сўнг Али унга: «У ҳақда нима дейсан?» деди. У менга эшитилмаган бир сўзни айтди. Шунда Али: «Уни оёқ ости қилинглар», деди ва у ўлгунича оёқ ости қилинди. Мен ёнимдаги кишига: «У нима деди?» дедим. У: «Масиҳ унинг Робби, деди», деб жавоб берди.

نَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ الْعَزِيزِ ، نَا أَبُو جَعْفَرٍ مُحَمَّدُ بْنُ أَبِي سَمِينَةَ . ح وَنا عُمَرُ بْنُ أَحْمَدَ بْنِ عَلِيٍّ الْقَطَّانُ , نَا مُحَمَّدُ بْنُ عُثْمَانَ بْنِ كَرَامَةَ , قَالا : نَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ مُوسَى , نَا إِسْرَائِيلُ , عَنْ عُثْمَانَ الشَّحَّامِ , عَنْ عِكْرِمَةَ , نَا ابْنُ عَبَّاسٍ , " أَنَّ رَجُلا كَانَتْ لَهُ أُمُّ وَلَدٍ لَهُ مِنْهَا ابْنَانِ مثل اللُّؤْلُؤَتَيْنِ , فَكَانَتْ تَشْتُمُ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، فَيَنْهَاهَا فَلا تَنْتَهِي ، وَيَزْجُرُهَا فَلا تَنْزَجِرُ , فَلَمَّا كَانَ ذَاتَ لَيْلَةٍ ذَكَرَتِ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ , فَمَا صَبَرَ أَنْ قَامَ إِلَى مِعْوَلٍ فَوَضَعَهُ ، ثُمَّ اتَّكَأَ عَلَيْهَا حَتَّى أَنْفَذَهُ , فَقَالَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : أَلا اشْهَدُوا أَنَّ دَمَهَا هَدَرٌ " ، لَفْظُ ابْنِ كَرَامَةَ

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Bir kishining ummu valadi boʻlib, undan ikkita marvariddek ikki oʻgʻli bor edi. U (ayol) Nabiy ﷺni soʻkar edi, (kishi) uni qaytarar, lekin u toʻxtamas, uni jerkir, lekin u qaytmas edi. Bir kechasi u Nabiy ﷺni (yomonlab) tilga oldi. Shunda u sabr qila olmay, ketmonni olib keldi-da, uni qoʻydi, soʻng ustiga bosib, uni teshib oʻtdi. Nabiy ﷺ: «Ogoh boʻlinglar, uning qoni behuda ketdi, deb guvoh boʻlinglar», dedilar. Bu Ibn Karomaning lafzi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Бир кишининг умму валади бўлиб, ундан иккита марвариддек икки ўғли бор эди. У (аёл) Набий ﷺни сўкар эди, (киши) уни қайтарар, лекин у тўхтамас, уни жеркир, лекин у қайтмас эди. Бир кечаси у Набий ﷺни (ёмонлаб) тилга олди. Шунда у сабр қила олмай, кетмонни олиб келди-да, уни қўйди, сўнг устига босиб, уни тешиб ўтди. Набий ﷺ: «Огоҳ бўлинглар, унинг қони беҳуда кетди, деб гувоҳ бўлинглар», дедилар. Бу Ибн Кароманинг лафзи.

نَا عَلِيُّ بْنُ الْحَسَنِ بْنِ الْعَبْدِ ، وَمُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى بْنِ مِرْدَاسٍ ، قَالا : نَا أَبُو دَاوُدَ السِّجِسْتَانِيُّ ، نَا عَبَّادُ بْنُ مُوسَى , نَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ جَعْفَرٍ الْمَدَنِيُّ , عَنْ إِسْرَائِيلَ , عَنْ عُثْمَانَ الشَّحَّامِ , عَنْ عِكْرِمَةَ , نَا ابْنُ عَبَّاسٍ ، أَنَّ أَعْمَى كَانَتْ لَهُ أُمُّ وَلَدٍ تَشْتُمُ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، وَتَقَعُ فِيهِ ، فَيَنْهَاهَا فَلا تَنْتَهِي ، وَيَزْجُرُهَا فَلا تَنْزَجِرُ , فَلَمَّا كَانَ ذَاتَ لَيْلَةٍ جَعَلَتْ تَقَعُ فِي النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَتَشْتُمُهُ ، فَقَتَلَهَا , فَلَمَّا أَصْبَحَ ذَكَرَ ذَلِكَ لِلنَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ , فَقَامَ الأَعْمَى , فَقَالَ : يَا رَسُولَ اللَّهِ ، " أَنَا صَاحِبُهَا , كَانَتْ تَشْتُمُكَ وَتَقَعُ فِيكَ ، فَأَنْهَاهَا فَلا تَنْتَهِي ، وَأَزْجُرُهَا فَلا تَنْزَجِرُ , وَلِيَ مِنْهَا ابْنَانِ مثل اللُّؤْلُؤَتَيْنِ , وَكَانَتْ بِي رَفِيقَةً , فَلَمَّا كَانَ الْبَارِحَةُ جَعَلَتْ تَشْتُمُكَ وَتَقَعُ فِيكَ فَقَتَلْتُهَا , فَقَالَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : اشْهَدُوا أَنَّ دَمَهَا هَدَرٌ "

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Bir koʻr kishining ummu valadi boʻlib, u Nabiy ﷺni soʻkar va u zotning haqlarida yomon gaplar aytar edi. (Koʻr kishi) uni qaytarar, lekin u toʻxtamas, uni jerkir, lekin u qaytmas edi. Bir kechasi u Nabiy ﷺning haqlarida yomon gap aytib, u zotni soʻka boshladi, shunda (koʻr kishi) uni oʻldirdi. Tong otgach, buni Nabiy ﷺga aytdi. Koʻr kishi turib: «Ey Allohning Rasuli, men oʻshaning egasiman. U Sizni soʻkar va Sizning haqingizda yomon gaplar aytar edi. Men uni qaytarardim, lekin u toʻxtamasdi, uni jerkirdim, lekin u qaytmasdi. Undan menda ikkita marvariddek ikki oʻgʻlim bor, oʻzi menga mehribon edi. Kechagi kun u Sizni soʻkib, Sizning haqingizda yomon gap ayta boshladi, shunda men uni oʻldirdim», dedi. Nabiy ﷺ: «Uning qoni behuda ketdi, deb guvoh boʻlinglar», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Бир кўр кишининг умму валади бўлиб, у Набий ﷺни сўкар ва у зотнинг ҳақларида ёмон гаплар айтар эди. (Кўр киши) уни қайтарар, лекин у тўхтамас, уни жеркир, лекин у қайтмас эди. Бир кечаси у Набий ﷺнинг ҳақларида ёмон гап айтиб, у зотни сўка бошлади, шунда (кўр киши) уни ўлдирди. Тонг отгач, буни Набий ﷺга айтди. Кўр киши туриб: «Эй Аллоҳнинг Расули, мен ўшанинг эгасиман. У Сизни сўкар ва Сизнинг ҳақингизда ёмон гаплар айтар эди. Мен уни қайтарардим, лекин у тўхтамасди, уни жеркирдим, лекин у қайтмасди. Ундан менда иккита марвариддек икки ўғлим бор, ўзи менга меҳрибон эди. Кечаги кун у Сизни сўкиб, Сизнинг ҳақингизда ёмон гап айта бошлади, шунда мен уни ўлдирдим», деди. Набий ﷺ: «Унинг қони беҳуда кетди, деб гувоҳ бўлинглар», дедилар.

نَا عُثْمَانُ بْنُ أَحْمَدَ الدَّقَّاقُ , نَا عَبْدُ الْكَرِيمِ بْنُ الْهَيْثَمِ , نَا أَبُو الْيَمَانِ ، نَا إِسْمَاعِيلُ , عَنِ ابْنِ جُرَيْجٍ , عَنْ عَمْرِو بْنِ شُعَيْبٍ , عَنْ أَبِيهِ , عَنْ جَدِّهِ , قَالَ : قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " تَعَافَوْا الْحُدُودَ بَيْنَكُمْ , فَمَا بَلَغَنِي مِنْ حَدٍّ فَقَدْ وَجَبَ "

Abdulloh ibn Amr (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Hadlarni oʻzaro bir-biringizga kechiringlar. Menga yetgan har qanday had esa vojib boʻlgandir», dedilar.Абдуллоҳ ибн Амр (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Ҳадларни ўзаро бир-бирингизга кечиринглар. Менга етган ҳар қандай ҳад эса вожиб бўлгандир», дедилар.

نَا مُحَمَّدُ بْنُ نُوحٍ الْجُنْدِيسَابُورِيُّ , نَا سَعْدَانُ بْنُ يَزِيدَ , أنا الْهَيْثَمُ بْنُ جَمِيلٍ , نَا مُسْلِمُ بْنُ خَالِدٍ , عَنِ ابْنِ جُرَيْجٍ , بِهَذَا , وَقَالَ فِيهِ : " كُلُّ حَدٍّ رُفِعَ إِلَيَّ فَقَدْ وَجَبَ " ، اتَّفَقَ مُسْلِمٌ ، وَابْنُ عَيَّاشٍ فَوَصَلاهُ عَنِ ابْنِ جُرَيْجٍ , وَأَرْسَلَهُ عَبْدُ الرَّزَّاقِ عَنْهُ وَعَنِ الْمُثَنَّى , وَتَابَعَهُ ابْنُ عُلَيَّةَ . نَا مُحَمَّدُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ الْفَارِسِيُّ نَا إِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ , أنا عَبْدُ الرَّزَّاقِ , عَنِ ابْنِ جُرَيْجٍ , وَالْمُثَنَّى , قَالا : نَا عَمْرُو بْنُ شُعَيْبٍ , قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، مثل قَوْلِ ابْنِ عَيَّاشٍ

Muslim ibn Xolid buni Ibn Jurayjdan shunday rivoyat qildi va unda: «Menga koʻtarilgan har qanday had vojib boʻlgandir», deb keltirdi. Muslim bilan Ibn Ayyosh ittifoq qilib, uni Ibn Jurayjdan mavsul qilib rivoyat qildilar; Abdurrazzoq esa uni undan va al-Musannodan mursal qilib rivoyat qildi, unga Ibn Ulayya mutobaat qildi. Abdurrazzoq Ibn Jurayj va al-Musannodan, ular Amr ibn Shuaybdan (rivoyat qilib): Rasululloh ﷺ Ibn Ayyoshning soʻzi kabi aytdilar, dedilar.Муслим ибн Холид буни Ибн Журайждан шундай ривоят қилди ва унда: «Менга кўтарилган ҳар қандай ҳад вожиб бўлгандир», деб келтирди. Муслим билан Ибн Айёш иттифоқ қилиб, уни Ибн Журайждан мавсул қилиб ривоят қилдилар; Абдурраззоқ эса уни ундан ва ал-Мусаннодан мурсал қилиб ривоят қилди, унга Ибн Улайя мутобаат қилди. Абдурраззоқ Ибн Журайж ва ал-Мусаннодан, улар Амр ибн Шуайбдан (ривоят қилиб): Расулуллоҳ ﷺ Ибн Айёшнинг сўзи каби айтдилар, дедилар.

نا يَعْقُوبُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ الْبَزَّازُ , نَا ابْنُ عَرَفَةَ , نَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ عُلَيَّةَ , عَنِ ابْنِ جُرَيْجٍ , عَنْ عَمْرِو بْنِ شُعَيْبٍ , قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " تَعَافَوْا بَيْنَكُمْ قَبْلَ أَنْ تَأْتُونِي , فَمَا بَلَغَنِي مِنْ حَدٍّ فَقَدْ وَجَبَ " ، مُرْسَلٌ

Amr ibn Shuayb (rivoyat qilib) aytdi: Rasululloh ﷺ: «Mening huzurimga kelishingizdan oldin oʻzaro kechiringlar. Menga yetgan har qanday had esa vojib boʻlgandir», dedilar. Bu mursaldir.Амр ибн Шуайб (ривоят қилиб) айтди: Расулуллоҳ ﷺ: «Менинг ҳузуримга келишингиздан олдин ўзаро кечиринглар. Менга етган ҳар қандай ҳад эса вожиб бўлгандир», дедилар. Бу мурсалдир.

نَا أَحْمَدُ بْنُ إِسْحَاقَ بْنِ بُهْلُولٍ ، نَا أَبِي , نَا يَزِيدُ , عَنْ سَعِيدِ بْنِ أَبِي عَرُوبَةَ , عَنْ أَيُّوبَ , عَنْ عِكْرِمَةَ , عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ , عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، قَالَ : " مَنْ بَدَّلَ دِينَهُ فَاقْتُلُوهُ " ، قَالَ يَزِيدُ : تُقْتَلُ الْمُرْتَدَّةُ . نَا الْمَحَامِلِيُّ نَا الْحَسَّانِيُّ , نَا يَزِيدُ , أنا سَعِيدٌ , قَالَ : وَنا يُوسُفُ , نَا شِهَابُ بْنُ عَبَّادٍ , نَا حَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ , جَمِيعًا عَنْ أَيُّوبَ , عَنْ عِكْرِمَةَ , عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ , عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، مِثْلَهُ

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan, u Nabiy ﷺdan rivoyat qiladi: U zot: «Kim dinini oʻzgartirsa, uni oʻldiringlar», dedilar. Yazid aytdi: Murtad ayol ham oʻldiriladi. Bu (hadis) Ayyubdan, u Ikrimadan, u Ibn Abbosdan, u Nabiy ﷺdan boshqa yoʻllar bilan ham shu kabi rivoyat qilindi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан, у Набий ﷺдан ривоят қилади: У зот: «Ким динини ўзгартирса, уни ўлдиринглар», дедилар. Язид айтди: Муртад аёл ҳам ўлдирилади. Бу (ҳадис) Айюбдан, у Икримадан, у Ибн Аббосдан, у Набий ﷺдан бошқа йўллар билан ҳам шу каби ривоят қилинди.

نَا أَحْمَدُ بْنُ إِسْحَاقَ بْنِ بُهْلُولٍ ، نَا أَبِي , نَا مُحَمَّدُ بْنُ عِيسَى , عَنِ الْوَلِيدِ بْنِ مُسْلِمٍ , عَنْ سَعِيدِ بْنِ عَبْدِ الْعَزِيزِ ، أَنَّ أَبَا بَكْرٍ ، " قَتَلَ أُمَّ قِرْفَةَ الْفَزَارِيَّةَ فِي رِدَّتِهَا قِتْلَةً مُثْلَةً , شَدَّ رِجْلَيْهَا بِفَرَسَيْنِ ثُمَّ صَاحَ بِهِمَا فَشَقَّاهَا ، وَأُمُّ وَرَقَةَ الأَنْصَارِيَّةُ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يُسَمِّيهَا الشَّهِيدَةَ , فَلَمَّا كَانَ فِي خِلافَةِ عُمَرَ بْنِ الْخَطَّابِ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ , قَتَلَهَا غُلامُهَا وَجَارِيَتُهَا , فَأُتِيَ بِهِمَا عُمَرُ بْنُ الْخَطَّابِ فَقَتَلَهُمَا وَصَلَبَهُمَا " ، نَا بِذَلِكَ ابْنُ الْبُهْلُولِ , نَا أَبِي , نَا مُحَمَّدُ بْنُ يَعْلَى , عَنِ الْوَلِيدِ بْنِ جُمَيْعٍ , عَنْ جَدَّتِهِ لَيْلَى بِنْتِ مَالِكٍ , وَعَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ خَلادٍ , كِلاهُمَا عَنْ أُمِّ وَرَقَةَ , عَنْ عُمَرَ , بِذَلِكَ

Said ibn Abdulazizdan rivoyat qilinishicha, Abu Bakr Ummu Qirfa al-Fazoriyani riddasi sababli mayib qiluvchi oʻldirish bilan oʻldirdi: uning ikki oyogʻini ikki otga bogʻlab, soʻng ularga qichqirdi va ular uni ikkiga yorib yubordilar. Ummu Varaqa al-Ansoriyani esa Rasululloh ﷺ shahida deb atardilar. Umar ibn al-Xattob (roziyallohu anhu)ning xalifaligi paytida uni oʻz quli va choʻrisi oʻldirdi. Ikkovi Umar ibn al-Xattobning oldiga keltirildi, u ikkovini oʻldirdi va dorga osdi. Buni Layla bint Molik hamda Abdurrahmon ibn Xollod, ikkovi Ummu Varaqadan, u Umardan (rivoyat qilib) shunday keltirdilar.Саид ибн Абдулазиздан ривоят қилинишича, Абу Бакр Умму Қирфа ал-Фазорияни риддаси сабабли майиб қилувчи ўлдириш билан ўлдирди: унинг икки оёғини икки отга боғлаб, сўнг уларга қичқирди ва улар уни иккига ёриб юбордилар. Умму Варақа ал-Ансорияни эса Расулуллоҳ ﷺ шаҳида деб атардилар. Умар ибн ал-Хаттоб (розияллоҳу анҳу)нинг халифалиги пайтида уни ўз қули ва чўриси ўлдирди. Иккови Умар ибн ал-Хаттобнинг олдига келтирилди, у икковини ўлдирди ва дорга осди. Буни Лайла бинт Молик ҳамда Абдурраҳмон ибн Холлод, иккови Умму Варақадан, у Умардан (ривоят қилиб) шундай келтирдилар.

نَا مُحَمَّدُ بْنُ أَحْمَدَ بْنِ صَالِحٍ الأَزْدِيُّ الْوَكِيلُ , نَا أَحْمَدُ بْنُ بُدَيْلٍ , نَا أَبُو مُعَاوِيَةَ ، نَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ مُسْلِمٍ , عَنِ الْحَسَنِ , عَنْ جُنْدُبٍ الْخَيْرِ , قَالَ : قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " حَدُّ السَّاحِرِ ضَرْبَةٌ بِالسَّيْفِ "

Jundub al-Xayr (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Sehrgarning hadi — qilich bilan bir zarbadir», dedilar.Жундуб ал-Хайр (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Сеҳргарнинг ҳади — қилич билан бир зарбадир», дедилар.

نَا الْقَاضِي الْمَحَامِلِيُّ , نَا زِيَادُ بْنُ أَيُّوبَ , نَا هُشَيْمٌ , أنا خَالِدٌ , عَنْ أَبِي عُثْمَانَ النَّهْدِيِّ ، عَنْ جُنْدُبٍ الْبَجَلِيّ ، " أَنَّهُ قَتَلَ سَاحِرًا كَانَ عِنْدَ الْوَلِيدِ بْنِ عُقْبَةَ , ثُمَّ قَالَ : ‏ أَفَتَأْتُونَ السِّحْرَ وَأَنْتُمْ تُبْصِرُونَ "

Abu Usmon an-Nahdiydan rivoyat qilinishicha, Jundub al-Bajaliy (roziyallohu anhu) al-Valid ibn Uqbaning huzurida boʻlgan bir sehrgarni oʻldirdi, soʻngra: {Koʻrib turgan holingizda sehrga keladigan boʻldingizmi?} dedi.Абу Усмон ан-Наҳдийдан ривоят қилинишича, Жундуб ал-Бажалий (розияллоҳу анҳу) ал-Валид ибн Уқбанинг ҳузурида бўлган бир сеҳргарни ўлдирди, сўнгра: {Кўриб турган ҳолингизда сеҳрга келадиган бўлдингизми?} деди.

نَا مُحَمَّدُ بْنُ سُلَيْمَانَ النُّعْمَانِيُّ ، وَأَحْمَدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ الْوَكِيلُ , قَالا : نَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عَبْدِ الصَّمَدِ , نَا عِيسَى بْنُ يُونُسَ , عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَمْرٍو , عَنْ أَبِي سَلَمَةَ ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ , قَالَ : " قَضَى رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي الْجَنِينِ بِغُرَّةٍ , عَبْدٍ أَوْ أَمَةٍ أَوْ فَرَسٍ أَوْ بَغْلٍ , فَقَالَ الَّذِي قَضَى عَلَيْهِ : أَعْقِلُ مَنْ لا أَكَلَ وَلا شَرِبَ ، وَلا صَاحَ وَلا اسْتَهَلَّ , فَمِثْلُ ذَلِكَ بَطَلَ , فَقَالَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : إِنَّ هَذَا لَيَقُولُ بِقَوْلِ شَاعِرٍ فِيهِ غُرَّةٌ , عَبْدٌ أَوْ أَمَةٌ ، أَوْ فَرَسٌ أَوْ بَغْلٌ "

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ homila toʻgʻrisida gʻurra — qul yoki choʻri, yoki ot yoki xachir (berish) bilan hukm qildilar. Shunda ustiga hukm chiqarilgan kishi: «Yemagan, ichmagan, qichqirmagan va tovush chiqarmagan (jonzot) uchun men diya toʻlaymanmi? Bunday narsa bekordir», dedi. Nabiy ﷺ: «Bu kishi shoirning gapini gapiryapti. Unda gʻurra bor: qul yoki choʻri, yoki ot yoki xachir», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ ҳомила тўғрисида ғурра — қул ёки чўри, ёки от ёки хачир (бериш) билан ҳукм қилдилар. Шунда устига ҳукм чиқарилган киши: «Емаган, ичмаган, қичқирмаган ва товуш чиқармаган (жонзот) учун мен дия тўлайманми? Бундай нарса бекордир», деди. Набий ﷺ: «Бу киши шоирнинг гапини гапиряпти. Унда ғурра бор: қул ёки чўри, ёки от ёки хачир», дедилар.

نَا مُحَمَّدُ بْنُ هَارُونَ أَبُو حَامِدٍ ، نَا مُحَمَّدُ بْنُ أَحْمَدَ بْنِ الْجُنَيْدِ , نَا أَبُو عَاصِمٍ ، ح وَنا الْقَاضِي أَحْمَدُ بْنُ إِسْحَاقَ بْنِ الْبُهْلُولِ , نَا أَبُو عُبَيْدَةَ بْنُ أَبِي السَّفَرِ , نَا أَبُو عَاصِمٍ . ح وَنا مُحَمَّدُ بْنُ مَخْلَدٍ , نَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ رَاشِدٍ , نَا أَبُو عَاصِمٍ ، عَنِ ابْنِ جُرَيْجٍ , نَا عَمْرُو بْنُ دِينَارٍ , حَدَّثَنِي طَاوُسٌ , عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ ، أَنَّ عُمَرَ بْنَ الْخَطَّابِ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ نَشَدَ النَّاسَ : قَضَى رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي الْجَنِينِ , فَقَامَ حَمَلُ بْنُ مَالِكِ بْنِ النَّابِغَةِ الأَنْصَارِيُّ ، فَقَالَ : كُنْتُ بَيْنَ امْرَأَتَيْنِ لِي فَأَخَذَتْ إِحْدَاهُمَا الأُخْرَى مِسْطَحًا فَضَرَبَتْ بِهِ رَأْسَهَا فَقَتَلَتْهَا وَقَتَلَتْ جَنِينَهَا ، فَقَضَى رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي الْجَنِينِ بِغُرَّةٍ , عَبْدٍ أَوْ أَمَةٍ , وَأَنْ تُقْتَلَ بِهَا " ، وَقَالَ ابْنُ بُهْلُولٍ : أَنَّ عُمَرَ بْنَ الْخَطَّابِ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ نَشَدَ النَّاسَ : مَا تَعْلَمُونَ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَضَى فِي الْجَنِينِ ؟ فَقَامَ حَمَلُ بْنُ مَالِكِ بْنِ النَّابِغَةِ ، قَالَ : كُنْتُ بَيْنَ امْرَأَتَيْنِ فَرَمَتْ إِحْدَاهُمَا الأُخْرَى بِمِسْطَحٍ ، فَقَتَلَتْهَا وَقَتَلَتْ جَنِينَهَا , فَقَضَى رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي الْجَنِينِ بِغُرَّةٍ , وَأَمَرَ أَنْ تُقْتَلَ بِهَا " ، وَقَالَ ابْنُ الْجُنَيْدِ : فَقَامَ حَمَلُ أَوْ حَمَلَةُ بْنُ مَالِكٍ

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinishicha, Umar ibn al-Xattob (roziyallohu anhu) odamlarga qasam berib soʻradi: Rasululloh ﷺ homila haqida hukm qilganlar (buni kim biladi)? Shunda Hamal ibn Molik ibn an-Nobigʻa al-Ansoriy turib: «Men oʻzimning ikki xotinim orasida edim. Ulardan biri ikkinchisiga xodadek bir yogʻoch bilan urib, uning boshiga tushirdi va uni ham, qornidagi homilasini ham oʻldirdi. Shunda Rasululloh ﷺ homila toʻgʻrisida gʻurra — qul yoki choʻri (berish) bilan va (qotil ayol) uning evaziga oʻldirilishi bilan hukm qildilar», dedi. Ibn Buhlul (rivoyatida) shunday dedi: Umar ibn al-Xattob (roziyallohu anhu) odamlarga qasam berib soʻradi: «Rasululloh ﷺning homila haqida hukm qilganlarini bilasizlarmi?» Shunda Hamal ibn Molik ibn an-Nobigʻa turib: «Men ikki xotin orasida edim. Ulardan biri ikkinchisiga yogʻoch otib, uni ham, homilasini ham oʻldirdi. Shunda Rasululloh ﷺ homila toʻgʻrisida gʻurra bilan hukm qildilar va (ayol) uning evaziga oʻldirilishiga buyurdilar», dedi. Ibn al-Junayd esa: «Hamal yoki Hamala ibn Molik turdi», dedi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинишича, Умар ибн ал-Хаттоб (розияллоҳу анҳу) одамларга қасам бериб сўради: Расулуллоҳ ﷺ ҳомила ҳақида ҳукм қилганлар (буни ким билади)? Шунда Ҳамал ибн Молик ибн ан-Нобиға ал-Ансорий туриб: «Мен ўзимнинг икки хотиним орасида эдим. Улардан бири иккинчисига ходадек бир ёғоч билан уриб, унинг бошига туширди ва уни ҳам, қорнидаги ҳомиласини ҳам ўлдирди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ ҳомила тўғрисида ғурра — қул ёки чўри (бериш) билан ва (қотил аёл) унинг эвазига ўлдирилиши билан ҳукм қилдилар», деди. Ибн Буҳлул (ривоятида) шундай деди: Умар ибн ал-Хаттоб (розияллоҳу анҳу) одамларга қасам бериб сўради: «Расулуллоҳ ﷺнинг ҳомила ҳақида ҳукм қилганларини биласизларми?» Шунда Ҳамал ибн Молик ибн ан-Нобиға туриб: «Мен икки хотин орасида эдим. Улардан бири иккинчисига ёғоч отиб, уни ҳам, ҳомиласини ҳам ўлдирди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ ҳомила тўғрисида ғурра билан ҳукм қилдилар ва (аёл) унинг эвазига ўлдирилишига буюрдилар», деди. Ибн ал-Жунайд эса: «Ҳамал ёки Ҳамала ибн Молик турди», деди.

نَا يَعْقُوبُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ بْنِ أَحْمَدَ بْنِ عِيسَى الْبَزَّارُ , نَا عَلِيُّ بْنُ مُسْلِمٍ , نَا مُحَمَّدُ بْنُ بَكْرٍ الْبُرْسَانِيُّ , أنا ابْنُ جُرَيْجٍ , أَخْبَرَنِي عَمْرُو بْنُ دِينَارٍ , أَنَّهُ سَمِعَ طَاوُسًا , يُخْبِرُ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ , أَنَّهُ شَهِدَ قَضَاءَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي ذَلِكَ , فَجَاءَ حَمَلُ بْنُ مَالِكِ بْنِ النَّابِغَةِ , فَقَالَ : " كَانَ شَيْءٌ بَيْنَ امْرَأَتَيْنِ فَضَرَبَتْ إِحْدَاهُمَا الأُخْرَى بِمِسْطَحٍ فَقَتَلَتْهَا وَجَنِينَهَا , فَقَضَى رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي جَنِينِهَا بِغُرَّةٍ , وَأَنْ تُقْتَلَ بِهَا " . فَقُلْتُ لِعَمْرٍو : لا , أَخْبَرَنِي ابْنُ طَاوُسٍ , عَنْ أَبِيهِ : كَذَا وَكَذَا , فَقَالَ : شَكَّكْتَنِي

Tovus Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan xabar berishicha, u shu (masala)da Rasululloh ﷺning hukmlarida hozir boʻlgan: Hamal ibn Molik ibn an-Nobigʻa kelib: «Ikki ayol orasida bir narsa boʻlib qoldi, ulardan biri ikkinchisiga yogʻoch bilan urib, uni ham, homilasini ham oʻldirdi. Shunda Rasululloh ﷺ uning homilasi toʻgʻrisida gʻurra bilan va (qotil ayol) uning evaziga oʻldirilishi bilan hukm qildilar», dedi. Men Amrga: «Yoʻq, menga Ibn Tovus otasidan shunday-shunday deb xabar bergan edi», dedim. U: «Sen meni shubhaga solding», dedi.Товус Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан хабар беришича, у шу (масала)да Расулуллоҳ ﷺнинг ҳукмларида ҳозир бўлган: Ҳамал ибн Молик ибн ан-Нобиға келиб: «Икки аёл орасида бир нарса бўлиб қолди, улардан бири иккинчисига ёғоч билан уриб, уни ҳам, ҳомиласини ҳам ўлдирди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ унинг ҳомиласи тўғрисида ғурра билан ва (қотил аёл) унинг эвазига ўлдирилиши билан ҳукм қилдилар», деди. Мен Амрга: «Йўқ, менга Ибн Товус отасидан шундай-шундай деб хабар берган эди», дедим. У: «Сен мени шубҳага солдинг», деди.

أنا مُحَمَّدُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ الْفَارِسِيُّ , نَا إِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ بْنِ عَبَّادٍ , نَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ , عَنِ ابْنِ عُيَيْنَةَ , عَنْ عَمْرِو بْنِ دِينَارٍ , عَنْ طَاوُس عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ , قَالَ : " قَامَ عُمَرُ بْنُ الْخَطَّابِ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ عَلَى الْمِنْبَرِ ، فَقَالَ : أُذَكِّرُ اللَّهَ امْرَءًا سَمِعَ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَضَى فِي الْجَنِينِ , فَقَامَ حَمَلُ بْنُ مَالِكِ بْنِ النَّابِغَةِ الْهُذَلِيُّ , فَقَالَ : يَا أَمِيرَ الْمُؤْمِنِينَ , كُنْتُ بَيْنَ جَارِيَتَيْنِ , يَعْنِي ضَرَّتَيْنِ , فَجَرَحَتْ ، أَوْ ضَرَبَتْ إِحْدَاهُمَا الأُخْرَى بِمِسْطَحِ عَمُودٍ ظَلَّتْهَا , فَقَتَلَتْهَا وَقَتَلَتْ مَا فِي بَطْنِهَا , فَقَضَى النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي الْجَنِينِ بِغُرَّةٍ عَبْدٍ أَوْ أَمَةٍ , فَقَالَ عُمَرُ : اللَّهُ أَكْبَرُ لَوْ لَمْ نَسْمَعْ هَذِهِ الْقَضِيَّةَ لَقَضَيْنَا بِغَيْرِهِ . قَالَ ابْنُ عُيَيْنَةَ : وَأَخْبَرَنِي ابْنُ طَاوُسٍ , عَنْ أَبِيهِ , أَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، قَضَى فِيهِ بِغُرَّةٍ عَبْدٍ ، أَوْ أَمَةٍ ، أَوْ فَرَسٍ "

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) aytdi: Umar ibn al-Xattob (roziyallohu anhu) minbarda turib: «Rasululloh ﷺning homila haqida hukm qilganlarini eshitgan kishiga Allohni eslataman», dedi. Shunda Hamal ibn Molik ibn an-Nobigʻa al-Huzaliy turib: «Ey moʻminlar amiri, men ikki choʻri, yaʼni ikki kundosh orasida edim. Ulardan biri ikkinchisini oʻzi soyalanib turgan ustunning yogʻochi bilan yaralantirdi yoki urdi va uni ham, qornidagini ham oʻldirdi. Shunda Nabiy ﷺ homila toʻgʻrisida gʻurra — qul yoki choʻri bilan hukm qildilar», dedi. Umar: «Allohu akbar! Agar bu hukmni eshitmaganimizda, boshqacha hukm qilgan boʻlardik», dedi. Ibn Uyayna aytdi: Menga Ibn Tovus otasidan xabar berishicha, Nabiy ﷺ u toʻgʻrida gʻurra — qul yoki choʻri, yoki ot bilan hukm qilganlar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) айтди: Умар ибн ал-Хаттоб (розияллоҳу анҳу) минбарда туриб: «Расулуллоҳ ﷺнинг ҳомила ҳақида ҳукм қилганларини эшитган кишига Аллоҳни эслатаман», деди. Шунда Ҳамал ибн Молик ибн ан-Нобиға ал-Ҳузалий туриб: «Эй мўминлар амири, мен икки чўри, яъни икки кундош орасида эдим. Улардан бири иккинчисини ўзи сояланиб турган устуннинг ёғочи билан яралантирди ёки урди ва уни ҳам, қорнидагини ҳам ўлдирди. Шунда Набий ﷺ ҳомила тўғрисида ғурра — қул ёки чўри билан ҳукм қилдилар», деди. Умар: «Аллоҳу акбар! Агар бу ҳукмни эшитмаганимизда, бошқача ҳукм қилган бўлардик», деди. Ибн Уяйна айтди: Менга Ибн Товус отасидан хабар беришича, Набий ﷺ у тўғрида ғурра — қул ёки чўри, ёки от билан ҳукм қилганлар.

قَالَ : وَنا عَبْدُ الرَّزَّاقِ ، أنا مَعْمَرٌ , عَنِ ابْنِ طَاوُسٍ , عَنْ أَبِيهِ , أَنَّ عُمَرَ اسْتَشَارَ , نَحْوَهُ ، وَقَالَ : " فَقَضَى رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بِالدِّيَةِ فِي الْمَرْأَةِ , وَفِي الْجَنِينِ بِغُرَّةٍ عَبْدٍ ، أَوْ أَمَةٍ ، أَوْ فَرَسٍ "

(Abdurrazzoq) aytdi: Bizga Maʼmar Ibn Tovusdan, u otasidan Umarning maslahat soʻragani haqida shunga oʻxshashini rivoyat qildi va unda: «Rasululloh ﷺ ayol toʻgʻrisida diya bilan, homila toʻgʻrisida esa gʻurra — qul yoki choʻri, yoki ot bilan hukm qildilar», deb keltirdi.(Абдурраззоқ) айтди: Бизга Маъмар Ибн Товусдан, у отасидан Умарнинг маслаҳат сўрагани ҳақида шунга ўхшашини ривоят қилди ва унда: «Расулуллоҳ ﷺ аёл тўғрисида дия билан, ҳомила тўғрисида эса ғурра — қул ёки чўри, ёки от билан ҳукм қилдилар», деб келтирди.

حَدَّثَنَا عَبْدُ الصَّمَدِ بْنُ عَلِيٍّ ، حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عِيسَى الْجَزَرِيُّ , نَا عَفَّانُ , نَا شُعْبَةُ , عَنْ عَاصِمٍ , عَنْ أَبِي رَزِينٍ ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ , قَالَ : قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " لا تُقْتَلُ الْمَرْأَةُ إِذَا ارْتَدَّتْ " ، عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عِيسَى كَذَّابٌ , يَضَعُ الْحَدِيثَ عَلَى عَفَّانَ وَغَيْرِهِ , وَهَذَا لا يَصِحُّ عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ , وَلا رَوَاهُ شُعْبَةُ

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) aytdi: Rasululloh ﷺ: «Ayol murtad boʻlsa, oʻldirilmaydi», dedilar. Abdulloh ibn Iso kazzobdir, u Affon va boshqalar nomidan hadis toʻqiydi. Bu (hadis) Nabiy ﷺdan sahih emas, uni Shuʼba ham rivoyat qilmagan.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) айтди: Расулуллоҳ ﷺ: «Аёл муртад бўлса, ўлдирилмайди», дедилар. Абдуллоҳ ибн Исо каззобдир, у Аффон ва бошқалар номидан ҳадис тўқийди. Бу (ҳадис) Набий ﷺдан саҳиҳ эмас, уни Шуъба ҳам ривоят қилмаган.

نَا مُحَمَّدُ بْنُ مَخْلَدٍ , نَا أَبُو يُوسُفَ مُحَمَّدُ بْنُ بَكْرٍ الْعَطَّارُ الْفَقِيهُ , نَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ , عَنْ سُفْيَانَ , عَنْ أَبِي حَنِيفَةَ ، عَنْ عَاصِمِ بْنِ أَبِي النَّجُودِ , عَنْ أَبِي رَزِينٍ ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ " فِي الْمَرْأَةِ تَرْتَدُّ , قَالَ : تُجْبَرُ وَلا تُقْتَلُ "

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan murtad boʻlgan ayol haqida rivoyat qilinadi: U: «(Islomga qaytishga) majbur qilinadi, oʻldirilmaydi», dedi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан муртад бўлган аёл ҳақида ривоят қилинади: У: «(Исломга қайтишга) мажбур қилинади, ўлдирилмайди», деди.

نَا أَحْمَدُ بْنُ إِسْحَاقَ بْنِ بُهْلُولٍ ، نَا أَبِي , نَا طَلْقُ بْنُ غَنَّامٍ , عَنْ أَبِي مَالِكٍ النَّخَعِيِّ ، عَنْ عَاصِمِ بْنِ أَبِي النَّجُودِ , عَنْ أَبِي رَزِينٍ ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ , قَالَ : " الْمُرْتَدَّةُ عَنِ الإِسْلامِ , تُحْبَسُ وَلا تُقْتَلُ "

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) aytdi: «Islomdan qaytgan ayol hibsga olinadi, oʻldirilmaydi».Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) айтди: «Исломдан қайтган аёл ҳибсга олинади, ўлдирилмайди».

وَنا مُحَمَّدُ بْنُ الْحُسَيْنِ بْنِ حَاتِمٍ الطَّوِيلُ , نَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ يُونُسَ السَّرَّاجُ , نَا مُحَمَّدُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ بْنِ عَيَّاشٍ , نَا أَبِي , نَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ الْمَلِكِ الأَنْصَارِيُّ , عَنِ الزُّهْرِيِّ ، عَنْ عُرْوَةَ , عَنْ عَائِشَةَ , قَالَتِ : " ارْتَدَّتِ امْرَأَةٌ يَوْمَ أُحُدٍ ، فَأَمَرَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَنْ تُسْتَتَابَ , فَإِنْ تَابَتْ وَإِلا قُتِلَتْ "

Oisha (roziyallohu anho) aytdi: Uhud kuni bir ayol murtad boʻldi. Shunda Nabiy ﷺ uning tavbaga chaqirilishiga buyurdilar: agar tavba qilsa (qoʻyib yuboriladi), aks holda oʻldiriladi.Оиша (розияллоҳу анҳо) айтди: Уҳуд куни бир аёл муртад бўлди. Шунда Набий ﷺ унинг тавбага чақирилишига буюрдилар: агар тавба қилса (қўйиб юборилади), акс ҳолда ўлдирилади.

نَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِيِّ بْنِ بَطْحَاءَ ، نَا نَجِيحُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ الزُّهْرِيُّ , نَا مَعْمَرُ بْنُ بَكَّارٍ السَّعْدِيُّ , نَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ سَعْدٍ , عَنِ الزُّهْرِيِّ ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْمُنْكَدِرِ , عَنْ جَابِرٍ ، " أَنَّ امْرَأَةً يُقَالُ لَهَا : أُمُّ مَرْوَانَ ارْتَدَّتْ عَنِ الإِسْلامِ , فَأَمَرَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَنْ يُعْرَضَ عَلَيْهَا الإِسْلامُ , فَإِنْ رَجَعَتْ ، وَإِلا قُتِلَتْ " ، نَا ابْنُ سَعِيدٍ , نَا مُحَمَّدُ بْنُ عُبَيْدِ بْنِ عُتْبَةَ , نَا مَعْمَرُ بْنُ بَكَّارٍ , بِإِسْنَادِهِ مِثْلَهُ

Jobir (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinishicha, Ummu Marvon deb ataladigan bir ayol islomdan qaytdi. Shunda Nabiy ﷺ unga islom taklif qilinishiga buyurdilar: agar qaytsa (qoʻyib yuboriladi), aks holda oʻldiriladi. Buni Maʼmar ibn Bakkor oʻz isnodi bilan shu kabi (boshqa yoʻldan) ham rivoyat qildi.Жобир (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинишича, Умму Марвон деб аталадиган бир аёл исломдан қайтди. Шунда Набий ﷺ унга ислом таклиф қилинишига буюрдилар: агар қайтса (қўйиб юборилади), акс ҳолда ўлдирилади. Буни Маъмар ибн Баккор ўз исноди билан шу каби (бошқа йўлдан) ҳам ривоят қилди.

نَا عُمَرُ بْنُ الْحَسَنِ بْنِ عُمَرَ الْقَرَاطِيسِيُّ , نَا الْحَسَنُ بْنُ الْقَاسِمِ بْنِ الْحُسَيْنِ الْبَجَلِيُّ , نَا الْحُسَيْنُ بْنُ نَصْرٍ , نَا خَالِدُ بْنُ عِيسَى , عَنْ حُصَيْنٍ , عَنِ ابْنِ أَخِي الزُّهْرِيِّ , عَنْ عَمِّهِ , عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْمُنْكَدِرِ , عَنْ جَابِرٍ , قَالَ : قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ " فِي الْمَرْأَةِ : إِذَا ارْتَدَّتْ عَنِ الإِسْلامِ أَنْ تُذْبَحَ "

Jobir (roziyallohu anhu) aytdi: Rasululloh ﷺ ayol haqida: «Agar islomdan qaytsa, boʻgʻizlansin», dedilar.Жобир (розияллоҳу анҳу) айтди: Расулуллоҳ ﷺ аёл ҳақида: «Агар исломдан қайтса, бўғизлансин», дедилар.

حَدَّثَنِي مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مُوسَى الْبَزَّازُ ، مِنْ كِتَابِهِ , نَا أَحْمَدُ بْنُ يَحْيَى بْنِ زُكَيْرٍ , نَا جَعْفَرُ بْنُ أَحْمَدَ بْنِ سَلْمٍ الْعَبْدِيُّ , نَا الْخَلِيلُ بْنُ مَيْمُونٍ الْكِنْدِيُّ بِعَبَادَانَ , نَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ أُذَيْنَةَ , عَنْ هِشَامِ بْنِ الْغَازِ , عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْمُنْكَدِرِ , عَنْ جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ , قَالَ : " ارْتَدَّتِ امْرَأَةٌ عَنِ الإِسْلامِ , فَأَمَرَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَنْ يُعْرِضُوا عَلَيْهَا الإِسْلامَ , فَإِنْ أَسْلَمَتْ ، وَإِلا قُتِلَتْ , فَعُرِضَ عَلَيْهَا فَأَبَتْ أَنْ تُسْلِمَ ، فَقُتِلَتْ "

Jobir ibn Abdulloh (roziyallohu anhumo) aytdi: Bir ayol islomdan qaytdi. Shunda Rasululloh ﷺ unga islom taklif qilinishiga buyurdilar: agar islomga kirsa (qoʻyib yuboriladi), aks holda oʻldiriladi. Unga (islom) taklif qilindi, u islomga kirishdan bosh tortdi va oʻldirildi.Жобир ибн Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳумо) айтди: Бир аёл исломдан қайтди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ унга ислом таклиф қилинишига буюрдилар: агар исломга кирса (қўйиб юборилади), акс ҳолда ўлдирилади. Унга (ислом) таклиф қилинди, у исломга киришдан бош тортди ва ўлдирилди.

نَا مُحَمَّدُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ الْفَارِسِيُّ , نَا إِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ , أنا عَبْدُ الرَّزَّاقِ , عَنْ مَعْمَرٍ , عَنِ الزُّهْرِيِّ " فِي الْمَرْأَةِ تَكْفُرُ بَعْدَ إِسْلامِهَا , قَالَ : تُسْتَتَابُ , فَإِنْ تَابَتْ , وَإِلا قُتِلَتْ "

Az-Zuhriydan islomga kirganidan keyin kufr keltirgan ayol haqida (soʻralganda), u: «Tavbaga chaqiriladi: agar tavba qilsa (qoʻyib yuboriladi), aks holda oʻldiriladi», dedi.Аз-Зуҳрийдан исломга кирганидан кейин куфр келтирган аёл ҳақида (сўралганда), у: «Тавбага чақирилади: агар тавба қилса (қўйиб юборилади), акс ҳолда ўлдирилади», деди.

وَعَنْ مَعْمَرٍ , عَنْ سَعِيدٍ , عَنْ أَبِي مَعْشَرٍ ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ ، " فِي الْمَرْأَةِ تَرْتَدُّ ، قَالَ : تُسْتَتَابُ فَإِنْ تَابَتْ ، وَإِلا قُتِلَتْ "

Abu Maʼshardan, u Ibrohimdan murtad boʻlgan ayol haqida (rivoyat qildi): U: «Tavbaga chaqiriladi: agar tavba qilsa (qoʻyib yuboriladi), aks holda oʻldiriladi», dedi.Абу Маъшардан, у Иброҳимдан муртад бўлган аёл ҳақида (ривоят қилди): У: «Тавбага чақирилади: агар тавба қилса (қўйиб юборилади), акс ҳолда ўлдирилади», деди.

نَا ابْنُ الْبُهْلُولِ ، نَا أَبِي , نَا مُوسَى بْنُ دَاوُدَ , نَا مُحَمَّدُ بْنُ جَابِرٍ , عَنْ حَمَّادٍ , عَنْ إِبْرَاهِيمَ ، قَالَ : " إِنْ أَسْلَمَتْ ، وَإِلا قُتِلَتْ "

Ibrohim aytdi: «Agar islomga kirsa (qoʻyib yuboriladi), aks holda oʻldiriladi».Иброҳим айтди: «Агар исломга кирса (қўйиб юборилади), акс ҳолда ўлдирилади».

نَا أَحْمَدُ بْنُ إِسْحَاقَ بْنِ بُهْلُولٍ ، نَا أَبِي , نَا عُمَرُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ , عَنْ أَبِي جَعْفَرٍ ، عَنْ أَبِيهِ , عَنْ عَلِيِّ بْنِ أَبِي طَالِبٍ , قَالَ : " كُلُّ مُرْتَدٍّ عَنِ الإِسْلامِ , مَقْتُولٌ إِذَا لَمْ يَرْجِعْ ذِكْرًا أَوْ أُنْثَى "

Ali ibn Abu Tolib (roziyallohu anhu) aytdi: «Islomdan qaytgan har bir kishi — erkak boʻlsin, ayol boʻlsin — qaytmasa, oʻldiriladi».Али ибн Абу Толиб (розияллоҳу анҳу) айтди: «Исломдан қайтган ҳар бир киши — эркак бўлсин, аёл бўлсин — қайтмаса, ўлдирилади».

وَحَدَّثَنَا أَبُو صَالِحٍ الأَصْبَهَانِيُّ ، نَا مُحَمَّدُ بْنُ الْحَجَّاجِ , نَا عَبْدُ السَّلامِ بْنُ حَرْبٍ , عَنْ إِسْحَاقَ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي فَرْوَةَ , عَنْ عَمْرِو بْنِ شُعَيْبٍ , عَنْ أَبِيهِ , أَنَّ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ مَسْعُودٍ ، وَمُعَاذَ بْنَ جَبَلٍ ، وَعُقْبَةَ بْنَ عَامِرٍ الْجُهَنِيَّ , قَالُوا : " إِذَا اشْتَبَهَ عَلَيْكَ الْحَدُّ ، فَادْرَأْ مَا اسْتَطَعْتَ "

Abdulloh ibn Masʼud, Muoz ibn Jabal va Uqba ibn Omir al-Juhaniy (roziyallohu anhum) aytdilar: «Had senga shubhali boʻlsa, qoʻlingdan kelganicha uni daf qil».Абдуллоҳ ибн Масъуд, Муоз ибн Жабал ва Уқба ибн Омир ал-Жуҳаний (розияллоҳу анҳум) айтдилар: «Ҳад сенга шубҳали бўлса, қўлингдан келганича уни даф қил».

نَا أَحْمَدُ بْنُ إِسْحَاقَ بْنِ بُهْلُولٍ ، نَا أَبِي , نَا ابْنُ أَبِي فُدَيْكٍ , عَنْ يَحْيَى بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِي لَبِيبَةَ , عَنْ جَدِّهِ , أَنّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَوْمَ خَيْبَرَ " أُتِيَ بِشَاةٍ مَسْمُومَةٍ مَصْلِيَّةٍ أَهْدَتْهَا لَهُ امْرَأَةٌ يَهُودِيَّةٌ , فَأَكَلَ مِنْهَا رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ هُوَ وَبِشْرُ بْنُ الْبَرَاءِ فَمَرِضَا مَرَضًا شَدِيدًا عَنْهَا , ثُمَّ إِنَّ بَشَرًا تُوُفِّيَ , فَلَمَّا تُوُفِّيَ بَعَثَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِلَى الْيَهُودِيَّةِ فَأُتِيَ بِهَا , فَقَالَ : حَكِ مَاذَا أَطْعَمْتِنَا ؟ ، قَالَتْ : أَطْعَمْتُكَ السُّمَّ , عَرَفْتُ إِنْ كُنْتَ نَبِيًّا أَنَّ ذَلِكَ لا يَضُرُّكَ , فَإِنَّ اللَّهَ تَعَالَى سَيَبْلُغُ مِنْكَ أَمَرَهُ , وَإِنْ كُنْتَ ذَلِكَ فَأَحْبَبْتُ أَنْ أُرِيحَ النَّاسَ مِنْكَ , فَأَمَرَ بِهَا رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَصُلِبَتْ

Rasululloh ﷺga Xaybar kuni bir yahudiy ayol hadya qilgan, zaharlangan qovurilgan qoʻy keltirildi. Rasululloh ﷺ va Bishr ibn al-Baro undan yedilar va ikkovi undan qattiq kasal boʻldilar. Soʻngra Bishr vafot etdi. U vafot etgach, Rasululloh ﷺ yahudiy ayolga odam yubordilar va u keltirildi. U zot: «Bizga nima yedirding?» dedilar. U: «Senga zahar yedirdim. Bilardimki, agar sen nabiy boʻlsang, bu senga zarar qilmaydi, chunki Alloh taolo sendan Oʻz amrini yetkazadi; agar boshqa boʻlsang, odamlarni sendan tinch qoʻyishni yaxshi koʻrdim», dedi. Shunda Rasululloh ﷺ u haqda buyurdilar va u dorga osildi.Расулуллоҳ ﷺга Хайбар куни бир яҳудий аёл ҳадя қилган, заҳарланган қовурилган қўй келтирилди. Расулуллоҳ ﷺ ва Бишр ибн ал-Баро ундан едилар ва иккови ундан қаттиқ касал бўлдилар. Сўнгра Бишр вафот этди. У вафот этгач, Расулуллоҳ ﷺ яҳудий аёлга одам юбордилар ва у келтирилди. У зот: «Бизга нима едирдинг?» дедилар. У: «Сенга заҳар едирдим. Билардимки, агар сен набий бўлсанг, бу сенга зарар қилмайди, чунки Аллоҳ таоло сендан Ўз амрини етказади; агар бошқа бўлсанг, одамларни сендан тинч қўйишни яхши кўрдим», деди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ у ҳақда буюрдилар ва у дорга осилди.

نَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ حَمَّادٍ ، نَا زَيْدُ بْنُ أَخْزَمَ , نَا وَهْبُ بْنُ جَرِيرٍ , نَا أَبِي , سَمِعْتُ يَعْلَى بْنَ حَكِيمٍ , يُحَدِّثُ عَنْ عِكْرِمَةَ , عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، قَالَ لِمَاعِزٍ : " لَعَلَّكَ قَبَّلْتَ , لَعَلَّكَ لَمَسْتَ , قَالَ : لا , قَالَ : فَلَعَلَّكَ , قَالَ : نَعَمْ , قَالَ بَعْدَ ذَلِكَ : أَمَرَ بِرَجْمِهِ "

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinishicha, Rasululloh ﷺ Moizga: «Ehtimol sen oʻpgandirsan, ehtimol qoʻl tekkizgandirsan», dedilar. U: «Yoʻq», dedi. U zot: «Balki sen (falon ish qilgandirsan)?» dedilar. U: «Ha», dedi. Shundan keyin u zot uni toshboʻron qilishga buyurdilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинишича, Расулуллоҳ ﷺ Моизга: «Эҳтимол сен ўпгандирсан, эҳтимол қўл теккизгандирсан», дедилар. У: «Йўқ», деди. У зот: «Балки сен (фалон иш қилгандирсан)?» дедилар. У: «Ҳа», деди. Шундан кейин у зот уни тошбўрон қилишга буюрдилар.

نَا عَلِيُّ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مُبَشِّرٍ ، نَا أَحْمَدُ بْنُ سِنَانٍ , نَا يَزِيدُ بْنُ هَارُونَ , أنا جَرِيرُ بْنُ حَازِمٍ , أنا يَعْلَى بْنُ حَكِيمٍ . ح وَنا الْحُسَيْنُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ نَا أَبُو السَّائِبِ ، نَا يَزِيدُ , أنا جَرِيرُ بْنُ حَازِمٍ , عَنْ يَعْلَى بْنِ حَكِيمٍ , عَنْ عِكْرِمَةَ , عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ , أَنّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، قَالَ لِمَاعِزِ بْنِ مَالِكٍ حِينَ أَتَاهُ فَأَقَرَّ عِنْدَهُ بِالزِّنَا : " لَعَلَّكَ قَبَّلْتَ أَوْ لَمَسْتَ " , فَقَالَ : لا , قَالَ : " فَكَذَا ؟ " ، قَالَ : نَعَمْ , قَالَ : " فَأَمَرَ بِهِ فَرُجِمَ " . وَقَالَ ابْنُ سِنَانٍ : " لَعَلَّكَ قَبَّلْتَ أَوْ غَمَزْتَ أَوْ نَظَرْتَ " , قَالَ : لا , فَقَالَ لَهُ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " أَفَعَلْتَ كَذَا ؟ " ، لا يُكَنِّي , قَالَ : نَعَمْ , فَعِنْدَ ذَلِكَ أَمَرَ بِرَجْمِهِ

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinishicha, Rasululloh ﷺ Moiz ibn Molik u zotning huzurlariga kelib zino qilganini iqror boʻlganida, unga: «Ehtimol sen oʻpgandirsan yoki qoʻl tekkizgandirsan», dedilar. U: «Yoʻq», dedi. U zot: «Bunday (qilganmisan)?» dedilar. U: «Ha», dedi. Shunda u zot uning haqida buyurdilar va u toshboʻron qilindi. Ibn Sinon esa (rivoyatida) shunday dedi: «Ehtimol sen oʻpgandirsan yoki qoʻl bilan siqqandirsan yoki qaragandirsan», dedilar. U: «Yoʻq», dedi. Shunda Rasululloh ﷺ unga kinoya qilmasdan: «Falon ishni qildingmi?» dedilar. U: «Ha», dedi. Ana shunda u zot uni toshboʻron qilishga buyurdilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинишича, Расулуллоҳ ﷺ Моиз ибн Молик у зотнинг ҳузурларига келиб зино қилганини иқрор бўлганида, унга: «Эҳтимол сен ўпгандирсан ёки қўл теккизгандирсан», дедилар. У: «Йўқ», деди. У зот: «Бундай (қилганмисан)?» дедилар. У: «Ҳа», деди. Шунда у зот унинг ҳақида буюрдилар ва у тошбўрон қилинди. Ибн Синон эса (ривоятида) шундай деди: «Эҳтимол сен ўпгандирсан ёки қўл билан сиққандирсан ёки қарагандирсан», дедилар. У: «Йўқ», деди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ унга киноя қилмасдан: «Фалон ишни қилдингми?» дедилар. У: «Ҳа», деди. Ана шунда у зот уни тошбўрон қилишга буюрдилар.

نَا ابْنُ مُبَشِّرٍ ، نَا أَحْمَدُ بْنُ سِنَانٍ , نَا مُوسَى بْنُ إِسْمَاعِيلَ الْحُبُلِيُّ , نَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ الْمُبَارَكِ , عَنْ مَعْمَرٍ , عَنْ يَحْيَى بْنِ أَبِي كَثِيرٍ , عَنْ عِكْرِمَةَ , عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ , أَنّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، قَالَ لِلأَسْلَمِيِّ الَّذِي أَتَاهُ وَقَدْ زَنَى : " لَعَلَّكَ قَبَّلْتَ ، أَوْ لَمَسْتَ ، أَوْ نَظَرْتَ "

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinishicha, Nabiy ﷺ zino qilib huzurlariga kelgan aslamlik kishiga: «Ehtimol sen oʻpgandirsan yoki qoʻl tekkizgandirsan yoki qaragandirsan», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинишича, Набий ﷺ зино қилиб ҳузурларига келган асламлик кишига: «Эҳтимол сен ўпгандирсан ёки қўл теккизгандирсан ёки қарагандирсан», дедилар.

نَا أَبُو مُحَمَّدِ بْنُ صَاعِدٍ ، نَا مُحَمَّدُ بْنُ عَلِيِّ بْنِ الْحَسَنِ بْنِ شَقِيقٍ , نَا أَبِي , نَا أَبُو حَمْزَةَ ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ الصَّائِغِ , عَنْ أَبِي الزُّبَيْرِ ، عَنْ جَابِرٍ , أَنَّ امْرَأَةً أَتَت النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ , فَقَالَتْ : " إِنِّي زَنَيْتُ فَأَقِمْ عَلَيَّ الْحَدَّ , فَقَالَ : انْطَلِقِي حَتَّى تَفْطِمِي وَلَدَكِ , فَلَمَّا فَطَمَتْ وَلَدَهَا أَتَتْهُ , فَقَالَتْ : إِنِّي زَنَيْتُ فَأَقِمْ فِيَّ الْحَدَّ , فَقَالَ : هَاتِ مَنْ يَكْفُلُ وَلَدَكِ, فَقَامَ رَجُلٌ مِنَ الأَنْصَارِ ، فَقَالَ : أَنَا أَكْفُلُ وَلَدَهَا يَا رَسُولَ اللَّهِ , فَرَجَمَهَا "

Jobir (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinishicha, bir ayol Nabiy ﷺning huzurlariga kelib: «Men zino qildim, menga hadni barpo qiling», dedi. U zot: «Bor, bolangni koʻkrakdan ajratguningcha (ket)», dedilar. Bolasini koʻkrakdan ajratgach, u zotning huzurlariga kelib: «Men zino qildim, menga hadni barpo qiling», dedi. U zot: «Bolangga kafil boʻladigan kishini keltir», dedilar. Shunda ansorlardan bir kishi turib: «Ey Allohning Rasuli, uning bolasiga men kafil boʻlaman», dedi. Soʻng u zot uni toshboʻron qildilar.Жобир (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинишича, бир аёл Набий ﷺнинг ҳузурларига келиб: «Мен зино қилдим, менга ҳадни барпо қилинг», деди. У зот: «Бор, болангни кўкракдан ажратгунингча (кет)», дедилар. Боласини кўкракдан ажратгач, у зотнинг ҳузурларига келиб: «Мен зино қилдим, менга ҳадни барпо қилинг», деди. У зот: «Болангга кафил бўладиган кишини келтир», дедилар. Шунда ансорлардан бир киши туриб: «Эй Аллоҳнинг Расули, унинг боласига мен кафил бўламан», деди. Сўнг у зот уни тошбўрон қилдилар.

نَا الْحُسَيْنُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ الْقَاضِي ، وَابْنُ قَحْطَبَةَ قَالا : نَا مَحْمُودُ بْنُ خِرَاشٍ , أنا هُشَيْمٌ , أنا إِسْمَاعِيلُ بْنُ سَالِمٍ , عَنِ الشَّعْبِيِّ ، قَالَ : أُتِيَ عَلِيُّ بْنُ أَبِي طَالِبٍ بِزَانٍ مُحْصَنٍ فَجَلَدَهُ يَوْمَ الْخَمِيسِ مِائَةَ جَلْدَةٍ ، ثُمَّ رَجَمَهُ يَوْمَ الْجُمُعَةِ , فَقِيلَ لَهُ جَمَعْتَ عَلَيْهِ حَدَّيْنِ , فَقَالَ : جَلَدْتُهُ بِكِتَابِ اللَّهِ , وَرَجَمْتُهُ بِسُنَّةِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ "

Ali (roziyallohu anhu)ga nikohli holida zino qilgan bir kishi keltirildi. U payshanba kuni unga yuz darra urdi, soʻng juma kuni uni toshboʻron qildi. Unga: «Sen unga ikkita hadni birga qoʻlladingmi?», deyildi. U: «Men uni Allohning Kitobi boʻyicha darraladim va Rasululloh ﷺning sunnati boʻyicha toshboʻron qildim», dedi.Али (розияллоҳу анҳу)га никоҳли ҳолида зино қилган бир киши келтирилди. У пайшанба куни унга юз дарра урди, сўнг жума куни уни тошбўрон қилди. Унга: «Сен унга иккита ҳадни бирга қўлладингми?», дейилди. У: «Мен уни Аллоҳнинг Китоби бўйича дарраладим ва Расулуллоҳ ﷺнинг суннати бўйича тошбўрон қилдим», деди.

نَا الْحُسَيْنُ ، وَابْنُ قَحْطَبَةَ , قَالا : نَا مَحْمُودُ بْنُ خِرَاشٍ , نَا هِشَامٌ , نَا حُصَيْنٌ , عَنِ الشَّعْبِيِّ ، قَالَ : أُتِيَ عَلِيٌّ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ بِمَوْلاةٍ لِسَعِيدِ بْنِ قَيْسٍ قَدْ فَجَرَتْ فَضَرَبَهَا مِائَةً ثُمَّ رَجَمَهَا , ثُمَّ قَالَ : " جَلَدْتُهَا بِكِتَابِ اللَّهِ , وَرَجَمْتُهَا بِسُنَّةِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ "

Ali (roziyallohu anhu)ga Said ibn Qaysning zino qilgan bir ozod qilingan choʻrisi keltirildi. U unga yuz darra urdi, soʻng uni toshboʻron qildi, keyin: «Men uni Allohning Kitobi boʻyicha darraladim va Rasululloh ﷺning sunnati boʻyicha toshboʻron qildim», dedi.Али (розияллоҳу анҳу)га Саид ибн Қайснинг зино қилган бир озод қилинган чўриси келтирилди. У унга юз дарра урди, сўнг уни тошбўрон қилди, кейин: «Мен уни Аллоҳнинг Китоби бўйича дарраладим ва Расулуллоҳ ﷺнинг суннати бўйича тошбўрон қилдим», деди.

نَا أَبُو عُمَرَ الْقَاضِي ، نَا الْحُسَيْنُ بْنُ مُحَمَّدٍ , نَا مُحَمَّدٌ هُوَ الدُّولابِيُّ , نَا هُشَيْمٌ , عَنْ إِسْمَاعِيلَ بْنِ سَالِمٍ , وَحُصَيْنِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ , عَنِ الشَّعْبِيِّ ، أَنَّ عَلِيًّا رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ ، " جَلَدَ يَوْمَ الْخَمِيسِ وَرَجَمَ يَوْمَ الْجُمُعَةِ , وَقَالَ : جَلَدْتُهَا بِكِتَابِ اللَّهِ , وَرَجَمْتُهَا بِسُنَّةِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ "

Shaʼbiydan rivoyat qilinishicha, Ali (roziyallohu anhu) payshanba kuni darraladi va juma kuni toshboʻron qildi hamda: «Men uni Allohning Kitobi boʻyicha darraladim va Rasululloh ﷺning sunnati boʻyicha toshboʻron qildim», dedi.Шаъбийдан ривоят қилинишича, Али (розияллоҳу анҳу) пайшанба куни дарралади ва жума куни тошбўрон қилди ҳамда: «Мен уни Аллоҳнинг Китоби бўйича дарраладим ва Расулуллоҳ ﷺнинг суннати бўйича тошбўрон қилдим», деди.

نَا أَبُو عُمَرَ الْقَاضِي ، نَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ جَرِيرِ بْنِ جَبَلَةَ , نَا مُحَمَّدُ بْنُ كَثِيرٍ , عَنْ سُلَيْمَانَ بْنِ كَثِيرٍ , عَنْ حُصَيْنٍ , عَنِ الشَّعْبِيِّ ، قَالَ : أُتِيَ عَلِيٌّ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ بِمَوْلاةِ سَعِيدِ بْنِ قَيْسٍ الْهَمْدَانِيِّ ، " فَجَلَدَهَا ثُمَّ رَجَمَهَا , وَقَالَ : جَلَدْتُهَا بِكِتَابِ اللَّهِ , وَرَجَمْتُهَا بِسُنَّةِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ "

Shaʼbiy aytdi: Ali (roziyallohu anhu)ga Said ibn Qays al-Hamdoniyning ozod qilingan choʻrisi keltirildi. U uni darraladi, soʻng toshboʻron qildi va: «Men uni Allohning Kitobi boʻyicha darraladim va Rasululloh ﷺning sunnati boʻyicha toshboʻron qildim», dedi.Шаъбий айтди: Али (розияллоҳу анҳу)га Саид ибн Қайс ал-Ҳамдонийнинг озод қилинган чўриси келтирилди. У уни дарралади, сўнг тошбўрон қилди ва: «Мен уни Аллоҳнинг Китоби бўйича дарраладим ва Расулуллоҳ ﷺнинг суннати бўйича тошбўрон қилдим», деди.

نَا أَبُو عُمَرَ ، نَا مُحَمَّدُ بْنُ إِسْحَاقَ , نَا أَبُو الْجَوَّابِ ، نَا عَمَّارُ بْنُ رُزَيْقٍ , عَنْ أَبِي حُصَيْنٍ , عَنِ الشَّعْبِيِّ ، قَالَ : أُتِيَ عَلِيٌّ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ ، بِشِرَاحَةَ الْهَمْدَانِيَّةِ قَدْ فَجَرَتْ , فَرَدَّهَا حَتَّى وَلَدَتْ فَلَمَّا وَلَدَتْ , قَالَ : ائْتُونِي بِأَقْرَبِ النِّسَاءِ مِنْهَا , فَأَعْطَاهَا وَلَدَهَا ثُمَّ جَلَدَهَا وَرَجَمَهَا , وَقَالَ : جَلَدْتُهَا بِكِتَابِ اللَّهِ , وَرَجَمْتُهَا بِالسُّنَّةِ , ثُمَّ قَالَ : أَيُّمَا امْرَأَةٍ نُعِيَ عَلَيْهَا وَلَدُهَا أَوْ كَانَ اعْتِرَافٌ , فَالإِمَامُ أَوَّلُ مَنْ يَرْجُمُ , ثُمَّ النَّاسُ , فَإِنْ نَعَتَهَا شُهُودٌ ، فَالشُّهُودُ أَوَّلُ مَنْ يَرْجُمُ ، ثُمَّ النَّاسُ "

Shaʼbiy aytdi: Ali (roziyallohu anhu)ga zino qilgan Shuroha al-Hamdoniya keltirildi. U uni tugʻguniga qadar qaytarib turdi. Tugʻgach: «Menga uning ayollardan eng yaqinini keltiringlar», dedi va bolasini unga berdi. Soʻng uni darraladi va toshboʻron qildi hamda: «Men uni Allohning Kitobi boʻyicha darraladim va sunnat boʻyicha toshboʻron qildim», dedi. Soʻngra: «Qaysi bir ayolning bolasi (zinodan ekani) ustidan bildirilsa yoki iqror boʻlsa, birinchi boʻlib imom toshboʻron qiladi, keyin odamlar. Agar unga guvohlar guvohlik bersa, birinchi boʻlib guvohlar toshboʻron qiladi, keyin odamlar», dedi.Шаъбий айтди: Али (розияллоҳу анҳу)га зино қилган Шуроҳа ал-Ҳамдония келтирилди. У уни туғгунига қадар қайтариб турди. Туғгач: «Менга унинг аёллардан энг яқинини келтиринглар», деди ва боласини унга берди. Сўнг уни дарралади ва тошбўрон қилди ҳамда: «Мен уни Аллоҳнинг Китоби бўйича дарраладим ва суннат бўйича тошбўрон қилдим», деди. Сўнгра: «Қайси бир аёлнинг боласи (зинодан экани) устидан билдирилса ёки иқрор бўлса, биринчи бўлиб имом тошбўрон қилади, кейин одамлар. Агар унга гувоҳлар гувоҳлик берса, биринчи бўлиб гувоҳлар тошбўрон қилади, кейин одамлар», деди.

نَا أَبُو الْقَاسِمِ بْنُ مَنِيعٍ ، نَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عُمَرَ الْخَطَّابِيُّ , نَا الدَّرَاوَرْدِيُّ ، عَنْ عَمْرِو بْنِ أَبِي عَمْرٍو , عَنْ عِكْرِمَةَ , عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ , أَنّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، قَالَ : " مَنْ وَجَدْتُمُوهُ يَعْمَلُ عَمَلَ قَوْمِ لُوطٍ ، فَاقْتُلُوا الْفَاعِلَ ، وَالْمَفْعُولَ بِهِ "

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Kimni Lut qavmining amalini qilayotganini topsangiz, qiluvchini ham, unga qilinayotganni ham oʻldiringlar», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Кимни Лут қавмининг амалини қилаётганини топсангиз, қилувчини ҳам, унга қилинаётганни ҳам ўлдиринглар», дедилар.

نَا مُحَمَّدُ بْنُ مَخْلَدٍ ، نَا إِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ الْبَغَوِيُّ , نَا مُحَمَّدُ بْنُ رَبِيعَةَ , عَنِ ابْنِ جُرَيْجٍ , عَنِ ابْنِ خُثَيْمٍ , عَنْ مُجَاهِدٍ , وَسَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ , عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ ، " فِي الْبِكْرِ يُوجَدُ عَلَى اللُّوطِيَّةِ ، قَالَ : يُرْجَمُ "

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan luʼtiylik ustida topilgan boʻydoq haqida rivoyat qilinadi: U: «Toshboʻron qilinadi», dedi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан луътийлик устида топилган бўйдоқ ҳақида ривоят қилинади: У: «Тошбўрон қилинади», деди.

نَا مُحَمَّدُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ بْنِ نَيْرُوزَ ، نَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عَبْدِ الْحَمِيدِ بْنِ عُمَرَ بْنِ عَبْدِ الْحَمِيدِ بْنِ يَحْيَى بْنِ سَعْدِ بْنِ أَبِي وَقَّاصٍ , نَا ابْنُ أَبِي فُدَيْكٍ , نَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ بْنِ أَبِي حَبِيبَةَ , عَنْ دَاوُدَ بْنِ الْحُصَيْنِ , عَنْ عِكْرِمَةَ , عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ , أَنّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ , قَالَ : " إِذَا قَالَ الرَّجُلُ لِلرَّجُلِ : يَا مُخَنَّثُ ، فَاجْلِدُوهُ عِشْرِينَ سَوْطًا , وَإِذَا قَالَ الرَّجُلُ لِلرَّجُلِ : يَا يَهُودِيُّ ، فَاجْلِدُوهُ عِشْرِينَ , وَمَنْ وَقَعَ عَلَى ذَاتِ مَحْرَمٍ فَاقْتُلُوهُ , وَمَنْ وَقَعَ عَلَى بَهِيمَةٍ فَاقْتُلُوهُ وَاقْتُلُوا الْبَهِيمَةَ "

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinishicha, Rasululloh ﷺ: «Bir kishi boshqa kishiga: ‹Ey muxannas!› desa, unga yigirma darra uringlar. Bir kishi boshqa kishiga: ‹Ey yahudiy!› desa, unga yigirma (darra) uringlar. Kim mahrami boʻlgan ayol bilan qoʻshilsa, uni oʻldiringlar. Kim hayvon bilan qoʻshilsa, uni ham oʻldiringlar, hayvonni ham oʻldiringlar», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинишича, Расулуллоҳ ﷺ: «Бир киши бошқа кишига: ‹Эй муханнас!› деса, унга йигирма дарра уринглар. Бир киши бошқа кишига: ‹Эй яҳудий!› деса, унга йигирма (дарра) уринглар. Ким маҳрами бўлган аёл билан қўшилса, уни ўлдиринглар. Ким ҳайвон билан қўшилса, уни ҳам ўлдиринглар, ҳайвонни ҳам ўлдиринглар», дедилар.

نَا أَبُو الْقَاسِمِ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ الْعَزِيزِ ، نَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عُمَرَ الْخَطَّابِيُّ , نَا الدَّرَاوَرْدِيُّ ، عَنْ عَمْرِو بْنِ أَبِي عَمْرٍو , عَنْ عِكْرِمَةَ , عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ , قَالَ : قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " مَنْ وَقَعَ عَلَى بَهِيمَةٍ فَاقْتُلُوهُ وَاقْتُلُوا الْبَهِيمَةَ مَعَهُ ، فَقُلْنَا لابْنِ عَبَّاسٍ : مَا شَأْنُ الْبَهِيمَةِ ؟ ، قَالَ : مَا سَمِعْتُ عَنَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ شَيْئًا , وَلَكِنْ إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، كَرِهَ أَنْ يُؤْكَلَ مِنْ لَحْمِهَا شَيْءٌ ، أَوْ يُنْتَفَعُ بِهَا ، وَقَدْ عُمِلَ بِهَا ذَلِكَ الْعَمَلُ "

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) aytdi: Rasululloh ﷺ: «Kim hayvon bilan qoʻshilsa, uni oʻldiringlar, hayvonni ham u bilan birga oʻldiringlar», dedilar. Biz Ibn Abbosga: «Hayvonning nima gunohi bor?» dedik. U: «Men bu haqda Rasululloh ﷺdan biror narsa eshitmadim, lekin Rasululloh ﷺ ustida oʻsha ish qilingan hayvonning goʻshtidan biror narsa yeyilishini yoki undan foydalanilishini yoqtirmadilar», dedi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) айтди: Расулуллоҳ ﷺ: «Ким ҳайвон билан қўшилса, уни ўлдиринглар, ҳайвонни ҳам у билан бирга ўлдиринглар», дедилар. Биз Ибн Аббосга: «Ҳайвоннинг нима гуноҳи бор?» дедик. У: «Мен бу ҳақда Расулуллоҳ ﷺдан бирор нарса эшитмадим, лекин Расулуллоҳ ﷺ устида ўша иш қилинган ҳайвоннинг гўштидан бирор нарса ейилишини ёки ундан фойдаланилишини ёқтирмадилар», деди.

نَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ الْهَيْثَمِ بْنِ خَالِدٍ الطَّيِّبِيُّ , نَا أَحْمَدُ بْنُ مَنْصُورٍ , نَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ , أنا مَعْمَرٌ , عَنْ يَحْيَى بْنِ أَبِي كَثِيرٍ , عَنْ أَبِي قِلابَةَ ، عَنْ أَبِي الْمُهَلَّبِ ، عَنْ عِمْرَانَ بْنِ حُصَيْنٍ ، أَنَّ امْرَأَةً مِنْ جُهَيْنَةَ أَتَتِ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، فَاعْتَرَفَتْ بِالزِّنَا , فَقَالَتْ : " إِنِّي حُبْلَى , فَدَعَا النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَلِيَّهَا , فَقَالَ : أَحْسِنْ إِلَيْهَا , فَإِذَا وَضَعَتْ فَأْتِنِي بِهَا ، فَفَعَلَ , فَلَمَّا وَضَعَتْ جَاءَ بِهَا إِلَى النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ , فَقَالَ : اذْهَبِي فَأَرْضِعِيهِ ، فَفَعَلَتْ , ثُمَّ جَاءَتْ فَأَمَرَ بِهَا النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَشُكَّتْ عَلَيْهَا ثِيَابُهَا ، ثُمَّ أَمَرَ بِرَجْمِهَا فَصَلَّى عَلَيْهَا , فَقَالَ عُمَرُ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ : يَا رَسُولَ اللَّهِ ، رَجَمْتَهَا ثُمَّ تُصَلِّي عَلَيْهَا ؟ ، فَقَالَ : لَقَدْ تَابَتْ تَوْبَةً لَوْ قُسِمَتْ بَيْنَ سَبْعِينَ مِنْ أَهْلِ الْمَدِينَةِ لَوَسِعَتْهُمْ , هَلْ وَجَدْتَ أَفْضَلَ مِنْ أَنْ جَادَتْ بِنَفْسِهَا " ، نَا عَلِيُّ بْنُ مُحَمَّدٍ الْمِصْرِيُّ , نَا مَالِكُ بْنُ يَحْيَى , ثنا عَبْدُ الْوَهَّابِ بْنُ عَطَاءٍ , نَا هِشَامٌ , عَنْ يَحْيَى , عَنْ أَبِي قِلابَةَ , عَنْ أَبِي الْمُهَلَّبِ , عَنْ عِمْرَانَ , عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ نَحْوَهُ . قَالَ : فَقَالَ لَهُ عَلِيٌّ : تُصَلِّي عَلَيْهَا وَقَدْ زَنَتْ ؟

Imron ibn Husayn (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinishicha, Juhayna (qabilasi)dan boʻlgan bir ayol Nabiy ﷺning huzurlariga kelib, zino qilganini iqror qildi va: «Men homiladorman», dedi. Shunda Nabiy ﷺ uning valiysini chaqirib: «Unga yaxshilik qil, tugʻganida esa uni menga olib kel», dedilar. U shunday qildi. Ayol tugʻgach, uni Nabiy ﷺning huzurlariga olib keldi. U zot: «Bor, uni emiz», dedilar, u shunday qildi. Soʻng u keldi. Nabiy ﷺ uning haqida buyurdilar, kiyimlari uning ustiga mahkam bogʻlandi, soʻng uni toshboʻron qilishga buyurdilar va unga (janoza) namozini oʻqidilar. Shunda Umar (roziyallohu anhu): «Ey Allohning Rasuli, uni toshboʻron qildingiz, soʻng unga namoz oʻqiyapsizmi?» dedi. U zot: «U shunday tavba qildiki, agar bu tavba Madina ahlidan yetmish kishiga taqsimlansa, hammasiga yetar edi. Jonini saxiylik bilan fido qilganidan afzalroq narsani topdingmi?» dedilar. Bu (hadis) Abu Qilobadan, u Abu Muhallabdan, u Imrondan, u Nabiy ﷺdan boshqa yoʻl bilan ham shunga oʻxshash rivoyat qilindi. Unda: Ali u zotga: «U zino qilgan boʻlsa ham unga namoz oʻqiyapsizmi?» dedi, deyilgan.Имрон ибн Ҳусайн (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинишича, Жуҳайна (қабиласи)дан бўлган бир аёл Набий ﷺнинг ҳузурларига келиб, зино қилганини иқрор қилди ва: «Мен ҳомиладорман», деди. Шунда Набий ﷺ унинг валийсини чақириб: «Унга яхшилик қил, туғганида эса уни менга олиб кел», дедилар. У шундай қилди. Аёл туғгач, уни Набий ﷺнинг ҳузурларига олиб келди. У зот: «Бор, уни эмиз», дедилар, у шундай қилди. Сўнг у келди. Набий ﷺ унинг ҳақида буюрдилар, кийимлари унинг устига маҳкам боғланди, сўнг уни тошбўрон қилишга буюрдилар ва унга (жаноза) намозини ўқидилар. Шунда Умар (розияллоҳу анҳу): «Эй Аллоҳнинг Расули, уни тошбўрон қилдингиз, сўнг унга намоз ўқияпсизми?» деди. У зот: «У шундай тавба қилдики, агар бу тавба Мадина аҳлидан етмиш кишига тақсимланса, ҳаммасига етар эди. Жонини сахийлик билан фидо қилганидан афзалроқ нарсани топдингми?» дедилар. Бу (ҳадис) Абу Қилобадан, у Абу Муҳаллабдан, у Имрондан, у Набий ﷺдан бошқа йўл билан ҳам шунга ўхшаш ривоят қилинди. Унда: Али у зотга: «У зино қилган бўлса ҳам унга намоз ўқияпсизми?» деди, дейилган.

نَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ الْهَيْثَمِ بْنِ خَالِدٍ ، نَا أَحْمَدُ بْنُ مَنْصُورٍ , نَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ , أنا مَعْمَرٌ , عَنِ الزُّهْرِيِّ ، عَنْ أَبِي سَلَمَةَ ، عَنْ جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ , أَنَّ رَجُلا مِنْ أَسْلَمَ جَاءَ إِلَى النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَاعْتَرَفَ بِالزِّنَا فَأَعْرَضَ عَنْهُ , ثُمَّ اعْتَرَفَ فَأَعْرَضَ عَنْهُ , حَتَّى شَهِدَ عَلَى نَفْسِهِ أَرْبَعَ مَرَّاتٍ , فَقَالَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " أَبِكَ جُنُونٌ ؟ ، قَالَ : لا , قَالَ : أَحْصَنْتَ ؟ ، قَالَ : نَعَمْ , فَأَمَرَ بِهِ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، فَرُجِمَ بِالْمُصَلَّى , فَلَمَّا أَذْلَقَتْهُ الْحِجَارَةُ فَرَّ , فَأُدْرِكَ فَرُجِمَ حَتَّى مَاتَ , فَقَالَ لَهُ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ خَيْرًا , وَلَمْ يُصَلِّ عَلَيْهِ "

Jobir ibn Abdulloh (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Aslam qabilasidan bir kishi Nabiy ﷺ huzurlariga kelib, zino qilganini iqror boʻldi, u zot undan yuz oʻgirdilar. Soʻng u yana iqror boʻldi, u zot undan yuz oʻgirdilar. Nihoyat u oʻz zarariga toʻrt marta guvohlik berdi. Nabiy ﷺ: «Sende jinnilik bormi?» dedilar. U: «Yoʻq», dedi. U zot: «Uylanganmisan?» dedilar. U: «Ha», dedi. Nabiy ﷺ uni buyurdilar va u namozgohda toshboʻron qilindi. Toshlar unga tegib ogʻritganda, u qochdi, ammo tutib olinib, toshboʻron qilindi va oʻldi. Nabiy ﷺ unga xayrli soʻz aytdilar, lekin unga janoza namozi oʻqimadilar.Жобир ибн Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Аслам қабиласидан бир киши Набий ﷺ ҳузурларига келиб, зино қилганини иқрор бўлди, у зот ундан юз ўгирдилар. Сўнг у яна иқрор бўлди, у зот ундан юз ўгирдилар. Ниҳоят у ўз зарарига тўрт марта гувоҳлик берди. Набий ﷺ: «Сенде жиннилик борми?» дедилар. У: «Йўқ», деди. У зот: «Уйланганмисан?» дедилар. У: «Ҳа», деди. Набий ﷺ уни буюрдилар ва у намозгоҳда тошбўрон қилинди. Тошлар унга тегиб оғритганда, у қочди, аммо тутиб олиниб, тошбўрон қилинди ва ўлди. Набий ﷺ унга хайрли сўз айтдилар, лекин унга жаноза намози ўқимадилар.

نَا مُحَمَّدُ بْنُ أَحْمَدَ بْنِ زَيْدٍ الْحِنَّائِيُّ , نَا جَعْفَرُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ الْحَسَنِ , نَا مُحَمَّدُ بْنُ عَائِذٍ , نَا الْهَيْثَمُ بْنُ جَمِيلٍ , نَا الْعَلاءُ بْنُ الْحَارِثِ , عَنْ عَمْرِو بْنِ شُعَيْبٍ , عَنْ أَبِيهِ , عَنْ جَدِّهِ أَنّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ " قَضَى فِي الْعَيْنِ الْعَوْرَاءِ السَّادَّةِ لِمَكَانِهَا ، إِذَا طُمِسَتْ ، بِثُلُثِ دِيَتِهَا , وَفِي الْيَدِ الشَّلاءِ ، إِذَا قُطِعَتْ بِثُلُثِ ، دِيَتِهَا "

Abdulloh ibn Amr (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ oʻz oʻrnida turgan, koʻrmaydigan koʻz mahv etilsa, uning diyatining uchdan biri toʻlanishiga; kesib tashlangan shol qoʻlga esa uning diyatining uchdan biri toʻlanishiga hukm qildilar.Абдуллоҳ ибн Амр (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ ўз ўрнида турган, кўрмайдиган кўз маҳв этилса, унинг диятининг учдан бири тўланишига; кесиб ташланган шол қўлга эса унинг диятининг учдан бири тўланишига ҳукм қилдилар.

نَا عَبْدُ الْبَاقِي بْنُ قَانِعِ بْنِ إِسْمَاعِيلَ بْنِ الْفَضْلِ ، نَا إِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ أَبُو مُوسَى الْهَرَوِيُّ , نَا الْعَبَّاسُ بْنُ الْفَضْلِ , نَا عُمَرُ بْنُ عَامِرٍ , عَنْ قَتَادَةَ , عَنْ عَمْرِو بْنِ شُعَيْبٍ , عَنْ أَبِيهِ , عَنْ جَدِّهِ , قَالَ : " جَعَلَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ الدِّيَةَ مِائَةً مِنَ الإِبِلِ , قَالَ : فَقُوِّمَ كُلُّ بَعِيرٍ بِثَمَانِينَ , وَكَانَتِ الدِّيَةُ ثَمَانِيَةَ آلافٍ , وَجَعَلَ دِيَةَ أَهْلِ الْكِتَابِ النِّصْفَ مِنْ دِيَةِ الْمُسْلِمِينَ , فَكَانَتْ عَلَى عَهْدِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَعَهْدِ أَبِي بَكْرٍ , فَلَمَّا كَانَ عُمَرُ غَلَتِ الإِبِلُ فَقَوَّمَهَا عِشْرِينَ وَمِائَةً , فَجَعَلَ الدِّيَةَ اثْنَا عَشَرَ أَلْفًا ، وَتَرَكَ دِيَةَ أَهْلِ الْكِتَابِ كَمَا هِيَ , وَجَعَلَ دِيَةَ الْمَجُوسِيِّ ثَمَانَمِائَةٍ "

Abdulloh ibn Amr (roziyallohu anhumo) aytdi: Rasululloh ﷺ diyatni yuzta tuya qilib belgiladilar. Har bir tuya sakson (dirham)ga baholanib, diya sakkiz ming boʻlgan edi. U zot ahli kitobning diyatini musulmonlar diyatining yarmi qilib belgiladilar. Bu Rasululloh ﷺ davrlarida va Abu Bakr davrida shunday edi. Umarning davri kelganda tuya qimmatlashdi, u tuyani bir yuz yigirma (dirham)ga baholadi va diyatni oʻn ikki ming qilib belgiladi, ahli kitobning diyatini esa oʻz holida qoldirdi hamda majusiyning diyatini sakkiz yuz qilib belgiladi.Абдуллоҳ ибн Амр (розияллоҳу анҳумо) айтди: Расулуллоҳ ﷺ диятни юзта туя қилиб белгиладилар. Ҳар бир туя саксон (дирҳам)га баҳоланиб, дия саккиз минг бўлган эди. У зот аҳли китобнинг диятини мусулмонлар диятининг ярми қилиб белгиладилар. Бу Расулуллоҳ ﷺ даврларида ва Абу Бакр даврида шундай эди. Умарнинг даври келганда туя қимматлашди, у туяни бир юз йигирма (дирҳам)га баҳолади ва диятни ўн икки минг қилиб белгилади, аҳли китобнинг диятини эса ўз ҳолида қолдирди ҳамда мажусийнинг диятини саккиз юз қилиб белгилади.

نَا جَعْفَرُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ نُصَيْرٍ ، نَا أَبُو أَحْمَدَ ، نَا عَلِيُّ بْنُ الْجَعْدِ , نَا أَبُو كُرْزٍ ، قَالَ : سَمِعْتُ نَافِعًا , عَنِ ابْنِ عُمَرَ , ذَكَرَ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ " أَنَّهُ وَدَى ذِمِّيًّا دِيَةَ مُسْلِمٍ " ، أَبُو كُرْزٍ هَذَا مَتْرُوكُ الْحَدِيثِ , وَلَمْ يَرْوِهِ عَنْ نَافِعٍ ، غَيْرُهُ

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinishicha, Nabiy ﷺ bir zimmiyning diyatini musulmonning diyati (miqdorida) toʻlaganlar. Bu Abu Kurz matruk ul-hadisdir va uni Nofeʼdan undan boshqa hech kim rivoyat qilmagan.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинишича, Набий ﷺ бир зиммийнинг диятини мусулмоннинг дияти (миқдорида) тўлаганлар. Бу Абу Курз матрук ул-ҳадисдир ва уни Нофеъдан ундан бошқа ҳеч ким ривоят қилмаган.

نَا الْحُسَيْنُ بْنُ صَفْوَانَ ، نَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ أَحْمَدَ , نَا زَحْمَوَيْهِ , نَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ سَعْدٍ , نَا ابْنُ شِهَابٍ ، " أَنَّ أَبَا بَكْرٍ ، وَعُمَرَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُمَا ، كَانَا يَجْعَلانِ دِيَةَ الْيَهُودِيِّ وَالنَّصْرَانِيِّ إِذَا كَانَا مُعَاهَدَيْنِ دِيَةَ الْحُرِّ الْمُسْلِمِ , وَكَانَ عُثْمَانُ ، وَمُعَاوِيَةُ لا يُقِيدَانِ الْمُشْرِكَ مِنَ الْمُسْلِمِ "

Ibn Shihobdan rivoyat qilinishicha, Abu Bakr va Umar (roziyallohu anhumo) muohad boʻlgan yahudiy va nasroniyning diyatini ozod musulmonning diyati (miqdorida) belgilar edilar. Usmon va Muoviya esa mushrik uchun musulmondan qasos olmas edilar.Ибн Шиҳобдан ривоят қилинишича, Абу Бакр ва Умар (розияллоҳу анҳумо) муоҳад бўлган яҳудий ва насронийнинг диятини озод мусулмоннинг дияти (миқдорида) белгилар эдилар. Усмон ва Муовия эса мушрик учун мусулмондан қасос олмас эдилар.

نَا أَبُو مُحَمَّدِ بْنُ صَاعِدٍ ، نَا مُحَمَّدُ بْنُ مَيْمُونٍ الْخَيَّاطُ الْمَكِّيُّ , نَا سُفْيَانُ بْنُ عُيَيْنَةَ , عَنْ عَمْرِو بْنِ دِينَارٍ , عَنْ عِكْرِمَةَ , عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ , أَنّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ " قَضَى بِاثْنَيْ عَشَرَ أَلْفًا فِي الدِّيَةِ " ، قَالَ مُحَمَّدُ بْنُ مَيْمُونٍ : وَإِنَّمَا قَالَ لَنَا فِيهِ : عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ مَرَّةً وَاحِدَةً , وَأَكْثَرُ مِنْ ذَلِكَ كَانَ يَقُولُ : عَنْ عِكْرِمَةَ ، عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinishicha, Nabiy ﷺ diya toʻgʻrisida oʻn ikki ming (dirham) bilan hukm qilganlar. Muhammad ibn Maymun aytdi: U bizga bu haqda faqat bir marta: «Ibn Abbosdan», dedi, bundan koʻproq marta esa: «Ikrimadan, u Nabiy ﷺdan», der edi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинишича, Набий ﷺ дия тўғрисида ўн икки минг (дирҳам) билан ҳукм қилганлар. Муҳаммад ибн Маймун айтди: У бизга бу ҳақда фақат бир марта: «Ибн Аббосдан», деди, бундан кўпроқ марта эса: «Икримадан, у Набий ﷺдан», дер эди.

نَا الْحُسَيْنُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ ، نَا أَبُو مُوسَى مُحَمَّدُ بْنُ مَثْنَى ، نَا مُعَاذُ بْنُ هَانِئٍ , نَا مُحَمَّدُ بْنُ مُسْلِمٍ , حَدَّثَنِي عَمْرُو بْنُ دِينَارٍ , عَنْ عِكْرِمَةَ , عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ , " أَنَّ رَجُلا قَتَلَ رَجُلا عَلَى عَهْدِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ , فَجَعَلَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ دِيَتَهُ اثْنَا عَشَرَ أَلْفًا , وَذَلِكَ قَوْلُهُ : ‏ إِلا أَنْ أَغْنَاهُمُ اللَّهُ وَرَسُولُهُ مِنْ فَضْلِهِ بِأَخْذِهِمُ الدِّيَةَ "

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ davrida bir kishi boshqa bir kishini oʻldirdi. Nabiy ﷺ uning diyatini oʻn ikki ming (dirham) qilib belgiladilar. Bu Allohning: {Alloh va Uning Rasuli Oʻz fazlidan ularni boy qilib qoʻygani uchungina} degan soʻzidir, yaʼni ularning diyat olishlari bilan.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ даврида бир киши бошқа бир кишини ўлдирди. Набий ﷺ унинг диятини ўн икки минг (дирҳам) қилиб белгиладилар. Бу Аллоҳнинг: {Аллоҳ ва Унинг Расули Ўз фазлидан уларни бой қилиб қўйгани учунгина} деган сўзидир, яъни уларнинг дият олишлари билан.

حَدَّثَنَا الْحُسَيْنُ بْنُ صَفْوَانَ ، نَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ أَحْمَدَ , حَدَّثَنِي أَبِي , نَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ , عَنِ ابْنِ أَبِي عَرُوبَةَ , عَنْ قَتَادَةَ , عَنْ سَعِيدِ بْنِ الْمُسَيِّبِ , عَنْ عُمَرَ , قَالَ : " دِيَةُ الْيَهُودِيِّ وَالنَّصْرَانِيِّ أَرْبَعَةُ آلافٍ , وَالْمَجُوسِيِّ ثَمَانُمِائَةٍ "

Umar ibn al-Xattob (roziyallohu anhu) aytdi: «Yahudiy va nasroniyning diyati toʻrt ming, majusiyning diyati esa sakkiz yuzdir».Умар ибн ал-Хаттоб (розияллоҳу анҳу) айтди: «Яҳудий ва насронийнинг дияти тўрт минг, мажусийнинг дияти эса саккиз юздир».

نَا الْحُسَيْنُ بْنُ صَفْوَانَ ، نَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ أَحْمَدَ , نَا أَبُو مُحَمَّدٍ زَكَرِيَّا بْنُ يَحْيَى زَحْمَوَيْهِ , نَا شَرِيكٌ , عَنْ ثَابِتٍ أَبِي الْمِقْدَامِ , وَيَحْيَى بْنِ سَعِيدٍ , كِلاهُمَا ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ الْمُسَيِّبِ , قَالَ : " كَانَ عُمَرُ " يَجْعَلُ دِيَةَ الْيَهُودِيِّ وَالنَّصْرَانِيِّ أَرْبَعَةَ آلافٍ أَرْبَعَةَ آلافٍ , وَالْمَجُوسِيِّ ثَمَانَمِائَةٍ "

Said ibn al-Musayyab aytdi: Umar yahudiy va nasroniyning diyatini toʻrt ming-toʻrt mingdan, majusiyning diyatini esa sakkiz yuzdan qilib belgilar edi.Саид ибн ал-Мусайяб айтди: Умар яҳудий ва насронийнинг диятини тўрт минг-тўрт мингдан, мажусийнинг диятини эса саккиз юздан қилиб белгилар эди.

نَا الْحُسَيْنُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ ، نَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ الْمَلِكِ بْنِ زَنْجُوَيْهِ , نَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ عَبْدِ الْمَجِيدِ , نَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ مَوْهَبٍ , حَدَّثَنِي مَالِكُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ , عَنْ عَمْرَةَ , عَنْ عَائِشَةَ , قَالَتْ : " وُجِدَ فِي قَائِمِ سَيْفِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، كِتَابَانِ : إِنَّ أَشَدَّ النَّاسِ عُتُوًّا فِي الأَرْضِ ، رَجُلٌ ضَرَبَ غَيْرَ ضَارِبِهِ , وَرَجُلٌ قَتَلَ غَيْرَ قَاتِلِهِ , وَرَجُلٌ تَوَلَّى غَيْرَ أَهْلِ نِعْمَتِهِ , فَمَنْ فَعَلَ ذَلِكَ ، فَقَدْ كَفَرَ بِاللَّهِ وَبِرُسُلِهِ , لا يَقْبَلُ اللَّهُ مِنْهُ صَرْفًا وَلا عَدْلا ، وَفِي الآخَرِ : الْمُؤْمِنُونَ تَتَكَافَأُ دِمَاؤُهُمْ , وَيَسْعَى بِذِمَّتِهِمْ أَدْنَاهُمْ , لا يُقْتَلُ مُسْلِمٌ بِكَافِرٍ , وَلا ذُو عَهْدٍ فِي عَهْدِهِ , وَلا يَتَوَارَثُ أَهْلُ مِلَّتَيْنِ " ، مُخْتَصَرٌ

Oisha (roziyallohu anho) aytdi: Rasululloh ﷺning qilichlari dastasidan ikkita yozuv topildi. (Birida): «Yer yuzidagi eng qattiq tajovuzkor kishi — oʻzini urmagan kishini uradigan, oʻzini oʻldirmagan kishini oʻldiradigan va oʻziga neʼmat bergan (xoja)laridan boshqasiga vilo bogʻlaydigan kishidir. Kim shuni qilsa, u Allohga va Uning rasullariga kufr keltiribdi. Alloh undan na farz, na nafl (amalini) qabul qiladi». Ikkinchisida esa: «Moʻminlarning qonlari teng, ularning eng pasti (bergan) zimmasi ham (hammasi uchun) amal qiladi. Musulmon kofir uchun oʻldirilmaydi, ahdida turgan zimmiy ham (oʻldirilmaydi). Ikki millat ahli bir-biriga merosxoʻr boʻlmaydi», (deyilgan edi). Bu qisqartirilgandir.Оиша (розияллоҳу анҳо) айтди: Расулуллоҳ ﷺнинг қиличлари дастасидан иккита ёзув топилди. (Бирида): «Ер юзидаги энг қаттиқ тажовузкор киши — ўзини урмаган кишини урадиган, ўзини ўлдирмаган кишини ўлдирадиган ва ўзига неъмат берган (хожа)ларидан бошқасига вило боғлайдиган кишидир. Ким шуни қилса, у Аллоҳга ва Унинг расулларига куфр келтирибди. Аллоҳ ундан на фарз, на нафл (амалини) қабул қилади». Иккинчисида эса: «Мўминларнинг қонлари тенг, уларнинг энг пасти (берган) зиммаси ҳам (ҳаммаси учун) амал қилади. Мусулмон кофир учун ўлдирилмайди, аҳдида турган зиммий ҳам (ўлдирилмайди). Икки миллат аҳли бир-бирига меросхўр бўлмайди», (дейилган эди). Бу қисқартирилгандир.

نَا ابْنُ مُبَشِّرٍ ، نَا مُحَمَّدُ بْنُ عُبَادَةَ , نَا يَزِيدُ بْنُ هَارُونَ , أنا سُلَيْمَانُ التَّيْمِيُّ , عَنْ أَبِي مِجْلَزٍ ، " أَنَّ عَلِيًّا رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ " نَهَى أَصْحَابَهُ أَنْ يَبْسُطُوا عَلَى الْخَوَارِجِ حَتَّى يُحْدِثُوا حَدَثًا , فَمَرُّوا بِعَبْدِ اللَّهِ بْنِ خَبَّابٍ فَأَخَذُوهُ فَانْطَلَقُوا بِهِ ، فَمَرُّوا عَلَى تَمْرَةٍ سَاقِطَةٍ مِنْ نَخْلَةٍ فَأَخَذَهَا بَعْضُهُمْ فَأَلْقَاهَا فِي فَمِهِ , فَقَالَ لَهُ بَعْضُهُمْ : تَمْرَةُ مُعَاهَدٍ فِيمَ اسْتَحْلَلْتَهَا ؟ قَالَ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ خَبَّابٍ : أَفَلا أَدُلُّكُمْ عَلَى مَنْ هُوَ أَعْظَمُ حُرْمَةً عَلَيْكُمْ مِنْ هَذَا ؟ قَالُوا : نَعَمْ , قَالَ : أَنَا ، فَقَتَلُوهُ , فَبَلَغَ ذَلِكَ عَلِيًّا فَأَرْسَلَ إِلَيْهِمْ أَنْ أَقِيدُونَا بِعَبْدِ اللَّهِ بْنِ خَبَّابٍ , قَالُوا : كَيْفَ نَقِيدُكَ بِهِ وَكُلُّنَا قَتَلَهُ ؟ ، قَالَ : وَكُلُّكُمْ قَتَلَهُ ؟ ، قَالُوا : نَعَمْ , قَالَ : اللَّهُ أَكْبَرُ , ثُمَّ أَمَرَ أَنْ يَبْسُطُوا عَلَيْهِمْ , وَقَالَ : وَاللَّهِ لا يُقْتَلُ مِنْكُمْ عَشْرَةٌ , وَلا يَنْفَلِتُ مِنْهُمْ عَشَرَةٌ , قَالُوا : فَقَتَلُوهُمْ , قَالَ : فَقَالَ : اطْلُبُوا مِنْهُمْ ذَا الثُّدَيَّةِ " , وَذَكَرَ بَاقِيَ الْحَدِيثِ

Abu Mijlazdan rivoyat qilinishicha, Ali (roziyallohu anhu) oʻz ashoblarini xorijiylar biror hodisa sodir qilmagunlaricha ularga qoʻl choʻzishdan qaytardi. Ular Abdulloh ibn Xabbobning yonidan oʻtib, uni ushlab olib ketdilar. Yoʻlda xurmo daraxtidan tushgan bir dona xurmoga duch keldilar va ulardan biri uni olib, ogʻziga soldi. Shunda ulardan biri unga: «Muohadning xurmosi-ku, uni nima bilan oʻzingga halol qilding?» dedi. Abdulloh ibn Xabbob: «Sizlarga shundan koʻra hurmati ulugʻroq boʻlgan kishini koʻrsataymi?» dedi. Ular: «Ha», dedilar. U: «Men», dedi. Shunda ular uni oʻldirdilar. Bu Aliga yetgach, u ularga: «Abdulloh ibn Xabbob uchun bizga qasos beringlar», deb odam yubordi. Ular: «Uni hammamiz oʻldirgan boʻlsak, senga qanday qasos beramiz?» dedilar. U: «Uni hammangiz oʻldirdingizmi?» dedi. Ular: «Ha», dedilar. U: «Allohu akbar», dedi. Soʻng ularga qoʻl choʻzishga buyurdi va: «Allohga qasamki, sizlardan oʻntangiz oʻldirilmaydi va ulardan oʻntasi qutulmaydi», dedi. Soʻng ularni oʻldirdilar. U: «Ularning orasidan koʻkragi (ayol koʻkragiga oʻxshagan) kishini qidiringlar», dedi. Va hadisning qolgan qismini zikr qildi.Абу Мижлаздан ривоят қилинишича, Али (розияллоҳу анҳу) ўз ашобларини хорижийлар бирор ҳодиса содир қилмагунларича уларга қўл чўзишдан қайтарди. Улар Абдуллоҳ ибн Хаббобнинг ёнидан ўтиб, уни ушлаб олиб кетдилар. Йўлда хурмо дарахтидан тушган бир дона хурмога дуч келдилар ва улардан бири уни олиб, оғзига солди. Шунда улардан бири унга: «Муоҳаднинг хурмоси-ку, уни нима билан ўзингга ҳалол қилдинг?» деди. Абдуллоҳ ибн Хаббоб: «Сизларга шундан кўра ҳурмати улуғроқ бўлган кишини кўрсатайми?» деди. Улар: «Ҳа», дедилар. У: «Мен», деди. Шунда улар уни ўлдирдилар. Бу Алига етгач, у уларга: «Абдуллоҳ ибн Хаббоб учун бизга қасос беринглар», деб одам юборди. Улар: «Уни ҳаммамиз ўлдирган бўлсак, сенга қандай қасос берамиз?» дедилар. У: «Уни ҳаммангиз ўлдирдингизми?» деди. Улар: «Ҳа», дедилар. У: «Аллоҳу акбар», деди. Сўнг уларга қўл чўзишга буюрди ва: «Аллоҳга қасамки, сизлардан ўнтангиз ўлдирилмайди ва улардан ўнтаси қутулмайди», деди. Сўнг уларни ўлдирдилар. У: «Уларнинг орасидан кўкраги (аёл кўкрагига ўхшаган) кишини қидиринглар», деди. Ва ҳадиснинг қолган қисмини зикр қилди.

نَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ عَبْدِ الصَّمَدِ بْنِ الْمُهْتَدِي ، نَا أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ رِشْدِينَ , نَا زَكَرِيَّا بْنُ يَحْيَى الْحِمْيَرِيُّ , نَا الْحَكَمُ بْنُ عَبْدَةَ , عَنْ أَيُّوبَ السَّخْتِيَانِيِّ , عَنْ حُمَيْدِ بْنِ هِلالٍ الْعَدَوِيِّ , عَنْ أَبِي الأَحْوَصِ ، قَالَ : لَمَّا كَانَ يَوْمُ النَّهْرَوَانِ كُنَّا مَعَ عَلِيِّ بْنِ أَبِي طَالِبٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ دُونَ النَّهَرِ , فَجَاءَتِ الْحَرُورِيَّةُ حَتَّى نَزَلُوا مِنْ وَرَائِهِ , قَالَ عَلِيٌّ : لا تُحَرِّكُوهُمْ حَتَّى يُحْدِثُوا حَدَثًا , فَانْطَلَقُوا إِلَى عَبْدِ اللَّهِ بْنِ خَبَّابٍ , فَقَالُوا : حَدِّثْنَا حَدِيثًا حَدَّثَكَ بِهِ أَبُوكَ سَمِعَهُ مِنْ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ , قَالَ : حَدَّثَنِي أَبِي , أَنَّهُ سَمِعَ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، قَالَ : حَدَّثَنِي : تَكُونُ فِتْنَةٌ الْقَاعِدُ فِيهَا خَيْرٌ مِنَ الْقَائِمِ , وَالْقَائِمُ خَيْرٌ مِنَ السَّاعِي ، فَقَدَّمُوهُ إِلَى النَّهَرِ فَذَبَحُوهُ كَمَا تُذْبَحُ الشَّاةُ , فَأُتِيَ عَلِيٌّ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ فَأُخْبِرَ , فَقَالَ : اللَّهُ أَكْبَرُ , نَادُوهُمْ أَنْ أَخْرِجُوا إِلَيْنَا قَاتَلَ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ خَبَّابٍ , فَقَالُوا : كُلُّنَا قَتَلَهُ , ثَلاثَ مَرَّاتٍ , فَقَالَ عَلِيٌّ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ لأَصْحَابِهِ : دُونَكُمُ الْقَوْمُ , فَمَا لَبِثَ أَنْ قَتَلَهُمُ عَلِيٌّ وَأَصْحَابُهُ " , وَذَكَرَ بَاقِيَ الْحَدِيثِ

Abul-Ahvas aytdi: Nahravon kuni biz Ali ibn Abu Tolib (roziyallohu anhu) bilan birga daryoning berigi tomonida edik. Haruriylar kelib, uning narigi tomoniga tushdilar. Ali: «Ular biror hodisa sodir qilmagunlaricha ularga tegmanglar», dedi. Ular Abdulloh ibn Xabbobning oldiga borib: «Bizga otang senga rivoyat qilgan, uni Rasululloh ﷺdan eshitgan bir hadisni rivoyat qil», dedilar. U: «Menga otam rivoyat qilishicha, u Rasululloh ﷺning: ‹Bir fitna boʻladi: unda oʻtirgan turganidan yaxshi, turgan esa yugurganidan yaxshi boʻladi›, deganlarini eshitgan», dedi. Shunda ular uni daryo boʻyiga keltirib, qoʻyni soʻygandek boʻgʻizladilar. Ali (roziyallohu anhu)ga xabar keltirildi. U: «Allohu akbar! Ularga: ‹Abdulloh ibn Xabbobning qotilini bizga chiqaringlar›, deb chorlanglar», dedi. Ular uch marta: «Uni hammamiz oʻldirganmiz», dedilar. Shunda Ali (roziyallohu anhu) ashoblariga: «Bu qavmga (yuringlar)», dedi. Koʻp oʻtmay Ali va ashoblari ularni oʻldirdilar. Va hadisning qolgan qismini zikr qildi.Абул-Аҳвас айтди: Наҳравон куни биз Али ибн Абу Толиб (розияллоҳу анҳу) билан бирга дарёнинг бериги томонида эдик. Ҳарурийлар келиб, унинг нариги томонига тушдилар. Али: «Улар бирор ҳодиса содир қилмагунларича уларга тегманглар», деди. Улар Абдуллоҳ ибн Хаббобнинг олдига бориб: «Бизга отанг сенга ривоят қилган, уни Расулуллоҳ ﷺдан эшитган бир ҳадисни ривоят қил», дедилар. У: «Менга отам ривоят қилишича, у Расулуллоҳ ﷺнинг: ‹Бир фитна бўлади: унда ўтирган турганидан яхши, турган эса югурганидан яхши бўлади›, деганларини эшитган», деди. Шунда улар уни дарё бўйига келтириб, қўйни сўйгандек бўғизладилар. Али (розияллоҳу анҳу)га хабар келтирилди. У: «Аллоҳу акбар! Уларга: ‹Абдуллоҳ ибн Хаббобнинг қотилини бизга чиқаринглар›, деб чорланглар», деди. Улар уч марта: «Уни ҳаммамиз ўлдирганмиз», дедилар. Шунда Али (розияллоҳу анҳу) ашобларига: «Бу қавмга (юринглар)», деди. Кўп ўтмай Али ва ашоблари уларни ўлдирдилар. Ва ҳадиснинг қолган қисмини зикр қилди.

نَا عَبْدُ الصَّمَدِ بْنُ عَلِيٍّ ، نَا السَّرِيُّ بْنُ سَهْلٍ ، نَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ رُشَيْدٍ , نَا عُثْمَانُ الْبُرِّيُّ , عَنْ جُوَيْبِرٍ , عَنِ الضَّحَّاكِ , عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ , أَنّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، قَالَ : " لا يُقْتَلُ حُرٌّ بِعَبْدٍ "

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinishicha, Nabiy ﷺ: «Ozod kishi qul uchun oʻldirilmaydi», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинишича, Набий ﷺ: «Озод киши қул учун ўлдирилмайди», дедилар.

نَا ابْنُ الْجُنَيْدِ ، نَا زِيَادُ بْنُ أَيُّوبَ , نَا الْقَاسِمُ بْنُ مَالِكٍ , نَا لَيْثٌ , عَنِ الْحَكَمِ , قَالَ : قَالَ عَلِيٌّ ، وَابْنُ مَسْعُودٍ : إِذَا قَتَلَ الْحُرُّ الْعَبْدَ مُتَعَمِّدًا فَهُوَ قَوَدُهُ " ، لا تَقُومُ بِهِ حَجَّةٌ ، لأَنَّهُ مُرْسَلٌ

Al-Hakam aytdi: Ali va Ibn Masʼud: «Ozod kishi qulni qasddan oʻldirsa, uning uchun qasos (olinadi)», dedilar. Bu bilan hujjat qoim boʻlmaydi, chunki u mursaldir.Ал-Ҳакам айтди: Али ва Ибн Масъуд: «Озод киши қулни қасддан ўлдирса, унинг учун қасос (олинади)», дедилар. Бу билан ҳужжат қоим бўлмайди, чунки у мурсалдир.

نا أَبُو عُبَيْدٍ الْقَاسِمُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ ، نَا أَبُو السَّائِبِ سَلْمُ بْنُ جُنَادَةَ , نَا وَكِيعٌ , عَنْ إِسْرَائِيلَ , عَنْ جَابِرٍ , عَنْ عَامِرٍ , قَالَ : قَالَ عَلِيٌّ : " مِنَ السُّنَّةِ أَنْ لا يُقْتَلَ مُؤْمِنٌ بِكَافِرٍ , وَمِنَ السُّنَّةِ أَنْ لا يُقْتَلَ حُرٌّ بِعَبْدٍ "

Omirdan rivoyat qilinishicha, Ali (roziyallohu anhu): «Moʻminning kofir uchun oʻldirilmasligi sunnatdandir, ozod kishining qul uchun oʻldirilmasligi ham sunnatdandir», dedi.Омирдан ривоят қилинишича, Али (розияллоҳу анҳу): «Мўминнинг кофир учун ўлдирилмаслиги суннатдандир, озод кишининг қул учун ўлдирилмаслиги ҳам суннатдандир», деди.

نَا مُحَمَّدُ بْنُ أَحْمَدَ بْنِ الْحَسَنِ ، نَا أَبُو أَحْمَدَ ، نَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ ، نَا عَبَّادُ بْنُ الْعَوَّامِ , عَنْ حَجَّاجٍ , عَنْ عَمْرِو بْنِ شُعَيْبٍ , عَنْ أَبِيهِ , عَنْ جَدِّهِ ، " أَنَّ أَبَا بَكْرٍ ، وَعُمَرَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُمَا ، كَانَا لا يَقْتُلانِ الْحُرَّ بِقَتْلِ الْعَبْدِ " ، نَا مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ الْمُقْرِئُ ، نَا أَحْمَدُ بْنُ الْعَبَّاسِ الطَّبَرِيُّ , نَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ سَعِيدٍ , نَا عَبَّادُ بْنُ الْعَوَّامِ , عَنْ عَمْرُو بْنُ عَامِرٍ , وَالْحَجَّاجُ , عَنْ عَمْرِو بْنِ شُعَيْبٍ , عَنْ أَبِيهِ , عَنْ جَدِّهِ , مِثْلَهُ سَوَاءٌ

Abdulloh ibn Amr (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinishicha, Abu Bakr va Umar (roziyallohu anhumo) qulni oʻldirgani uchun ozod kishini oʻldirmas edilar. Bu (rivoyat) Amr ibn Shuaybdan, u otasidan, u bobosidan boshqa yoʻl bilan ham xuddi shu kabi keltirildi.Абдуллоҳ ибн Амр (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинишича, Абу Бакр ва Умар (розияллоҳу анҳумо) қулни ўлдиргани учун озод кишини ўлдирмас эдилар. Бу (ривоят) Амр ибн Шуайбдан, у отасидан, у бобосидан бошқа йўл билан ҳам худди шу каби келтирилди.

نَا مُحَمَّدُ بْنُ أَحْمَدَ بْنِ عَبْدَكَ ، نَا عَمْرُو بْنُ تَمِيمٍ , نَا أَبُو غَسَّانَ ، نَا إِسْرَائِيلُ , عَنْ جَابِرٍ , عَنْ عَامِرٍ , قَالَ : قَالَ عَلِيُّ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ : " مِنَ السُّنَّةِ أَنْ لا يُقْتَلَ مُسْلِمٌ بِذِي عَهْدٍ , وَلا حُرٌّ بِعَبْدٍ "

Omirdan rivoyat qilinishicha, Ali (roziyallohu anhu): «Musulmonning ahd egasi uchun oʻldirilmasligi va ozod kishining qul uchun oʻldirilmasligi sunnatdandir», dedi.Омирдан ривоят қилинишича, Али (розияллоҳу анҳу): «Мусулмоннинг аҳд эгаси учун ўлдирилмаслиги ва озод кишининг қул учун ўлдирилмаслиги суннатдандир», деди.

نَا مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ , نَا أَحْمَدُ بْنُ الْعَبَّاسِ , نَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ سَعِيدٍ , نَا عَبَّادُ بْنُ الْعَوَّامِ , عَنِ الْحَجَّاجِ , عَنْ عَمْرِو بْنِ شُعَيْبٍ , عَنْ أَبِيهِ , عَنْ جَدِّهِ , قَالَ : قَالَ عُمَرُ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ : " فِي الْحُرِّ يَقْتُلُ الْعَبْدَ , قَالَ : فِيهِ ثَمَنُهُ "

Abdulloh ibn Amr (roziyallohu anhumo) aytdi: Umar (roziyallohu anhu) qulni oʻldirgan ozod kishi haqida: «Unga uning bahosi (toʻlanadi)», dedi.Абдуллоҳ ибн Амр (розияллоҳу анҳумо) айтди: Умар (розияллоҳу анҳу) қулни ўлдирган озод киши ҳақида: «Унга унинг баҳоси (тўланади)», деди.

نَا الْحَسَنُ بْنُ أَحْمَدَ بْنِ سَعِيدٍ الرَّهَاوِيُّ , أَخْبَرَنِي جَدِّي سَعِيدُ بْنُ مُحَمَّدٍ الرَّهَاوِيُّ , أَنَّ عَمَّارَ بْنَ مَطَرٍ ، حَدَّثَهُمْ , نَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ مُحَمَّدٍ الأَسْلَمِيُّ , عَنْ رَبِيعَةَ بْنِ أَبِي عَبْدِ الرَّحْمَنِ , عَنِ ابْنِ الْبَيْلَمَانِيِّ , عَنِ ابْنِ عُمَرَ , أَنّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، " قَتَلَ مُسْلِمًا بِمُعَاهَدٍ , وَقَالَ : أَنَا أَكْرَمُ مَنْ وَفَى بِذِمَّتِهِ "

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinishicha, Rasululloh ﷺ bir muohad uchun musulmonni oʻldirdilar va: «Men zimmasiga vafo qilganlarning eng karamlisiman», dedilar.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинишича, Расулуллоҳ ﷺ бир муоҳад учун мусулмонни ўлдирдилар ва: «Мен зиммасига вафо қилганларнинг энг карамлисиман», дедилар.

ثنا إِسْمَاعِيلُ الصَّفَّارُ , نَا الرَّمَادِيُّ ، ح وَنا مُحَمَّدُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ الْفَارِسِيُّ , نَا إِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ , قَالا : نَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ , عَنِ الثَّوْرِيِّ ، عَنْ رَبِيعَةَ , عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ الْبَيْلَمَانِيِّ , يَرْفَعْهُ ، أَنّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ " أَقَادَ مُسْلِمًا قَتَلَ يَهُودِيًّا " ، وَقَالَ الرَّمَادِيُّ : " أَقَادَ مُسْلِمًا بِذِمِّيٍّ " , وَقَالَ : " أَنَا أَحَقُّ مَنْ وَفَّى بِذِمَّتِهِ "

Abdurrahmon ibn al-Baylamoniydan marfuʼ holda rivoyat qilinishicha, Nabiy ﷺ yahudiyni oʻldirgan musulmondan qasos oldilar. Ar-Ramodiy esa: «Zimmiy uchun musulmondan qasos oldilar», dedi va u zot: «Men oʻz zimmasiga vafo qilganlarning eng haqlisiman», dedilar, deb keltirdi.Абдурраҳмон ибн ал-Байламонийдан марфуъ ҳолда ривоят қилинишича, Набий ﷺ яҳудийни ўлдирган мусулмондан қасос олдилар. Ар-Рамодий эса: «Зиммий учун мусулмондан қасос олдилар», деди ва у зот: «Мен ўз зиммасига вафо қилганларнинг энг ҳақлисиман», дедилар, деб келтирди.

نَا مُحَمَّدُ بْنُ مَخْلَدٍ ، نَا مُوسَى بْنُ إِسْحَاقَ , نَا أَبُو بَكْرٍ ، نَا عَبْدُ الرَّحِيمِ , عَنْ حَجَّاجٍ , عَنْ رَبِيعَةَ , عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ الْبَيْلَمَانِيِّ , قَالَ : " قَتَلَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ رَجُلا مِنْ أَهْلِ الْقِبْلَةِ بِرَجُلٍ مِنْ أَهْلِ الذِّمَّةِ , وَقَالَ : أَنَا أَحَقُّ مَنْ أَوْفَى بِذِمَّتِهِ " ، نَا مُحَمَّدُ بْنُ الْقَاسِمِ , نَا هِشَامُ بْنُ يُونُسَ , نَا أَبُو مَالِكٍ الْجَنْبِيُّ , عَنْ حَجَّاجٍ , مِثْلَهُ

Abdurrahmon ibn al-Baylamoniy aytdi: Rasululloh ﷺ zimma ahlidan boʻlgan bir kishi uchun qibla ahlidan boʻlgan bir kishini oʻldirdilar va: «Men oʻz zimmasiga vafo qilganlarning eng haqlisiman», dedilar. Buni Abu Molik al-Janbiy ham Hajjojdan shu kabi rivoyat qildi.Абдурраҳмон ибн ал-Байламоний айтди: Расулуллоҳ ﷺ зимма аҳлидан бўлган бир киши учун қибла аҳлидан бўлган бир кишини ўлдирдилар ва: «Мен ўз зиммасига вафо қилганларнинг энг ҳақлисиман», дедилар. Буни Абу Молик ал-Жанбий ҳам Ҳажжождан шу каби ривоят қилди.

نَا أَبُو مُحَمَّدِ بْنُ صَاعِدٍ ، نَا الْفَضْلُ بْنُ سَهْلٍ , نَا يَحْيَى بْنُ غَيْلانَ , نَا يَزِيدُ بْنُ زُرَيْعٍ , نَا سُلَيْمَانُ التَّيْمِيُّ , عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ , قَالَ : " إِنَّمَا سَمَلَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَعْيُنَهُمْ لأَنَّهُمْ سَمَلُوا أَعْيُنَ الرِّعَاءِ " ، وَقَالَ ابْنُ صَاعِدٍ : يَعْنِي الْعُرَنِيِّينَ

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu) aytdi: Rasululloh ﷺ ularning koʻzlariga mil tortdilar, chunki ular choʻponlarning koʻzlariga mil tortgan edilar. Ibn Soid: «Yaʼni uraynaliklarni (nazarda tutdi)», dedi.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу) айтди: Расулуллоҳ ﷺ уларнинг кўзларига мил тортдилар, чунки улар чўпонларнинг кўзларига мил тортган эдилар. Ибн Соид: «Яъни урайналикларни (назарда тутди)», деди.

حَدَّثَنِي مُحَمَّدُ بْنُ عَلِيِّ بْنِ جَعْفَرٍ الْعَطَّارُ إِمْلاءً , نَا أَحْمَدُ بْنُ الْحَسَنِ بْنِ سُفْيَانَ , أنا أَحْمَدُ بْنُ عُبَيْدِ بْنِ نَاصِحٍ , نَا الْوَاقِدِيُّ ، حَدَّثَنِي عَمْرُو بْنُ عُثْمَانَ , عَنْ عَبْدِ الْمَلِكِ بْنِ عُبَيْدٍ , عَنْ خُدَيْنِقَ بِنْتِ الْحُصَيْنِ , عَنْ عِمْرَانَ بْنِ حُصَيْنٍ , قَالَ : " قَتَلَ حِرَاشُ بْنُ أُمَيَّةَ بَعْدَمَا نَهَى النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَنِ الْقَتْلِ , فَقَالَ : لَوْ كُنْتُ قَاتِلا مُؤْمِنًا بِكَافِرٍ ، لَقَتَلْتُ حِرَاشًا بِالْهُذَلِيِّ " , يَعْنِي لَمَّا قَتَلَ حِرَاشٌ رَجُلا مِنْ هُذَيْلٍ يَوْمَ فَتْحِ مَكَّةَ

Imron ibn Husayn (roziyallohu anhu) aytdi: Nabiy ﷺ oʻldirishdan qaytarganlaridan keyin Xirosh ibn Umayya (bir kishini) oʻldirdi. Shunda u zot: «Agar men moʻminni kofir uchun oʻldiradigan boʻlganimda, Xiroshni oʻsha huzayllik uchun oʻldirar edim», dedilar. Yaʼni Xirosh Makka fathi kuni Huzayldan boʻlgan bir kishini oʻldirganida (shunday dedilar).Имрон ибн Ҳусайн (розияллоҳу анҳу) айтди: Набий ﷺ ўлдиришдан қайтарганларидан кейин Хирош ибн Умайя (бир кишини) ўлдирди. Шунда у зот: «Агар мен мўминни кофир учун ўлдирадиган бўлганимда, Хирошни ўша ҳузайллик учун ўлдирар эдим», дедилар. Яъни Хирош Макка фатҳи куни Ҳузайлдан бўлган бир кишини ўлдирганида (шундай дедилар).

نَا مُحَمَّدُ بْنُ مَخْلَدِ بْنِ حَفْصٍ ، نَا إِسْحَاقُ بْنُ دَاوُدَ بْنِ عِيسَى الْمَرْوَزِيُّ , نَا خَالِدُ بْنُ عَبْدِ السَّلامِ الصَّدَفِيُّ , نَا الْفَضْلُ بْنُ الْمُخْتَارِ , عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَوْهَبٍ , عَنْ عِصْمَةَ بْنِ مَالِكٍ , قَالَ : " سَرَقَ مَمْلُوكٌ فِي عَهْدِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ , فَرُفِعَ إِلَى النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، فَعَفَا عَنْهُ , ثُمَّ رُفِعَ إِلَيْهِ الثَّانِيَةَ وَقَدْ سَرَقَ ، فَعَفَا عَنْهُ , فَرُفِعَ الثَّالِثَةَ إِلَى النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، فَعَفَا عَنْهُ , ثُمَّ رُفِعَ إِلَيْهِ الرَّابِعَةَ وَقَدْ سَرَقَ ، فَعَفَا عَنْهُ , ثُمَّ رُفِعَ إِلَيْهِ الْخَامِسَةَ وَقَدْ سَرَقَ ، فَقَطَعَ يَدَهُ , ثُمَّ رُفِعَ إِلَيْهِ السَّادِسَةَ ، فَقَطَعَ رِجْلَهُ , ثُمَّ رُفِعَ إِلَيْهِ السَّابِعَةَ ، فَقَطَعَ يَدَهُ , ثُمَّ رُفِعَ إِلَيْهِ الثَّامِنَةَ ، فَقَطَعَ رِجْلَهُ , وَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : أَرْبَعٌ بِأَرْبَعٍ "

Ismat ibn Molik (roziyallohu anhu) aytdi: Nabiy ﷺ davrlarida bir qul oʻgʻirlik qildi va Nabiy ﷺga koʻtarildi, u zot uni afv qildilar. Soʻng ikkinchi marta oʻgʻirlik qilgan holda u zotga koʻtarildi, u zot afv qildilar. Uchinchi marta Nabiy ﷺga koʻtarildi, u zot afv qildilar. Soʻng toʻrtinchi marta oʻgʻirlik qilgan holda u zotga koʻtarildi, u zot afv qildilar. Soʻng beshinchi marta oʻgʻirlik qilgan holda koʻtarildi, u zot uning qoʻlini kesdilar. Soʻng oltinchi marta koʻtarildi, u zot uning oyogʻini kesdilar. Soʻng yettinchi marta koʻtarildi, u zot uning qoʻlini kesdilar. Soʻng sakkizinchi marta koʻtarildi, u zot uning oyogʻini kesdilar. Va Rasululloh ﷺ: «Toʻrttaga toʻrtta», dedilar.Исмат ибн Молик (розияллоҳу анҳу) айтди: Набий ﷺ даврларида бир қул ўғирлик қилди ва Набий ﷺга кўтарилди, у зот уни афв қилдилар. Сўнг иккинчи марта ўғирлик қилган ҳолда у зотга кўтарилди, у зот афв қилдилар. Учинчи марта Набий ﷺга кўтарилди, у зот афв қилдилар. Сўнг тўртинчи марта ўғирлик қилган ҳолда у зотга кўтарилди, у зот афв қилдилар. Сўнг бешинчи марта ўғирлик қилган ҳолда кўтарилди, у зот унинг қўлини кесдилар. Сўнг олтинчи марта кўтарилди, у зот унинг оёғини кесдилар. Сўнг еттинчи марта кўтарилди, у зот унинг қўлини кесдилар. Сўнг саккизинчи марта кўтарилди, у зот унинг оёғини кесдилар. Ва Расулуллоҳ ﷺ: «Тўрттага тўртта», дедилар.

نَا مُحَمَّدُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ الْفَارِسِيُّ , نَا إِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ , نَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ , عَنْ إِبْرَاهِيمَ , عَنْ دَاوُدَ , عَنْ عِكْرِمَةَ , عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ , قَالَ : " نزلت هَذِهِ الآيَةُ فِي الْمُحَارِبِ ‏ إِنَّمَا جَزَاءُ الَّذِينَ يُحَارِبُونَ اللَّهَ وَرَسُولَهُ إِذَا عَدَا فَقَطَعَ الطَّرِيقَ فَقَتَلَ وَأَخَذَ الْمَالَ صُلِبَ , فَإِنْ قَتَلَ وَلَمْ يَأْخُذْ مَالا قُتِلَ , فَإِنْ أَخَذَ الْمَالَ وَلَمْ يَقْتُلْ ، قُطِعَ مِنْ خِلافٍ , فَإِنْ هَرَبَ وَأَعْجَزَهُمْ ، فَذَلِكَ نَفْيُهُ "

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) aytdi: Bu oyat — {Alloh va Uning Rasuliga qarshi urush qiladiganlarning jazosi shudir} — muhorib haqida nozil boʻldi: agar u tajovuz qilib, yoʻlni toʻsib, odam oʻldirsa va mol olsa, dorga osiladi; agar oʻldirsa-yu, mol olmasa, oʻldiriladi; agar mol olsa-yu, oʻldirmasa, (qoʻl-oyogʻi) qarama-qarshisidan kesiladi; agar qochib, ularni ojiz qoldirsa, ana shu uning surgun (qilinishi)dir.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) айтди: Бу оят — {Аллоҳ ва Унинг Расулига қарши уруш қиладиганларнинг жазоси шудир} — муҳориб ҳақида нозил бўлди: агар у тажовуз қилиб, йўлни тўсиб, одам ўлдирса ва мол олса, дорга осилади; агар ўлдирса-ю, мол олмаса, ўлдирилади; агар мол олса-ю, ўлдирмаса, (қўл-оёғи) қарама-қаршисидан кесилади; агар қочиб, уларни ожиз қолдирса, ана шу унинг сургун (қилиниши)дир.

نَا أَبُو بَكْرٍ النَّيْسَابُورِيُّ ، نَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ الْحَكَمِ , نَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ وَهْبٍ , أَخْبَرَنِي جَرِيرُ بْنُ حَازِمٍ , عَنْ سُلَيْمَانَ بْنِ مِهْرَانَ , عَنْ أَبِي ظَبْيَانَ ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ , قَالَ : مَرَّ عَلِيُّ بْنُ أَبِي طَالِبٍ بِمَجْنُونَةِ بَنِي فُلانٍ قَدْ زَنَتْ , فَأَمَرَ عُمَرُ بِرَجْمِهَا , فَرَدَّهَا عَلِيُّ , وَقَالَ لِعُمَرَ : أَمَا تَذْكُرُ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ , قَالَ : رُفِعَ الْقَلَمُ عَنْ ثَلاثَةٍ , عَنِ الْمَجْنُونِ الْمَغْلُوبِ عَلَى عَقْلِهِ , وَعَنِ النَّائِمِ حَتَّى يَسْتَيْقِظَ , وَعَنِ الصَّبِيِّ حَتَّى يَحْتَلِمَ ، قَالَ : صَدَقْتَ , فَخَلَّى عَنْهَا "

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) aytdi: Ali ibn Abu Tolib zino qilgan, falon (qabila)ning bir majnuna ayoli yonidan oʻtdi. Umar uni toshboʻron qilishga buyurgan edi, Ali uni qaytardi va Umarga: «Rasululloh ﷺning: ‹Uch (kishi)dan qalam koʻtarilgan: aqli butunlay yoʻqolgan majnundan, uygʻonguniga qadar uxlab yotgandan va balogʻatga yetguniga qadar boladan›, deganlarini eslamaysanmi?» dedi. (Umar): «Rost aytding», dedi va uning yoʻlini boʻsh qoʻydi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) айтди: Али ибн Абу Толиб зино қилган, фалон (қабила)нинг бир мажнуна аёли ёнидан ўтди. Умар уни тошбўрон қилишга буюрган эди, Али уни қайтарди ва Умарга: «Расулуллоҳ ﷺнинг: ‹Уч (киши)дан қалам кўтарилган: ақли бутунлай йўқолган мажнундан, уйғонгунига қадар ухлаб ётгандан ва балоғатга етгунига қадар боладан›, деганларини эсламайсанми?» деди. (Умар): «Рост айтдинг», деди ва унинг йўлини бўш қўйди.

نَا مُحَمَّدُ بْنُ الْقَاسِمِ بْنِ زَكَرِيَّا ، نَا عَبَّادُ بْنُ يَعْقُوبَ , نَا مُحَمَّدُ بْنُ الْفَضْلِ , عَنْ إِسْمَاعِيلَ بْنِ أُمَيَّةَ , عَنْ سَعِيدِ بْنِ الْمُسَيِّبِ , قَالَ : " أُتِيَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بِرَجُلَيْنِ أَحَدُهُمَا قَتَلَ , وَالآخَرُ أَمْسَكَ , فَقَتَلَ الَّذِي قَتَلَ , وَحَبَسَ الْمُمْسِكَ "

Said ibn al-Musayyab aytdi: Nabiy ﷺning huzurlariga ikki kishi keltirildi: biri oʻldirgan, ikkinchisi (jabrlanuvchini) ushlab turgan edi. U zot oʻldirganini oʻldirdilar, ushlab turganini esa hibsga oldilar.Саид ибн ал-Мусайяб айтди: Набий ﷺнинг ҳузурларига икки киши келтирилди: бири ўлдирган, иккинчиси (жабрланувчини) ушлаб турган эди. У зот ўлдирганини ўлдирдилар, ушлаб турганини эса ҳибсга олдилар.

نَا مُحَمَّدُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ الْفَارِسِيُّ , نَا إِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ , نَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ , عَنْ مَعْمَرٍ , وَابْنِ جُرَيْجٍ , عَنْ إِسْمَاعِيلَ بْنِ أُمَيَّةَ رَفَعَ الْحَدِيثَ , أَنّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، قَالَ : " يُقْتَلُ الْقَاتِلُ , وَيُصْبَرُ الصَّابِرُ "

Ismoil ibn Umayya hadisni marfuʼ qilib (rivoyat qilishicha), Nabiy ﷺ: «Qotil oʻldiriladi, ushlab turgan esa hibsga olinadi», dedilar.Исмоил ибн Умайя ҳадисни марфуъ қилиб (ривоят қилишича), Набий ﷺ: «Қотил ўлдирилади, ушлаб турган эса ҳибсга олинади», дедилар.

نَا الْحَسَنُ بْنُ أَحْمَدَ بْنِ صَالِحٍ الْكُوفِيُّ , نَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ إِبْرَاهِيمَ الصَّيْرَفِيُّ , نَا عَبْدَةُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ الصَّفَّارُ , نَا أَبُو دَاوُدَ الْحَفَرِيُّ ، عَنْ سُفْيَانَ الثَّوْرِيِّ , عَنْ إِسْمَاعِيلَ بْنِ أُمَيَّةَ , عَنْ نَافِعٍ , عَنِ ابْنِ عُمَرَ , عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " إِذَا أَمْسَكَ الرَّجُلُ الرَّجُلَ وَقَتَلَهُ الآخَرُ ، يُقْتَلُ الَّذِي قَتَلَ , وَيُحْبَسُ الَّذِي أَمْسَكَ "

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan, u Nabiy ﷺdan rivoyat qiladi: «Agar bir kishi (biror) kishini ushlab tursa-yu, boshqasi uni oʻldirsa, oʻldirgan kishi oʻldiriladi, ushlab turgan kishi esa hibsga olinadi».Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан, у Набий ﷺдан ривоят қилади: «Агар бир киши (бирор) кишини ушлаб турса-ю, бошқаси уни ўлдирса, ўлдирган киши ўлдирилади, ушлаб турган киши эса ҳибсга олинади».

نَا أَبُو عُبَيْدٍ ، نَا سَلْمُ بْنُ جُنَادَةَ , نَا وَكِيعٌ , عَنْ سُفْيَانَ , عَنْ إِسْمَاعِيلَ بْنِ أُمَيَّةَ , قَالَ : " قَضَى رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي رَجُلٍ أَمْسَكَ رَجُلا وَقَتَلَهُ الآخَرُ , فَقَالَ : يُقْتَلُ الْقَاتِلُ , وَيُحْبَسُ الْمُمْسِكُ " ، وَعَنْ سُفْيَانَ , عَنْ جَابِرٍ , عَنْ عَامِرٍ , عَنْ عَلِيٍّ أَنَّهُ قَضَى بِذَلِكَ

Ismoil ibn Umayya aytdi: Rasululloh ﷺ bir kishini ushlab turgan, boshqasi esa uni oʻldirgan holat haqida hukm qilib: «Qotil oʻldiriladi, ushlab turgan esa hibsga olinadi», dedilar. Sufyondan, u Jobirdan, u Omirdan, u Alidan (rivoyat qilishicha), u ham shunday hukm qilgan.Исмоил ибн Умайя айтди: Расулуллоҳ ﷺ бир кишини ушлаб турган, бошқаси эса уни ўлдирган ҳолат ҳақида ҳукм қилиб: «Қотил ўлдирилади, ушлаб турган эса ҳибсга олинади», дедилар. Суфёндан, у Жобирдан, у Омирдан, у Алидан (ривоят қилишича), у ҳам шундай ҳукм қилган.

نَا أَحْمَدُ بْنُ الْحُسَيْنِ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ بْنِ الْجُنَيْدِ ، نَا الْحَسَنُ بْنُ عَرَفَةَ , نَا عَبَّادُ بْنُ الْعَوَّامِ , عَنِ الْحَجَّاجِ بْنِ أَرْطَأَةَ , عَنْ عَمْرِو بْنِ شُعَيْبٍ , عَنْ أَبِيهِ , عَنْ جَدِّهِ , أَنَّ قَتَادَةَ بْنَ عَبْدِ اللَّهِ ، قَالَ لَهُ عُمَرُ بْنُ الْخَطَّابِ : لَوْلا أَنِّي سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ , يَقُولُ : " لا يُقَادُ وَالِدٌ بِوَلَدِهِ " , لَقَتَلْتُكَ أَوْ لَضَرَبْتُ عُنُقَكَ "

Abdulloh ibn Amr (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinishicha, Umar ibn al-Xattob Qatoda ibn Abdullohga: «Agar Rasululloh ﷺning: ‹Ota bolasi uchun qasosga tortilmaydi›, deganlarini eshitmaganimda, seni oʻldirar edim — yoki: boʻyningni uzar edim», dedi.Абдуллоҳ ибн Амр (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинишича, Умар ибн ал-Хаттоб Қатода ибн Абдуллоҳга: «Агар Расулуллоҳ ﷺнинг: ‹Ота боласи учун қасосга тортилмайди›, деганларини эшитмаганимда, сени ўлдирар эдим — ёки: бўйнингни узар эдим», деди.

نَا أَبُو عُبَيْدٍ ، وَابْنُ مَخْلَدٍ ، وَآَخَرُونَ ، قَالُوا : نَا مُحَمَّدُ بْنُ وَارَةَ يَعْنِي مُحَمَّدَ بْنَ مُسْلِمٍ , نَا مُحَمَّدُ بْنُ سَعِيدٍ , نَا عَمْرُو بْنُ أَبِي قَيْسٍ , عَنْ مَنْصُورٍ , عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَجْلانَ , عَنْ عَمْرِو بْنِ شُعَيْبٍ , عَنْ أَبِيهِ , عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو , عَنْ عُمَرَ بْنِ الْخَطَّابِ , قَالَ : إِنِّي سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، يَقُولُ : " لا يُقَادُ الأَبُ مِنَ ابْنِهِ "

Umar ibn al-Xattob (roziyallohu anhu) aytdi: Men Rasululloh ﷺning: «Ota oʻgʻli uchun qasosga tortilmaydi», deb aytayotganlarini eshitdim.Умар ибн ал-Хаттоб (розияллоҳу анҳу) айтди: Мен Расулуллоҳ ﷺнинг: «Ота ўғли учун қасосга тортилмайди», деб айтаётганларини эшитдим.

نَا يُوسُفُ بْنُ يَعْقُوبَ بْنِ إِسْحَاقَ بْنِ بُهْلُولٍ ، نَا الْحَسَنُ بْنُ عَرَفَةَ , نَا أَبُو حَفْصٍ الأَبَّارُ ، عَنْ إِسْمَاعِيلَ بْنِ مُسْلِمٍ , عَنْ عَمْرِو بْنِ دِينَارٍ , عَنْ طَاوُسٍ , عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ , أَنّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ , قَالَ : " لا تُقَامُ الْحُدُودُ فِي الْمَسَاجِدِ , وَلا يُقْتَلُ الْوَالِدُ بِالْوَلَدِ "

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinishicha, Rasululloh ﷺ: «Masjidlarda hadlar barpo qilinmaydi va ota bolasi uchun oʻldirilmaydi», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинишича, Расулуллоҳ ﷺ: «Масжидларда ҳадлар барпо қилинмайди ва ота боласи учун ўлдирилмайди», дедилар.

نَا مُحَمَّدُ بْنُ مَخْلَدٍ ، نَا مُوسَى بْنُ إِسْحَاقَ , نَا أَبُو بَكْرٍ ، نَا عَبَّادُ بْنُ الْعَوَّامِ , وَأَبُو خَالِدٍ الأَحْمَرُ , عَنْ حَجَّاجٍ , عَنْ عَمْرِو بْنِ شُعَيْبٍ , عَنْ أَبِيهِ , عَنْ جَدِّهِ , عَنْ عُمَرَ , قَالَ : سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، يَقُولُ : " لا يُقْتَلُ الْوَالِدُ بِالْوَلَدِ "

Umar ibn al-Xattob (roziyallohu anhu) aytdi: Men Rasululloh ﷺning: «Ota bolasi uchun oʻldirilmaydi», deb aytayotganlarini eshitdim.Умар ибн ал-Хаттоб (розияллоҳу анҳу) айтди: Мен Расулуллоҳ ﷺнинг: «Ота боласи учун ўлдирилмайди», деб айтаётганларини эшитдим.

نَا عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ جَعْفَرِ بْنِ بَكْرٍ ، نَا الْحَسَنُ بْنُ عَرَفَةَ , نَا عَلِيُّ بْنُ ثَابِتٍ الْجَزَرِيُّ , نَا يَحْيَى بْنُ أَبِي أُنَيْسَةَ , عَنْ عَمْرِو بْنِ شُعَيْبٍ , عَنْ أَبِيهِ , عَنْ جَدِّهِ أَنّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ , قَالَ : " لا يُقَادُ الْوَالِدُ بِوَلَدِهِ ، وَإِنْ قَتَلَهُ عَمْدًا "

Abdulloh ibn Amr (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinishicha, Rasululloh ﷺ: «Ota bolasi uchun qasosga tortilmaydi, garchi uni qasddan oʻldirgan boʻlsa ham», dedilar.Абдуллоҳ ибн Амр (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинишича, Расулуллоҳ ﷺ: «Ота боласи учун қасосга тортилмайди, гарчи уни қасддан ўлдирган бўлса ҳам», дедилар.

نَا عَلِيُّ بْنُ مُحَمَّدٍ الْمِصْرِيُّ , نَا يُوسُفُ بْنُ يَزِيدَ , نَا حَجَّاجُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ , نَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ عَيَّاشٍ , عَنِ ابْنِ جُرَيْجٍ , عَنْ عَمْرِو بْنِ شُعَيْبٍ . ح وَنا أَبُو عَمْرٍو عُثْمَانُ بْنُ أَحْمَدَ الدَّقَّاقُ , نَا أَحْمَدُ بْنُ عَلِيٍّ الْخَزَّازُ , نَا الْهَيْثَمُ بْنُ خَارِجَةَ , نَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ عَيَّاشٍ , عَنِ الْمُثَنَّى , عَنْ عَمْرِو بْنِ شُعَيْبٍ , عَنْ أَبِيهِ , عَنْ جَدِّهِ , عَنْ سُرَاقَةَ بْنِ مَالِكٍ , كَذَا قَالَ : عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، قَالَ : " نُقِيدُ الأَبَ عَنِ ابْنِهِ , وَلا نُقِيدُ الابْنَ عَنْ أَبِيهِ "

Suroqa ibn Molik (roziyallohu anhu)dan, u Nabiy ﷺdan rivoyat qiladi: U zot: «Otaga oʻgʻlidan qasos oldiramiz, oʻgʻilga esa otasidan qasos oldirmaymiz», dedilar.Суроқа ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан, у Набий ﷺдан ривоят қилади: У зот: «Отага ўғлидан қасос олдирамиз, ўғилга эса отасидан қасос олдирмаймиз», дедилар.

نَا الْحُسَيْنُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ ، وَابْنُ مَخْلَدٍ ، قَالا : نَا مُحَمَّدُ بْنُ هَارُونَ , نَا أَبُو الْمُغِيرَةِ ، نَا سَعِيدُ بْنُ بَشِيرٍ , عَنْ قَتَادَةَ , عَنْ عَمْرِو بْنِ دِينَارٍ . ح وَنا عَبْدُ الْبَاقِي بْنُ قَانِعٍ , نَا الْحَسَنُ بْنُ عَلِيٍّ الْمَعْمَرِيُّ , نَا عُقْبَةُ بْنُ مُكْرَمٍ الْعَمِّيُّ , نَا تُمَارٌ عُمَرُ بْنُ عَامِرٍ أَبُو حَفْصٍ السَّعْدِيُّ ، وَكَانَ يَنْزِلُ فِي بَنِي رِفَاعَةَ , عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ الْحَسَنِ الْعَنْبَرِيِّ , عَنْ عَمْرِو بْنِ دِينَارٍ , عَنْ طَاوُسٍ , عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ , عَن النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ , قَالَ : " لا تُقَامُ الْحُدُودُ فِي الْمَسَاجِدِ , وَلا يُقَادُ الْوَالِدُ بِوَلَدِهِ "

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan, u Nabiy ﷺdan rivoyat qiladi: U zot: «Masjidlarda hadlar barpo qilinmaydi va ota bolasi uchun qasosga tortilmaydi», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан, у Набий ﷺдан ривоят қилади: У зот: «Масжидларда ҳадлар барпо қилинмайди ва ота боласи учун қасосга тортилмайди», дедилар.

نَا مُحَمَّدُ بْنُ مَخْلَدٍ ، حَدَّثَنَا الرَّمَادِيُّ ، نَا جَعْفَرُ بْنُ عَوْنٍ , نَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ مُسْلِمٍ , عَنْ عَمْرِو بْنِ دِينَارٍ , بِإِسْنَادِهِ مِثْلَهُ , " لا يُقَادُ الْوَالِدُ بِالْوَلَدِ "

Ismoil ibn Muslim buni Amr ibn Dinordan, oʻsha isnod bilan shu kabi: «Ota bola uchun qasosga tortilmaydi», deb rivoyat qildi.Исмоил ибн Муслим буни Амр ибн Динордан, ўша иснод билан шу каби: «Ота бола учун қасосга тортилмайди», деб ривоят қилди.

نَا ابْنُ مَخْلَدٍ , نَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ هَاشِمٍ , نَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ سَيَّارٍ , نَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ رُسْتُمَ , عَنْ حَمَّادِ بْنِ سَلَمَةَ , عَنْ يَحْيَى بْنِ سَعِيدٍ , عَنْ سَعِيدِ بْنِ الْمُسَيِّبِ , عَنْ عُمَرَ , قَالَ : قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " لا يُقَادُ الأَبُ بِالابْنِ "

Umar (roziyallohu anhu) aytdi: Rasululloh ﷺ: «Ota oʻgʻil uchun qasosga tortilmaydi», dedilar.Умар (розияллоҳу анҳу) айтди: Расулуллоҳ ﷺ: «Ота ўғил учун қасосга тортилмайди», дедилар.

نَا الْحُسَيْنُ بْنُ الْحُسَيْنِ بْنِ الصَّابُونِيِّ الأَنْطَاكِيُّ قَاضِي الثُّغُورِ , نَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ الْحَكَمِ الرَّمْلِيُّ , حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ الْعَزِيزِ الرَّمْلِيُّ , نَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ عَيَّاشٍ , عَنِ الأَوْزَاعِيِّ ، عَنْ عَمْرِو بْنِ شُعَيْبٍ , عَنْ أَبِيهِ , عَنْ جَدِّهِ أَنَّ رَجُلا قَتَلَ عَبْدَهُ مُتَعَمِّدًا , " فَجَلَدَهُ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مِائَةَ جَلْدَةٍ ، وَنَفَاهُ سَنَةً ، وَمَحَى سَهْمَهُ مِنَ الْمُسْلِمِينَ , وَلَمْ يُقِدْهُ بِهِ , وَأَمَرَهُ أَنْ يُعْتِقَ رَقَبَةً "

Abdulloh ibn Amr (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinishicha, bir kishi oʻz qulini qasddan oʻldirdi. Shunda Nabiy ﷺ unga yuz darra urdilar, bir yilga surgun qildilar, uning ulushini musulmonlar (roʻyxati) orasidan oʻchirdilar va unga qulning evaziga qasos qoʻllamadilar hamda uni bir qul ozod qilishga buyurdilar.Абдуллоҳ ибн Амр (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинишича, бир киши ўз қулини қасддан ўлдирди. Шунда Набий ﷺ унга юз дарра урдилар, бир йилга сургун қилдилар, унинг улушини мусулмонлар (рўйхати) орасидан ўчирдилар ва унга қулнинг эвазига қасос қўлламадилар ҳамда уни бир қул озод қилишга буюрдилар.

نَا مُحَمَّدُ بْنُ الْقَاسِمِ بْنِ زَكَرِيَّا ، نَا عَبَّادُ بْنُ يَعْقُوبَ , نَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ عَيَّاشٍ الْحِمْصِيُّ , عَنْ إِسْحَاقَ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي فَرْوَةَ , عَنْ إِبْرَاهِيمَ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ حُنَيْنٍ , عَنْ أَبِيهِ , عَنْ عَلِيِّ بْنِ أَبِي طَالِبٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ , قَالَ : " أُتِيَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بِرَجُلٍ قَتَلَ عَبْدَهُ مُتَعَمِّدًا , فَجَلَدَهُ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مِائَةَ جَلْدَةٍ ، وَنَفَاهُ سَنَةً ، وَمَحَى سَهْمَهُ مِنَ الْمُسْلِمِينَ , وَلَمْ يُقِدْهُ بِهِ " ، نَا يَعْقُوبُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ الْبَزَّازُ , نَا الْحَسَنُ بْنُ عَرَفَةَ , نَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ عَيَّاشٍ , عَنْ إِسْحَاقَ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي فَرْوَةَ , عَنْ إِبْرَاهِيمَ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ حُنَيْنٍ , عَنْ عَلِيٍّ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ , عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مِثْلَهُ . وَعَنْ إِسْحَاقَ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي فَرْوَةَ , عَنْ عَمْرِو بْنِ شُعَيْبٍ , عَنْ أَبِيهِ , عَنْ جَدِّهِ , عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مثل ذَلِكَ

Ali ibn Abu Tolib (roziyallohu anhu) aytdi: Rasululloh ﷺning huzurlariga oʻz qulini qasddan oʻldirgan bir kishi keltirildi. Rasululloh ﷺ unga yuz darra urdilar, bir yilga surgun qildilar, uning ulushini musulmonlar (roʻyxati) orasidan oʻchirdilar va unga qulning evaziga qasos qoʻllamadilar. Bu (hadis) Ibrohim ibn Abdulloh ibn Hunayndan, u Alidan (roziyallohu anhu), u Nabiy ﷺdan boshqa yoʻl bilan ham shu kabi rivoyat qilindi. Yana Ishoq ibn Abdulloh ibn Abu Farvadan, u Amr ibn Shuaybdan, u otasidan, u bobosidan, u Nabiy ﷺdan shuning misli (rivoyat qilindi).Али ибн Абу Толиб (розияллоҳу анҳу) айтди: Расулуллоҳ ﷺнинг ҳузурларига ўз қулини қасддан ўлдирган бир киши келтирилди. Расулуллоҳ ﷺ унга юз дарра урдилар, бир йилга сургун қилдилар, унинг улушини мусулмонлар (рўйхати) орасидан ўчирдилар ва унга қулнинг эвазига қасос қўлламадилар. Бу (ҳадис) Иброҳим ибн Абдуллоҳ ибн Ҳунайндан, у Алидан (розияллоҳу анҳу), у Набий ﷺдан бошқа йўл билан ҳам шу каби ривоят қилинди. Яна Ишоқ ибн Абдуллоҳ ибн Абу Фарвадан, у Амр ибн Шуайбдан, у отасидан, у бобосидан, у Набий ﷺдан шунинг мисли (ривоят қилинди).

نَا مُحَمَّدُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ الْفَارِسِيُّ , نَا إِسْحَاقُ , أنا عَبْدُ الرَّزَّاقِ , أنا ابْنُ جُرَيْجٍ , أَخْبَرَنِي عَمْرُو بْنُ شُعَيْبٍ , أَنّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ " فَرَضَ عَلَى كُلِّ مُسْلِمٍ قَتَلَ رَجُلا مِنْ أَهْلِ الْكِتَابِ ، أَرْبَعَةَ آلافِ دِرْهَمٍ , وَأَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ جَعَلَ عَقْلَ أَهْلِ الْكِتَابِ مِنَ الْيَهُودِ وَالنَّصَارَى عَلَى النِّصْفِ مِنْ عَقْلِ الْمُسْلِمِينَ "

Amr ibn Shuaybdan xabar berilishicha, Rasululloh ﷺ ahli kitobdan bir kishini oʻldirgan har bir musulmonga toʻrt ming dirhamni farz qildilar va Rasululloh ﷺ ahli kitob — yahudiy va nasroniylarning diyatini musulmonlar diyatining yarmi qilib belgiladilar.Амр ибн Шуайбдан хабар берилишича, Расулуллоҳ ﷺ аҳли китобдан бир кишини ўлдирган ҳар бир мусулмонга тўрт минг дирҳамни фарз қилдилар ва Расулуллоҳ ﷺ аҳли китоб — яҳудий ва насронийларнинг диятини мусулмонлар диятининг ярми қилиб белгиладилар.

نَا عَلِيُّ بْنُ إِبْرَاهِيمَ بْنِ حَمَّادٍ ، نَا أَحْمَدُ بْنُ عَلِيٍّ الْحُلْوَانِيُّ , نَا عَلِيُّ بْنُ الْجَعْدِ , نَا أَبُو كُرْزٍ الْقُرَشِيُّ ، عَنْ نَافِعٍ , عَنِ ابْنِ عُمَرَ , أَنّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، قَالَ : " دِيَةُ ذِمِّيٍّ دِيَةُ مُسْلِمٍ " ، لَمْ يَرْوِهِ عَنْ نَافِعٍ غَيْرُ أَبُو كُرْزٍ ، وَهُوَ مَتْرُوكٌ ، وَاسْمُهُ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عَبْدِ الْمَلِكِ الْفِهْرِيُّ

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinishicha, Nabiy ﷺ: «Zimmiyning diyati musulmonning diyatidir», dedilar. Buni Nofeʼdan Abu Kurzdan boshqa hech kim rivoyat qilmagan, u esa matrukdir, ismi Abdulloh ibn Abdulmalik al-Fihriydir.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинишича, Набий ﷺ: «Зиммийнинг дияти мусулмоннинг диятидир», дедилар. Буни Нофеъдан Абу Курздан бошқа ҳеч ким ривоят қилмаган, у эса матрукдир, исми Абдуллоҳ ибн Абдулмалик ал-Фиҳрийдир.

نَا يُوسُفُ بْنُ يَعْقُوبَ بْنِ إِسْحَاقَ بْنِ بُهْلُولٍ ، نَا جَدِّي , نَا أَبِي , حَدَّثَنَا عُثْمَانُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ , عَنِ الزُّهْرِيِّ ، عَنْ عَلِيِّ بْنِ حُسَيْنٍ , عَنْ عَمْرِو بْنِ عُثْمَانَ , عَنْ أُسَامَةَ بْنِ زَيْدٍ , أَنّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ " جَعَلَ دِيَةَ الْمُعَاهِدِ كَدِيَةِ الْمُسْلِمِ " ، عُثْمَانُ هُوَ الْوَقَّاصِيُّ ، مَتْرُوكُ الْحَدِيثِ

Usoma ibn Zayd (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinishicha, Rasululloh ﷺ muohadning diyatini musulmonning diyati kabi qilib belgilaganlar. Usmon — u al-Vaqqosiydir — matruk ul-hadisdir.Усома ибн Зайд (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинишича, Расулуллоҳ ﷺ муоҳаднинг диятини мусулмоннинг дияти каби қилиб белгилаганлар. Усмон — у ал-Ваққосийдир — матрук ул-ҳадисдир.

نَا مُحَمَّدُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ الْفَارِسِيُّ , نَا إِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ , نَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ , عَنْ مَعْمَرٍ , عَنِ الزُّهْرِيِّ ، عَنْ سَالِمٍ , عَنِ ابْنِ عُمَرَ , أَنَّ رَجُلا مُسْلِمًا قَتَلَ رَجُلا مِنْ أَهْلِ الذِّمَّةِ عَمْدًا , فَرُفِعَ إِلَى عُثْمَانَ ، " فَلَمْ يَقْتُلْهُ ، وَغَلَّظَ عَلَيْهِ الدِّيَةَ مثل دِيَةِ الْمُسْلِمِ "

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinishicha, musulmon bir kishi zimma ahlidan boʻlgan bir kishini qasddan oʻldirdi va (ish) Usmonga koʻtarildi. U uni oʻldirmadi, lekin unga diyatni ogʻirlashtirib, musulmonning diyati miqdorida (hukm) qildi.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинишича, мусулмон бир киши зимма аҳлидан бўлган бир кишини қасддан ўлдирди ва (иш) Усмонга кўтарилди. У уни ўлдирмади, лекин унга диятни оғирлаштириб, мусулмоннинг дияти миқдорида (ҳукм) қилди.

نَا أَبُو مُحَمَّدِ بْنُ صَاعِدٍ ، قِرَاءَةً عَلَيْهِ ، وَأَنَا أَسْمَعُ , حَدَّثَكُمْ بُنْدَارٌ , نَا سَعِيدُ بْنُ عَامِرٍ , نَا شُعْبَةُ , عَنِ الْحَكَمِ , قَالَ : زَعَمَ سَعِيدُ بْنُ الْمُسَيِّبِ , أَنَّ عُمَرَ بْنَ الْخَطَّابِ " جَعَلَ دِيَةَ الْيَهُودِيِّ وَالنَّصْرَانِيِّ أَرْبَعَةَ آلافٍ ، وَالْمَجُوسِيِّ ثَمَانِمِائَةٍ " ، قَالَ سَعِيدٌ : قُلْتُ لِلْحَكَمِ : سَمِعْتَهُ مِنْ سَعِيدٍ ؟ قَالَ : لا ، وَلَوْ شِئْتُ لَسَمِعْتُهُ مِنْهُ ، حَدَّثَنِي ثَابِتٌ الْحَدَّادُ , فَلَقِيتُ ثَابِتًا الْحَدَّادَ فَحَدَّثَنِي بِهِ

Al-Hakam aytdi: Said ibn al-Musayyab, Umar ibn al-Xattob yahudiy va nasroniyning diyatini toʻrt ming, majusiyning diyatini esa sakkiz yuz qilib belgilagan, dedi. Said aytdi: Men al-Hakamga: «Buni Saiddan eshitdingmi?» dedim. U: «Yoʻq, agar xohlaganimda undan eshitgan boʻlardim; menga buni Sobit al-Haddod rivoyat qildi», dedi. Soʻng men Sobit al-Haddod bilan uchrashdim va u menga buni rivoyat qildi.Ал-Ҳакам айтди: Саид ибн ал-Мусайяб, Умар ибн ал-Хаттоб яҳудий ва насронийнинг диятини тўрт минг, мажусийнинг диятини эса саккиз юз қилиб белгилаган, деди. Саид айтди: Мен ал-Ҳакамга: «Буни Саиддан эшитдингми?» дедим. У: «Йўқ, агар хоҳлаганимда ундан эшитган бўлардим; менга буни Собит ал-Ҳаддод ривоят қилди», деди. Сўнг мен Собит ал-Ҳаддод билан учрашдим ва у менга буни ривоят қилди.

نَا ابْنُ قَحْطَبَةَ عَلِيُّ بْنُ الْحَسَنِ ، نَا مُجَاهِدُ بْنُ مُوسَى . ح وَنا أَبُو مُحَمَّدِ بْنُ صَاعِدٍ , نَا يَعْقُوبُ الدَّوْرَقِيُّ , قَالا : نَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ مَهْدِيٍّ , نَا سُفْيَانُ , عَنْ ثَابِتٍ الْحَدَّادِ , عَنْ سَعِيدِ بْنِ الْمُسَيِّبِ , عَنْ عُمَرَ , قَالَ : " دِيَةُ الْيَهُودِيِّ وَالنَّصْرَانِيِّ أَرْبَعَةُ آلافٍ , وَالْمَجُوسِيِّ ثَمَانُمِائَةٍ " ، نَا عُثْمَانُ بْنُ أَحْمَدَ الدَّقَّاقُ بْنُ السَّمَّاكِ , نَا الْحَسَنُ بْنُ سَلامٍ , نَا مُعَاوِيَةُ , نَا زَائِدَةُ , عَنْ مَنْصُورٍ , عَنْ ثَابِتٍ أَبِي الْمِقْدَامِ , عَنْ سَعِيدِ بْنِ الْمُسَيِّبِ , عَنْ عُمَرَ , مِثْلَهُ

Umar (roziyallohu anhu) aytdi: «Yahudiy va nasroniyning diyati toʻrt ming, majusiyning diyati esa sakkiz yuzdir». Buni Sobit Abul-Miqdom ham Said ibn al-Musayyabdan, u Umardan shu kabi rivoyat qildi.Умар (розияллоҳу анҳу) айтди: «Яҳудий ва насронийнинг дияти тўрт минг, мажусийнинг дияти эса саккиз юздир». Буни Собит Абул-Миқдом ҳам Саид ибн ал-Мусайябдан, у Умардан шу каби ривоят қилди.

نَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ أَحْمَدَ بْنِ ثَابِتٍ الْبَزَّازُ , نَا أَحْمَدُ بْنُ يُوسُفَ الثَّعْلَبِيُّ , نَا أَحْمَدُ بْنُ أَبِي نَافِعٍ , نَا عَفِيفُ بْنُ سَالِمٍ , نَا سُفْيَانُ الثَّوْرِيُّ , عَنْ مُوسَى بْنِ عُقْبَةَ , عَنْ نَافِعٍ , عَنِ ابْنِ عُمَرَ , قَالَ : قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " لا يُحْصِنُ الْمُشْرِكُ بِاللَّهِ شَيْئًا " ، وَهِمَ عَفِيفٌ فِي رَفْعِهِ ، وَالصَّوَابُ مَوْقُوفٌ

Ibn Umar (roziyallohu anhumo) aytdi: Rasululloh ﷺ: «Allohga shirk keltirgan kishi hech kimni muhsan qilmaydi», dedilar. Afif uni marfuʼ qilishda xato qildi, toʻgʻrisi mavquftir.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо) айтди: Расулуллоҳ ﷺ: «Аллоҳга ширк келтирган киши ҳеч кимни муҳсан қилмайди», дедилар. Афиф уни марфуъ қилишда хато қилди, тўғриси мавқуфтир.

نَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ جَعْفَرِ بْنِ خُشَيْشٍ ، نَا سَلْمُ بْنُ جُنَادَةَ , نَا وَكِيعٌ , عَنْ سُفْيَانَ , عَنْ مُوسَى بْنِ عُقْبَةَ , عَنْ نَافِعٍ , عَنِ ابْنِ عُمَرَ , قَالَ : " مَنْ أَشْرَكَ بِاللَّهِ فَلَيْسَ بِمُحْصَنٍ "

Ibn Umar (roziyallohu anhumo) aytdi: «Kim Allohga shirk keltirsa, u muhsan emas».Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо) айтди: «Ким Аллоҳга ширк келтирса, у муҳсан эмас».

نَا دَعْلَجٌ ، نَا ابْنُ شِيرَوَيْهِ , نَا إِسْحَاقُ , نَا عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ مُحَمَّدٍ , عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ , عَنْ نَافِعٍ , عَنِ ابْنِ عُمَرَ , عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، قَالَ : " مَنْ أَشْرَكَ بِاللَّهِ فَلَيْسَ بِمُحْصَنٍ " ، وَلَمْ يَرْفَعْهُ غَيْرُ إِسْحَاقَ ، وَيُقَالُ أَنَّهُ رَجَعَ عَنْهُ ، وَالصَّوَابُ مَوْقُوفٌ

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan, u Nabiy ﷺdan rivoyat qiladi: U zot: «Kim Allohga shirk keltirsa, u muhsan emas», dedilar. Uni Ishoqdan boshqa hech kim marfuʼ qilmagan, aytilishicha, u bundan qaytgan; toʻgʻrisi mavquftir.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан, у Набий ﷺдан ривоят қилади: У зот: «Ким Аллоҳга ширк келтирса, у муҳсан эмас», дедилар. Уни Ишоқдан бошқа ҳеч ким марфуъ қилмаган, айтилишича, у бундан қайтган; тўғриси мавқуфтир.

نَا أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ سَعِيدٍ ، نَا مُحَمَّدُ بْنُ أَحْمَدَ بْنِ الْحَسَنِ , نَا مُحَمَّدُ بْنُ عُدَيْسٍ , نَا يُونُسُ بْنُ أَرْقَمَ , عَنْ شُعْبَةَ , عَنِ الْحَكَمِ , عَنْ حُسَيْنِ بْنِ مَيْمُونٍ , قَالَ شُعْبَةُ : فَلَقِيتُ حُسَيْنَ بْنَ مَيْمُونٍ , فَحَدَّثَنِي عَنْ أَبِي الْجَنُوبِ , قَالَ : قَالَ عَلِيُّ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ : " مَنْ كَانَتْ لَهُ ذِمَّتُنَا فَدَمُهُ كِدَمَائِنَا " ، خَالَفَهُ أَبَانُ بْنُ تَغْلِبَ , فَرَوَاهُ عَنْ حُسَيْنِ بْنِ مَيْمُونٍ , عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ , عَنْ أَبِي الْجَنُوبِ . وَأَبُو الْجَنُوبِ ، ضَعِيفُ الْحَدِيثِ

Abul-Janub aytdi: Ali (roziyallohu anhu): «Kim bizning zimmamizda boʻlsa, uning qoni bizning qonimiz kabidir», dedi. Unga Abon ibn Tagʻlib muxolafat qilib, uni Husayn ibn Maymundan, u Abdulloh ibn Abdullohdan, u Abul-Janubdan rivoyat qildi. Abul-Janub esa zaif ul-hadisdir.Абул-Жануб айтди: Али (розияллоҳу анҳу): «Ким бизнинг зиммамизда бўлса, унинг қони бизнинг қонимиз кабидир», деди. Унга Абон ибн Тағлиб мухолафат қилиб, уни Ҳусайн ибн Маймундан, у Абдуллоҳ ибн Абдуллоҳдан, у Абул-Жанубдан ривоят қилди. Абул-Жануб эса заиф ул-ҳадисдир.

نَا أَبُو عَبْدِ اللَّهِ أَحْمَدُ بْنُ الْحُسَيْنِ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ بْنِ الْجُنَيْدِ , وَعَبْدُ اللَّهِ بْنُ الْهَيْثَمِ بْنِ خَالِدٍ الطَّيِّبِيُّ ، قَالا : نَا الْحَسَنُ بْنُ عَرَفَةَ , نَا عِيسَى بْنُ يُونُسَ , عَنْ أَبِي بَكْرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي مَرْيَمَ ، عَنْ الْحَكَمِ عَلِيِّ بْنِ أَبِي طَلْحَةَ الْحَكَمِ , عَنْ كَعْبِ بْنِ مَالِكٍ , أَنَّهُ " أَرَادَ أَنْ يَتَزَوَّجَ يَهُودِيَّةً أَوْ نَصْرَانِيَّةً , فَسَأَلَ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَنْ ذَلِكَ فَنَهَاهُ عَنْهَا , وَقَالَ : إِنَّهَا لا تُحْصِنُكَ " ، أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي مَرْيَمَ ، ضَعِيفٌ , وَعَلِيُّ بْنُ أَبِي طَلْحَةَ ، لَمْ يُدْرِكْ كَعْبًا

Kaʼb ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinishicha, u yahudiy yoki nasroniy ayolga uylanmoqchi boʻldi va bu haqda Nabiy ﷺdan soʻradi. U zot uni undan qaytardilar va: «U seni muhsan qilmaydi», dedilar. Abu Bakr ibn Abu Maryam zaifdir, Ali ibn Abu Talha esa Kaʼbga yetishmagan.Каъб ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинишича, у яҳудий ёки насроний аёлга уйланмоқчи бўлди ва бу ҳақда Набий ﷺдан сўради. У зот уни ундан қайтардилар ва: «У сени муҳсан қилмайди», дедилар. Абу Бакр ибн Абу Марям заифдир, Али ибн Абу Талҳа эса Каъбга етишмаган.

نَا مُحَمَّدُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ الْفَارِسِيُّ , نَا إِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ , نَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ , عَنْ رَبَاحِ بْنِ عُبَيْدِ اللَّهِ , أَخْبَرَنِي حُمَيْدٌ الطَّوِيلُ , أَنَّهُ سَمِعَ أَنَسًا , يُحَدِّثُ ، " أَنَّ رَجُلا يَهُودِيًّا قُتِلَ غِيلَةً , فَقَضَى فِيهِ عُمَرُ بْنُ الْخَطَّابِ بِاثْنَيْ عَشَرَ أَلْفِ دِرْهَمٍ "

Anas (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinishicha, yahudiy bir kishi gʻaflatda pistirmada oʻldirildi va Umar ibn al-Xattob u haqda oʻn ikki ming dirham bilan hukm qildi.Анас (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинишича, яҳудий бир киши ғафлатда пистирмада ўлдирилди ва Умар ибн ал-Хаттоб у ҳақда ўн икки минг дирҳам билан ҳукм қилди.

نَا مُحَمَّدُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ , نَا إِسْحَاقُ , عَنْ عَبْدِ الرَّزَّاقِ , أنا ابْنُ جُرَيْجٍ , أَخْبَرَنِي عَبْدُ اللَّهِ بْنُ أَبِي نَجِيحٍ , عَنْ مُجَاهِدٍ يُؤْثِرُهُ عَنِ ابْنِ مَسْعُودٍ , أَنَّهُ قَالَ " فِي دِيَةِ كُلِّ مُعَاهَدٍ مَجُوسِيٍّ أَوْ غَيْرِهِ : الدِّيَةُ وَافِيَةٌ " قَالَ : وَنا مَعْمَرٌ , عَنِ ابْنِ أَبِي نَجِيحٍ , عَنْ مُجَاهِدٍ , عَنِ ابْنِ مَسْعُودٍ ، أَنَّهُ قَالَ : " دِيَةُ الْمُعَاهَدِ مثل دِيَةِ الْمُسْلِمِ " وَقَالَ ذَلِكَ عَلِيٌّ أَيْضًا

Mujohid Ibn Masʼud (roziyallohu anhu)dan naql qilishicha, u har bir muohadning — majusiy boʻlsin, boshqa boʻlsin — diyati haqida: «Diya toʻlaligicha (toʻlanadi)», dedi. Yana Mujohiddan, u Ibn Masʼuddan (rivoyat qilishicha), u: «Muohadning diyati musulmonning diyati kabidir», dedi. Buni Ali ham aytgan.Мужоҳид Ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу)дан нақл қилишича, у ҳар бир муоҳаднинг — мажусий бўлсин, бошқа бўлсин — дияти ҳақида: «Дия тўлалигича (тўланади)», деди. Яна Мужоҳиддан, у Ибн Масъуддан (ривоят қилишича), у: «Муоҳаднинг дияти мусулмоннинг дияти кабидир», деди. Буни Али ҳам айтган.

نَا أَبُو بَكْرٍ النَّيْسَابُورِيُّ ، نَا يُونُسُ بْنُ عَبْدِ الأَعْلَى , نَا سُفْيَانُ , عَنِ الزُّهْرِيِّ ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ الْمُسَيِّبِ , عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ , يَبْلُغُ بِهِ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، قَالَ : " الْعَجْمَاءُ جُرْحُهَا جُبَارٌ , وَالْبِئْرُ جُبَارٌ , وَفِي الرِّكَازِ الْخُمُسُ " ، فَقَالَ لَهُ السَّائِلُ : يَا أَبَا مُحَمَّدٍ أَمَعَهُ أَبُو سَلَمَةَ ؟ ، فَقَالَ : إِنْ كَانَ مَعَهُ فَهُوَ مَعَهُ ، حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرٍ النَّيْسَابُورِيُّ ، نَا أَحْمَدُ بْنُ شَيْبَانَ , نَا سُفْيَانُ , عَنِ الزُّهْرِيِّ ، عَنْ سَعِيدٍ , وَأَبِي سَلَمَةَ , عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ , عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مِثْلَهُ

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan, u buni Nabiy ﷺga yetkazib rivoyat qiladi: U zot: «Hayvon yetkazgan jarohat behuda, quduq behuda, koʻmilgan xazinada esa beshdan bir bor», dedilar. Soʻrovchi unga: «Ey Abu Muhammad, u bilan birga Abu Salama ham bormidi?» dedi. U: «Agar u bilan birga boʻlsa, bordir», dedi. Bu (hadis) az-Zuhriydan, u Said va Abu Salamadan, ular Abu Hurayradan, u Nabiy ﷺdan boshqa yoʻl bilan ham shu kabi rivoyat qilindi.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан, у буни Набий ﷺга етказиб ривоят қилади: У зот: «Ҳайвон етказган жароҳат беҳуда, қудуқ беҳуда, кўмилган хазинада эса бешдан бир бор», дедилар. Сўровчи унга: «Эй Абу Муҳаммад, у билан бирга Абу Салама ҳам бормиди?» деди. У: «Агар у билан бирга бўлса, бордир», деди. Бу (ҳадис) аз-Зуҳрийдан, у Саид ва Абу Саламадан, улар Абу Ҳурайрадан, у Набий ﷺдан бошқа йўл билан ҳам шу каби ривоят қилинди.

نَا أَبُو بَكْرٍ النَّيْسَابُورِيُّ ، نَا يُونُسُ بْنُ عَبْدِ الأَعْلَى , نَا ابْنُ وَهْبٍ , أنا مَالِكٌ . ح وَنا أَبُو بَكْرٍ , نَا يُوسُفُ بْنُ سَعِيدٍ , نَا حَجَّاجٌ , عَنِ ابْنِ جُرَيْجٍ . ح وَنا أَبُو بَكْرٍ النَّيْسَابُورِيُّ , نَا مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى , وَأَحْمَدُ بْنِ مَنْصُورٍ , قَالا : نَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ , أنا مَعْمَرٌ . ح وَنا أَبُو بَكْرٍ ، نَا مُحَمَّدُ بْنُ عُزَيْزٍ , حَدَّثَنِي سَلامَةُ , عَنْ عَقِيلٍ . ح وَنا أَبُو بَكْرٍ , نَا يُوسُفُ بْنُ سَعِيدٍ , نَا حَجَّاجٌ , نَا لَيْثٌ . ح وَنا أَبُو بَكْرٍ , نَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ الْحَكَمِ , نَا أَبِي , وَشُعَيْبُ بْنُ اللَّيْثِ , قَالا : نَا اللَّيْثُ . ح وَنا أَبُو بَكْرٍ ، نَا مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى , حَدَّثَنِي يَزِيدُ بْنُ عَبْدِ رَبِّهِ , نَا بَقِيَّةُ , عَنِ الزُّبَيْدِيِّ ، ح وَنا أَبُو بَكْرٍ , نَا هِلالُ بْنُ الْعَلاءِ , نَا أَبِي , نَا أَبِي , عَنْ جَعْفَرِ بْنِ بُرْقَانَ , كُلُّهُمْ عَنِ الزُّهْرِيِّ ، وَقَالَ ابْنُ جُرَيْجٍ ، أَخْبَرَنِي ابْنُ شِهَابٍ , وَقَالَ اللَّيْثُ ، حَدَّثَنِي ابْنُ شِهَابٍ , عَنْ سَعِيدِ بْنِ الْمُسَيِّبِ , وَأَبِي سَلَمَةَ , عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ , أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ , قَالَ : " الْعَجْمَاءُ جُرْحُهَا جُبَارٌ , وَالْبِئْرُ جُبَارٌ , وَالْمَعْدِنُ جُبَارٌ , وَفِي الرِّكَازِ الْخُمُسُ " ، إِلا أَنَّ الزُّبَيْدِيَّ ، وَجَعْفَرَ بْنَ بُرْقَانَ ، لَمْ يَذْكُرَا أَبَا سَلَمَةَ فِي الإِسْنَادِ

Abu Hurayra (roziyallohu anhu) rivoyat qildiki, Rasululloh ﷺ: «Ajmoʼ (egasiz hayvon)ning (yetkazgan) jarohati behuda (bekor)dir; quduq (sababli halokat) behudadir; kon (sababli halokat) behudadir; rikoz (yerga koʻmilgan xazina)da esa beshdan bir (zakot) bordir», dedilar. Faqat Zubaydiy va Jaʼfar ibn Burqon isnodda Abu Salamani zikr qilmaganlar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу) ривоят қилдики, Расулуллоҳ ﷺ: «Ажмў (эгасиз ҳайвон)нинг (етказган) жароҳати беҳуда (бекор)дир; қудуқ (сабабли ҳалокат) беҳудадир; кон (сабабли ҳалокат) беҳудадир; рикоз (ерга кўмилган хазина)да эса бешдан бир (закот) бордир», дедилар. Фақат Зубайдий ва Жаъфар ибн Бурқон иснодда Абу Саламани зикр қилмаганлар.

نَا أَبُو بَكْرٍ النَّيْسَابُورِيُّ ، نَا أَحْمَدُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ وَهْبٍ , حَدَّثَنِي عَمِّي . ح وَنا أَبُو بَكْرٍ , نَا يُونُسُ بْنُ عَبْدِ الأَعْلَى , نَا ابْنُ وَهْبٍ , أَخْبَرَنِي يُونُسُ , عَنِ ابْنِ شِهَابٍ , عَنِ ابْنِ الْمُسَيِّبِ ، وَعُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُتْبَةَ ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ , عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ , قَالَ : " الْعَجْمَاءُ جُرْحُهَا جُبَارٌ , وَالْبِئْرُ جُبَارٌ , وَالْمَعْدِنُ جُبَارٌ , وَفِي الرِّكَازِ الْخُمُسُ " ، قَالَ ابْنُ شِهَابٍ : وَالْجُبَارُ الْهَدَرُ , وَالْعَجْمَاءُ الْبَهِيمَةُ . قَالَ أَبُو بَكْرٍ : لا أَعْلَمُ أَحَدًا ذَكَرَ فِي إِسْنَادِهِ عُبَيْدَ اللَّهِ بْنَ عَبْدِ اللَّهِ غَيْرَ يُونُسَ بْنِ يَزِيدَ "

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan, u Rasululloh ﷺdan rivoyat qiladi, u zot: «Ajmoʼ (egasiz hayvon)ning (yetkazgan) jarohati behuda (bekor)dir; quduq (sababli halokat) behudadir; kon (sababli halokat) behudadir; rikoz (yerga koʻmilgan xazina)da esa beshdan bir (zakot) bordir», dedilar. Ibn Shihob dedi: Jubor — bu bekor (hadar)dir, ajmoʼ esa — chorva hayvonidir. Abu Bakr dedi: Uning isnodida Yunus ibn Yaziddan boshqa birov Ubaydulloh ibn Abdullohni zikr qilganini bilmayman.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан, у Расулуллоҳ ﷺдан ривоят қилади, у зот: «Ажмў (эгасиз ҳайвон)нинг (етказган) жароҳати беҳуда (бекор)дир; қудуқ (сабабли ҳалокат) беҳудадир; кон (сабабли ҳалокат) беҳудадир; рикоз (ерга кўмилган хазина)да эса бешдан бир (закот) бордир», дедилар. Ибн Шиҳоб деди: Жубор — бу бекор (ҳадар)дир, ажмў эса — чорва ҳайвонидир. Абу Бакр деди: Унинг иснодида Юнус ибн Язиддан бошқа биров Убайдуллоҳ ибн Абдуллоҳни зикр қилганини билмайман.

نَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ الْعَزِيزِ ، نَا دَاوُدُ بْنُ رُشَيْدٍ , نَا عَبَّادُ بْنُ الْعَوَّامِ , عَنْ سُفْيَانَ بْنِ حُسَيْنٍ , عَنِ الزُّهْرِيِّ ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ الْمُسَيِّبِ , عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ، قَالَ : قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " الرِّجْلُ جُبَارٌ " . نَا أَبُو بَكْرٍ النَّيْسَابُورِيُّ , نَا أَحْمَدُ بْنُ مَنْصُورٍ , نَا نُعَيْمُ بْنُ حَمَّادٍ , نَا مُحَمَّدُ بْنُ يَزِيدَ الْوَاسِطِيُّ , عَنْ سُفْيَانَ بْنِ حُسَيْنٍ , بِإِسْنَادِهِ مِثْلَهُ . لَمْ يُتَابَعْ سُفْيَانُ بْنُ حُسَيْنٍ عَلَى قَوْلِهِ : " الرَّجُلُ جُبَارٌ " , وَهُوَ وَهْمٌ لأَنَّ الثِّقَاتِ الَّذِينَ قَدَّمْنَا أَحَادِيثَهُمْ خَالَفُوهُ وَلَمْ يَذْكُرُوا ذَلِكَ , وَكَذَلِكَ رَوَاهُ أَبُو صَالِحٍ السَّمَّانُ وَعَبْدُ الرَّحْمَنِ الأَعْرَجُ وَمُحَمَّدُ بْنُ سِيرِينَ وَمُحَمَّدُ بْنُ زِيَادٍ وَغَيْرُهُمْ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ , وَلَمْ يَذْكُرُوا فِيهِ وَلَمْ يَذْكُرُوا فِيهِ " الرَّجُلُ جُبَارَةٌ " , وَهُوَ الْمَحْفُوظُ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Oyoq (bilan tepish) behudadir», dedilar. Sufyon ibn Husaynga oʻzining «Oyoq behudadir» degan soʻzida mutobaʼat qilinmagan. Bu — vahmdir; chunki hadislarini avval keltirganimiz ishonchli roviylar unga muxolif boʻlib, buni zikr qilmaganlar. Abu Solih as-Sammon, Abdurrahmon al-Aʼraj, Muhammad ibn Sirin, Muhammad ibn Ziyod va boshqalar ham Abu Hurayradan shunday rivoyat qilganlar va unda «Oyoq behudadir»ni zikr qilmaganlar. Abu Hurayradan mahfuz boʻlgani ham shudir.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Оёқ (билан тепиш) беҳудадир», дедилар. Суфён ибн Ҳусайнга ўзининг «Оёқ беҳудадир» деган сўзида мутобаъат қилинмаган. Бу — ваҳмдир; чунки ҳадисларини аввал келтирганимиз ишончли ровийлар унга мухолиф бўлиб, буни зикр қилмаганлар. Абу Солиҳ ас-Саммон, Абдурраҳмон ал-Аъраж, Муҳаммад ибн Сирин, Муҳаммад ибн Зиёд ва бошқалар ҳам Абу Ҳурайрадан шундай ривоят қилганлар ва унда «Оёқ беҳудадир»ни зикр қилмаганлар. Абу Ҳурайрадан маҳфуз бўлгани ҳам шудир.

نَا أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْمَاعِيلَ الآدَمِيُّ , نَا زُهَيْرُ بْنُ مُحَمَّدٍ . ح وَنا أَبُو بَكْرٍ النَّيْسَابُورِيُّ , نَا أَحْمَدُ بْنُ مَنْصُورٍ , قَالا : نَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ , أنا مَعْمَرٌ , عَنْ هَمَّامِ بْنِ مُنَبِّهٍ , عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ، قَالَ : قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " النَّارُ جُبَارٌ " ، قَالَ الرَّمَادِيُّ : قَالَ عَبْدُ الرَّزَّاقِ : قَالَ مَعْمَرٌ : لا أَرَاهُ إِلا وَهْمًا . نَا حَمْزَةُ بْنُ الْقَاسِمِ الْهَاشِمِيُّ , نَا حَنْبَلُ بْنُ إِسْحَاقَ , قَالَ : سَمِعْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ أَحْمَدُ بْنُ حَنْبَلٍ , يَقُولُ فِي حَدِيثِ عَبْدِ الرَّزَّاقِ فِي حَدِيثِ أَبِي هُرَيْرَةَ : " وَالنَّارُ جُبَارٌ " ، لَيْسَ بِشَيْءٍ , لَمْ يَكُنْ فِي الْكُتُبِ , بَاطِلٌ لَيْسَ هُوَ بِصَحِيحٍ . نَا مُحَمَّدُ بْنُ مَخْلَدٍ , نَا إِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ بْنِ هَانِئٍ , قَالَ : سَمِعْتُ أَحْمَدَ بْنَ حَنْبَلٍ , يَقُولُ : أَهْلُ الْيَمَنِ يَكْتُبُونَ النَّارَ : النِّيرَ , وَيَكْتُبُونَ الْبِيرَ يَعْنِي مثل ذَلِكَ , وَإِنَّمَا لُقِّنَ عَبْدُ الرَّزَّاقِ ، " النَّارُ جُبَارٌ "

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Olov behudadir», dedilar. Ramodiy aytdi: Abdurrazzoq dedi: Maʼmar dedi: Men buni vahmdan boshqa narsa deb bilmayman. Hanbal ibn Ishoq dedi: Abu Abdulloh Ahmad ibn Hanbal Abdurrazzoqning hadisi haqida, Abu Hurayraning hadisidagi «Olov behudadir» (degan soʻz) haqida: «Bu hech narsa emas, kitoblarda yoʻq edi, botildir, sahih emas», deganini eshitdim. Ishoq ibn Ibrohim ibn Honiʼ dedi: Ahmad ibn Hanbalning: «Yaman ahli an-nor (olov)ni an-nayr deb yozadilar, al-biʼr (quduq)ni ham xuddi shunga oʻxshash yozadilar. Abdurrazzoqqa esa an-nor jubor deb talqin qilib berilgan xolos», deganini eshitdim.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Олов беҳудадир», дедилар. Рамодий айтди: Абдурраззоқ деди: Маъмар деди: Мен буни ваҳмдан бошқа нарса деб билмайман. Ҳанбал ибн Ишоқ деди: Абу Абдуллоҳ Аҳмад ибн Ҳанбал Абдурраззоқнинг ҳадиси ҳақида, Абу Ҳурайранинг ҳадисидаги «Олов беҳудадир» (деган сўз) ҳақида: «Бу ҳеч нарса эмас, китобларда йўқ эди, ботилдир, саҳиҳ эмас», деганини эшитдим. Ишоқ ибн Иброҳим ибн Ҳониъ деди: Аҳмад ибн Ҳанбалнинг: «Яман аҳли ан-нор (олов)ни ан-найр деб ёзадилар, ал-биър (қудуқ)ни ҳам худди шунга ўхшаш ёзадилар. Абдурраззоққа эса ан-нор жубор деб талқин қилиб берилган холос», деганини эшитдим.

نَا عَبْدُ الْمَلِكِ بْنُ أَحْمَدَ الزَّيَّاتُ , ثنا حَفْصُ بْنُ عَمْرٍو , نَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ , نَا سُفْيَانُ , عَنْ أَبِي قَيْسٍ ، عَنْ هُزَيْلٍ , قَالَ : قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " الْمَعْدِنُ جُبَارٌ , وَالْبِئْرُ جُبَارٌ , وَالسَّائِمَةُ جُبَارٌ , وَالرِّجْلُ جُبَارٌ , وَفِي الرِّكَازِ الْخُمُسُ "

Huzayl aytdi: Rasululloh ﷺ: «Kon behudadir, quduq behudadir, yaylovda boqiladigan chorva behudadir, oyoq behudadir, rikozda esa beshdan bir bordir», dedilar.Ҳузайл айтди: Расулуллоҳ ﷺ: «Кон беҳудадир, қудуқ беҳудадир, яйловда боқиладиган чорва беҳудадир, оёқ беҳудадир, рикозда эса бешдан бир бордир», дедилар.

حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ الصَّفَّارُ , نَا الدَّقِيقِيُّ ، نَا سَلْمُ بْنُ سَلامٍ , نَا مُحَمَّدُ بْنُ طَلْحَةَ , عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ ثَرْوَانَ , عَنْ هُزَيْلٍ , عَنْ عَبْدِ اللَّهِ , أَظُنُّهُ مَرْفُوعًا , قَالَ : " الْعَجْمَاءُ جُبَارٌ , وَالْمَعْدِنُ جُبَارٌ , وَالْبِئْرُ جُبَارٌ , وَالرِّجْلُ جُبَارٌ , وَفِي الرِّكَازِ الْخُمُسُ "

Abdullohdan — men uni marfuʼ deb oʻylayman — rivoyat qilinadi: «Ajmoʼ behudadir, kon behudadir, quduq behudadir, oyoq behudadir, rikozda esa beshdan bir bordir».Абдуллоҳдан — мен уни марфуъ деб ўйлайман — ривоят қилинади: «Ажмў беҳудадир, кон беҳудадир, қудуқ беҳудадир, оёқ беҳудадир, рикозда эса бешдан бир бордир».

نَا مُحَمَّدُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ الْفَارِسِيُّ , نَا جَعْفَرٌ الْقَلانِسِيُّ , نَا آدَمُ , نَا شُعْبَةُ , عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ زِيَادٍ , عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ، قَالَ : قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " الدَّابَّةُ جُرْحُهَا جُبَارٌ , وَالرِّجْلُ جُبَارٌ ، وَالْبِئْرُ جُبَارٌ , وَالْمَعْدِنُ جُبَارٌ , وَفِي الرِّكَازِ الْخُمُسُ " ، لَمْ يَرْوِهِ عَنْ شُعْبَةَ ، غَيْرُ آدَمَ , قَوْلُهُ : الرِّجْلُ جُبَارٌ

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Hayvonning jarohati behudadir, oyoq behudadir, quduq behudadir, kon behudadir, rikozda esa beshdan bir bordir», dedilar. Buni Shuʼbadan Odamdan boshqa hech kim rivoyat qilmagan — uning «Oyoq behudadir» degan soʻzini (aytaman).Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Ҳайвоннинг жароҳати беҳудадир, оёқ беҳудадир, қудуқ беҳудадир, кон беҳудадир, рикозда эса бешдан бир бордир», дедилар. Буни Шуъбадан Одамдан бошқа ҳеч ким ривоят қилмаган — унинг «Оёқ беҳудадир» деган сўзини (айтаман).

وَنا أَبُو بَكْرٍ النَّيْسَابُورِيُّ , نَا أَبُو الأَزْهَرِ ، وَأَحْمَدُ بْنُ يُوسُفَ السُّلَمِيُّ ، قَالا : نَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ , نَا مَعْمَرٌ , عَنِ الزُّهْرِيِّ ، عَنْ حَرَامِ بْنِ مُحَيِّصَةَ , عَنْ أَبِيهِ أَنَّ نَاقَةً لِلْبَرَاءِ وَقَعَتْ فِي حَائِطِ قَوْمٍ فَأَفْسَدَتْ , فَقَضَى رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَلَى أَهْلِ الأَمْوَالِ حِفْظَ أَمْوَالِهِمْ بِالنَّهَارِ , وَعَلَى أَهْلِ الْمَاشِيَةِ حِفْظَهُمْ بِاللَّيْلِ " ، خَالَفَهُ وَهْبٌ , وَأَبُو مَسْعُودٍ الزَّجَّاجُ , عَنْ مَعْمَرٍ , فَلَمْ يَقُولا : عَنْ أَبِيهِ

Harom ibn Muhayyisadan, u otasidan rivoyat qiladiki, Baroʼning bir tuyasi bir qavmning bogʻiga tushib, uni buzib tashladi. Shunda Rasululloh ﷺ mol egalarining zimmasiga mollarini kunduzi qoʻriqlashni, chorva egalarining zimmasiga esa ularni kechasi qoʻriqlashni yuklab hukm qildilar. Vahb va Abu Masʼud az-Zajjoj Maʼmardan (rivoyat qilishda) unga muxolif boʻlib, «otasidan» demaganlar.Ҳаром ибн Муҳаййисадан, у отасидан ривоят қиладики, Барўнинг бир туяси бир қавмнинг боғига тушиб, уни бузиб ташлади. Шунда Расулуллоҳ ﷺ мол эгаларининг зиммасига молларини кундузи қўриқлашни, чорва эгаларининг зиммасига эса уларни кечаси қўриқлашни юклаб ҳукм қилдилар. Ваҳб ва Абу Масъуд аз-Зажжож Маъмардан (ривоят қилишда) унга мухолиф бўлиб, «отасидан» демаганлар.

نَا أَبُو بَكْرٍ النَّيْسَابُورِيُّ ، نَا يُونُسُ بْنُ عَبْدِ الأَعْلَى , نَا أَيُّوبُ بْنُ سُوَيْدٍ , عَنِ الأَوْزَاعِيِّ ، عَنِ الزُّهْرِيِّ ، عَنْ حَرَامِ بْنِ مُحَيِّصَةَ , عَنِ الْبَرَاءِ بْنِ عَازِبٍ , " أَنَّ نَاقَةً لِرَجُلٍ مِنَ الأَنْصَارِ دَخَلَتْ حَائِطًا فَأَفْسَدَتْ فِيهِ , فَقَضَى رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَلَى أَهْلِ الْحَوَائِطِ حِفْظَهَا بِالنَّهَارِ , وَعَلَى أَهْلِ الْمَوَاشِي مَا أَفْسَدَتْ مَاشِيَتُهُمْ بِاللَّيْلِ " ، قَالَ يُونُسُ : سَمِعَهُ الشَّافِعِيُّ ، مِنْ أَيُّوبَ , لأَنَّهُ قَالَ : عَنِ الزُّهْرِيِّ , عَنْ حَرَامٍ , عَنِ الْبَرَاءِ ، حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرٍ ، نَا الرَّبِيعُ , نَا الشَّافِعِيُّ , نَا أَيُّوبُ بْنُ سُوَيْدٍ , نَا الأَوْزَاعِيُّ ، عَنِ الزُّهْرِيِّ ، عَنْ حَرَامِ بْنِ مُحَيِّصَةَ , عَنْ أَبِيهِ إِنْ شَاءَ اللَّهُ , عَنِ الْبَرَاءِ بْنِ عَازِبٍ , أَنَّ نَاقَةً لِلْبَرَاءِ دَخَلَتْ حَائِطًا فَذَكَرَ نَحْوَهُ . ثنا أَبُو بَكْرٍ ، نَا الرَّمَادِيُّ ، وَغَيْرُهُ قَالُوا : نَا مُحَمَّدُ بْنُ مُصْعَبٍ , نَا الأَوْزَاعِيُّ ، عَنِ الزُّهْرِيِّ ، عَنْ حَرَامِ بْنِ مُحَيِّصَةَ , عَنِ الْبَرَاءِ بْنِ عَازِبٍ , ,أَنَّهُ كَانَتْ لَهُ نَاقَةٌ ضَارِيَةٌ فَأَفْسَدَتْ , فَذَكَرَ نَحْوَهُ عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ . وَقَالَ : عَنْ حَرَامٍ , عَنِ الْبَرَاءِ , وَخَالَفَهُمَا الْفِرْيَابِيُّ , وَأَيُّوبُ بْنُ خَالِدٍ , وَغَيْرُهُمَا عَنِ الأَوْزَاعِيِّ , وَقَالُوا : عَنْ حَرَامٍ , أَنَّ الْبَرَاءَ كَانَتْ لَهُ نَاقَةٌ

Harom ibn Muhayyisadan, u Baroʼ ibn Ozibdan rivoyat qiladiki, ansorlardan bir kishining tuyasi bir bogʻga kirib, unda (ekinni) buzib tashladi. Shunda Rasululloh ﷺ bogʻ egalarining zimmasiga ularni kunduzi qoʻriqlashni, chorva egalarining zimmasiga esa chorvalari kechasi buzgan narsani (toʻlashni) yuklab hukm qildilar. Yunus dedi: Shofeiy buni Ayyubdan eshitgan, chunki u: «Zuhriydan, u Haromdan, u Baroʼdan», degan. Shofeiy, Ayyub ibn Suvayddan, u Avzoiydan, u Zuhriydan, u Harom ibn Muhayyisadan, u otasidan — inshaalloh — u Baroʼ ibn Ozibdan: Baroʼning bir tuyasi bogʻga kirdi, deb shunga oʻxshashini zikr qildi. Muhammad ibn Musʼab esa Avzoiydan, u Zuhriydan, u Harom ibn Muhayyisadan, u Baroʼ ibn Ozibdan: uning zarar yetkazadigan bir tuyasi bor edi va u (ekinni) buzib tashladi, deb Nabiy ﷺdan shunga oʻxshashini zikr qildi. U: «Haromdan, u Baroʼdan», dedi. Firyobiy, Ayyub ibn Xolid va boshqalar Avzoiydan (rivoyat qilishda) bu ikkalasiga muxolif boʻlib: «Haromdan: Baroʼning bir tuyasi bor edi», deganlar.Ҳаром ибн Муҳаййисадан, у Барў ибн Озибдан ривоят қиладики, ансорлардан бир кишининг туяси бир боғга кириб, унда (экинни) бузиб ташлади. Шунда Расулуллоҳ ﷺ боғ эгаларининг зиммасига уларни кундузи қўриқлашни, чорва эгаларининг зиммасига эса чорвалари кечаси бузган нарсани (тўлашни) юклаб ҳукм қилдилар. Юнус деди: Шофеий буни Айюбдан эшитган, чунки у: «Зуҳрийдан, у Ҳаромдан, у Барўдан», деган. Шофеий, Айюб ибн Сувайддан, у Авзоийдан, у Зуҳрийдан, у Ҳаром ибн Муҳаййисадан, у отасидан — иншааллоҳ — у Барў ибн Озибдан: Барўнинг бир туяси боғга кирди, деб шунга ўхшашини зикр қилди. Муҳаммад ибн Мусъаб эса Авзоийдан, у Зуҳрийдан, у Ҳаром ибн Муҳаййисадан, у Барў ибн Озибдан: унинг зарар етказадиган бир туяси бор эди ва у (экинни) бузиб ташлади, деб Набий ﷺдан шунга ўхшашини зикр қилди. У: «Ҳаромдан, у Барўдан», деди. Фирёбий, Айюб ибн Холид ва бошқалар Авзоийдан (ривоят қилишда) бу иккаласига мухолиф бўлиб: «Ҳаромдан: Барўнинг бир туяси бор эди», деганлар.

نَا أَبُو بَكْرٍ النَّيْسَابُورِيُّ ، نَا مُحَمَّدُ بْنُ عَلِيِّ بْنِ مُحْرِزٍ , نَا مُعَاوِيَةُ بْنُ هِشَامٍ , نَا سُفْيَانُ , عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عِيسَى , عَنِ الزُّهْرِيِّ ، عَنْ حَرَامِ بْنِ مُحَيِّصَةَ , عَنِ الْبَرَاءِ , أَنَّ نَاقَةً لآلِ الْبَرَاءِ أَفْسَدَتْ شَيْئًا فَقَضَى رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَنَّ حِفْظَ الثِّمَارِ عَلَى أَهْلِهَا بِالنَّهَارِ , وَضَمَّنَ أَهْلَ الْمَاشِيَةِ مَا أَفْسَدَتْ مَاشِيَتُهُمْ بِاللَّيْلِ " ، نَا أَبُو بَكْرٍ , نَا حَاجِبُ بْنُ سُلَيْمَانَ , نَا مُؤَمَّلٌ , نَا سُفْيَانُ , بِإِسْنَادِهِ عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مِثْلَهُ , وَقَالَ : عَنْ حَرَامٍ , عَنِ الْبَرَاءِ , أَنَّ نَاقَةً لَهُمْ

Baroʼdan rivoyat qilinadiki, Baroʼ oilasining bir tuyasi biror narsani buzib tashladi. Shunda Rasululloh ﷺ mevalarni kunduzi saqlash egalarining zimmasida ekaniga, chorva egalari esa chorvalari kechasi buzgan narsaga zomin boʻlishiga hukm qildilar. Muammal Sufyondan, oʻsha isnod bilan Nabiy ﷺdan shunga oʻxshashini rivoyat qildi va: «Haromdan, u Baroʼdan: ularning bir tuyasi (bor edi)», dedi.Барўдан ривоят қилинадики, Барў оиласининг бир туяси бирор нарсани бузиб ташлади. Шунда Расулуллоҳ ﷺ меваларни кундузи сақлаш эгаларининг зиммасида эканига, чорва эгалари эса чорвалари кечаси бузган нарсага зомин бўлишига ҳукм қилдилар. Муаммал Суфёндан, ўша иснод билан Набий ﷺдан шунга ўхшашини ривоят қилди ва: «Ҳаромдан, у Барўдан: уларнинг бир туяси (бор эди)», деди.

نَا أَبُو بَكْرٍ ، نَا يُونُسُ , نَا ابْنُ وَهْبٍ , أَخْبَرَنِي رِجَالٌ مِنْ أَهْلِ الْعِلْمِ مِنْهُمْ مَالِكُ بْنُ أَنَسٍ , وَيُونُسُ بْنُ يَزِيدَ , عَنِ الزُّهْرِيِّ ، عَنْ حَرَامِ بْنِ سَعِيدِ بْنِ مُحَيِّصَةَ , أَنَّ نَاقَةً لِلْبَرَاءِ بْنِ عَازِبٍ دَخَلَتْ حَائِطًا فَأَفْسَدَتْ فِيهِ , فَكُلِّمَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي ذَلِكَ , فَقَضَى رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَلَى أَهْلِ الْحَوَائِطِ ، حِفْظَهَا بِالنَّهَارِ , وَأَنَّ مَا أَفْسَدَتِ الْمَوَاشِي بِاللَّيْلِ ضَامِنٌ عَلَى أَهْلِهَا " ، وَكَذَلِكَ رَوَاهُ صَالِحُ بْنُ كَيْسَانَ , وَاللَّيْثُ , وَمُحَمَّدُ بْنُ إِسْحَاقَ , وَعُقَيْلٌ , وَشُعَيْبٌ , وَمَعْمَرٌ , مِنْ غَيْرِ رِوَايَةِ عَبْدِ الرَّزَّاقِ . وَقَالَ ابْنُ عُيَيْنَةَ وَسُفْيَانُ بْنُ حُسَيْنٍ عَنِ الزُّهْرِيِّ عَنْ سَعِيدِ بْنِ الْمُسَيِّبِ وَحَرَامٍ , جَمِيعًا أَنَّ نَاقَةً لِلْبَرَاءِ . وَقَالَ قَتَادَةُ عَنِ الزُّهْرِيِّ عَنْ سَعِيدِ بْنِ الْمُسَيِّبِ وَحْدَهُ , وَقَالَ ابْنُ جُرَيْجٍ عَنِ الزُّهْرِيِّ عَنْ أَبِي أُمَامَةَ بْنِ سَهْلِ بْنِ حُنَيْفٍ ، أَنَّ نَاقَةً لِلْبَرَاءِ , قَالَهُ الْحَجَّاجُ , وَعَبْدُ الرَّزَّاقِ عَنْهُ

Ibn Vahb dedi: Menga ilm ahlidan bir necha kishi — ular orasida Molik ibn Anas va Yunus ibn Yazid ham bor — Zuhriydan, u Harom ibn Saʼid ibn Muhayyisadan xabar berdilar: Baroʼ ibn Ozibning tuyasi bir bogʻga kirib, unda (ekinni) buzib tashladi va bu haqda Rasululloh ﷺga gapirildi. Shunda Rasululloh ﷺ bogʻ egalarining zimmasiga ularni kunduzi qoʻriqlashni, chorvalar kechasi buzgan narsa esa egalarining zimmasida zomin ekanini hukm qildilar. Buni Solih ibn Kayson, Lays, Muhammad ibn Ishoq, Uqayl, Shuayb va Maʼmar ham — Abdurrazzoqning rivoyatidan boshqasida — shunday rivoyat qilganlar. Ibn Uyayna va Sufyon ibn Husayn esa Zuhriydan, u Saʼid ibn Musayyab va Haromdan — ikkalasidan: Baroʼning bir tuyasi (bor edi), deb aytdilar. Qatoda Zuhriydan, u yolgʻiz Saʼid ibn Musayyabdan, dedi. Ibn Jurayj esa Zuhriydan, u Abu Umoma ibn Sahl ibn Hunayfdan: Baroʼning bir tuyasi (bor edi), dedi. Buni undan Hajjoj va Abdurrazzoq aytganlar.Ибн Ваҳб деди: Менга илм аҳлидан бир неча киши — улар орасида Молик ибн Анас ва Юнус ибн Язид ҳам бор — Зуҳрийдан, у Ҳаром ибн Саъид ибн Муҳаййисадан хабар бердилар: Барў ибн Озибнинг туяси бир боғга кириб, унда (экинни) бузиб ташлади ва бу ҳақда Расулуллоҳ ﷺга гапирилди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ боғ эгаларининг зиммасига уларни кундузи қўриқлашни, чорвалар кечаси бузган нарса эса эгаларининг зиммасида зомин эканини ҳукм қилдилар. Буни Солиҳ ибн Кайсон, Лайс, Муҳаммад ибн Ишоқ, Уқайл, Шуайб ва Маъмар ҳам — Абдурраззоқнинг ривоятидан бошқасида — шундай ривоят қилганлар. Ибн Уяйна ва Суфён ибн Ҳусайн эса Зуҳрийдан, у Саъид ибн Мусайяб ва Ҳаромдан — иккаласидан: Барўнинг бир туяси (бор эди), деб айтдилар. Қатода Зуҳрийдан, у ёлғиз Саъид ибн Мусайябдан, деди. Ибн Журайж эса Зуҳрийдан, у Абу Умома ибн Саҳл ибн Ҳунайфдан: Барўнинг бир туяси (бор эди), деди. Буни ундан Ҳажжож ва Абдурраззоқ айтганлар.

نَا الْقَاضِي الْحُسَيْنُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ , نَا يَعْقُوبُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ الدَّوْرَقِيُّ , نَا صَفْوَانُ بْنُ عِيسَى , نَا أُسَامَةُ بْنُ زَيْدٍ , عَنِ الزُّهْرِيِّ ، أَخْبَرَنِي عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ أَزْهَرَ , قَالَ : رَأَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، يَوْمَ حُنَيْنٍ ، وَهُوَ يَتَخَلَّلُ النَّاسَ يَسْأَلُ عَنْ مَنْزِلِ خَالِدِ بْنِ الْوَلِيدِ , فَأُتِيَ بِسَكْرَانَ , قَالَ : فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لِمَنْ عِنْدَهُ , فَضَرَبُوهُ بِمَا فِي أَيْدِيهِمْ , قَالَ : " وَحَثَى رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ التُّرَابَ " . قَالَ : ثُمَّ أُتِيَ أَبُو بَكْرٍ بِسَكْرَانَ , قَالَ : فَتَوَخَّى الَّذِي كَانَ مَنْ ضَرَبَهُمْ يَوْمَئِذٍ فَضَرَبَ أَرْبَعِينَ

Abdurrahmon ibn Azhar aytdi: Hunayn kuni Rasululloh ﷺni koʻrdim, u zot Xolid ibn Validning manzilini soʻrab, odamlar orasidan oʻtib borar edilar. Shunda mast holdagi bir kishi keltirildi. Rasululloh ﷺ yonidagilarga (uni urishni) aytdilar, ular qoʻllaridagi narsalar bilan uni urdilar. Rasululloh ﷺ esa (uning yuziga) tuproq sochdilar. Soʻng Abu Bakrning oldiga mast bir kishi keltirildi va u oʻsha kuni ularning urganicha (miqdorini) chamalab, qirq (darra) urdi.Абдурраҳмон ибн Азҳар айтди: Ҳунайн куни Расулуллоҳ ﷺни кўрдим, у зот Холид ибн Валиднинг манзилини сўраб, одамлар орасидан ўтиб борар эдилар. Шунда маст ҳолдаги бир киши келтирилди. Расулуллоҳ ﷺ ёнидагиларга (уни уришни) айтдилар, улар қўлларидаги нарсалар билан уни урдилар. Расулуллоҳ ﷺ эса (унинг юзига) тупроқ сочдилар. Сўнг Абу Бакрнинг олдига маст бир киши келтирилди ва у ўша куни уларнинг урганича (миқдорини) чамалаб, қирқ (дарра) урди.

قَالَ الزُّهْرِيُّ : ثُمّ أَخْبَرَنِي حُمَيْدُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ , عَنِ ابْنِ وَبَرَةَ الْكَلْبِيِّ , قَالَ : أَرْسَلَنِي خَالِدُ بْنُ الْوَلِيدِ إِلَى عُمَرَ , فَأَتَيْتُهُ وَمَعَهُ عُثْمَانُ بْنُ عَفَّانَ , وَعَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ عَوْفٍ , وَعَلِيُّ , وَطَلْحَةُ , وَالزُّبَيْرُ , وَهُمْ مَعَهُ مُتَّكِئُونَ فِي الْمَسْجِدِ , فَقُلْتُ : " إِنَّ خَالِدَ بْنَ الْوَلِيدِ أَرْسَلَنِي إِلَيْكَ وَهُوَ يَقْرَأُ عَلَيْكَ السَّلامُ , وَيَقُولُ : إِنَّ النَّاسَ قَدِ انْهَمَكُوا فِي الْخَمْرِ , وَتَحَاقُّوا الْعُقُوبَةَ فِيهِ , فَقَالَ عُمَرُ : هُمْ هَؤُلاءِ عِنْدَكَ فَسَلْهُمْ , فَقَالَ عَلِيُّ : " نَرَاهُ إِذَا سَكِرَ هَذِيَ , وَإِذَا هَذِيَ افْتَرَى , وَعَلَى الْمُفْتَرِي ثَمَانِينَ " , فَقَالَ عُمَرُ : أَبْلِغْ صَاحِبَكَ مَا قَالَ , قَالَ : فَجَلَدَ خَالِدٌ ثَمَانِينَ جَلْدَةً , وَجَلَدَ عُمَرُ ثَمَانِينَ , قَالَ : وَكَانَ عُمَرُ إِذَا أُتِيَ بِالرَّجُلِ الضَّعِيفِ الَّذِي كَانَتْ مِنْهُ الذِّلَّةُ ضَرَبَهُ أَرْبَعِينَ , قَالَ : وَجَلَدَ عُثْمَانُ أَيْضًا ثَمَانِينَ وَأَرْبَعِينَ . نَا الْحُسَيْنُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ , نَا يَعْقُوبُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ , نَا عُثْمَانُ بْنُ عُمَرَ , نَا أُسَامَةُ بْنُ زَيْدٍ , عَنِ الزُّهْرِيِّ , عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَزْهَرَ , عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مثل ذَلِكَ . نَا الْحُسَيْنُ , نَا يَعْقُوبُ , نَا رَوْحٌ , نَا أُسَامَةُ بْنُ زَيْدٍ , نَا ابْنُ شِهَابٍ , أَخْبَرَنِي عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ أَزْهَرَ , عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مثل ذَلِكَ

Zuhriy dedi: Soʻng menga Humayd ibn Abdurrahmon, u Ibn Vabara al-Kalbiydan xabar berdi, u dedi: Xolid ibn Valid meni Umarning oldiga yubordi. Uning huzuriga bordim, yonida Usmon ibn Affon, Abdurrahmon ibn Avf, Ali, Talha va Zubayr bor edi, ular masjidda u bilan birga yastanib oʻtirgan edilar. Men: «Xolid ibn Valid meni sizga yubordi, u sizga salom aytadi va: Odamlar xamrga berilib ketdilar, undagi jazoni ham arzimas sanab qoʻydilar, deydi», dedim. Umar: «Mana bular yoningda, ulardan soʻra», dedi. Ali: «Bizningcha, u mast boʻlsa alahsiraydi, alahsirasa boʻhton qiladi; boʻhtonchiga esa sakson (darra) bor», dedi. Umar: «Sohibingga u aytgan narsani yetkaz», dedi. Xolid sakson darra urdi, Umar ham sakson darra urdi. Umarning oldiga oʻzida zaiflik boʻlgan, xorlik yetgan kishi keltirilsa, unga qirq (darra) urar edi. Usmon ham sakson va qirq darra urgan.Зуҳрий деди: Сўнг менга Ҳумайд ибн Абдурраҳмон, у Ибн Вабара ал-Калбийдан хабар берди, у деди: Холид ибн Валид мени Умарнинг олдига юборди. Унинг ҳузурига бордим, ёнида Усмон ибн Аффон, Абдурраҳмон ибн Авф, Али, Талҳа ва Зубайр бор эди, улар масжидда у билан бирга ястаниб ўтирган эдилар. Мен: «Холид ибн Валид мени сизга юборди, у сизга салом айтади ва: Одамлар хамрга берилиб кетдилар, ундаги жазони ҳам арзимас санаб қўйдилар, дейди», дедим. Умар: «Мана булар ёнингда, улардан сўра», деди. Али: «Бизнингча, у маст бўлса алаҳсирайди, алаҳсираса бўҳтон қилади; бўҳтончига эса саксон (дарра) бор», деди. Умар: «Соҳибингга у айтган нарсани етказ», деди. Холид саксон дарра урди, Умар ҳам саксон дарра урди. Умарнинг олдига ўзида заифлик бўлган, хорлик етган киши келтирилса, унга қирқ (дарра) урар эди. Усмон ҳам саксон ва қирқ дарра урган.

حَدَّثَنَا الْحُسَيْنُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ ، نَا أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ يَحْيَى بْنِ سَعِيدٍ , نَا مُحَمَّدُ بْنُ بِشْرٍ , نَا مُحَمَّدُ بْنُ عَمْرٍو , نَا أَبُو سَلَمَةَ ، وَمُحَمَّدُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ , وَالزُّهْرِيُّ , عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَزْهَرَ , قَالَ : " أُتِيَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، بِشَارِبٍ يَوْمَ حُنَيْنٍ , فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لِلنَّاسِ : قُومُوا إِلَيْهِ , فَقَامَ النَّاسُ إِلَيْهِ فَضَرَبُوهُ بِنِعَالِهِمْ "

Abdurrahmon ibn Azhar aytdi: Hunayn kuni Nabiy ﷺning huzurlariga ichkilik ichgan bir kishi keltirildi. Rasululloh ﷺ odamlarga: «Unga (jazo berish uchun) turinglar», dedilar. Odamlar unga turdilar va uni poyabzallari bilan urdilar.Абдурраҳмон ибн Азҳар айтди: Ҳунайн куни Набий ﷺнинг ҳузурларига ичкилик ичган бир киши келтирилди. Расулуллоҳ ﷺ одамларга: «Унга (жазо бериш учун) туринглар», дедилар. Одамлар унга турдилар ва уни поябзаллари билан урдилар.

نَا الْحُسَيْنُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ ، نَا أَحْمَدُ بْنُ سَعِيدٍ الزُّهْرِيُّ , نَا أَحْمَدُ بْنُ عَمْرِو بْنِ السَّرْحِ , قَالَ : قَرَأْتُ فِي كِتَابِ خَالِي أَبِي رَجَاءٍ , عَنْ عَقِيلٍ , عَنِ ابْنِ شِهَابٍ , أَخْبَرَهُ ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَزْهَرَ , عَنْ أَبِيهِ أَنّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّم ، " أُتِيَ بِشَارِبِ خَمْرٍ ، وَهُوَ بِحُنَيْنٍ ، فَحَثَى فِي وَجْهِهِ التُّرَابَ , ثُمَّ أَمَرَ أَصْحَابَهُ فَضَرَبُوهُ بِنِعَالِهِمْ وَبِمَا كَانَ فِي أَيْدِيهِمْ , فَقَالَ لَهُمُ : ارْفَعُوهُ ، فَرَفَعُوهُ , فَتُوُفِّيَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَتِلْكَ السُّنَّةُ ، ثُمَّ جَلْدَ أَبُو بَكْرٍ فِي الْخَمْرِ أَرْبَعِينَ , ثُمَّ جَلْدَ عُمَرُ أَرْبَعِينَ صَدْرًا مِنْ إِمَارَتِهِ , ثُمَّ جَلْدَ ثَمَانِينَ فِي آخِرِ وِلايَتِهِ , ثُمَّ جَلْدَ عُثْمَانُ الْحَدَّيْنِ جَمِيعًا ثَمَانِينَ وَأَرْبَعِينَ , ثُمَّ أَثْبَتَ مُعَاوِيَةُ الْجَلْدَ ثَمَانِينَ "

Abdulloh ibn Abdurrahmon ibn Azhardan, u otasidan rivoyat qiladiki, Rasululloh ﷺ Hunaynda boʻlganlarida u zotning oldilariga aroq ichgan bir kishi keltirildi. U zot uning yuziga tuproq sepdilar, soʻng sahobalariga buyurdilar, ular uni poyabzallari va qoʻllaridagi narsalar bilan urdilar. Soʻng u zot ularga: «Bas qilinglar!» dedilar, ular ham bas qilishdi. Soʻng Rasululloh ﷺ vafot etdilar, sunnat esa shu holicha qoldi. Keyin Abu Bakr aroq (ichganlik) uchun qirq (darra) urdi. Soʻng Umar oʻz amirligining boshida qirq darra urdi, valiyligining oxirida esa sakson darra urdi. Soʻng Usmon har ikki hadni — sakson va qirqni ham (qoʻllab) urdi. Soʻng Muoviya jazoni sakson darra qilib belgilab oʻrnatdi.Абдуллоҳ ибн Абдурраҳмон ибн Азҳардан, у отасидан ривоят қиладики, Расулуллоҳ ﷺ Ҳунайнда бўлганларида у зотнинг олдиларига ароқ ичган бир киши келтирилди. У зот унинг юзига тупроқ сепдилар, сўнг саҳобаларига буюрдилар, улар уни поябзаллари ва қўлларидаги нарсалар билан урдилар. Сўнг у зот уларга: «Бас қилинглар!» дедилар, улар ҳам бас қилишди. Сўнг Расулуллоҳ ﷺ вафот этдилар, суннат эса шу ҳолича қолди. Кейин Абу Бакр ароқ (ичганлик) учун қирқ (дарра) урди. Сўнг Умар ўз амирлигининг бошида қирқ дарра урди, валийлигининг охирида эса саксон дарра урди. Сўнг Усмон ҳар икки ҳадни — саксон ва қирқни ҳам (қўллаб) урди. Сўнг Муовия жазони саксон дарра қилиб белгилаб ўрнатди.

ثنا أَبُو بَكْرٍ النَّيْسَابُورِيُّ ، نَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ مَرْزُوقِ بْنِ دِينَارٍ بِمِصْرَ , وَالْحَسَنُ بْنُ يَحْيَى , قَالا : نَا أَبُو عَامِرٍ الْعَقَدِيُّ ، نَا سُفْيَانُ , عَنْ عَبْدِ الأَعْلَى الثَّعْلَبِيِّ , عَنْ أَبِي جَمِيلَةَ ، عَنْ عَلِيٍّ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ , أَنَّ جَارِيَةً لِلنَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، وَلَدَتْ مِنْ زِنًا , قَالَ : " فَأَمَرَنِي أَنْ أُقِيمَ عَلَيْهَا الْحَدَّ , قَالَ : فَإِذَا هِيَ لَمْ تَجِفَّ مِنْ دَمِهَا وَلَمْ تَطْهُرْ , قُلْتُ : يَا رَسُولَ اللَّهِ ، إِنَّهَا لَمْ تَجِفَّ مِنْ دَمِهَا , قَالَ : فَإِذَا طَهُرَتْ فَأَقِمْ عَلَيْهَا الْحَدَّ وَقَالَ : أَقِيمُوا الْحُدُودَ عَلَى مَا مَلَكَتْ أَيْمَانُكُمْ " ، تَابَعَهُ شُعْبَةُ , وَإِسْرَائِيلُ, وَشَرِيكٌ وَإِبْرَاهِيمُ بْنُ طَهْمَانَ وَأَبُو وَكِيعٍ عَنْ عَبْدِ الأَعْلَى

Ali (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Nabiy ﷺning bir choʻrilari zinodan tugʻdi. U (Ali) dedi: U zot menga unga had (jazosi)ni oʻtkazishni buyurdilar. Bordim, u hali qonidan qurimagan va poklanmagan ekan. Men: «Ey Allohning Rasuli, u hali qonidan qurimabdi», dedim. U zot: «Poklangach, unga had (jazosi)ni oʻtkaz», dedilar va: «Qoʻlingiz ostidagilarga hadlarni oʻtkazinglar», dedilar. Unga Shuʼba, Isroil, Sharik, Ibrohim ibn Tahmon va Abu Vakiʼ Abdulaʼlodan (rivoyat qilishda) mutobaʼat qildilar.Али (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Набий ﷺнинг бир чўрилари зинодан туғди. У (Али) деди: У зот менга унга ҳад (жазоси)ни ўтказишни буюрдилар. Бордим, у ҳали қонидан қуримаган ва покланмаган экан. Мен: «Эй Аллоҳнинг Расули, у ҳали қонидан қуримабди», дедим. У зот: «Поклангач, унга ҳад (жазоси)ни ўтказ», дедилар ва: «Қўлингиз остидагиларга ҳадларни ўтказинглар», дедилар. Унга Шуъба, Исроил, Шарик, Иброҳим ибн Таҳмон ва Абу Вакиъ Абдулаълодан (ривоят қилишда) мутобаъат қилдилар.

نَا أَبُو بَكْرٍ النَّيْسَابُورِيُّ ، نَا مُحَمَّدُ بْنُ إِسْحَاقَ , نَا مُحَمَّدُ بْنُ سَابِقٍ , نَا زَائِدَةُ , نَا إِسْمَاعِيلُ السُّدِّيُّ , عَنْ سَعْدِ بْنِ عُبَيْدَةَ , عَنْ أَبِي عَبْدِ الرَّحْمَنِ ، قَالَ : خَطَبَ عَلِيٌّ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ , فَقَالَ : يَا أَيُّهَا النَّاسُ ، اتَّقُوا رَبَّكُمْ ، وَاضْرِبُوا أَرِقَّاءَكُمْ إِذَا زَنَوْا , مَنْ أُحْصِنَ مِنْهُمْ وَمَنْ لَمْ يُحْصَنْ , " فَإِنَّ وَلِيدَةً لِرَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بَغَتْ ، فَأَمَرَنِي أَنْ أَضْرِبَهَا , فَأَتَيْتُهَا فَإِذَا هِيَ حَدِيثَةُ عَهْدٍ بِالنِّفَاسِ , فَخَشِيتُ أَنْ تَمُوتَ إِنْ أَنَا ضُرِبْتُهَا , فَرَجَعْتُ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَذَكَرْتُ ذَلِكَ لَهُ , فَقُلْتُ : يَا نَبِيَّ اللَّهِ ، إِنِّي خَشِيتُ أَنَّهَا تَمُوتُ إِنْ أَنَا ضُرِبْتُهَا , فَأَدَعُهَا حَتَّى تَبَرَّأَ ثُمَّ أَضْرِبُهَا ؟ ، قَالَ : أَحْسَنْتَ " ، نَا أَبُو بَكْرٍ النَّيْسَابُورِيُّ , نَا أَحْمَدُ بْنُ مَنْصُورٍ , نَا أَبُو أَحْمَدَ الزُّبَيْرِيُّ , وَعُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ مُوسَى , عَنْ إِسْرَائِيلَ , عَنِ السُّدِّيِّ , عَنْ سَعْدِ بْنِ عُبَيْدَةَ , عَنْ أَبِي عَبْدِ الرَّحْمَنِ , قَالَ : سَمِعْتُ عَلِيًّا رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ ، عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ نَحْوَهُ , وَقَالَ : فَوَدَعْتُهَا حَتَّى تَمَاثَلَ وَتَشْتَدَّ

Abu Abdurrahmon aytdi: Ali (roziyallohu anhu) xutba qilib dedi: Ey odamlar, Robbingizdan qoʻrqinglar va qullaringiz zino qilsalar, ularni — muhsan boʻlganini ham, boʻlmaganini ham — uringlar. Chunki Rasululloh ﷺning bir choʻrilari zino qilgan edi va u zot menga uni urishni buyurdilar. Uning oldiga bordim, u yaqinda nifos koʻrgan ekan. Agar ursam, oʻlib qolishidan qoʻrqdim va Rasululloh ﷺ huzurlariga qaytib, buni u zotga aytdim: «Ey Allohning Nabiysi, agar ursam, oʻlib qolishidan qoʻrqdim; uni tuzalguncha qoʻyib tursam, keyin ursam (boʻladimi)?» dedim. U zot: «Yaxshi qilibsan», dedilar. (Isroilning rivoyatida): «Uni holi yaxshilanib, quvvatga kirguncha qoʻyib turdim», deyilgan.Абу Абдурраҳмон айтди: Али (розияллоҳу анҳу) хутба қилиб деди: Эй одамлар, Роббингиздан қўрқинглар ва қулларингиз зино қилсалар, уларни — муҳсан бўлганини ҳам, бўлмаганини ҳам — уринглар. Чунки Расулуллоҳ ﷺнинг бир чўрилари зино қилган эди ва у зот менга уни уришни буюрдилар. Унинг олдига бордим, у яқинда нифос кўрган экан. Агар урсам, ўлиб қолишидан қўрқдим ва Расулуллоҳ ﷺ ҳузурларига қайтиб, буни у зотга айтдим: «Эй Аллоҳнинг Набийси, агар урсам, ўлиб қолишидан қўрқдим; уни тузалгунча қўйиб турсам, кейин урсам (бўладими)?» дедим. У зот: «Яхши қилибсан», дедилар. (Исроилнинг ривоятида): «Уни ҳоли яхшиланиб, қувватга киргунча қўйиб турдим», дейилган.

نَا الْحُسَيْنُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ ، أنا سَلْمُ بْنُ جُنَادَةَ , نَا مُحَمَّدُ بْنُ عُبَيْدٍ . ح وَنا أَبُو بَكْرٍ النَّيْسَابُورِيُّ , نَا الْحَسَنُ بْنُ مُحَمَّدٍ , نَا مُحَمَّدُ بْنُ عُبَيْدٍ , نَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ عُمَرَ , عَنْ سَعِيدِ بْنِ أَبِي سَعِيدٍ , عَنْ أَبِيهِ , عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ , أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ , قَالَ : " إِذَا زَنَتْ أَمَةُ أَحَدِكُمْ فَلْيَجْلِدْهَا وَلا يُعَيِّرْهَا , فَإِنْ عَادَتْ فَلْيَجْلِدْهَا وَلا يُعَيِّرْهَا , فَإِنْ عَادَتْ فَلْيَجْلِدْهَا وَلا يُعَيِّرْهَا , فَإِنْ عَادَتْ فِي الرَّابِعَةِ فَلْيَبِعْهَا وَلَوْ بِحَبْلٍ مِنْ شَعَرٍ أَوْ بِضَفِيرٍ مِنْ شَعَرٍ " ، حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرٍ النَّيْسَابُورِيُّ ، وَآخَرُونَ ، قَالُوا : حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ أَحْمَدَ بْنِ حَنْبَلٍ ، نَا أَبِي , نَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ الأُمَوِيُّ , عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ , عَنْ سَعِيدٍ , عَنْ أَبِيهِ , عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ , عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مِثْلَهُ . نَا أَبُو بَكْرٍ , نَا الرَّمَادِيُّ وَ عَلِيُّ بْنُ حَرْبٍ وَ عَبَّاسُ بْنُ مُحَمَّدٍ , وَعَبْدُ الْمَلِكِ الْمَيْمُونِيُّ , قَالُوا : نَا مُحَمَّدُ بْنُ عُبَيْدٍ , نَا عُبَيْدُ اللَّهِ , عَنْ سَعِيدٍ , عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ , عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ نَحْوَهُ , لَمْ يَقُولُوا : عَنْ أَبِيهِ . نَا أَبُو بَكْرٍ , نَا أَبُو الأَزْهَرِ , نَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ , أنا عُبَيْدُ اللَّهِ , أَخْبَرَنِي سَعِيدٌ الْمَقْبُرِيُّ , أَنَّهُ سَمِعَ أَبَا هُرَيْرَةَ , عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مِثْلَهُ . نَا الْحُسَيْنُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ , نَا سَلْمُ بْنُ جُنَادَةَ , نَا أَبُو أُسَامَةَ , وَابْنُ نُمَيْرٍ , عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ , عَنْ سَعِيدٍ , عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ , عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بِذَلِكَ

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ: «Birortangizning choʻrisi zino qilsa, uni qamchilasin va uni malomat qilmasin. Yana qaytarsa, uni qamchilasin va malomat qilmasin. Yana qaytarsa, uni qamchilasin va malomat qilmasin. Toʻrtinchisida yana qaytarsa, uni junli arqonga boʻlsa ham sotib yuborsin», dedilar. Ramodiy, Ali ibn Harb, Abbos ibn Muhammad va Abdulmalik al-Maymuniy buni Muhammad ibn Ubayddan, u Ubaydullohdan, u Saʼiddan, u Abu Hurayradan, u Nabiy ﷺdan shunga oʻxshash rivoyat qildilar va «otasidan» demadilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ: «Бирортангизнинг чўриси зино қилса, уни қамчиласин ва уни маломат қилмасин. Яна қайтарса, уни қамчиласин ва маломат қилмасин. Яна қайтарса, уни қамчиласин ва маломат қилмасин. Тўртинчисида яна қайтарса, уни жунли арқонга бўлса ҳам сотиб юборсин», дедилар. Рамодий, Али ибн Ҳарб, Аббос ибн Муҳаммад ва Абдулмалик ал-Маймуний буни Муҳаммад ибн Убайддан, у Убайдуллоҳдан, у Саъиддан, у Абу Ҳурайрадан, у Набий ﷺдан шунга ўхшаш ривоят қилдилар ва «отасидан» демадилар.

0 2901 2902 0 نَا أَبُو بَكْرٍ النَّيْسَابُورِيُّ ، نَا يُونُسُ بْنُ عَبْدِ الأَعْلَى , أنا ابْنُ وَهْبٍ , أَخْبَرَنِي عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ عُمَرَ , وَأُسَامَةُ بْنُ زَيْدٍ , وَاللَّيْثُ بْنُ سَعْدٍ , وَابْنُ سَمْعَانَ , عَنْ سَعِيدٍ الْمَقْبُرِيِّ , عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ , عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " إِذَا زَنَتْ أَمَةُ أَحَدِكُمْ فَتَبَيَّنَ زِنَاهَا فَلْيَجْلِدْهَا الْحَدَّ وَلا يُثَرِّبْ عَلَيْهَا , حَتَّى قَالَ ذَلِكَ ثَلاثَ مَرَّاتٍ , ثُمَّ قَالَ فِي الثَّالِثَةِ أَوِ الرَّابِعَةِ : ثُمَّ لِيَبِعْهَا وَلَوْ بِضَفِيرٍ مِنْ شَعَرٍ ، وَالضَّفِيرُ هُوَ الْحَبْلُ "

Abu Hurayradan, u Nabiy ﷺdan rivoyat qiladi: «Birortangizning choʻrisi zino qilsa va uning zinosi aniq boʻlsa, unga had (qamchisi)ni ursin va uni taʼna qilmasin» — buni uch marta aytdilar. Soʻng uchinchisida yoki toʻrtinchisida: «Soʻng uni junli arqonga boʻlsa ham sotib yuborsin», dedilar. Zafir esa arqondir.Абу Ҳурайрадан, у Набий ﷺдан ривоят қилади: «Бирортангизнинг чўриси зино қилса ва унинг зиноси аниқ бўлса, унга ҳад (қамчиси)ни урсин ва уни таъна қилмасин» — буни уч марта айтдилар. Сўнг учинчисида ёки тўртинчисида: «Сўнг уни жунли арқонга бўлса ҳам сотиб юборсин», дедилар. Зафир эса арқондир.

نَا أَبُو بَكْرٍ ، نَا يُونُسُ , نَا ابْنُ وَهْبٍ , أنا أُسَامَةُ بْنُ زَيْدٍ , عَنْ مَكْحُولٍ , عَنْ عِرَاكِ بْنِ مَالِكٍ , عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ , عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بِذَلِكَ ، إِلا أَنَّهُ قَالَ : " وَلَوْ بِنَقِيضٍ مِنْ شَعَرٍ "

Abu Hurayradan, u Nabiy ﷺdan shu (hadisni) rivoyat qiladi; faqat u: «Junli arqonga boʻlsa ham», degan.Абу Ҳурайрадан, у Набий ﷺдан шу (ҳадисни) ривоят қилади; фақат у: «Жунли арқонга бўлса ҳам», деган.

نَا أَبُو صَالِحٍ عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ سَعِيدِ بْنِ هَارُونَ ، أنا مُحَمَّدُ بْنُ الْحَجَّاجِ بْنِ نَذِيرٍ أَبُو الْفَضْلِ , نَا عَبْدُ الرَّحِيمِ بْنُ سُلَيْمَانَ , عَنْ عُثْمَانَ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ الزُّهْرِيِّ , عَنْ عَمْرِو بْنِ شُعَيْبٍ , عَنْ أَبِيهِ , عَنْ جَدِّهِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو , قَالَ : قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " أَرْبَعَةٌ لَيْسَ بَيْنَهُمْ لِعَانٌ , لَيْسَ بَيْنَ الْحُرِّ وَالأَمَةِ لِعَانٌ , وَلَيْسَ بَيْنَ الْحُرَّةِ وَالْعَبْدِ لِعَانٌ , وَلَيْسَ بَيْنَ الْمُسْلِمِ وَالْيَهُودِيَّةِ لِعَانٌ , وَلَيْسَ بَيْنَ الْمُسْلِمِ وَالنَّصْرَانِيَّةِ لِعَانٌ " ، عُثْمَانُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ هُوَ الْوَقَّاصِيُّ ، مَتْرُوكُ الْحَدِيثِ

Abdulloh ibn Amr (roziyallohu anhumo) aytdi: Rasululloh ﷺ shunday dedilar: «Toʻrt (toifa) borki, ular orasida liʼon yoʻq: ozod kishi bilan choʻri orasida liʼon yoʻq; ozod ayol bilan qul orasida liʼon yoʻq; musulmon bilan yahudiy ayol orasida liʼon yoʻq; musulmon bilan nasroniy ayol orasida liʼon yoʻq». Usmon ibn Abdurrahmon — u al-Vaqqosiydir, hadisi matrukdir.Абдуллоҳ ибн Амр (розияллоҳу анҳумо) айтди: Расулуллоҳ ﷺ шундай дедилар: «Тўрт (тоифа) борки, улар орасида лиъон йўқ: озод киши билан чўри орасида лиъон йўқ; озод аёл билан қул орасида лиъон йўқ; мусулмон билан яҳудий аёл орасида лиъон йўқ; мусулмон билан насроний аёл орасида лиъон йўқ». Усмон ибн Абдурраҳмон — у ал-Ваққосийдир, ҳадиси матрукдир.

نَا أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ يَزِيدَ الزَّعْفَرَانِيُّ , نَا عَلِيُّ بْنُ سَعِيدِ بْنِ قُتَيْبَةَ الرَّمْلِيُّ , نَا ضَمْرَةُ بْنُ رَبِيعَةَ , عَنِ ابْنِ عَطَاءٍ , عَنْ أَبِيهِ , عَنْ عَمْرِو بْنِ شُعَيْبٍ , عَنْ أَبِيهِ , عَنْ جَدِّهِ أَنّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ , قَالَ : " أَرْبَعٌ مِنَ النِّسَاءِ لا مُلاعَنَةَ بَيْنَهُمُ : النَّصْرَانِيَّةُ تَحْتَ الْمُسْلِمِ , وَالْيَهُودِيَّةُ تَحْتَ الْمُسْلِمِ , وَالْمَمْلُوكَةُ تَحْتَ الْحُرِّ , وَالْحُرَّةُ تَحْتَ الْمَمْلُوكِ " ، وَهَذَا عُثْمَانُ بْنُ عَطَاءٍ الْخُرَاسَانِيُّ ، وَهُوَ ضَعِيفُ الْحَدِيثِ جِدًّا , وَتَابَعَهُ يَزِيدُ بْنُ زُرَيْعٍ , عَنْ عَطَاءٍ ، وَهُوَ ضَعِيفٌ أَيْضًا , وَرُوِيَ عَنِ الأَوْزَاعِيِّ , وَابْنِ جُرَيْجٍ وَهُمَا إِمَامَانِ , عَنْ عَمْرِو بْنِ شُعَيْبٍ ، عَنْ أَبِيهِ , عَنْ جَدِّهِ , قَوْلَهُ , وَلَمْ يَرْفَعَاهُ إِلَى النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ

Amr ibn Shuaybdan, u otasidan, u bobosidan rivoyat qiladiki, Rasululloh ﷺ: «Ayollardan toʻrt (toifa) borki, ular bilan liʼon boʻlmaydi: musulmon nikohidagi nasroniy ayol, musulmon nikohidagi yahudiy ayol, ozod kishi nikohidagi choʻri va qul nikohidagi ozod ayol», dedilar. Bu — Usmon ibn Ato al-Xurosoniydir, u hadisda juda zaifdir. Unga Yazid ibn Zurayʼ Atodan (rivoyat qilishda) mutobaʼat qildi, u ham zaifdir. Avzoiy va Ibn Jurayj — ikkalasi imomdirlar — Amr ibn Shuaybdan, u otasidan, u bobosidan uning oʻz soʻzi sifatida rivoyat qilganlar va uni Nabiy ﷺga marfuʼ qilmaganlar.Амр ибн Шуайбдан, у отасидан, у бобосидан ривоят қиладики, Расулуллоҳ ﷺ: «Аёллардан тўрт (тоифа) борки, улар билан лиъон бўлмайди: мусулмон никоҳидаги насроний аёл, мусулмон никоҳидаги яҳудий аёл, озод киши никоҳидаги чўри ва қул никоҳидаги озод аёл», дедилар. Бу — Усмон ибн Ато ал-Хуросонийдир, у ҳадисда жуда заифдир. Унга Язид ибн Зурайъ Атодан (ривоят қилишда) мутобаъат қилди, у ҳам заифдир. Авзоий ва Ибн Журайж — иккаласи имомдирлар — Амр ибн Шуайбдан, у отасидан, у бобосидан унинг ўз сўзи сифатида ривоят қилганлар ва уни Набий ﷺга марфуъ қилмаганлар.

نَا مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بْنِ مُحَمَّدٍ الْمُقْرِئُ , نَا أَحْمَدُ بْنُ الْعَبَّاسِ الطَّبَرِيُّ , ثنا إِسْمَاعِيلُ بْنُ سَعِيدٍ الْكِسَائِيُّ , نَا عُمَرُ بْنُ هَارُونَ , عَنِ ابْنِ جُرَيْجٍ , وَالأَوْزَاعِيِّ , عَنْ عَمْرِو بْنِ شُعَيْبٍ , عَنْ أَبِيهِ , عَنْ جَدِّهِ , قَالَ : " أَرْبَعٌ لَيْسَ بَيْنَهُنَّ وَبَيْنَ أَزْوَاجِهِنَّ لِعَانٌ : الْيَهُودِيَّةُ تَحْتَ الْمُسْلِمِ , وَالنَّصْرَانِيَّةُ تَحْتَ الْمُسْلِمِ , وَالْحُرَّةُ تَحْتَ الْعَبْدِ , وَالأَمَةُ تَحْتَ الْحُرِّ " ، نَا الرَّهَاوِيُّ الْحَسَنُ بْنُ أَحْمَدَ بْنِ سَعِيدٍ نَا مُحَمَّدُ بْنُ أَبِي فَرْوَةَ , نَا أَبِي , نَا عَمَّارُ بْنُ مَطَرٍ , نَا حَمَّادُ بْنُ عَمْرٍو , عَنْ زَيْدِ بْنِ رُفَيْعٍ , عَنْ عَمْرِو بْنِ شُعَيْبٍ , عَنْ أَبِيهِ , عَنْ جَدِّهِ , أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بَعَثَ عَتَّابَ بْنَ أَسَدٍ ، ثُمَّ ذَكَرَ نَحْوَهُ . حَمَّادُ بْنُ عَمْرٍو , وَعَمَّارُ بْنُ مَطَرٍ , وَزَيْدُ بْنُ رُفَيْعٍ ضُعَفَاءُ

Amr ibn Shuaybdan, u otasidan, u bobosidan rivoyat qilinadi, u dedi: Toʻrt (ayol) borki, ular bilan erlari orasida liʼon yoʻq: musulmon nikohidagi yahudiy ayol, musulmon nikohidagi nasroniy ayol, qul nikohidagi ozod ayol va ozod kishi nikohidagi choʻri. Yana Amr ibn Shuaybdan, u otasidan, u bobosidan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ Attob ibn Asadni yubordilar, soʻng shunga oʻxshashini zikr qildi. Hammod ibn Amr, Ammor ibn Matar va Zayd ibn Rufayʼ — zaiflardir.Амр ибн Шуайбдан, у отасидан, у бобосидан ривоят қилинади, у деди: Тўрт (аёл) борки, улар билан эрлари орасида лиъон йўқ: мусулмон никоҳидаги яҳудий аёл, мусулмон никоҳидаги насроний аёл, қул никоҳидаги озод аёл ва озод киши никоҳидаги чўри. Яна Амр ибн Шуайбдан, у отасидан, у бобосидан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ Аттоб ибн Асадни юбордилар, сўнг шунга ўхшашини зикр қилди. Ҳаммод ибн Амр, Аммор ибн Матар ва Зайд ибн Руфайъ — заифлардир.

نَا أَبُو مُحَمَّدِ بْنُ صَاعِدٍ ، نَا سَعْدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ الْحَكَمِ , نَا قُدَامَةُ بْنُ مُحَمَّدٍ , نَا مَخْرَمَةُ بْنُ بُكَيْرٍ , عَنْ أَبِيهِ , قَالَ سَمِعْتُ مُحَمَّدَ بْنَ مُسْلِمِ بْنِ شِهَابٍ , يَزْعُمُ أَنَّ قَبِيصَةَ بْنَ ذُؤَيْبٍ , كَانَ يُحَدِّثُ عَنْ عُمَرَ بْنِ الْخَطَّابِ , أَنَّهُ جَلَدَ رَجُلا مِائَةَ جَلْدَةٍ وَقَعَ عَلَى وَلِيدَةٍ لَهُ , وَلَمْ يُطَلِّقْهَا الْعَبْدُ , كَانَتْ تَحْتَ الْعَبْدِ , وَقَضَى عُمَرُ بْنُ الْخَطَّابِ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ ، فِي رَجُلٍ أَنْكَرَ وَلَدًا مِنَ امْرَأَةٍ وَهُوَ فِي بَطْنِهَا , ثُمَّ اعْتَرَفَ بِهِ وَهُوَ فِي بَطْنِهَا , حَتَّى إِذَا وُلِدَ أَنْكَرَهُ , فَأَمَرَ بِهِ عُمَرُ فَجُلِدَ ثَمَانِينَ جَلْدَةً لِفِرْيَتِهِ عَلَيْهَا , ثُمَّ أَلْحَقَ بِهِ وَلَدَهَا "

Bukayr aytdi: Muhammad ibn Muslim ibn Shihobdan eshitdim, u Qabisa ibn Zuʼayb Umar ibn Xattobdan hadis aytar edi, deb daʼvo qilardi: Umar bir kishiga oʻzining choʻrisi bilan qoʻshilgani uchun yuz darra urdi; u (choʻri) bir qulning nikohida edi va qul uni taloq qilmagan edi. Yana Umar ibn Xattob (roziyallohu anhu) bir kishi haqida hukm qildi: u ayolning qornidagi bolani inkor qilgan, soʻng u qorindaligida uni oʻziniki deb tan olgan, bola tugʻilgach yana inkor qilgan edi. Umar buyurdi va unga ayolga qilgan boʻhtoni uchun sakson darra urildi, soʻng uning bolasining nasabini unga qoʻshib berdi.Букайр айтди: Муҳаммад ибн Муслим ибн Шиҳобдан эшитдим, у Қабиса ибн Зуъайб Умар ибн Хаттобдан ҳадис айтар эди, деб даъво қиларди: Умар бир кишига ўзининг чўриси билан қўшилгани учун юз дарра урди; у (чўри) бир қулнинг никоҳида эди ва қул уни талоқ қилмаган эди. Яна Умар ибн Хаттоб (розияллоҳу анҳу) бир киши ҳақида ҳукм қилди: у аёлнинг қорнидаги болани инкор қилган, сўнг у қориндалигида уни ўзиники деб тан олган, бола туғилгач яна инкор қилган эди. Умар буюрди ва унга аёлга қилган бўҳтони учун саксон дарра урилди, сўнг унинг боласининг насабини унга қўшиб берди.

نَا مُحَمَّدُ بْنُ هَارُونَ أَبُو حَامِدٍ ، نَا إِسْحَاقُ بْنُ أَبِي إِسْرَائِيلَ , نَا شَرِيكُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ , عَنْ أَبِي حُصَيْنٍ , عَنْ عُمَيْرِ بْنِ سَعِيدٍ , قَالَ : قَالَ عَلِيُّ بْنُ أَبِي طَالِبٍ : " لا أَجِدُ أَحَدًا يُصِيبُ حَدًّا فَأُقِيمُهُ عَلَيْهِ فَيَمُوتُ فَأَرَى أَنِّي أَدِيهِ ، إِلا صَاحِبَ الْخَمْرِ , فَإِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لَمْ يُسِنَّ فِيهِ شَيْئًا "

Ali ibn Abu Tolib dedi: Men had (jinoyati) qilgan biror kishiga had (jazosi)ni oʻtkazsam-u, u oʻlib qolsa, diyatini toʻlashim kerak deb bilmayman — xamr sohibidan boshqa. Chunki Rasululloh ﷺ u haqda biror narsani sunnat qilib belgilamaganlar.Али ибн Абу Толиб деди: Мен ҳад (жинояти) қилган бирор кишига ҳад (жазоси)ни ўтказсам-у, у ўлиб қолса, диятини тўлашим керак деб билмайман — хамр соҳибидан бошқа. Чунки Расулуллоҳ ﷺ у ҳақда бирор нарсани суннат қилиб белгиламаганлар.

نَا أَبُو الْحَسَنِ عَلِيُّ بْنُ مُحَمَّدٍ الْمِصْرِيُّ , نَا يَحْيَى بْنُ أَيُّوبَ الْعَلافُ , حَدَّثَنِي سَعِيدُ بْنُ عُفَيْرٍ , حَدَّثَنِي يَحْيَى بْنُ فُلَيْحِ بْنِ سُلَيْمَانَ , حَدَّثَنِي ثَوْرُ بْنُ زَيْدٍ , عَنْ عِكْرِمَةَ , عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ ، " أَنَّ الشُّرَّابَ كَانُوا يُضْرَبُونَ فِي عَهْدِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بِالأَيْدِي وَالنِّعَالِ وَبِالْعُصِيِّ , ثُمَّ تُوُفِّيَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، فَكَانَ فِي خِلافَةِ أَبِي بَكْرٍ أَكْثَرُ مِنْهُمْ فِي عَهْدِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ , فَكَانَ أَبُو بَكْرٍ يَجْلِدُهُمْ أَرْبَعِينَ حَتَّى تُوُفِّيَ , فَكَانَ عُمَرُ مِنْ بَعْدِهِ فَجَلَدَهُمْ أَرْبَعِينَ كَذَلِكَ , حَتَّى أُتِيَ بِرَجُلٍ مِنَ الْمُهَاجِرِينَ الأَوَّلِينَ وَقَدْ شَرِبَ , فَأَمَرَ بِهِ أَنْ يُجْلَدَ , فَقَالَ : لِمَ تَجْلِدُنِي ؟ بَيْنِي وَبَيْنَكَ كِتَابُ اللَّهِ , فَقَالَ عُمَرُ : وَأَيُّ كِتَابِ اللَّهِ تَجِدُ أَنْ لا أَجْلِدَكَ , فَقَالَ لَهُ : إِنَّ اللَّهَ عَزَّ وَجَلَّ يَقُولُ فِي كِتَابِهِ : ‏ لَيْسَ عَلَى الَّذِينَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ جُنَاحٌ فِيمَا طَعِمُوا , فَأَنَا مِنَ الَّذِينَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ ، ‏ ثُمَّ اتَّقَوْا وَآمَنُوا ثُمَّ اتَّقَوْا وَأَحْسَنُوا , ‏ وَاللَّهُ يُحِبُّ الْمُحْسِنِينَ , شَهِدْتُ مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بَدْرًا , وَأُحُدًا , وَالْخَنْدَقَ , وَالْمَشَاهِدَ , فَقَالَ عُمَرُ : أَلا تَرُدُّونَ عَلَيْهِ مَا يَقُولُ ؟ فَقَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ : " إِنَّ هَؤُلاءِ الآيَاتِ أنزلت عُذْرًا لِلْمَاضِينَ وَحَجَّةً عَلَى الْمُنَافِقِينَ ، لأَنَّ اللَّهَ عَزَّ وَجَلَّ يَقُولُ : ‏ يَأَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا إِنَّمَا الْخَمْرُ وَالْمَيْسِرُ الآيَةَ , ثُمَّ قَرَأَ حَتَّى أَنْفَذَ الآيَةَ الأُخْرَى , فَإِنْ كَانَ مِنَ : ‏ الَّذِينَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ الآيَةَ , فَإِنَّ اللَّهَ قَدْ نَهَاهُ أَنْ يَشْرَبَ الْخَمْرَ , فَقَالَ عُمَرُ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ : صَدَقْتَ , مَاذَا تَرَوْنَ ؟ قَالَ عَلِيُّ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ : إِنَّهُ إِذَا شَرِبَ سَكِرَ , وَإِذَا سَكِرَ هَذِيَ , وَإِذَا هَذِيَ افْتَرَى , وَعَلَى الْمُفْتَرِي ثَمَانُونَ جَلْدَةً , فَأَمَرَ بِهِ عُمَرُ فَجُلِدَ ثَمَانِينَ

Ibn Abbosdan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ zamonlarida ichkilik ichuvchilar qoʻllar, poyabzallar va tayoqlar bilan urilar edi. Soʻng Rasululloh ﷺ vafot etdilar. Abu Bakrning xalifaligida ular Rasululloh ﷺ zamonlaridagidan koʻpaydi va Abu Bakr vafotigacha ularga qirq (darra)dan urdi. Undan keyin Umar boʻldi va u ham ularga xuddi shunday qirq (darra)dan urdi. Nihoyat uning oldiga muhojirlarning avvalgilaridan boʻlgan, ichkilik ichgan bir kishi keltirildi va u unga darra urishga buyurdi. U: «Nega meni urasan? Sen bilan mening oramizda Allohning Kitobi (hakam boʻlsin)», dedi. Umar: «Allohning Kitobining qaysi joyida meni seni urmasligimga (buyurilganini) topasan?» dedi. U unga: «Alloh azza va jalla oʻz Kitobida: iymon keltirgan va yaxshi amallar qilganlarga tanovul qilgan narsalarida gunoh yoʻq, deydi. Men esa iymon keltirib, yaxshi amallar qilganlardanman; soʻng taqvo qilib, iymon keltirdim, soʻng taqvo qilib, yaxshilik qildim; Alloh esa yaxshilik qiluvchilarni sevadi. Men Rasululloh ﷺ bilan birga Badrda, Uhudda, Xandaqda va (boshqa) jangchilarda hozir boʻlganman», dedi. Umar: «Uning aytayotganiga javob qaytarmaysizlarmi?» dedi. Ibn Abbos: «Bu oyatlar oʻtganlar uchun uzr, munofiqlarga esa hujjat qilib nozil qilingan. Chunki Alloh azza va jalla: ey iymon keltirganlar, albatta xamr va qimor... — deydi», dedi va oyatni oxirigacha oʻqidi. Soʻng: «Agar u iymon keltirib, yaxshi amallar qilganlardan boʻlsa, Alloh unga xamr ichishni man qilgan-ku», dedi. Umar (roziyallohu anhu): «Rost aytding. Endi qanday deb bilasizlar?» dedi. Ali (roziyallohu anhu): «U ichsa mast boʻladi, mast boʻlsa alahsiraydi, alahsirasa boʻhton qiladi; boʻhtonchiga esa sakson darra (bor)», dedi. Shunda Umar buyurdi va unga sakson (darra) urildi.Ибн Аббосдан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ замонларида ичкилик ичувчилар қўллар, поябзаллар ва таёқлар билан урилар эди. Сўнг Расулуллоҳ ﷺ вафот этдилар. Абу Бакрнинг халифалигида улар Расулуллоҳ ﷺ замонларидагидан кўпайди ва Абу Бакр вафотигача уларга қирқ (дарра)дан урди. Ундан кейин Умар бўлди ва у ҳам уларга худди шундай қирқ (дарра)дан урди. Ниҳоят унинг олдига муҳожирларнинг аввалгиларидан бўлган, ичкилик ичган бир киши келтирилди ва у унга дарра уришга буюрди. У: «Нега мени урасан? Сен билан менинг орамизда Аллоҳнинг Китоби (ҳакам бўлсин)», деди. Умар: «Аллоҳнинг Китобининг қайси жойида мени сени урмаслигимга (буюрилганини) топасан?» деди. У унга: «Аллоҳ азза ва жалла ўз Китобида: иймон келтирган ва яхши амаллар қилганларга тановул қилган нарсаларида гуноҳ йўқ, дейди. Мен эса иймон келтириб, яхши амаллар қилганларданман; сўнг тақво қилиб, иймон келтирдим, сўнг тақво қилиб, яхшилик қилдим; Аллоҳ эса яхшилик қилувчиларни севади. Мен Расулуллоҳ ﷺ билан бирга Бадрда, Уҳудда, Хандақда ва (бошқа) жангчиларда ҳозир бўлганман», деди. Умар: «Унинг айтаётганига жавоб қайтармайсизларми?» деди. Ибн Аббос: «Бу оятлар ўтганлар учун узр, мунофиқларга эса ҳужжат қилиб нозил қилинган. Чунки Аллоҳ азза ва жалла: эй иймон келтирганлар, албатта хамр ва қимор... — дейди», деди ва оятни охиригача ўқиди. Сўнг: «Агар у иймон келтириб, яхши амаллар қилганлардан бўлса, Аллоҳ унга хамр ичишни ман қилган-ку», деди. Умар (розияллоҳу анҳу): «Рост айтдинг. Энди қандай деб биласизлар?» деди. Али (розияллоҳу анҳу): «У ичса маст бўлади, маст бўлса алаҳсирайди, алаҳсираса бўҳтон қилади; бўҳтончига эса саксон дарра (бор)», деди. Шунда Умар буюрди ва унга саксон (дарра) урилди.

نَا أَبُو بَكْرٍ النَّيْسَابُورِيُّ ، نَا مُحَمَّدُ بْنُ عُزَيْزٍ , حَدَّثَنِي سَلامَةُ , عَنْ عَقِيلٍ , قَالَ : قَالَ ابْنُ شِهَابٍ ، أَخْبَرَنِي السَّائِبُ بْنُ يَزِيدَ , أَنَّهُ حَضَرَ عُمَرَ بْنَ الْخَطَّابِ ، " يَضْرِبُ رَجُلا وَجَدَ مِنْهُ رِيحَ الْخَمْرِ "

Ibn Shihob dedi: Menga Soib ibn Yazid xabar berdiki, u Umar ibn Xattobning oʻzidan aroq hidi kelgan bir kishini urganida hozir boʻlgan.Ибн Шиҳоб деди: Менга Соиб ибн Язид хабар бердики, у Умар ибн Хаттобнинг ўзидан ароқ ҳиди келган бир кишини урганида ҳозир бўлган.

نَا أَبُو بَكْرٍ ، نَا يُونُسُ , نَا ابْنُ وَهْبٍ , أَخْبَرَنِي يُونُسُ بْنُ يَزِيدَ , وَابْنُ أَبِي ذِئْبٍ , عَنِ ابْنِ شِهَابٍ , عَنِ السَّائِبِ بْنِ يَزِيدَ , عَنْ عُمَرَ بْنِ الْخَطَّابِ , " أَنَّهُ جَلَدَ رَجُلا وَجَدَ مِنْهُ رِيحَ الْخَمْرِ الْحَدَّ تَامًّا "

Soib ibn Yaziddan, u Umar ibn Xattobdan rivoyat qiladiki, u oʻzidan aroq hidi kelgan bir kishiga toʻliq had (jazosini) urdi.Соиб ибн Язиддан, у Умар ибн Хаттобдан ривоят қиладики, у ўзидан ароқ ҳиди келган бир кишига тўлиқ ҳад (жазосини) урди.

نَا الْحُسَيْنُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ ، نَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ جَرِيرِ بْنِ جَبَلَةَ , نَا مُحَمَّدُ بْنُ أَبِي بَكْرٍ , نَا حَمَّادُ بْنُ عَبْدِ الْوَاحِدِ ابْنُ أَخِي حَزْمٍ , نَا عُمَرُ بْنُ عَامِرٍ , عَنْ قَتَادَةَ , عَنْ أَنَسٍ , " أَنْ يَهُودِيًّا مَرَّ بِجَارِيَةٍ عَلَيْهَا حُلِيٌّ لَهَا , فَأَخَذَ عَلَيْهَا وَأَلْقَاهَا فِي بِئْرٍ , فَأُخْرِجَتْ وَبِهَا رَمَقٌ , فَقِيلَ : مَنْ قَتَلَكِ ؟ ، قَالَتْ : فُلانٌ الْيَهُودِيُّ , فَانْطُلِقَ بِهِ إِلَى النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، فَاعْتَرَفَ , فَأَمَرَ بِهِ فَقُتِلَ

Anasdan rivoyat qilinadiki, bir yahudiy taqinchoqlari boʻlgan bir qizning yonidan oʻtib, (taqinchoqlarni) undan tortib oldi va uni quduqqa tashladi. U chiqarilganda, unda hali joni bor edi. «Seni kim oʻldirdi?» deb soʻralganda, u: «Falonchi yahudiy», dedi. U (yahudiy) Nabiy ﷺning huzurlariga olib borildi va iqror boʻldi. Shunda u zot buyurdilar va u oʻldirildi.Анасдан ривоят қилинадики, бир яҳудий тақинчоқлари бўлган бир қизнинг ёнидан ўтиб, (тақинчоқларни) ундан тортиб олди ва уни қудуққа ташлади. У чиқарилганда, унда ҳали жони бор эди. «Сени ким ўлдирди?» деб сўралганда, у: «Фалончи яҳудий», деди. У (яҳудий) Набий ﷺнинг ҳузурларига олиб борилди ва иқрор бўлди. Шунда у зот буюрдилар ва у ўлдирилди.

نَا عُمَرُ بْنُ أَحْمَدَ بْنِ عَلِيٍّ الْجَوْهَرِيُّ , نَا سَعِيدُ بْنُ مَسْعُودٍ أَبُو عُثْمَانَ , نَا النَّضْرُ بْنُ شُمَيْلٍ , نَا شُعْبَةُ , عَنْ هِشَامِ بْنِ زَيْدٍ , عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ , أَنَّ يَهُودِيًّا قَتَلَ جَارِيَةً عَلَى أَوْضَاحٍ لَهَا , فَقَتَلَهَا بِحَجَرٍ ، فَجِيءَ بِهَا إِلَى النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَبِهَا رَمَقٌ , فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " أَقَتَلَكِ فُلانٌ ؟ ، فَأَشَارَتْ بِرَأْسِهَا , أَيْ لا , ثُمَّ قَالَ لَهَا : أَقَتَلَكِ فُلانٌ ؟ ، فَأَشَارَتْ بِرَأْسِهَا أَيْ لا , ثُمَّ قَالَ لَهَا الثَّالِثَةَ ، فَقَالَتْ بِرَأْسِهَا أَيْ نَعَمْ , فَقَتَلَهُ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بَيْنَ حَجَرَيْنِ " ، حَدَّثَنَا الْحُسَيْنُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ ، نَا يَعْقُوبُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ الدَّوْرَقِيُّ , أنا يَزِيدُ , نَا هَمَّامُ بْنُ يَحْيَى , عَنْ قَتَادَةَ , عَنْ أَنَسٍ , عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مِثْلَهُ , إِلا أَنَّ قَتَادَةَ قَالَ فِي حَدِيثِهِ : " وَاعْتَرَفَ الْيَهُودِيُّ "

Anas ibn Molikdan rivoyat qilinadiki, bir yahudiy bir choʻrini undagi kumush taqinchoqlari uchun tosh bilan urib oʻldirdi. U (choʻri) Nabiy ﷺ huzurlariga olib kelindi, unda hali joni bor edi. Rasululloh ﷺ unga: «Seni falonchi oʻldirdimi?» dedilar. U boshi bilan yoʻq deb ishora qildi. Soʻng u zot unga (yana): «Seni falonchi oʻldirdimi?» dedilar, u yana boshi bilan yoʻq deb ishora qildi. Soʻng u zot unga uchinchi marta (aytdilar), u boshi bilan ha deb ishora qildi. Shunda Rasululloh ﷺ uni ikki tosh orasida (ezib) oʻldirdilar. Buni Qatoda ham Anasdan, u Nabiy ﷺdan shunday rivoyat qilgan; faqat Qatoda oʻz hadisida: «Yahudiy iqror boʻldi», degan.Анас ибн Моликдан ривоят қилинадики, бир яҳудий бир чўрини ундаги кумуш тақинчоқлари учун тош билан уриб ўлдирди. У (чўри) Набий ﷺ ҳузурларига олиб келинди, унда ҳали жони бор эди. Расулуллоҳ ﷺ унга: «Сени фалончи ўлдирдими?» дедилар. У боши билан йўқ деб ишора қилди. Сўнг у зот унга (яна): «Сени фалончи ўлдирдими?» дедилар, у яна боши билан йўқ деб ишора қилди. Сўнг у зот унга учинчи марта (айтдилар), у боши билан ҳа деб ишора қилди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ уни икки тош орасида (эзиб) ўлдирдилар. Буни Қатода ҳам Анасдан, у Набий ﷺдан шундай ривоят қилган; фақат Қатода ўз ҳадисида: «Яҳудий иқрор бўлди», деган.

نَا الْحُسَيْنُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ الْمَحَامِلِيُّ , نَا أَحْمَدُ بْنُ الْمِقْدَامِ , نَا مُحَمَّدُ بْنُ بَكْرٍ , عَنِ ابْنِ جُرَيْجٍ , عَنْ مَعْمَرٍ , عَنْ أَيُّوبَ , عَنْ أَبِي قِلابَةَ , عَنْ أَنَسٍ , " أَنَّ رَجُلا مِنَ الْيَهُودِ قَتَلَ جَارِيَةً مِنَ الأَنْصَارِ عَلَى تَمَائِمَ لَهَا , وَرَمَى بِهَا فِي قَلِيبٍ فَرَضَخَ رَأْسَهَا بِالْحِجَارَةِ , فَأَمَرَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَنْ يُرْجَمَ حَتَّى يَمُوتَ , فَرُجِمَ "

Anasdan rivoyat qilinadiki, yahudiylardan bir kishi ansorlardan boʻlgan bir qizni taqinchoqlari uchun oʻldirdi: uni bir quduqqa tashlab, boshini toshlar bilan ezib yubordi. Shunda Nabiy ﷺ uni oʻlguncha toshboʻron qilishga buyurdilar va u toshboʻron qilindi.Анасдан ривоят қилинадики, яҳудийлардан бир киши ансорлардан бўлган бир қизни тақинчоқлари учун ўлдирди: уни бир қудуққа ташлаб, бошини тошлар билан эзиб юборди. Шунда Набий ﷺ уни ўлгунча тошбўрон қилишга буюрдилар ва у тошбўрон қилинди.

نَا ابْنُ صَاعِدٍ , نَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ الْحَكَمِ , أنا ابْنُ وَهْبٍ , قَالَ سَمِعْتُ ابْنَ جُرَيْجٍ , يُحَدِّثُ عَنْ أَبِي الزُّبَيْرِ , عَنْ جَابِرٍ ، " أَنَّ رَجُلا زَنَى , فَأَمَرَ بِهِ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَجُلِدَ الْحَدَّ , ثُمَّ أَخْبَرَ أَنَّهُ قَدْ كَانَ أُحْصِنَ , فَأَمَرَ بِهِ فَرُجِمَ "

Jobirdan rivoyat qilinadiki, bir kishi zino qildi. Shunda Nabiy ﷺ u haqida buyurdilar va unga had (qamchisi) urildi. Soʻngra u zotga uning muhsan (uylangan) ekani xabar qilindi, shunda u zot buyurdilar va u toshboʻron qilindi.Жобирдан ривоят қилинадики, бир киши зино қилди. Шунда Набий ﷺ у ҳақида буюрдилар ва унга ҳад (қамчиси) урилди. Сўнгра у зотга унинг муҳсан (уйланган) экани хабар қилинди, шунда у зот буюрдилар ва у тошбўрон қилинди.

نَا عَلِيُّ بْنُ مُحَمَّدٍ الْمِصْرِيُّ , نَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ سَعِيدِ بْنِ كَثِيرِ بْنِ عُفَيْرٍ , نَا أَبُو صَالِحٍ ، نَا اللَّيْثُ . ح وَحَدَّثَنَا أَبُو عَبْدِ اللَّهِ مُحَمَّدُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ الْفَارِسِيُّ , نَا يَحْيَى بْنُ عُثْمَانَ بْنِ صَالِحٍ , نَا أَبُو صَالِحٍ ، نَا اللَّيْثُ , حَدَّثَنِي عَبْدُ اللَّهِ بْنُ وَهْبٍ , عَنِ ابْنِ جُرَيْجٍ , عَنْ أَبِي الزُّبَيْرِ , عَنْ جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ ، " أَنَّ رَجُلا زَنَى بِامْرَأَةٍ , فَأَمَرَ بِهِ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَجُلِدَ الْحَدَّ , ثُمَّ أَخْبَرَ أَنَّهُ أُحْصِنَ , فَأَمَرَ بِهِ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَرُجِمَ "

Jobir ibn Abdullohdan rivoyat qilinadiki, bir kishi bir ayol bilan zino qildi. Shunda Nabiy ﷺ u haqida buyurdilar va unga had (qamchisi) urildi. Soʻngra u zotga uning muhsan ekani xabar qilindi, shunda Nabiy ﷺ u haqida buyurdilar va u toshboʻron qilindi.Жобир ибн Абдуллоҳдан ривоят қилинадики, бир киши бир аёл билан зино қилди. Шунда Набий ﷺ у ҳақида буюрдилар ва унга ҳад (қамчиси) урилди. Сўнгра у зотга унинг муҳсан экани хабар қилинди, шунда Набий ﷺ у ҳақида буюрдилар ва у тошбўрон қилинди.

نَا أَبُو عَبْدِ اللَّهِ مُحَمَّدُ بْنُ مَخْلَدٍ ، نَا صَالِحُ بْنُ أَحْمَدَ بْنِ حَنْبَلٍ , نَا عَلِيُّ بْنُ الْمَدَنِيِّ , نَا هِشَامُ بْنُ يُوسُفَ , أَخْبَرَنِي الْقَاسِمُ بْنُ فَيَّاضِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ حَيْدَةَ , حَدَّثَنِي خَلادُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ , عَنْ سَعِيدِ بْنِ الْمُسَيِّبِ , أَنَّهُ سَمِعَ ابْنَ عَبَّاسٍ , يَقُولُ : " بَيْنَا رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَخْطُبُ النَّاسَ يَوْمَ الْجُمُعَةِ ، إِذْ أَتَاهُ رَجُلٌ مِنْ بَنِي لَيْثِ بْنِ بَكْرِ بْنِ عَبْدِ مَنَاةَ بْنِ كِنَانَةَ , فَتَخَطَّى النَّاسَ حَتَّى اقْتَرَبَ إِلَيْهِ , فَقَالَ : يَا رَسُولَ اللَّهِ ، أَقِمْ عَلَيَّ الْحَدَّ , قَالَ : فَقَالَ لَهُ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : اجْلِسْ ، فَانْتَهَرَهُ , فَجَلَسَ ، ثُمَّ قَامَ الثَّانِيَةَ , فَقَالَ : يَا رَسُولَ اللَّهِ ، أَقِمْ عَلَيَّ الْحَدَّ , فَقَالَ : اجْلِسْ , فَجَلَسَ ثُمَّ قَامَ الثَّالِثَةَ ، فَقَالَ : يَا رَسُولَ اللَّهِ ، أَقِمْ عَلَيَّ الْحَدَّ , قَالَ : وَمَا حَدُّكَ ؟ ، قَالَ : أَتَيْتُ امْرَأَةً حَرَامًا , فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لِرِجَالٍ مِنْ أَصْحَابِهِ , فَمِنْهُمْ عَلِيٌّ , وَعَبَّاسٌ , وَزَيْدُ بْنُ حَارِثَةَ , وَعُثْمَانُ بْنُ عَفَّانَ : انْطَلِقُوا بِهِ فَاجْلِدُوهُ , وَلَمْ يَكُنِ اللَّيْثِيُّ تَزَوَّجَ , فَقِيلَ : يَا رَسُولَ اللَّهِ ، أَلا تُجْلَدُ الَّتِي خَبَثَ بِهَا , فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : ائْتُونِي بِهِ مَجْلُودًا , فَلَمَّا أُتِيَ بِهِ ، قَالَ لَهُ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : مَنْ صَاحِبَتُكَ ؟ ، قَالَ : فُلانَةُ , لامْرَأَةٍ مِنْ بَنِي بَكْرٍ , فَأَرْسَلَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِلَيْهَا فَدَعَاهَا , فَسَأَلَهَا عَنْ ذَلِكَ , فَقَالَتْ : كَذَبَ وَاللَّهِ مَا أَعْرِفُهُ , وَإِنِّي مِمَّا قَالَ لَبَرِيَّةٌ , اللَّهُ عَلَى مَا أَقُولُ مِنَ الشَّاهِدِينَ , فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : مَنْ شُهَدَاؤُكِ عَلَى أَنَّكَ خَبَثْتَ بِهَا , فَإِنَّهَا تُنْكِرُ أَنْ تَكُونَ خَابَثْتَهَا , فَإِنْ كَانَ لَكَ شُهَدَاءُ جَلَدْتُهَا , وَإِلا جَلَدْتُكَ حَدَّ الْفِرْيَةِ , فَقَالَ : يَا رَسُولَ اللَّهِ ، مَا لِي شُهُودٌ , فَأَمَرَ بِهِ فَجُلِدَ حَدَّ الْفِرْيَةِ ثَمَانِينَ جَلْدَةً "

Saʼid ibn Musayyab Ibn Abbosning shunday deganini eshitdi: Rasululloh ﷺ juma kuni odamlarga xutba qilib turganlarida, Bani Lays ibn Bakr ibn Abdi Manot ibn Kinonadan bir kishi keldi va odamlarni yorib oʻtib, u zotga yaqinlashdi-da: «Ey Allohning Rasuli, menga had (jazosi)ni oʻtkazing», dedi. Rasululloh ﷺ unga: «Oʻtir», deb tanbeh berdilar, u ham oʻtirdi. Soʻng ikkinchi marta turdi va: «Ey Allohning Rasuli, menga hadni oʻtkazing», dedi. U zot: «Oʻtir», dedilar, u oʻtirdi. Soʻng uchinchi marta turdi va: «Ey Allohning Rasuli, menga hadni oʻtkazing», dedi. U zot: «Hadding nima?» dedilar. U: «Bir ayolga harom (yoʻl bilan) yaqinlik qildim», dedi. Shunda Rasululloh ﷺ sahobalaridan bir necha kishiga — ular orasida Ali, Abbos, Zayd ibn Horisa va Usmon ibn Affon bor edi — «Uni olib boringlar va qamchilanglar», dedilar. Laysiy uylanmagan edi. «Ey Allohning Rasuli, u bilan zino qilgan (ayol)ni qamchilamaysizmi?» deyildi. Rasululloh ﷺ: «Uni qamchilangan holda oldimga keltiringlar», dedilar. U keltirilganda, Nabiy ﷺ unga: «Sherigin kim edi?» dedilar. U: «Falonchi», deb Bani Bakrdan boʻlgan bir ayolni (aytdi). Rasululloh ﷺ unga odam yuborib, uni chaqirtirdilar va bu haqda soʻradilar. U: «Vallohi, yolgʻon aytibdi, men uni tanimayman ham; men u aytgan narsadan pokman; aytayotganimga Alloh guvohdir», dedi. Rasululloh ﷺ: «Sen u bilan zino qilganingga guvohlaring kimlar? U sen bilan zino qilganini inkor qilmoqda. Agar guvohlaring boʻlsa, uni qamchilayman; boʻlmasa, senga boʻhton hadini uraman», dedilar. U: «Ey Allohning Rasuli, mening guvohlarim yoʻq», dedi. Shunda u zot buyurdilar va unga boʻhton hadi — sakson darra urildi.Саъид ибн Мусайяб Ибн Аббоснинг шундай деганини эшитди: Расулуллоҳ ﷺ жума куни одамларга хутба қилиб турганларида, Бани Лайс ибн Бакр ибн Абди Манот ибн Кинонадан бир киши келди ва одамларни ёриб ўтиб, у зотга яқинлашди-да: «Эй Аллоҳнинг Расули, менга ҳад (жазоси)ни ўтказинг», деди. Расулуллоҳ ﷺ унга: «Ўтир», деб танбеҳ бердилар, у ҳам ўтирди. Сўнг иккинчи марта турди ва: «Эй Аллоҳнинг Расули, менга ҳадни ўтказинг», деди. У зот: «Ўтир», дедилар, у ўтирди. Сўнг учинчи марта турди ва: «Эй Аллоҳнинг Расули, менга ҳадни ўтказинг», деди. У зот: «Ҳаддинг нима?» дедилар. У: «Бир аёлга ҳаром (йўл билан) яқинлик қилдим», деди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ саҳобаларидан бир неча кишига — улар орасида Али, Аббос, Зайд ибн Ҳориса ва Усмон ибн Аффон бор эди — «Уни олиб боринглар ва қамчиланглар», дедилар. Лайсий уйланмаган эди. «Эй Аллоҳнинг Расули, у билан зино қилган (аёл)ни қамчиламайсизми?» дейилди. Расулуллоҳ ﷺ: «Уни қамчиланган ҳолда олдимга келтиринглар», дедилар. У келтирилганда, Набий ﷺ унга: «Шеригин ким эди?» дедилар. У: «Фалончи», деб Бани Бакрдан бўлган бир аёлни (айтди). Расулуллоҳ ﷺ унга одам юбориб, уни чақиртирдилар ва бу ҳақда сўрадилар. У: «Валлоҳи, ёлғон айтибди, мен уни танимайман ҳам; мен у айтган нарсадан покман; айтаётганимга Аллоҳ гувоҳдир», деди. Расулуллоҳ ﷺ: «Сен у билан зино қилганингга гувоҳларинг кимлар? У сен билан зино қилганини инкор қилмоқда. Агар гувоҳларинг бўлса, уни қамчилайман; бўлмаса, сенга бўҳтон ҳадини ураман», дедилар. У: «Эй Аллоҳнинг Расули, менинг гувоҳларим йўқ», деди. Шунда у зот буюрдилар ва унга бўҳтон ҳади — саксон дарра урилди.

نَا مُحَمَّدُ بْنُ الْقَاسِمِ بْنِ زَكَرِيَّا ، نَا هِشَامُ بْنُ يُونُسَ , نَا مُحَمَّدُ بْنُ يَعْلَى , عَنْ عُمَرَ بْنِ صُبَيْحٍ , عَنْ مُقَاتِلِ بْنِ حَيَّانَ , عَنْ صَفْوَانَ بْنِ سُلَيْمٍ , عَنْ سَعِيدِ بْنِ الْمُسَيِّبِ , أَنَّهُ قَالَ : " لَمَّا حَجَّ عُمَرُ حَجَّتَهُ الأَخِيرَةَ الَّتِي لَمْ يَحُجَّ غَيْرَهَا غُودِرَ رَجُلٌ مِنَ الْمُسْلِمِينَ قَتِيلا فِي بَنِي وَادِعَةَ , فَبَعَثَ إِلَيْهِمْ عُمَرُ وَذَلِكَ بَعْدَ مَا قَضَى النُّسُكَ , فَقَالَ لَهُمْ : هَلْ عَلِمْتُمْ لِهَذَا الْقَتِيلِ قَاتِلا مِنْكُمْ ؟ ، قَالَ الْقَوْمُ : لا , فَاسْتَخْرَجَ مِنْهُمْ خَمْسِينَ شَيْخًا فَأَدْخَلَهُمُ الْحَطِيمَ , فَاسْتَحْلَفَهُمْ بِاللَّهِ رَبِّ هَذَا الْبَيْتِ الْحَرَامِ , وَرَبِّ هَذَا الْبَلَدِ الْحَرَامِ , وَرَبِّ هَذَا الشَّهْرِ الْحَرَامِ ، أَنَّكُمْ لَمْ تَقْتُلُوهُ , وَلا عَلِمْتُمْ لَهُ قَاتِلا , فَحَلَفُوا بِذَلِكَ , فَلَمَّا حَلَفُوا , قَالَ : أَدُّوا دِيَتِهِ مُغَلَّظَةً فِي أَسْنَانِ الإِبِلِ , أَوْ مِنَ الدَّنَانِيرِ وَالدَّرَاهِمِ دِيَةً وَثُلُثًا , فَقَالَ رَجُلٌ مِنْهُمْ ، يُقَالُ لَهُ : سِنَانٌ ، يَا أَمِيرَ الْمُؤْمِنِينَ ، أَمَا تَجْزِينِي يَمِينِي مِنْ مَالِي ؟ ، قَالَ : لا , إِنَّمَا قَضَيْتُ عَلَيْكُمْ بِقَضَاءِ نَبِيِّكُمْ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ , فَأَخَذَ دِيَتَهُ دَنَانِيرَ دِيَةً وَثُلُثَ دِيَةٍ " ، عُمَرُ بْنُ صُبَيْحٍ ، مَتْرُوكُ الْحَدِيثِ

Saʼid ibn Musayyab aytdi: Umar oxirgi hajjini — undan keyin boshqa haj qilmagan hajini — qilganda, musulmonlardan bir kishi Bani Vodiʼada oʻldirilgan holda tashlab ketilgan edi. Umar manosikni ado etganidan soʻng ularga odam yubordi va ularga: «Bu oʻldirilgan kishining qotilini oʻzlaringizdan biladigan boʻlsangiz (ayting)», dedi. Qavm: «Yoʻq», deyishdi. Shunda u ulardan ellik keksani ajratib chiqarib, Hatimga kiritdi va ularni: bu Harom Uyning Robbi, bu Harom Shaharning Robbi, bu Harom Oyning Robbi boʻlmish Alloh bilan — uni oʻldirmaganlariga va uning qotilini bilmasliklariga qasam ichishga majbur qildi. Ular shunga qasam ichdilar. Qasam ichishgach, u: «Uning diyatini ogʻirlashtirilgan holda — tuyalarning (belgilangan) yoshlaridan yoki dinor va dirhamdan bir diyat va yana uchdan bir diyat qilib toʻlanglar», dedi. Ulardan Sinon deb ataladigan bir kishi: «Ey moʻminlar amiri, qasamim molimni (toʻlashdan) kifoya qilmaydimi?» dedi. U: «Yoʻq. Men sizlarga faqat Nabiyingiz ﷺning hukmi bilan hukm qildim», dedi va uning diyatini dinorlarda — bir diyat va diyatning uchdan biri qilib oldi. Umar ibn Sabih — hadisi matrukdir.Саъид ибн Мусайяб айтди: Умар охирги ҳажжини — ундан кейин бошқа ҳаж қилмаган ҳажини — қилганда, мусулмонлардан бир киши Бани Водиъада ўлдирилган ҳолда ташлаб кетилган эди. Умар маносикни адо этганидан сўнг уларга одам юборди ва уларга: «Бу ўлдирилган кишининг қотилини ўзларингиздан биладиган бўлсангиз (айтинг)», деди. Қавм: «Йўқ», дейишди. Шунда у улардан эллик кексани ажратиб чиқариб, Ҳатимга киритди ва уларни: бу Ҳаром Уйнинг Робби, бу Ҳаром Шаҳарнинг Робби, бу Ҳаром Ойнинг Робби бўлмиш Аллоҳ билан — уни ўлдирмаганларига ва унинг қотилини билмасликларига қасам ичишга мажбур қилди. Улар шунга қасам ичдилар. Қасам ичишгач, у: «Унинг диятини оғирлаштирилган ҳолда — туяларнинг (белгиланган) ёшларидан ёки динор ва дирҳамдан бир дият ва яна учдан бир дият қилиб тўланглар», деди. Улардан Синон деб аталадиган бир киши: «Эй мўминлар амири, қасамим молимни (тўлашдан) кифоя қилмайдими?» деди. У: «Йўқ. Мен сизларга фақат Набийингиз ﷺнинг ҳукми билан ҳукм қилдим», деди ва унинг диятини динорларда — бир дият ва диятнинг учдан бири қилиб олди. Умар ибн Сабиҳ — ҳадиси матрукдир.

حَدَّثَنَا عُثْمَانُ بْنُ أَحْمَدَ الدَّقَّاقُ , نَا الْحَسَنُ بْنُ سَلامٍ , نَا مُعَاوِيَةُ بْنُ عَمْرٍو , نَا زَائِدَةُ , نَا مَنْصُورٌ , عَنْ ثَابِتٍ يُكَنَّى أَبَا الْمِقْدَامِ , عَنْ سَعِيدِ بْنِ الْمُسَيِّبِ ، " أَنَّ عُمَرَ جَعَلَ دِيَةَ الْيَهُودِيِّ وَالنَّصْرَانِيِّ أَرْبَعَةَ آلافٍ , وَالْمَجُوسِيِّ ثَمَانَمِائَةٍ "

Saʼid ibn Musayyabdan rivoyat qilinadiki, Umar yahudiy va nasroniyning diyatini toʻrt ming, majusiyning diyatini esa sakkiz yuz qilib belgiladi.Саъид ибн Мусайябдан ривоят қилинадики, Умар яҳудий ва насронийнинг диятини тўрт минг, мажусийнинг диятини эса саккиз юз қилиб белгилади.

نَا الْحُسَيْنُ بْنُ صَفْوَانَ ، نَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ أَحْمَدَ , حَدَّثَنِي أَبُو مُحَمَّدٍ زَحْمَوَيْهِ ، نَا شَرِيكٌ , عَنْ ثَابِتٍ أَبِي الْمِقْدَامِ , وَيَحْيَى بْنِ سَعِيدٍ , عَنْ سَعِيدِ بْنِ الْمُسَيِّبِ , قَالَ : " كَانَ عُمَرُ يَجْعَلُ دِيَةَ الْيَهُودِيِّ وَالنَّصْرَانِيِّ أَرْبَعَةَ آلافٍ أَرْبَعَةَ آلافٍ , وَدِيَةَ الْمَجُوسِيِّ ثَمَانَمِائَةٍ "

Saʼid ibn Musayyab aytdi: Umar yahudiy va nasroniyning diyatini toʻrt ming-toʻrt mingdan, majusiyning diyatini esa sakkiz yuz qilib belgilar edi.Саъид ибн Мусайяб айтди: Умар яҳудий ва насронийнинг диятини тўрт минг-тўрт мингдан, мажусийнинг диятини эса саккиз юз қилиб белгилар эди.

نَا جَعْفَرُ بْنُ مُحَمَّدٍ الصَّيْدَلانِيُّ , نَا عَلِيُّ بْنُ حَرْبٍ , نَا أَبُو عَاصِمٍ ، عَنْ عِمْرَانَ بْنِ دَاوُدَ , عَنْ خَالِدِ بْنِ دِينَارٍ , عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ , عَنِ ابْنِ عُمَرَ , " أَنّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أُتِيَ بِرَجُلٍ قَدْ سَكِرَ مِنْ نَبِيذِ تَمْرٍ ، فَجَلَدَهُ "

Ibn Umardan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺning oldilariga xurmo nabizidan mast boʻlgan bir kishi keltirildi va u zot unga darra urdilar.Ибн Умардан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺнинг олдиларига хурмо набизидан маст бўлган бир киши келтирилди ва у зот унга дарра урдилар.

نَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ مُحَمَّدٍ الصَّفَّارُ , نَا الْعَبَّاسُ بْنُ مُحَمَّدٍ الدُّورِيُّ , نَا أَحْمَدُ بْنُ يُونُسَ , نَا أَبُو بَكْرِ بْنُ عَيَّاشٍ ، عَنْ أَبِي سَعْدٍ ، عَنْ عِكْرِمَةَ , عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ , قَالَ : " جَعَلَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ دِيَةَ الْعَامِرِيَّيْنِ دِيَةَ الْمُسْلِمِ " ، قَالَ أَبُو بَكْرٍ : كَأَنَّ كُلَّ وَاحِدٍ مِنْهُمَا دِيَةُ الْمُسْلِمِ , كَانَ لَهُمَا عَهْدٌ

Ibn Abbos aytdi: Rasululloh ﷺ ikki omiriylikning diyatini musulmonning diyati qilib belgiladilar. Abu Bakr dedi: Goʻyoki ularning har biriga musulmonning diyati (belgilangan); ularning ahdi bor edi.Ибн Аббос айтди: Расулуллоҳ ﷺ икки омирийликнинг диятини мусулмоннинг дияти қилиб белгиладилар. Абу Бакр деди: Гўёки уларнинг ҳар бирига мусулмоннинг дияти (белгиланган); уларнинг аҳди бор эди.

نَا أَبُو بَكْرٍ النَّيْسَابُورِيُّ ، نَا الرَّبِيعُ بْنُ سُلَيْمَانَ , أنا ابْنُ وَهْبٍ , أَخْبَرَنِي ابْنُ أَبِي الزِّنَادِ . ح وثنا عُمَرُ بْنُ عَبْدِ الْعَزِيزِ بْنِ دِينَارٍ , نَا يُوسُفُ بْنُ يَزِيدَ بْنِ كَامِلٍ , نَا ابْنُ أَبِي مَرْيَمَ , نَا ابْنُ أَبِي الزِّنَادِ , نَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ الْحَارِثِ , عَنْ عَمْرِو بْنِ شُعَيْبٍ , عَنْ أَبِيهِ , عَنْ جَدِّهِ أَنّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ " جَعَلَ دِيَةَ أَهْلِ الْكِتَابِ نِصْفَ دِيَةِ الْمُسْلِمِ " ، وَقَالَ ابْنُ وَهْبٍ : دِيَةُ الْكَافِرِ مثل نِصْفِ دِيَةِ الْمُسْلِمِ

Amr ibn Shuaybdan, u otasidan, u bobosidan rivoyat qiladiki, Rasululloh ﷺ kitob ahlining diyatini musulmonning diyatining yarmi qilib belgiladilar. Ibn Vahb esa: kofirning diyati musulmonning diyatining yarmi kabidir, dedi.Амр ибн Шуайбдан, у отасидан, у бобосидан ривоят қиладики, Расулуллоҳ ﷺ китоб аҳлининг диятини мусулмоннинг диятининг ярми қилиб белгиладилар. Ибн Ваҳб эса: кофирнинг дияти мусулмоннинг диятининг ярми кабидир, деди.

نَا الْحُسَيْنُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ ، أنا يُوسُفُ بْنُ مُوسَى , أنا الْفَضْلُ بْنُ دُكَيْنٍ , نَا مُحَمَّدُ بْنُ رَاشِدٍ , عَنْ سُلَيْمَانَ بْنِ مُوسَى , عَنْ عَمْرِو بْنِ شُعَيْبٍ , عَنْ أَبِيهِ , عَنْ جَدِّهِ أَنّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ " قَضَى أَنَّ عَقْلَ أَهْلِ الْكِتَابَيْنِ نِصْفَ عَقْلِ الْمُسْلِمِينَ ، وَهُمُ الْيَهُودُ وَالنَّصَارَى "

Abdulloh ibn Amr (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ ikki kitob ahlining diyasi musulmonlar diyasining yarmi ekaniga hukm qildilar. Ular yahudiylar va nasoralardir.Абдуллоҳ ибн Амр (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ икки китоб аҳлининг дияси мусулмонлар диясининг ярми эканига ҳукм қилдилар. Улар яҳудийлар ва насоралардир.

نَا أَبُو حَفْصٍ عُمَرُ بْنُ أَحْمَدَ بْنِ عَلِيٍّ الْجَوْهَرِيُّ , نَا سَعِيدُ بْنُ مَسْعُودٍ , نَا النَّضْرُ بْنُ شُمَيْلٍ , أنا سَعِيدُ بْنُ أَبِي عَرُوبَةَ , عَنْ قَتَادَةَ , عَنْ لاحِقِ بْنِ حُمَيْدٍ , عَنْ أَبِي عُبَيْدَةَ , عَنِ ابْنِ مَسْعُودٍ , أَنَّهُ قَالَ : " دِيَةُ الْخَطَأِ أَخْمَاسًا , عِشْرُونَ جَذَعَةً , وَعِشْرُونَ حِقَّةً , وَعِشْرُونَ بَنَاتُ لَبُونٍ , وَعِشْرُونَ بَنُو لَبُونٍ ذُكُورٌ , وَعِشْرُونَ بَنَاتِ مَخَاضٍ "

Ibn Masʼuddan rivoyat qilinadiki, u shunday dedi: Xato (qotillik) diyati beshdan bir qismlardir: yigirmata jazaʼa, yigirmata hiqqa, yigirmata binti labun, yigirmata erkak ibni labun va yigirmata binti maxoz.Ибн Масъуддан ривоят қилинадики, у шундай деди: Хато (қотиллик) дияти бешдан бир қисмлардир: йигирмата жазаъа, йигирмата ҳиққа, йигирмата бинти лабун, йигирмата эркак ибни лабун ва йигирмата бинти махоз.

نَا الْحُسَيْنُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ ، نَا الْعَبَّاسُ بْنُ زَيْدٍ , نَا بِشْرُ بْنُ الْمُفَضَّلِ , نَا سُلَيْمَانُ التَّيْمِيُّ , عَنْ أَبِي مِجْلَزٍ ، عَنْ أَبِي عُبَيْدَةَ ، أَنَّ ابْنَ مَسْعُودٍ . ح وَنا دَعْلَجُ بْنُ أَحْمَدَ , نَا حَمْزَةُ بْنُ جَعْفَرٍ الشِّيرَازِيُّ , ثنا أَبُو سَلَمَةَ ، نَا حَمَّادُ بْنُ سَلَمَةَ , نَا سُلَيْمَانُ التَّيْمِيُّ , عَنْ أَبِي مِجْلَزٍ ، عَنْ أَبِي عُبَيْدَةَ , أَنَّ ابْنَ مَسْعُودٍ , قَالَ : " دِيَةُ الْخَطَأِ خَمْسَةُ أَخْمَاسٍ , عِشْرُونَ حِقَّةً , وَعِشْرُونَ جَذَعَةً , وَعِشْرُونَ بَنَاتِ مَخَاضٍ , وَعِشْرُونَ بَنَاتِ لَبُونٍ , وَعِشْرُونَ بَنُو لَبُونٍ ذُكُورٌ " ، لَفْظُ دَعْلَجٍ , وَهَذَا إِسْنَادٌ حَسَنٌ , وَرُوَاتُهُ ثِقَاتٌ . وَقَدْ رُوِيَ عَنْ عَلْقَمَةَ , عَنْ عَبْدِ اللَّهِ نَحْوَهُ . ثنا بِهِ الْقَاضِي الْحُسَيْنُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ , نَا عَبَّاسُ بْنُ يَزِيدَ , نَا وَكِيعٌ , عَنْ سُفْيَانَ , عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ , عَنْ عَلْقَمَةَ , عَنْ عَبْدِ اللَّهِ , نَحْوَهُ

Ibn Masʼud dedi: Xato (qotillik) diyati beshta beshdan bir qismdir: yigirmata hiqqa, yigirmata jazaʼa, yigirmata binti maxoz, yigirmata binti labun va yigirmata erkak ibni labun. Lafz Daʼlajniki. Bu — hasan isnoddir, uning roviylari ishonchlidir. Alqamadan, u Abdullohdan shunga oʻxshashi ham rivoyat qilingan.Ибн Масъуд деди: Хато (қотиллик) дияти бешта бешдан бир қисмдир: йигирмата ҳиққа, йигирмата жазаъа, йигирмата бинти махоз, йигирмата бинти лабун ва йигирмата эркак ибни лабун. Лафз Даълажники. Бу — ҳасан исноддир, унинг ровийлари ишончлидир. Алқамадан, у Абдуллоҳдан шунга ўхшаши ҳам ривоят қилинган.

وَنا مُحَمَّدُ بْنُ الْقَاسِمِ بْنِ زَكَرِيَّا الْمُحَارِبِيُّ , نَا أَبُو كُرَيْبٍ ، نَا عَبْدُ الرَّحِيمِ بْنُ سُلَيْمَانَ , عَنْ حَجَّاجِ بْنِ أَرْطَأَةَ , عَنْ زَيْدِ بْنِ جُبَيْرٍ , عَنْ خِشْفِ بْنِ مَالِكٍ , عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَسْعُودٍ , قَالَ : " قَضَى رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي دِيَةِ الْخَطَأِ مِائَةً مِنَ الإِبِلِ , مِنْهَا عِشْرُونَ حِقَّةً , وَعِشْرُونَ جَذَعَةً , وَعِشْرُونَ بَنَاتِ لَبُونٍ , وَعِشْرُونَ بَنَاتِ مَخَاضٍ , وَعِشْرُونَ بَنِي مَخَاضٍ " ، هَذَا حَدِيثٌ ضَعِيفٌ غَيْرُ ثَابِتٍ عِنْدَ أَهْلِ الْمَعْرِفَةِ بِالْحَدِيثِ , مِنْ وُجُوهٍ عِدَّةٍ أَحَدُهَا أَنَّهُ مُخَالِفٌ لَمَّا رَوَاهُ أَبُو عُبَيْدَةَ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَسْعُودٍ , عَنْ أَبِيهِ , بِالسَّنَدِ الصَّحِيحِ عَنْهُ الَّذِي لا مَطْعَنَ فِيهِ , وَلا تَأْوِيلَ عَلَيْهِ , وَأَبُو عُبَيْدَةَ أَعْلَمُ بِحَدِيثِ أَبِيهِ وَبِمَذْهَبِهِ وَفُتْيَاهُ مِنْ خِشْفِ بْنِ مَالِكٍ وَنُظَرَائِهِ , وَعَبْدُ اللَّهِ بْنُ مَسْعُودٍ أَتْقَى لِرَبِّهِ وَأَشَحُّ عَلَى دِينِهِ مِنْ أَنْ يَرْوِيَ عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَنَّهُ يَقْضِي بِقَضَاءٍ وَيُفْتِي هُوَ بِخِلافِهِ , هَذَا لا يُتَوَهَّمُ مِثْلُهُ عَلَى عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَسْعُودٍ , وَهُوَ الْقَائِلُ فِي مَسْأَلَةٍ وَرَدَتْ عَلَيْهِ لَمْ يَسْمَعْ فِيهَا مِنْ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ شَيْئًا وَلَمْ يَبْلُغْهُ عَنْهُ فِيهَا قَوْلٌ : أَقُولُ فِيهَا بِرَأْيِي , فَإِنْ يَكُنْ صَوَابًا فَمِنَ اللَّهِ وَرَسُولِهِ , وَإِنْ يَكُنْ خَطَأً فَمِنِّي , ثُمَّ بَلَغَهُ بَعْدَ ذَلِكَ أَنَّ فُتْيَاهُ فِيهَا وَافَقَ قَضَاءَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي مِثْلِهَا ، فَرَآهُ أَصْحَابُهُ عِنْدَ ذَلِكَ فَرِحَ فَرَحًا لَمْ يَرَوْهُ فَرِحَ مِثْلَهُ مِنْ مُوَافَقَةِ فُتْيَاهُ قَضَاءَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ , فَمَنْ كَانَتْ هَذِهِ صِفَتُهُ وَهَذَا حَالُهُ فَكَيْفَ يَصِحُّ عَنْهُ أَنْ يَرْوِي عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ شَيْئًا وَيُخَالِفُهُ . وَيَشْهَدُ أَيْضًا لِرِوَايَةِ أَبِي عُبَيْدَةَ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَسْعُودٍ , عَنْ أَبِيهِ مَا رَوَاهُ وَكِيعٌ وَعَبْدُ اللَّهِ بْنُ وَهْبٍ وَغَيْرُهُمَا عَنْ سُفْيَانَ الثَّوْرِيِّ عَنْ مَنْصُورٍ عَنْ إِبْرَاهِيمَ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَسْعُودٍ , أَنَّهُ قَالَ : " دِيَةُ الْخَطَأِ أَخْمَاسًا "

Abdulloh ibn Masʼud aytdi: Rasululloh ﷺ xato (qotillik) diyatida yuzta tuyaga hukm qildilar: ulardan yigirmatasi hiqqa, yigirmatasi jazaʼa, yigirmatasi binti labun, yigirmatasi binti maxoz va yigirmatasi ibni maxozdir. Bu — hadis ilmi ahli nazdida bir necha jihatdan zaif, sobit boʻlmagan hadisdir. Ulardan biri shuki, u Abu Ubayda ibn Abdulloh ibn Masʼudning oʻz otasidan, undan sahih, taʼna qilib boʻlmaydigan va taʼvilga yoʻl bermaydigan sanad bilan rivoyat qilgan narsasiga muxolifdir. Abu Ubayda esa otasining hadisini, mazhabini va fatvosini Xashaf ibn Molik va uning tengqurlaridan koʻra yaxshiroq biladi. Abdulloh ibn Masʼud esa Rasululloh ﷺdan bir hukmni rivoyat qilib turib, oʻzi unga xilof fatvo berishdan koʻra Robbidan qoʻrquvchiroq va oʻz diniga qattiqroq turadigan kishi edi; Abdulloh ibn Masʼud haqida bunday narsa xayolga ham kelmaydi. U — oʻziga tushgan, unda Rasululloh ﷺdan hech narsa eshitmagan va u haqda unga u zotdan biror soʻz yetib kelmagan bir masalada: «Bu haqda oʻz raʼyim bilan aytaman; toʻgʻri boʻlsa — Allohdan va Uning Rasulidan, xato boʻlsa — mendan», degan kishidir. Soʻng unga bu masaladagi fatvosi Rasululloh ﷺning xuddi shunday masaladagi hukmiga muvofiq kelgani yetib kelganda, sheriklari uni shunday xursand boʻlganini koʻrdilarki, undan oldin uni bunchalik xursand boʻlganini koʻrmagan edilar. Sifati va holi shunday boʻlgan kishidan Rasululloh ﷺdan biror narsani rivoyat qilib turib, unga xilof qilgani qanday sahih boʻlsin? Abu Ubayda ibn Abdulloh ibn Masʼudning oʻz otasidan qilgan rivoyatiga yana Vakiʼ, Abdulloh ibn Vahb va boshqalar Sufyon Savriydan, u Mansurdan, u Ibrohimdan, u Abdulloh ibn Masʼuddan rivoyat qilgan: «Xato (qotillik) diyati beshdan bir qismlardir», degan soʻzi ham guvohlik beradi.Абдуллоҳ ибн Масъуд айтди: Расулуллоҳ ﷺ хато (қотиллик) диятида юзта туяга ҳукм қилдилар: улардан йигирматаси ҳиққа, йигирматаси жазаъа, йигирматаси бинти лабун, йигирматаси бинти махоз ва йигирматаси ибни махоздир. Бу — ҳадис илми аҳли наздида бир неча жиҳатдан заиф, собит бўлмаган ҳадисдир. Улардан бири шуки, у Абу Убайда ибн Абдуллоҳ ибн Масъуднинг ўз отасидан, ундан саҳиҳ, таъна қилиб бўлмайдиган ва таъвилга йўл бермайдиган санад билан ривоят қилган нарсасига мухолифдир. Абу Убайда эса отасининг ҳадисини, мазҳабини ва фатвосини Хашаф ибн Молик ва унинг тенгқурларидан кўра яхшироқ билади. Абдуллоҳ ибн Масъуд эса Расулуллоҳ ﷺдан бир ҳукмни ривоят қилиб туриб, ўзи унга хилоф фатво беришдан кўра Роббидан қўрқувчироқ ва ўз динига қаттиқроқ турадиган киши эди; Абдуллоҳ ибн Масъуд ҳақида бундай нарса хаёлга ҳам келмайди. У — ўзига тушган, унда Расулуллоҳ ﷺдан ҳеч нарса эшитмаган ва у ҳақда унга у зотдан бирор сўз етиб келмаган бир масалада: «Бу ҳақда ўз раъйим билан айтаман; тўғри бўлса — Аллоҳдан ва Унинг Расулидан, хато бўлса — мендан», деган кишидир. Сўнг унга бу масаладаги фатвоси Расулуллоҳ ﷺнинг худди шундай масаладаги ҳукмига мувофиқ келгани етиб келганда, шериклари уни шундай хурсанд бўлганини кўрдиларки, ундан олдин уни бунчалик хурсанд бўлганини кўрмаган эдилар. Сифати ва ҳоли шундай бўлган кишидан Расулуллоҳ ﷺдан бирор нарсани ривоят қилиб туриб, унга хилоф қилгани қандай саҳиҳ бўлсин? Абу Убайда ибн Абдуллоҳ ибн Масъуднинг ўз отасидан қилган ривоятига яна Вакиъ, Абдуллоҳ ибн Ваҳб ва бошқалар Суфён Саврийдан, у Мансурдан, у Иброҳимдан, у Абдуллоҳ ибн Масъуддан ривоят қилган: «Хато (қотиллик) дияти бешдан бир қисмлардир», деган сўзи ҳам гувоҳлик беради.

حَدَّثَنَا بِهِ الْقَاضِي الْمَحَامِلِيُّ , نَا الْعَبَّاسُ بْنُ يَزِيدَ , نَا وَكِيعٌ , عَنْ سُفْيَانَ , عَنْ مَنْصُورٍ , عَنْ إِبْرَاهِيمَ , عَنْ عَبْدِ اللَّهِ , قَالَ : " دِيَةُ الْخَطَأِ أَخْمَاسًا " ، ثُمَّ فَسَّرَهَا كَمَا فَسَّرَهَا أَبُو عُبَيْدَةَ وَعَلْقَمَةُ عَنْهُ سَوَاءً , فَهَذِهِ الرِّوَايَةُ وَإِنْ كَانَ فِيهَا إِرْسَالٌ فَإِبْرَاهِيمُ النَّخَعِيُّ هُوَ أَعْلَمُ النَّاسِ بِعَبْدِ اللَّهِ وَبِرَأْيِهِ وَبِفُتْيَاهُ , قَدْ أَخَذَ ذَلِكَ عَنْ أَخْوَالِهِ عَلْقَمَةَ , وَالأَسْوَدِ , وَعَبْدِ الرَّحْمَنِ ابْنَيْ يَزِيدَ , وَغَيْرِهِمْ مِنْ كُبَرَاءِ أَصْحَابِ عَبْدِ اللَّهِ , وَهُوَ الْقَائِلُ : " إِذَا قُلْتُ لَكُمْ : قَالَ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مَسْعُودٍ ، فَهُوَ عَنْ جَمَاعَةٍ مِنْ أَصْحَابِهِ عَنْهُ , وَإِذَا سَمِعْتُهُ مِنْ رَجُلٍ وَاحِدٍ سَمَّيْتُهُ لَكُمْ . وَوَجْهٌ آخَرُ : وَهُوَ أَنَّ الْخَبَرَ الْمَرْفُوعَ الَّذِي فِيهِ ذِكْرُ بَنِي الْمَخَاضِ لا نَعْلَمُهُ ، رَوَاهُ إِلا خِشْفُ بْنُ مَالِكٍ , عَنِ ابْنِ مَسْعُودٍ ، وَهُوَ رَجُلٌ مَجْهُولٌ , وَلَمْ يَرْوِهِ عَنْهُ إِلا زَيْدُ بْنُ جُبَيْرِ بْنِ حَرْمَلٍ الْجُشَمِيُّ , وَأَهْلُ الْعِلْمِ بِالْحَدِيثِ لا يَحْتَجُّونَ بِخَبَرٍ يَنْفَرِدُ بِرِوَايَتِهِ رَجُلٌ غَيْرُ مَعْرُوفٍ , وَإِنَّمَا يَثْبُتُ الْعِلْمُ عِنْدَهُمْ بِالْخَبَرِ إِذَا كَانَ رُوَاتُهُ عَدْلا مَشْهُورًا , أَوْ رَجُلٌ قَدِ ارْتَفَعَ اسْمُ الْجَهَالَةِ عَنْهُ , وَارْتِفَاعُ اسْمِ الْجَهَالَةِ عَنْهُ أَنْ يَرْوِيَ عَنْهُ رَجُلانِ فَصَاعِدًا , فَإِذَا كَانَ هَذِهِ صِفَتُهُ ارْتَفَعَ عَنْهُ اسْمُ الْجَهَالَةِ وَصَارَ حِينَئِذٍ مَعْرُوفًا , فَأَمَّا مَنْ لَمْ يَرْوِ عَنْهُ إِلا رَجُلٌ وَاحِدٌ انْفَرَدَ بِخَبَرٍ وَجَبَ التَّوَقُّفُ عَنْ خَبَرِهِ ذَلِكَ حَتَّى يُوَافِقَهُ غَيْرُهُ , وَاللَّهُ أَعْلَمُ . وَوَجْهٌ آخَرُ أَنَّ خَبَرَ خِشْفِ بْنِ مَالِكٍ لا نَعْلَمُ أَنَّ أَحَدًا رَوَاهُ عَنْ زَيْدِ بْنِ جُبَيْرٍ عَنْهُ إِلا حَجَّاجَ بْنَ أَرْطَأَةَ , وَالْحَجَّاجُ فَرَجُلٌ مَشْهُورٌ بِالتَّدْلِيسِ وَبِأَنَّهُ يُحَدِّثُ عَنْ مَنْ لَمْ يَلْقَهُ ، وَمَنْ لَمْ يَسْمَعْ مِنْهُ , قَالَ أَبُو مُعَاوِيَةَ الضَّرِيرُ قَالَ لِي حَجَّاجٌ لا يَسْأَلْنِي أَحَدٌ عَنِ الْخَبَرِ , يَعْنِي : إِذَا حَدَّثْتُكُمْ بِشَيْءٍ فَلا تَسْأَلُونِي مَنْ أَخْبَرَكَ بِهِ , وَقَالَ يَحْيَى بْنُ زَكَرِيَّا بْنُ أَبِي زَائِدَةَ : كُنْتُ عِنْدَ الْحَجَّاجِ بْنِ أَرْطَأَةَ يَوْمًا فَأَمَرَ بِغَلْقِ الْبَابِ , ثُمَّ قَالَ لَمْ أَسْمَعْ مِنَ الزُّهْرِيِّ شَيْئًا , وَلَمْ أَسْمَعْ مِنْ إِبْرَاهِيمَ , وَلا مِنَ الشَّعْبِيِّ إِلا حَدِيثًا وَاحِدًا , وَلا مِنْ فُلانٍ , وَلا مِنْ فُلانٍ , حَتَّى عَدَّ سَبْعَةَ عَشَرَ أَوْ بَضْعَةَ عَشَرَ كُلُّهُمْ قَدْ رَوَى عَنْهُ الْحَجَّاجُ , ثُمَّ زَعَمَ بَعْدَ رِوَايَتِهِ عَنْهُمْ أَنَّهُ لَمْ يَلْقَهُمْ وَلَمْ يَسْمَعْ مِنْهُمْ , وَتَرَكَ الرِّوَايَةَ عَنْهُ سُفْيَانُ بْنُ عُيَيْنَةَ , وَيَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ الْقَطَّانُ , وَعِيسَى بْنُ يُونُسَ بَعْدَ أَنْ جَالَسُوهُ وَخَبَّرُوهُ , وَكَفَاكَ بِهِمْ عِلْمًا بِالرِّجَالِ وَنُبْلا , قَالَ سُفْيَانُ بْنُ عُيَيْنَةَ : دَخَلْتُ عَلَى الْحَجَّاجِ بْنِ أَرْطَأَةَ وَسَمِعْتُ كَلامَهُ , فَذَكَرَ شَيْئًا أَنْكَرْتُهُ , فَلَمْ أَحْمِلْ عَنْهُ شَيْئًا , وَقَالَ يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ الْقَطَّانُ : رَأَيْتُ الْحَجَّاجَ بْنَ أَرْطَأَةَ بِمَكَّةَ فَلَمْ أَحْمِلْ عَنْهُ شَيْئًا وَلَمْ أَحْمِلْ أَيْضًا عَنْ رَجُلٍ عَنْهُ كَانَ عَدَّهُ مُضْطَرِبًا , وَقَالَ يَحْيَى بْنُ مَعِينٍ : الْحَجَّاجُ بْنُ أَرْطَأَةَ لا يُحْتَجُّ بِحَدِيثِهِ , وَقَالَ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ إِدْرِيسَ : سَمِعْتُ الْحَجَّاجَ ، يَقُولُ : لا يَنْبُلُ الرَّجُلُ حَتَّى يَدَعَ الصَّلاةَ فِي الْجَمَاعَةِ , وَقَالَ عِيسَى بْنُ يُونُسَ : سَمِعْتُ الْحَجَّاجَ ، يَقُولُ : أَخْرُجُ إِلَى الصَّلاةِ يُزَاحِمُنِي الْحَمَّالُونَ وَالْبَقَّالُونَ , وَقَالَ جَرِيرٌ : سَمِعْتُ الْحَجَّاجَ ، يَقُولُ : أَهْلَكَنِي حُبُّ الْمَالِ وَالشَّرَفِ . وَوَجْهٌ آخَرُ : وَهُوَ أَنَّ جَمَاعَةً مِنَ الثِّقَاتِ رَوَوْا هَذَا الْحَدِيثَ عَنِ الْحَجَّاجِ بْنِ أَرْطَأَةَ فَاخْتَلَفُوا عَلَيْهِ فِيهِ , فَرَوَاهُ عَبْدُ الرَّحِيمِ بْنُ سُلَيْمَانَ , عَنْ حَجَّاجٍ عَلَى هَذَا اللَّفْظِ الَّذِي ذَكَرْنَا عَنْهُ , وَوَافَقَهُ عَلَى ذَلِكَ عَبْدُ الْوَاحِدِ بْنُ زِيَادٍ ,

Abdulloh dedi: Xato (qotillik) diyati beshdan bir qismlardir. Soʻng uni Abu Ubayda va Alqama undan tafsir qilgani kabi, aynan shunday tafsir qildi. Bu rivoyatda irsol boʻlsa-da, Ibrohim Naxaiy Abdullohni, uning raʼyini va fatvolarini odamlarning eng bilguvchisidir; buni u togʻalari Alqama, Asvad, Yazidning ikki oʻgʻli Abdurrahmon va boshqalardan — Abdullohning katta sheriklaridan olgan. U: «Sizlarga: Abdulloh ibn Masʼud aytdi, desam, bu uning sheriklaridan bir jamoatdan (kelgan)dir; agar men uni bir kishidan eshitgan boʻlsam, uni sizlarga nom bilan aytaman», degan kishidir. Yana bir jihat: bani maxoz zikr qilingan marfuʼ xabarni Xashaf ibn Molikdan, u Ibn Masʼuddan (rivoyat qilganidan) boshqa birov rivoyat qilganini bilmaymiz. U esa majhul kishidir. Undan esa Zayd ibn Jubayr ibn Harmal al-Jashamiydan boshqa hech kim rivoyat qilmagan. Hadis ilmi ahli esa nomaʼlum bir kishi yolgʻiz oʻzi rivoyat qilgan xabar bilan hujjat keltirmaydilar. Ular nazdida xabar bilan ilm faqat uning roviysi mashhur adolatli kishi boʻlsa yoki undan majhullik nomi koʻtarilgan kishi boʻlsagina sobit boʻladi. Undan majhullik nomining koʻtarilishi esa — undan ikki yoki undan ortiq kishining rivoyat qilishidir. Sifati shunday boʻlsa, undan majhullik nomi koʻtariladi va u maʼruf boʻladi. Ammo undan bir kishidangina rivoyat qilingan va u yolgʻiz bir xabar bilan ajralib qolgan boʻlsa, boshqasi unga muvofiq kelmaguncha, uning bu xabaridan toʻxtash vojib boʻladi. Alloh biluvchiroqdir. Yana bir jihat: Xashaf ibn Molikning xabarini Zayd ibn Jubayrdan, undan Hajjoj ibn Artaadan boshqa birov rivoyat qilganini bilmaymiz. Hajjoj esa tadlis qilishi bilan va uchramagan, oʻzidan eshitmagan kishilardan hadis aytishi bilan mashhur kishidir. Abu Muoviya Zarir aytdi: Hajjoj menga: «Mendan hech kim xabar (kimdan olinganini) soʻramasin», dedi, yaʼni: sizlarga bir narsani aytsam, uni senga kim xabar berdi, deb mendan soʻramanglar. Yahyo ibn Zakariyo ibn Abu Zoida aytdi: Bir kuni Hajjoj ibn Artaaning huzurida edim, u eshikni yopishga buyurdi, soʻng: «Men Zuhriydan hech narsa eshitmaganman, Ibrohimdan ham eshitmaganman, Shaʼbiydan esa bitta hadisdan boshqasini eshitmaganman, falonchidan ham, falonchidan ham (eshitmaganman)», dedi — hatto oʻn yetti yoki oʻndan ortiq kishini sanadi; ularning hammasidan Hajjoj rivoyat qilgan edi, soʻng ulardan rivoyat qilganidan keyin ularni uchratmaganini va ulardan eshitmaganini daʼvo qildi. Undan rivoyat qilishni Sufyon ibn Uyayna, Yahyo ibn Saʼid al-Qatton va Iso ibn Yunus — u bilan oʻtirib, uni sinaganlaridan keyin — tark qildilar; kishilarni bilishda va fazlda ular senga kifoyadir. Sufyon ibn Uyayna aytdi: Hajjoj ibn Artaaning huzuriga kirdim va soʻzini eshitdim, u men inkor qilgan bir narsani aytdi, shundan keyin undan hech narsa olmadim. Yahyo ibn Saʼid al-Qatton aytdi: Hajjoj ibn Artaani Makkada koʻrdim, undan hech narsa olmadim, undan (rivoyat qilgan) bir kishidan ham olmadim; u muztarib (chalkash) hisoblanardi. Yahyo ibn Maʼin aytdi: Hajjoj ibn Artaaning hadisi bilan hujjat keltirilmaydi. Abdulloh ibn Idris aytdi: Hajjojning: «Kishi jamoat namozini tark qilmaguncha obroʻ topmaydi», deganini eshitdim. Iso ibn Yunus aytdi: Hajjojning: «Namozga chiqsam, hammollar va baqqollar meni turtib ketadi», deganini eshitdim. Jarir aytdi: Hajjojning: «Meni mol va sharaf muhabbati halok qildi», deganini eshitdim. Yana bir jihat: ishonchli roviylardan bir jamoat bu hadisni Hajjoj ibn Artaadan rivoyat qilib, unda undan ixtilof qildilar. Uni Abdurrahim ibn Sulaymon Hajjojdan, biz undan zikr qilgan shu lafzda rivoyat qildi; bunga Abdulvohid ibn Ziyod ham unga muvofiq keldi.Абдуллоҳ деди: Хато (қотиллик) дияти бешдан бир қисмлардир. Сўнг уни Абу Убайда ва Алқама ундан тафсир қилгани каби, айнан шундай тафсир қилди. Бу ривоятда ирсол бўлса-да, Иброҳим Нахаий Абдуллоҳни, унинг раъйини ва фатволарини одамларнинг энг билгувчисидир; буни у тоғалари Алқама, Асвад, Язиднинг икки ўғли Абдурраҳмон ва бошқалардан — Абдуллоҳнинг катта шерикларидан олган. У: «Сизларга: Абдуллоҳ ибн Масъуд айтди, десам, бу унинг шерикларидан бир жамоатдан (келган)дир; агар мен уни бир кишидан эшитган бўлсам, уни сизларга ном билан айтаман», деган кишидир. Яна бир жиҳат: бани махоз зикр қилинган марфуъ хабарни Хашаф ибн Моликдан, у Ибн Масъуддан (ривоят қилганидан) бошқа биров ривоят қилганини билмаймиз. У эса мажҳул кишидир. Ундан эса Зайд ибн Жубайр ибн Ҳармал ал-Жашамийдан бошқа ҳеч ким ривоят қилмаган. Ҳадис илми аҳли эса номаълум бир киши ёлғиз ўзи ривоят қилган хабар билан ҳужжат келтирмайдилар. Улар наздида хабар билан илм фақат унинг ровийси машҳур адолатли киши бўлса ёки ундан мажҳуллик номи кўтарилган киши бўлсагина собит бўлади. Ундан мажҳуллик номининг кўтарилиши эса — ундан икки ёки ундан ортиқ кишининг ривоят қилишидир. Сифати шундай бўлса, ундан мажҳуллик номи кўтарилади ва у маъруф бўлади. Аммо ундан бир кишидангина ривоят қилинган ва у ёлғиз бир хабар билан ажралиб қолган бўлса, бошқаси унга мувофиқ келмагунча, унинг бу хабаридан тўхташ вожиб бўлади. Аллоҳ билувчироқдир. Яна бир жиҳат: Хашаф ибн Моликнинг хабарини Зайд ибн Жубайрдан, ундан Ҳажжож ибн Артаадан бошқа биров ривоят қилганини билмаймиз. Ҳажжож эса тадлис қилиши билан ва учрамаган, ўзидан эшитмаган кишилардан ҳадис айтиши билан машҳур кишидир. Абу Муовия Зарир айтди: Ҳажжож менга: «Мендан ҳеч ким хабар (кимдан олинганини) сўрамасин», деди, яъни: сизларга бир нарсани айтсам, уни сенга ким хабар берди, деб мендан сўраманглар. Яҳё ибн Закариё ибн Абу Зоида айтди: Бир куни Ҳажжож ибн Артаанинг ҳузурида эдим, у эшикни ёпишга буюрди, сўнг: «Мен Зуҳрийдан ҳеч нарса эшитмаганман, Иброҳимдан ҳам эшитмаганман, Шаъбийдан эса битта ҳадисдан бошқасини эшитмаганман, фалончидан ҳам, фалончидан ҳам (эшитмаганман)», деди — ҳатто ўн етти ёки ўндан ортиқ кишини санади; уларнинг ҳаммасидан Ҳажжож ривоят қилган эди, сўнг улардан ривоят қилганидан кейин уларни учратмаганини ва улардан эшитмаганини даъво қилди. Ундан ривоят қилишни Суфён ибн Уяйна, Яҳё ибн Саъид ал-Қаттон ва Исо ибн Юнус — у билан ўтириб, уни синаганларидан кейин — тарк қилдилар; кишиларни билишда ва фазлда улар сенга кифоядир. Суфён ибн Уяйна айтди: Ҳажжож ибн Артаанинг ҳузурига кирдим ва сўзини эшитдим, у мен инкор қилган бир нарсани айтди, шундан кейин ундан ҳеч нарса олмадим. Яҳё ибн Саъид ал-Қаттон айтди: Ҳажжож ибн Артаани Маккада кўрдим, ундан ҳеч нарса олмадим, ундан (ривоят қилган) бир кишидан ҳам олмадим; у музтариб (чалкаш) ҳисобланарди. Яҳё ибн Маъин айтди: Ҳажжож ибн Артаанинг ҳадиси билан ҳужжат келтирилмайди. Абдуллоҳ ибн Идрис айтди: Ҳажжожнинг: «Киши жамоат намозини тарк қилмагунча обрў топмайди», деганини эшитдим. Исо ибн Юнус айтди: Ҳажжожнинг: «Намозга чиқсам, ҳаммоллар ва баққоллар мени туртиб кетади», деганини эшитдим. Жарир айтди: Ҳажжожнинг: «Мени мол ва шараф муҳаббати ҳалок қилди», деганини эшитдим. Яна бир жиҳат: ишончли ровийлардан бир жамоат бу ҳадисни Ҳажжож ибн Артаадан ривоят қилиб, унда ундан ихтилоф қилдилар. Уни Абдурраҳим ибн Сулаймон Ҳажжождан, биз ундан зикр қилган шу лафзда ривоят қилди; бунга Абдулвоҳид ибн Зиёд ҳам унга мувофиқ келди.

وَخَالَفَهُمَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ الأُمَوِيُّ وَهُوَ مِنَ الثِّقَاتِ فَرَوَاهُ عَنِ الْحَجَّاجِ , عَنْ زَيْدِ بْنِ جُبَيْرٍ , عَنْ خِشْفِ بْنِ مَالِكٍ , قَالَ : سَمِعْتُ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ مَسْعُودٍ ، يَقُولُ : قَضَى رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي الْخَطَأِ أَخْمَاسًا : " عِشْرُونَ جِذَاعًا , وَعِشْرُونَ بَنَاتِ لَبُونٍ , وَعِشْرُونَ بَنِي لَبُونٍ , وَعِشْرُونَ بَنَاتِ مَخَاضٍ , وَعِشْرُونَ بَنِي مَخَاضٍ ذُكُورٍ " , فَجَعَلَ مَكَانَ الْحِقَاقِ بَنِي لَبُونٍ

Bu ikkalasiga Yahyo ibn Saʼid al-Umaviy — u ishonchlilardandir — muxolif boʻlib, uni Hajjojdan, u Zayd ibn Jubayrdan, u Xashaf ibn Molikdan rivoyat qildi. U dedi: Abdulloh ibn Masʼudning shunday deganini eshitdim: Rasululloh ﷺ xato (qotillik)da beshdan bir qismlarga hukm qildilar: yigirmata jazaʼ, yigirmata binti labun, yigirmata ibni labun, yigirmata binti maxoz va yigirmata erkak ibni maxoz. Shunday qilib, u hiqqalarning oʻrniga bani labunni qoʻydi.Бу иккаласига Яҳё ибн Саъид ал-Умавий — у ишончлилардандир — мухолиф бўлиб, уни Ҳажжождан, у Зайд ибн Жубайрдан, у Хашаф ибн Моликдан ривоят қилди. У деди: Абдуллоҳ ибн Масъуднинг шундай деганини эшитдим: Расулуллоҳ ﷺ хато (қотиллик)да бешдан бир қисмларга ҳукм қилдилар: йигирмата жазаъ, йигирмата бинти лабун, йигирмата ибни лабун, йигирмата бинти махоз ва йигирмата эркак ибни махоз. Шундай қилиб, у ҳиққаларнинг ўрнига бани лабунни қўйди.

حَدَّثَنَا بِذَلِكَ أَحْمَدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ وَكِيلُ أَبِي صَخْرَةَ ، حَدَّثَنَا عَمَّارُ بْنُ خَالِدٍ التَّمَّارُ , حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ الأُمَوِيُّ , وَرَوَاهُ إِسْمَاعِيلُ بْنُ عَيَّاشٍ , عَنِ الْحَجَّاجِ , عَنْ زَيْدِ بْنِ جُبَيْرٍ , عَنْ خِشْفِ بْنِ مَالِكٍ , عَنِ ابْنِ مَسْعُودٍ أَيْضًا , " قَضَى رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي دِيَةِ الْخَطَأِ أَخْمَاسًا : خَمْسًا جِذَاعًا , وَخَمْسًا حِقَاقًا , وَخَمْسًا بَنَاتِ لَبُونٍ , وَخَمْسًا بَنَاتِ مَخَاضٍ , وَخَمْسًا بَنِي لَبُونٍ ذُكُورٍ " ، فَجَعَلَ مَكَانَ بَنِي الْمَخَاضِ بَنِي اللَّبُونِ , وَوَافَقَ رِوَايَةَ أَبِي عُبَيْدَةَ , عَنْ عَبْدِ اللَّهِ

Yana uni Ismoil ibn Ayyosh Hajjojdan, u Zayd ibn Jubayrdan, u Xashaf ibn Molikdan, u ham Ibn Masʼuddan rivoyat qildi: Rasululloh ﷺ xato (qotillik) diyatida beshdan bir qismlarga hukm qildilar: beshdan biri jazaʼ, beshdan biri hiqqa, beshdan biri binti labun, beshdan biri binti maxoz va beshdan biri erkak ibni labun. Shunday qilib, u bani maxozning oʻrniga bani labunni qoʻydi va Abu Ubaydaning Abdullohdan qilgan rivoyatiga muvofiq keldi.Яна уни Исмоил ибн Айёш Ҳажжождан, у Зайд ибн Жубайрдан, у Хашаф ибн Моликдан, у ҳам Ибн Масъуддан ривоят қилди: Расулуллоҳ ﷺ хато (қотиллик) диятида бешдан бир қисмларга ҳукм қилдилар: бешдан бири жазаъ, бешдан бири ҳиққа, бешдан бири бинти лабун, бешдан бири бинти махоз ва бешдан бири эркак ибни лабун. Шундай қилиб, у бани махознинг ўрнига бани лабунни қўйди ва Абу Убайданинг Абдуллоҳдан қилган ривоятига мувофиқ келди.

حَدَّثَنَا بِذَلِكَ أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ رُمَيْحٍ ، حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْحَاقَ الْعَنَزِيُّ , نَا عَلِيُّ بْنُ حُجْرٍ , نَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ عَيَّاشٍ , وَرَوَاهُ أَبُو مُعَاوِيَةَ الضَّرِير ُ ,وَ حَفْصُ بْنُ غِيَاثٍ و َعَمْرُو بْنُ هَاشِمٍ أَبُو مَالِكٍ الْجَنْبِيّ ُ و َأَبُو خَالِدٍ الأَحْمَر ُ , كُلُّهُمْ عَنِ الْحَجَّاج ِ , بِهَذَا الإِسْنَادِ عَنْ زَيْدِ بْنِ جُبَيْر ٍ عَنْ خِشْفِ بْنِ مَالِك ٍ عَنْ عَبْدِ اللَّه ِ قَالَ : " جَعَلَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ دِيَةَ الْخَطَأِ أَخْمَاسًا " ، لَمْ يَزِيدُوا عَلَى هَذَا , وَلَمْ يَذْكُرُوا فِيهِ تَفْسِيرَ الأَخْمَاسِ . نَا مُحَمَّدُ بْنُ الْقَاسِمِ بْنِ زَكَرِيَّا , نَا هِشَامُ بْنُ يُونُسَ , نَا أَبُو مَالِكٍ الْجَنْبِيُّ . ح وثنا مُحَمَّدُ بْنُ الْقَاسِمِ بْنِ زَكَرِيَّا , نَا أَبُو سَعِيدٍ الأَشَجُّ , نَا أَبُو خَالِدٍ الأَحْمَرُ , جَمِيعًا عَنْ حَجَّاجٍ . ح وثنا إِسْمَاعِيلُ بْنُ مُحَمَّدٍ الصَّفَّارُ , نَا سَعْدَانُ بْنُ نَصْرٍ , نَا أَبُو مُعَاوِيَةَ . ح وَنا أَبُو بَكْرٍ النَّيْسَابُورِيُّ , نَا مُحَمَّدُ بْنُ يَزِيدَ بْنِ طَيْفُورٍ , نَا أَبُو مُعَاوِيَةَ . ح وَنا الْهَرَوِيُّ , نَا أَحْمَدُ بْنُ نَجْدَةَ , نَا الْحِمَّانِيُّ , نَا حَفْصٌ , وَأَبُو مُعَاوِيَةَ مِثْلَهُ . وَرَوَاهُ يَحْيَى بْنُ زَكَرِيَّا بْنِ أَبِي زَائِدَةَ , عَنْ حَجَّاجٍ , وَاخْتَلَفَ عَنْهُ فَرَوَاهُ عَنْهُ سُرَيْجُ بْنُ يُونُسَ بِمُوَافَقَةِ عَبْدِ الرَّحِيمِ , وَعَبْدِ الْوَاحِدِ بْنِ زِيَادٍ , وَخَالَفَهُ أَبُو هِشَامٍ الرِّفَاعِيُّ ، فَرَوَاهُ عَنْهُ بِمُوَافَقَةِ أَبِي مُعَاوِيَةَ الضَّرِيرِ وَمَنْ تَابَعَهُ : أَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ جَعَلَ دِيَةَ الْخَطَأِ أَخْمَاسًا , لَمْ يُفَسِّرْهَا فَقَدِ اخْتَلَفَتِ الرِّوَايَةُ عَنِ الْحَجَّاجِ كَمَا تَرَى , فَيُشْبِهُ أَنْ يَكُونَ الصَّحِيحُ أَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، جَعَلَ دِيَةَ الْخَطَأِ أَخْمَاسًا كَمَا رَوَاهُ أَبُو مُعَاوِيَةَ ، وَحَفْصٌ ، وَأَبُو مَالِكٍ الْجَنْبِيُّ ، وَأَبُو خَالِدٍ ، وَابْنُ أَبِي زَائِدَةَ فِي رِوَايَةِ أَبِي هِشَامٍ عَنْهُ , لَيْسَ فِيهِ تَفْسِيرُ الأَخْمَاسِ لاتِّفَاقِهِمْ عَلَى ذَلِكَ وَكَثْرَةِ عَدَدِهِمْ , وَكُلُّهُمْ ثِقَاتٌ . وَيُشْبِهُ أَنْ يَكُونَ الْحَجَّاجُ رُبَّمَا كَانَ يُفَسِّرُ الأَخْمَاسَ بِرَأْيِهِ بَعْدَ فَرَاغِهِ مِنْ حَدِيثِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ , فَيَتَوَهَّمُ السَّامِعُ أَنَّ ذَلِكَ فِي حَدِيثِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ , وَلَيْسَ ذَلِكَ فِيهِ , وَإِنَّمَا هُوَ مِنْ كَلامِ الْحَجَّاجِ , وَيُقَوِّي هَذَا أَيْضًا اخْتِلافُ عَبْدِ الْوَاحِدِ بْنِ زِيَادٍ ، وَعَبْدِ الرَّحِيمِ ، وَيَحْيَى بْنِ سَعِيدٍ الأُمَوِيِّ عَنْهُ فِيمَا ذَكَرْنَا فِي أَحَادِيثِهِمْ , أَنَّ يَحْيَى بْنَ سَعِيدٍ الأُمَوِيَّ حَفِظَ عَنْهُ : عِشْرِينَ بَنِي لَبُونٍ مَكَانَ الْحِقَاقِ , وَأَنَّ عَبْدَ الْوَاحِدِ وَعَبْدَ الرَّحِيمِ حَفِظَا عَنْهُ : عِشْرِينَ حِقَّةً مَكَانَ بَنِي لَبُونٍ , وَاللَّهُ أَعْلَمُ . وَوَجْهٌ آخَرُ وَهُوَ : أَنَّهُ قَدْ رُوِيَ عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَعَنْ جَمَاعَةٍ مِنَ الصَّحَابَةِ وَالْمُهَاجِرِينَ وَالأَنْصَارِ فِي دِيَةِ الْخَطَأِ أَقَاوِيلُ مُخْتَلِفَةٌ , لا نَعْلَمُ رُوِيَ عَنْ أَحَدٍ مِنْهُمْ فِي ذَلِكَ ذِكْرُ بَنِي مَخَاضٍ إِلا فِي حَدِيثِ خِشْفِ بْنِ مَالِكٍ هَذَا , فَأَمَّا مَا رُوِيَ عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ , فَرَوَى إِسْحَاقُ بْنُ يَحْيَى بْنِ الْوَلِيدِ بْنِ عُبَادَةَ , عَنْ عُبَادَةَ بْنِ الصَّامِتِ , عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي دِيَةِ الْخَطَأِ ثَلاثِينَ حِقَّةً , وَثَلاثِينَ جَذَعَةً , وَعِشْرِينَ بَنَاتِ لَبُونٍ , وَعِشْرِينَ بَنِي لَبُونٍ ذُكُورٍ , وَهَذَا حَدِيثٌ مُرْسَلٌ , إِسْحَاقُ بْنُ يَحْيَى لَمْ يَسْمَعْ مِنْ عُبَادَةَ بْنِ الصَّامِتِ

Uni yana Abu Muoviya Zarir, Hafs ibn Gʻiyos, Amr ibn Hoshim Abu Molik al-Janbiy va Abu Xolid al-Ahmar — hammasi Hajjojdan, shu isnod bilan, u Zayd ibn Jubayrdan, u Xashaf ibn Molikdan, u Abdullohdan rivoyat qildilar: Rasululloh ﷺ xato (qotillik) diyatini beshdan bir qismlar qilib belgiladilar. Ular bundan ortigʻini aytmadilar va unda beshdan bir qismlarning tafsirini zikr qilmadilar. Yana uni Yahyo ibn Zakariyo ibn Abu Zoida Hajjojdan rivoyat qildi va undan ixtilof qilindi: uni undan Surayj ibn Yunus Abdurrahim va Abdulvohid ibn Ziyodga muvofiq holda rivoyat qildi; Abu Hoshim ar-Rifoiy esa unga muxolif boʻlib, undan Abu Muoviya Zarir va unga ergashganlarga muvofiq holda: Nabiy ﷺ xato diyatini beshdan bir qismlar qilib belgiladilar, deb uni tafsir qilmasdan rivoyat qildi. Koʻrib turganingdek, Hajjojdan (kelgan) rivoyat ixtilofli boʻldi. Shunga koʻra, sahih boʻlgani — Abu Muoviya, Hafs, Abu Molik al-Janbiy, Abu Xolid va Abu Hoshimning undan qilgan rivoyatida Ibn Abu Zoida rivoyat qilganidek, Nabiy ﷺning xato diyatini beshdan bir qismlar qilib belgilaganlari, unda beshdan bir qismlarning tafsiri yoʻqligi ehtimolga yaqindir; chunki ular bunga ittifoq qilganlar, sonlari koʻp va hammalari ishonchlidirlar. Yana ehtimolki, Hajjoj Rasululloh ﷺning hadisini tugatganidan keyin baʼzan beshdan bir qismlarni oʻz raʼyi bilan tafsir qilar edi, eshituvchi esa buni Nabiy ﷺning hadisida bor deb gumon qilar edi; holbuki bu unda yoʻq, balki Hajjojning oʻz kalomidir. Buni yana Abdulvohid ibn Ziyod, Abdurrahim va Yahyo ibn Saʼid al-Umaviyning undan (rivoyat qilishdagi) — biz ularning hadislarida zikr qilgan — ixtilofi ham quvvatlaydi: Yahyo ibn Saʼid al-Umaviy undan hiqqalarning oʻrniga yigirmata ibni labunni yodlagan, Abdulvohid va Abdurrahim esa undan bani labunning oʻrniga yigirmata hiqqani yodlaganlar. Alloh biluvchiroqdir. Yana bir jihat: Nabiy ﷺdan va sahobalardan, muhojirlar va ansorlardan bir jamoatdan xato diyati haqida turli soʻzlar rivoyat qilingan; ulardan birortasidan bu haqda bani maxozning zikr qilinganini — Xashaf ibn Molikning shu hadisidan boshqa — bilmaymiz. Nabiy ﷺdan rivoyat qilinganiga kelsak: Ishoq ibn Yahyo ibn Valid ibn Uboda Uboda ibn Somitdan, u Nabiy ﷺdan xato diyati haqida oʻttizta hiqqa, oʻttizta jazaʼa, yigirmata binti labun va yigirmata erkak ibni labun deb rivoyat qilgan. Bu esa mursal hadisdir: Ishoq ibn Yahyo Uboda ibn Somitdan eshitmagan.Уни яна Абу Муовия Зарир, Ҳафс ибн Ғиёс, Амр ибн Ҳошим Абу Молик ал-Жанбий ва Абу Холид ал-Аҳмар — ҳаммаси Ҳажжождан, шу иснод билан, у Зайд ибн Жубайрдан, у Хашаф ибн Моликдан, у Абдуллоҳдан ривоят қилдилар: Расулуллоҳ ﷺ хато (қотиллик) диятини бешдан бир қисмлар қилиб белгиладилар. Улар бундан ортиғини айтмадилар ва унда бешдан бир қисмларнинг тафсирини зикр қилмадилар. Яна уни Яҳё ибн Закариё ибн Абу Зоида Ҳажжождан ривоят қилди ва ундан ихтилоф қилинди: уни ундан Сурайж ибн Юнус Абдурраҳим ва Абдулвоҳид ибн Зиёдга мувофиқ ҳолда ривоят қилди; Абу Ҳошим ар-Рифоий эса унга мухолиф бўлиб, ундан Абу Муовия Зарир ва унга эргашганларга мувофиқ ҳолда: Набий ﷺ хато диятини бешдан бир қисмлар қилиб белгиладилар, деб уни тафсир қилмасдан ривоят қилди. Кўриб турганингдек, Ҳажжождан (келган) ривоят ихтилофли бўлди. Шунга кўра, саҳиҳ бўлгани — Абу Муовия, Ҳафс, Абу Молик ал-Жанбий, Абу Холид ва Абу Ҳошимнинг ундан қилган ривоятида Ибн Абу Зоида ривоят қилганидек, Набий ﷺнинг хато диятини бешдан бир қисмлар қилиб белгилаганлари, унда бешдан бир қисмларнинг тафсири йўқлиги эҳтимолга яқиндир; чунки улар бунга иттифоқ қилганлар, сонлари кўп ва ҳаммалари ишончлидирлар. Яна эҳтимолки, Ҳажжож Расулуллоҳ ﷺнинг ҳадисини тугатганидан кейин баъзан бешдан бир қисмларни ўз раъйи билан тафсир қилар эди, эшитувчи эса буни Набий ﷺнинг ҳадисида бор деб гумон қилар эди; ҳолбуки бу унда йўқ, балки Ҳажжожнинг ўз каломидир. Буни яна Абдулвоҳид ибн Зиёд, Абдурраҳим ва Яҳё ибн Саъид ал-Умавийнинг ундан (ривоят қилишдаги) — биз уларнинг ҳадисларида зикр қилган — ихтилофи ҳам қувватлайди: Яҳё ибн Саъид ал-Умавий ундан ҳиққаларнинг ўрнига йигирмата ибни лабунни ёдлаган, Абдулвоҳид ва Абдурраҳим эса ундан бани лабуннинг ўрнига йигирмата ҳиққани ёдлаганлар. Аллоҳ билувчироқдир. Яна бир жиҳат: Набий ﷺдан ва саҳобалардан, муҳожирлар ва ансорлардан бир жамоатдан хато дияти ҳақида турли сўзлар ривоят қилинган; улардан бирортасидан бу ҳақда бани махознинг зикр қилинганини — Хашаф ибн Моликнинг шу ҳадисидан бошқа — билмаймиз. Набий ﷺдан ривоят қилинганига келсак: Ишоқ ибн Яҳё ибн Валид ибн Убода Убода ибн Сомитдан, у Набий ﷺдан хато дияти ҳақида ўттизта ҳиққа, ўттизта жазаъа, йигирмата бинти лабун ва йигирмата эркак ибни лабун деб ривоят қилган. Бу эса мурсал ҳадисдир: Ишоқ ибн Яҳё Убода ибн Сомитдан эшитмаган.

وَرَوَاهُ مُحَمَّدُ بْنُ رَاشِدٍ , عَنْ سُلَيْمَانَ بْنِ مُوسَى , عَنْ عَمْرِو بْنِ شُعَيْبٍ , عَنْ أَبِيهِ , عَنْ جَدِّهِ أَنّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، قَالَ : " مَنْ قُتِلَ خَطَأً فَدِيَتُهُ مِائَةٌ مِنَ الإِبِلِ , ثَلاثُونَ بَنَاتِ مَخَاضٍ , وَثَلاثُونَ بَنَاتِ لَبُونٍ , وَثَلاثُونَ حِقَّةً , وَعَشْرٌ بَنُو لَبُونٍ ذُكُورٌ " ، حَدَّثَنَا بِهِ الْحُسَيْنُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ , نَا يُوسُفُ بْنُ مُوسَى , نَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ مُوسَى , نَا مُحَمَّدُ بْنُ رَاشِدٍ , وَهَذَا أَيْضًا فِيهِ مَقَالٌ مِنْ وَجْهَيْنِ , أَحَدُهُمَا أَنَّ عَمْرَو بْنَ شُعَيْبٍ لَمْ يُخْبِرْ فِيهِ بِسَمَاعِ أَبِيهِ مِنْ جَدِّهِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو , وَالْوَجْهُ الثَّانِي أَنَّ مُحَمَّدَ بْنَ رَاشِدٍ ، ضَعِيفٌ عِنْدَ أَهْلِ الْحَدِيثِ , وَرُوِيَ عَنْ عُمَرَ بْنِ الْخَطَّابِ مثل مَا رَوَى إِسْحَاقُ بْنُ يَحْيَى, عَنْ عُبَادَةَ ، حَدَّثَنَا بِهِ الْحُسَيْنُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ , نَا يُوسُفُ بْنُ مُوسَى , نَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ مُوسَى , نَا مُحَمَّدُ بْنُ رَاشِدٍ , وَهَذَا أَيْضًا فِيهِ مَقَالٌ مِنْ وَجْهَيْنِ , أَحَدُهُمَا ، أَنَّ عَمْرَو بْنَ شُعَيْبٍ لَمْ يُخْبِرْ فِيهِ بِسَمَاعِ أَبِيهِ مِنْ جَدِّهِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو , وَالْوَجْهُ الثَّانِي ، أَنَّ مُحَمَّدَ بْنَ رَاشِدٍ ، ضَعِيفٌ عِنْدَ أَهْلِ الْحَدِيثِ , وَرُوِيَ عَنْ عُمَرَ بْنِ الْخَطَّابِ ، مثل مَا رَوَى إِسْحَاقُ بْنُ يَحْيَى , عَنْ عُبَادَةَ

Yana uni Muhammad ibn Roshid Sulaymon ibn Musodan, u Amr ibn Shuaybdan, u otasidan, u bobosidan rivoyat qildi: Nabiy ﷺ: «Kim xato bilan oʻldirilsa, uning diyati yuzta tuyadir: oʻttizta binti maxoz, oʻttizta binti labun, oʻttizta hiqqa va oʻnta erkak ibni labun», dedilar. Bunda ham ikki jihatdan gap bor: birinchisi — Amr ibn Shuayb unda otasining bobosi Abdulloh ibn Amrdan eshitganini xabar qilmagan; ikkinchi jihat — Muhammad ibn Roshid hadis ahli nazdida zaifdir. Yana Umar ibn Xattobdan Ishoq ibn Yahyo Ubodadan rivoyat qilgani kabisi rivoyat qilingan.Яна уни Муҳаммад ибн Рошид Сулаймон ибн Мусодан, у Амр ибн Шуайбдан, у отасидан, у бобосидан ривоят қилди: Набий ﷺ: «Ким хато билан ўлдирилса, унинг дияти юзта туядир: ўттизта бинти махоз, ўттизта бинти лабун, ўттизта ҳиққа ва ўнта эркак ибни лабун», дедилар. Бунда ҳам икки жиҳатдан гап бор: биринчиси — Амр ибн Шуайб унда отасининг бобоси Абдуллоҳ ибн Амрдан эшитганини хабар қилмаган; иккинчи жиҳат — Муҳаммад ибн Рошид ҳадис аҳли наздида заифдир. Яна Умар ибн Хаттобдан Ишоқ ибн Яҳё Убодадан ривоят қилгани кабиси ривоят қилинган.

وَرُوِيَ عَنْ عُثْمَانَ بْنِ عَفَّانَ ، وَزَيْدِ بْنِ ثَابِتٍ , قَالا " فِي دِيَةِ الْخَطَأِ : ثَلاثُونَ حِقَّةً , وَثَلاثُونَ بَنَاتِ لَبُونٍ , وَعِشْرُونَ بَنَاتِ مَخَاضٍ , وَعِشْرُونَ بَنُو لَبُونٍ ذُكُورٌ " ، نَا بِذَلِكَ عُمَرُ بْنُ أَحْمَدَ الْمَرْوَزِيُّ , نَا سَعِيدُ بْنُ مَسْعُودٍ , نَا النَّضْرُ , عَنْ سَعِيدِ بْنِ أَبِي عَرُوبَةَ , عَنْ قَتَادَةَ , عَنْ سَعِيدِ بْنِ الْمُسَيِّبِ , وَعَنْ عَبْدِ رَبِّهِ , عَنْ أَبِي عِيَاضٍ , أَنَّ عُثْمَانَ بْنَ عَفَّانَ , وَزَيْدَ بْنَ ثَابِتٍ , قَالا ذَلِكَ

Usmon ibn Affon va Zayd ibn Sobitdan rivoyat qilinadiki, ular xato (qotillik) diyati haqida: oʻttizta hiqqa, oʻttizta binti labun, yigirmata binti maxoz va yigirmata erkak ibni labun, dedilar.Усмон ибн Аффон ва Зайд ибн Собитдан ривоят қилинадики, улар хато (қотиллик) дияти ҳақида: ўттизта ҳиққа, ўттизта бинти лабун, йигирмата бинти махоз ва йигирмата эркак ибни лабун, дедилар.

حَدَّثَنَا دَعْلَجُ بْنُ أَحْمَدَ ، نَا حَمْزَةُ بْنُ جَعْفَرٍ , نَا مُوسَى بْنُ إِسْمَاعِيلَ , نَا حَمَّادٌ , نَا الْحَجَّاجُ , عَنِ الشَّعْبِيِّ ، عَنْ زَيْدِ بْنِ ثَابِتٍ بِذَلِكَ , وَرُوِيَ عَنْ عَلِيٍّ , أَنَّهُ قَالَ : " دِيَةُ الْخَطَأِ أَرْبَاعٌ : خَمْسٌ وَعِشْرُونَ جَذَعَةً , وَخَمْسٌ وَعِشْرُونَ حِقَّةً , وَخَمْسٌ وَعِشْرُونَ بَنَاتِ لَبُونٍ , وَخَمْسٌ وَعِشْرُونَ بَنَاتِ مَخَاضٍ " ، نَا بِهِ دَعْلَجُ بْنُ أَحْمَدَ , نَا حَمْزَةُ بْنُ جَعْفَرٍ , نَا مُوسَى بْنُ إِسْمَاعِيلَ , نَا حَمَّادٌ , عَنِ الْحَجَّاجِ , عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ , عَنِ الْحَارِثِ , عَنْ عَلِيٍّ بِذَلِكَ , وَعَنِ الْحَجَّاجِ , عَنِ الشَّعْبِيِّ , وَإِبْرَاهِيمَ النَّخَعِيِّ , مِثْلَهُ

Shaʼbiydan, u Zayd ibn Sobitdan buni (shunday) rivoyat qildi. Alidan esa u shunday degani rivoyat qilinadi: Xato (qotillik) diyati toʻrtdan bir qismlardir: yigirma beshta jazaʼa, yigirma beshta hiqqa, yigirma beshta binti labun va yigirma beshta binti maxoz. Yana Hajjojdan, u Shaʼbiy va Ibrohim Naxaiydan shunga oʻxshashi (rivoyat qilingan).Шаъбийдан, у Зайд ибн Собитдан буни (шундай) ривоят қилди. Алидан эса у шундай дегани ривоят қилинади: Хато (қотиллик) дияти тўртдан бир қисмлардир: йигирма бешта жазаъа, йигирма бешта ҳиққа, йигирма бешта бинти лабун ва йигирма бешта бинти махоз. Яна Ҳажжождан, у Шаъбий ва Иброҳим Нахаийдан шунга ўхшаши (ривоят қилинган).

نَا الْحُسَيْنُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ ، نَا الْعَبَّاسُ بْنُ يَزِيدَ , نَا وَكِيعٌ , نَا سُفْيَانُ , عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ ، عَنْ عَاصِمِ بْنِ ضَمْرَةَ , عَنْ عَلِيٍّ , " أَنَّهُ كَانَ يَجْعَلُ الدِّيَةَ فِي الْخَطَأِ أَرْبَاعًا : خَمْسٌ وَعِشْرُونَ حِقَّةً , وَخَمْسٌ وَعِشْرُونَ جَذَعَةً , وَخَمْسٌ وَعِشْرُونَ بِنْتَ لَبُونٍ , وَخَمْسٌ وَعِشْرُونَ بِنْتَ مَخَاضٍ "

Osim ibn Zamradan, u Alidan rivoyat qiladiki, u xato (qotillik)dagi diyatni toʻrtdan bir qismlar qilar edi: yigirma beshta hiqqa, yigirma beshta jazaʼa, yigirma beshta binti labun va yigirma beshta binti maxoz.Осим ибн Замрадан, у Алидан ривоят қиладики, у хато (қотиллик)даги диятни тўртдан бир қисмлар қилар эди: йигирма бешта ҳиққа, йигирма бешта жазаъа, йигирма бешта бинти лабун ва йигирма бешта бинти махоз.

حَدَّثَنَا الْحُسَيْنُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ ، نَا يُوسُفُ بْنُ مُوسَى , نَا بَهْزُ بْنُ أَسَدٍ , نَا مُحَمَّدُ بْنُ رَاشِدٍ , نَا سُلَيْمَانُ بْنُ مُوسَى , عَنْ عَمْرِو بْنِ شُعَيْبٍ , عَنْ أَبِيهِ , عَنْ جَدِّهِ , قَالَ : قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " مَنْ قَتَلَ مُتَعَمِّدًا ، دُفِعَ إِلَى وَلِيِّ الْمَقْتُولِ , فَإِنْ شَاءُوا قَتَلُوا , وَإِنْ شَاءُوا أَخَذُوا الدِّيَةَ , وَهِيَ ثَلاثُونَ حِقَّةً , وَثَلاثُونَ جَذَعَةً , وَأَرْبَعُونَ خَلِفَةً , وَمَا صَالَحُوا عَلَيْهِ فَهُوَ لَهُمْ , وَذَلِكَ شَدِيدُ الْعَقْلِ "

Amr ibn Shuaybdan, u otasidan, u bobosidan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Kim qasddan oʻldirsa, u oʻldirilganning valiysiga topshiriladi. Agar xohlasalar, uni oʻldiradilar; xohlasalar, diyat oladilar — u oʻttizta hiqqa, oʻttizta jazaʼa va qirqta xalifa (homilador tuya)dir. Nimaga sulh qilsalar, u oʻzlariniki boʻladi», dedilar. Bu esa qon (toʻlovi)ni ogʻirlashtirishdir.Амр ибн Шуайбдан, у отасидан, у бобосидан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Ким қасддан ўлдирса, у ўлдирилганнинг валийсига топширилади. Агар хоҳласалар, уни ўлдирадилар; хоҳласалар, дият оладилар — у ўттизта ҳиққа, ўттизта жазаъа ва қирқта халифа (ҳомиладор туя)дир. Нимага сулҳ қилсалар, у ўзлариники бўлади», дедилар. Бу эса қон (тўлови)ни оғирлаштиришдир.

نَا أَبُو عُبَيْدَةَ الْقَاسِمُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ ، نَا سَلْمُ بْنُ جُنَادَةَ , نَا وَكِيعٌ , عَنْ عَبْدِ الْمَلِكِ بْنِ حُسَيْنٍ أَبِي مَالِكٍ النَّخَعِيِّ , عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي السَّفَرِ , عَنْ عَامِرٍ , عَنْ عُمَرَ , قَالَ : " الْعَمْدُ وَالْعَبْدُ , وَالصُّلْحُ وَالاعْتِرَافُ , لا تَعْقِلُهُ الْعَاقِلَةُ "

Umar aytdi: Qasddan (qilingan jinoyat), qul, sulh va iqror — bularni oqila (asaba) zimmasiga olmaydi.Умар айтди: Қасддан (қилинган жиноят), қул, сулҳ ва иқрор — буларни оқила (асаба) зиммасига олмайди.

نَا أَبُو عُبَيْدٍ ، نَا سَلْمٌ , نَا وَكِيعٌ , عَنْ سُفْيَانَ , عَنْ مُطَرِّفٍ , عَنِ الشَّعْبِيِّ , قَالَ : " لا تَعْقِلُ الْعَاقِلَةُ عَمْدًا ، وَلا عَبْدًا ، وَلا صُلْحًا ، وَلا اعْتِرَافًا "

Shaʼbiy aytdi: Oqila (asaba) qasddan (qilingan jinoyatni) ham, qulni ham, sulhni ham, iqrorni ham zimmasiga olmaydi.Шаъбий айтди: Оқила (асаба) қасддан (қилинган жиноятни) ҳам, қулни ҳам, сулҳни ҳам, иқрорни ҳам зиммасига олмайди.

نَا عَلِيُّ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مُبَشِّرٍ ، نَا أَحْمَدُ بْنُ سِنَانٍ , نَا يَعْقُوبُ بْنُ مُحَمَّدٍ الزُّهْرِيُّ , نَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ وَهْبٍ , عَنِ الْحَارِثِ بْنِ نَبْهَانَ , عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سَعِيدٍ , عَنْ رَجَاءِ بْنِ حَيْوَةَ , عَنْ جُنَادَةَ بْنِ أَبِي أُمَيَّةَ , عَنْ عُبَادَةَ بْنِ الصَّامِتِ , أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، قَالَ : " لا تَجْعَلُوا عَلَى الْعَاقِلَةِ مِنْ دِيَةِ الْمُعْتَرِفِ شَيْئًا "

Uboda ibn Somitdan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ: «Iqror qilgan kishining diyatidan oqila zimmasiga hech narsa yuklamanglar», dedilar.Убода ибн Сомитдан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ: «Иқрор қилган кишининг диятидан оқила зиммасига ҳеч нарса юкламанглар», дедилар.

نَا مُحَمَّدُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ الْفَارِسِيُّ , ثنا إِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ , نَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ , عَنِ الثَّوْرِيِّ ، عَنْ أَبِي قَيْسٍ ، عَنْ هُزَيْلِ بْنِ شُرَحْبِيلَ , قَالَ : قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " الْمَعْدِنُ جُبَارٌ , وَالْبِئْرُ جُبَارٌ , وَالسَّائِمَةُ جُبَارٌ, وَفِي الرِّكَازِ الْخُمُسُ , وَالرِّجْلُ جُبَارٌ " ، يَعْنِي رِجْلَ الدَّابَّةِ , يَقُولُ : هَدَرٌ . نَا عَبْدُ الْمَلِكِ بْنُ أَحْمَدَ الزَّيَّاتُ , نَا حَفْصُ بْنُ عَمْرٍو , نَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ مَهْدِيٍّ , نَا سُفْيَانُ , بِإِسْنَادِهِ مِثْلَهُ

Huzayl ibn Shurahbil aytdi: Rasululloh ﷺ: «Kon behudadir, quduq behudadir, yaylovda boqiladigan chorva behudadir, rikozda beshdan bir bordir, oyoq behudadir», dedilar. Yaʼni hayvonning oyogʻi (bilan tepgani); u: bu bekordir, deydi.Ҳузайл ибн Шураҳбил айтди: Расулуллоҳ ﷺ: «Кон беҳудадир, қудуқ беҳудадир, яйловда боқиладиган чорва беҳудадир, рикозда бешдан бир бордир, оёқ беҳудадир», дедилар. Яъни ҳайвоннинг оёғи (билан тепгани); у: бу бекордир, дейди.

نَا مُحَمَّدُ بْنُ أَحْمَدَ بْنِ الْحَسَنِ ، نَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ أَحْمَدَ , نَا أَبِي , نَا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ , نَا شُعْبَةُ , عَنْ أَبِي قَيْسٍ ، عَنْ هُزَيْلٍ , أَنّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، قَالَ : " الرِّجْلُ جُبَارٌ " ، مُرْسَلٌ . نَا زَيْدُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ جَعْفَرٍ , نَا أَحْمَدُ بْنُ عُبَيْدِ بْنِ إِسْحَاقَ , نَا أَبِي , نَا قَيْسٌ , حَدَّثَنِي عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ ثَرْوَانَ , عَنْ هُزَيْلِ بْنِ شُرَحْبِيلَ , عَنْ عَبْدِ اللَّهِ , عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مِثْلَهُ

Huzayldan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ: «Oyoq behudadir», dedilar — bu mursaldir. Yana Abdurrahmon ibn Sarvon Huzayl ibn Shurahbildan, u Abdullohdan, u Nabiy ﷺdan shunga oʻxshashini rivoyat qilgan.Ҳузайлдан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ: «Оёқ беҳудадир», дедилар — бу мурсалдир. Яна Абдурраҳмон ибн Сарвон Ҳузайл ибн Шураҳбилдан, у Абдуллоҳдан, у Набий ﷺдан шунга ўхшашини ривоят қилган.

نَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ الْعَزِيزِ ، نَا دَاوُدُ بْنُ رُشَيْدٍ , نَا عَبَّادُ بْنُ الْعَوَّامِ , عَنْ سُفْيَانَ بْنِ حُسَيْنٍ , عَنِ الزُّهْرِيِّ ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ الْمُسَيِّبِ , عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ , قَالَ : قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " الرِّجْلُ جُبَارٌ " ، حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرٍ النَّيْسَابُورِيُّ ، نَا أَحْمَدُ بْنُ مَنْصُورٍ , نَا نُعَيْمُ بْنُ حَمَّادٍ , نَا مُحَمَّدُ بْنُ يَزِيدَ الْوَاسِطِيُّ , عَنْ سُفْيَانَ بْنِ حُسَيْنٍ , بِهَذَا الإِسْنَادِ مِثْلَهُ , لَمْ يَرْوِهِ غَيْرُ سُفْيَانَ بْنِ حُسَيْنٍ ، وَخَالَفَهُ الْحُفَّاظُ عَنِ الزُّهْرِيِّ , مِنْهُمْ مَالِكٌ , وَابْنُ عُيَيْنَةَ , وَيُونُسُ , وَمَعْمَرٌ , وَابْنُ جُرَيْجٍ , وَالزُّبَيْدِيُّ , وَعُقَيْلٌ , وَلَيْثُ بْنُ سَعْدٍ , وَغَيْرِهِمْ , كُلُّهُمْ رَوَوْهُ عَنِ الزُّهْرِيِّ , فَقَالُوا " الْعَجْمَاءُ جُبَارٌ , وَالْبِئْرُ جُبَارٌ , وَالْمَعْدِنُ جُبَارٌ " . وَلَمْ يَذْكُرُوا الرِّجْلَ , وَهُوَ الصَّوَابُ

Abu Hurayra aytdi: Rasululloh ﷺ: «Oyoq behudadir», dedilar. Buni Sufyon ibn Husayndan boshqa hech kim rivoyat qilmagan va Zuhriydan (rivoyat qilgan) hofizlar unga muxolif boʻlganlar: ular orasida Molik, Ibn Uyayna, Yunus, Maʼmar, Ibn Jurayj, Zubaydiy, Uqayl, Lays ibn Saʼd va boshqalar bor. Ularning hammasi buni Zuhriydan rivoyat qilib: «Ajmoʼ behudadir, quduq behudadir, kon behudadir», deganlar va oyoqni zikr qilmaganlar. Toʻgʻrisi ham shudir.Абу Ҳурайра айтди: Расулуллоҳ ﷺ: «Оёқ беҳудадир», дедилар. Буни Суфён ибн Ҳусайндан бошқа ҳеч ким ривоят қилмаган ва Зуҳрийдан (ривоят қилган) ҳофизлар унга мухолиф бўлганлар: улар орасида Молик, Ибн Уяйна, Юнус, Маъмар, Ибн Журайж, Зубайдий, Уқайл, Лайс ибн Саъд ва бошқалар бор. Уларнинг ҳаммаси буни Зуҳрийдан ривоят қилиб: «Ажмў беҳудадир, қудуқ беҳудадир, кон беҳудадир», деганлар ва оёқни зикр қилмаганлар. Тўғриси ҳам шудир.

نَا أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ يَزِيدَ الزَّعْفَرَانِيُّ , نَا مُحَمَّدُ بْنُ زَنْجُوَيْهِ , نَا أَبُو النَّصْرِ التَّمَّارُ , عَنْ أَبِي جَزْءٍ ح وَحَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ عَلِيٍّ , نَا مُحَمَّدُ بْنُ الْفَضْلِ بْنِ سَلَمَةَ , نَا أَبُو نَصْرٍ التَّمَّارُ ، نَا أَبُو جَزْءٍ ، عَنِ السَّرِيِّ بْنِ إِسْمَاعِيلَ , عَنِ الشَّعْبِيِّ , عَنِ النُّعْمَانِ بْنِ بَشِيرٍ , قَالَ : قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " مَنْ أَوْقَفَ دَابَّةً فِي سَبِيلٍ مِنْ سُبُلِ الْمُسْلِمِينَ أَوْ فِي سُوقٍ مِنْ أَسْوَاقِهِمْ فَأَوْطَأَتْ بِيَدٍ ، أَوْ رِجْلٍ فَهُوَ ضَامِنٌ "

Nuʼmon ibn Bashir aytdi: Rasululloh ﷺ: «Kim musulmonlarning yoʻllaridan bir yoʻlda yoki bozorlaridan bir bozorda ulov toʻxtatib qoʻysa-yu, u (ulov) qoʻli yoki oyogʻi bilan (birovni) bosib olsa, u zomindir», dedilar.Нуъмон ибн Башир айтди: Расулуллоҳ ﷺ: «Ким мусулмонларнинг йўлларидан бир йўлда ёки бозорларидан бир бозорда улов тўхтатиб қўйса-ю, у (улов) қўли ёки оёғи билан (бировни) босиб олса, у зоминдир», дедилар.

حَدَّثَنَا الْحُسَيْنُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ ، نَا أَحْمَدُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ الْمَدَنِيُّ , نَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ نَافِعٍ , نَا خَالِدُ بْنُ إِلْيَاسَ , عَنْ أَبِي بَكْرِ بْنِ سُلَيْمَانَ بْنِ أَبِي حَثْمَةَ , عَنِ الشِّفَاءِ أُمِّ سُلَيْمَانَ , " أَنّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ اسْتَعْمَلَ أَبَا جَهْمِ بْنَ غَانِمٍ عَلَى الْمَغَانِمِ يَوْمَ حُنَيْنٍ , فَأَصَابَ رَجُلا بِقَوْسِهِ فَشَجَّهُ مُنَقِّلَةً , فَقَضَى فِيهِ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بِخَمْسِ عَشْرَةَ فَرِيضَةً "

Shifo umm Sulaymondan rivoyat qilinadiki, Nabiy ﷺ Hunayn kuni Abu Jahm ibn Gʻonimni gʻanimatlar ustiga tayinladilar. U bir kishini yoyi bilan urib, boshiga munaqqila yarasini yetkazdi. Shunda Rasululloh ﷺ u haqda oʻn beshta fariza (tuya) bilan hukm qildilar.Шифо умм Сулаймондан ривоят қилинадики, Набий ﷺ Ҳунайн куни Абу Жаҳм ибн Ғонимни ғаниматлар устига тайинладилар. У бир кишини ёйи билан уриб, бошига мунаққила ярасини етказди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ у ҳақда ўн бешта фариза (туя) билан ҳукм қилдилар.

نَا أَبُو مُحَمَّدِ بْنُ صَاعِدٍ ، نَا أَبُو حُصَيْنٍ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ أَحْمَدَ بْنِ يُونُسَ , نَا عَبْثَرٌ , نَا حُصَيْنٌ , عَنْ عَامِرٍ , قَالَ : أُتِيَ عَلِيُّ بِسَارِقٍ قَدْ سَرَقَ فَقَطَعَ يَدَهُ , ثُمَّ أُتِيَ بِهِ قَدْ سَرَقَ فَقَطَعَ رِجْلَهُ , ثُمَّ أُتِيَ بِهِ الثَّالِثَةَ قَدْ سَرَقَ فَأَمَرَ بِهِ إِلَى السِّجْنِ , وَقَالَ : " دَعُوا لَهُ رِجْلا يَمْشِي عَلَيْهَا , وَيَدًا يَأْكُلُ بِهَا وَيَسْتَنْجِي بِهَا "

Omir (Shaʼbiy) aytdi: Alining oldiga oʻgʻirlik qilgan bir oʻgʻri keltirildi va uning qoʻlini kesdi. Soʻng yana oʻgʻirlik qilgan holda keltirildi va uning oyogʻini kesdi. Soʻng uchinchi marta oʻgʻirlik qilgan holda keltirildi va u zindonga solishga buyurdi hamda: «Unga yurishi uchun bir oyoq, yeyishi va tahorat qilishi uchun bir qoʻl qoldiringlar», dedi.Омир (Шаъбий) айтди: Алининг олдига ўғирлик қилган бир ўғри келтирилди ва унинг қўлини кесди. Сўнг яна ўғирлик қилган ҳолда келтирилди ва унинг оёғини кесди. Сўнг учинчи марта ўғирлик қилган ҳолда келтирилди ва у зиндонга солишга буюрди ҳамда: «Унга юриши учун бир оёқ, ейиши ва таҳорат қилиши учун бир қўл қолдиринглар», деди.

نَا مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ , نَا أَحْمَدُ بْنُ الْعَبَّاسِ , نَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ سَعِيدٍ , نَا مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ , عَنْ أَبِي حَنِيفَةَ ، عَنْ عَمْرِو بْنِ مُرَّةَ , عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ سَلَمَةَ , عَنْ عَلِيٍّ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ , قَالَ : " إِذَا سَرَقَ السَّارِقُ قُطِعَتْ يَدُهُ الْيُمْنَى , فَإِنْ عَادَ قُطِعَتْ رِجْلُهُ الْيُسْرَى , فَإِنْ عَادَ ضُمِّنَ السِّجْنَ حَتَّى يُحَدِّثَ خَيْرًا , إِنِّي لأَسْتَحْيِي أَنْ أَدَعَهُ " ، ثُمَّ ذَكَرَ مِثْلَهُ

Ali (roziyallohu anhu) aytdi: Oʻgʻri oʻgʻirlik qilsa, oʻng qoʻli kesiladi; yana qaytarsa, chap oyogʻi kesiladi; yana qaytarsa, yaxshilik (tavba) qilguncha zindonga solinadi. Men uni (shu holida) tashlab qoʻyishdan uyalaman. Soʻng shunga oʻxshashini zikr qildi.Али (розияллоҳу анҳу) айтди: Ўғри ўғирлик қилса, ўнг қўли кесилади; яна қайтарса, чап оёғи кесилади; яна қайтарса, яхшилик (тавба) қилгунча зиндонга солинади. Мен уни (шу ҳолида) ташлаб қўйишдан уяламан. Сўнг шунга ўхшашини зикр қилди.

نَا الْحَسَنُ بْنُ أَحْمَدَ بْنِ سَعِيدٍ الرَّهَاوِيُّ , نَا الْعَبَّاسُ بْنُ عُبَيْدِ اللَّه ِبْنِ يَحْيَى الرَّهَاوِيُّ , نَا مُحَمَّدُ بْنُ يَزِيدَ بْنِ سِنَانٍ , نَا أَبِي , نَا هِشَامُ بْنُ عُرْوَةَ , عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْمُنْكَدِرِ , عَنْ جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ , قَالَ : " أُتِيَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بِسَارِقٍ فَقَطَعَ يَدَهُ , ثُمَّ أُتِيَ بِهِ قَدْ سَرَقَ فَقَطَعَ رِجْلَهُ , ثُمَّ أُتِيَ بِهِ قَدْ سَرَقَ فَقَطَعَ يَدَهُ , ثُمَّ أُتِيَ بِهِ قَدْ سَرَقَ فَقَطَعَ رِجْلَهُ , ثُمَّ أُتِيَ بِهِ قَدْ سَرَقَ فَأَمَرَ بِهِ فَقُتِلَ " ، نَا ابْنُ الصَّوَّافِ , نَا مُحَمَّدُ بْنُ عُثْمَانَ , حَدَّثَنِي عَمِّي الْقَاسِمُ , نَا عَائِذُ بْنُ حَبِيبٍ , عَنْ هِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ , عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْمُنْكَدِرِ , عَنْ جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ , عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ نَحْوَهُ . نَا أَبُو بَكْرٍ الأَبْهَرِيُّ , نَا مُحَمَّدُ بْنُ خُرَيْمٍ , نَا هِشَامُ بْنُ عَمَّارٍ , نَا سَعِيدُ بْنُ يَحْيَى , نَا هِشَامُ بْنُ عُرْوَةَ , بِإِسْنَادِهِ مِثْلَهُ

Jobir ibn Abdulloh aytdi: Rasululloh ﷺning oldilariga bir oʻgʻri keltirildi va u zot uning qoʻlini kesdilar. Soʻng u yana oʻgʻirlik qilgan holda keltirildi va u zot uning oyogʻini kesdilar. Soʻng yana oʻgʻirlik qilgan holda keltirildi va u zot uning qoʻlini kesdilar. Soʻng yana oʻgʻirlik qilgan holda keltirildi va u zot uning oyogʻini kesdilar. Soʻng yana oʻgʻirlik qilgan holda keltirildi va u zot buyurdilar, u oʻldirildi.Жобир ибн Абдуллоҳ айтди: Расулуллоҳ ﷺнинг олдиларига бир ўғри келтирилди ва у зот унинг қўлини кесдилар. Сўнг у яна ўғирлик қилган ҳолда келтирилди ва у зот унинг оёғини кесдилар. Сўнг яна ўғирлик қилган ҳолда келтирилди ва у зот унинг қўлини кесдилар. Сўнг яна ўғирлик қилган ҳолда келтирилди ва у зот унинг оёғини кесдилар. Сўнг яна ўғирлик қилган ҳолда келтирилди ва у зот буюрдилар, у ўлдирилди.

ثنا مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ الْمُقْرِئُ , نَا أَحْمَدُ بْنُ الْعَبَّاسِ , نَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ سَعِيدٍ , أنا الْوَاقِدِيُّ ، عَنِ ابْنِ أَبِي ذِئْبٍ , عَنْ خَالِدِ بْنِ سَلَمَةَ , أُرَاهُ عَنْ أَبِي سَلَمَةَ ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ , عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ , قَالَ : " إِذَا سَرَقَ السَّارِقُ فَاقْطَعُوا يَدَهُ , فَإِنْ عَادَ فَاقْطَعُوا رِجْلَهُ , فَإِنْ عَادَ فَاقْطَعُوا يَدَهُ , فَإِنْ عَادَ فَاقْطَعُوا رِجْلَهُ " ، كَذَا قَالَ خَالِدُ بْنُ سَلَمَةَ , وَقَالَ غَيْرُهُ : عَنْ خَالِهِ الْحَارِثِ , عَنْ أَبِي سَلَمَةَ , عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ

Abu Hurayradan, u Nabiy ﷺdan rivoyat qiladi, u zot: «Oʻgʻri oʻgʻirlik qilsa, qoʻlini kesinglar; yana qaytarsa, oyogʻini kesinglar; yana qaytarsa, qoʻlini kesinglar; yana qaytarsa, oyogʻini kesinglar», dedilar. Xolid ibn Salama shunday dedi; boshqasi esa: «Uning togʻasi Horisdan, u Abu Salamadan, u Abu Hurayradan», dedi.Абу Ҳурайрадан, у Набий ﷺдан ривоят қилади, у зот: «Ўғри ўғирлик қилса, қўлини кесинглар; яна қайтарса, оёғини кесинглар; яна қайтарса, қўлини кесинглар; яна қайтарса, оёғини кесинглар», дедилар. Холид ибн Салама шундай деди; бошқаси эса: «Унинг тоғаси Ҳорисдан, у Абу Саламадан, у Абу Ҳурайрадан», деди.