حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرٍ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ زِيَادٍ النَّيْسَابُورِيُّ , نَا أَحْمَدُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ وَهْبٍ , حَدَّثَنِي عَمِّي , حَدَّثَنِي يُونُسُ بْنُ يَزِيدَ , عَنِ ابْنِ شِهَابٍ , عَنْ عُرْوَةَ بْنِ الزُّبَيْرِ , عَنْ عَائِشَةَ زَوْجِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ , أَخْبَرَتْهُ ، " أَنَّ النِّكَاحَ كَانَ فِي الْجَاهِلِيَّةِ عَلَى أَرْبَعَةِ أَنْحَاءٍ , فَنِكَاحُ النَّاسِ الْيَوْمَ يَخْطُبُ الرَّجُلُ إِلَى الرَّجُلِ ابْنَتَهُ فَيُصْدِقُهَا ثُمَّ يَنْكِحُهَا , قَالَ : وَنِكَاحٌ آخَرُ كَانَ الرَّجُلُ يَقُولُ لامْرَأَتِهِ إِذَا طَهُرَتْ مِنْ طَلْعَتِهَا : أَرْسِلِي إِلَى فُلانٍ فَاسْتَبْضِعِي مِنْهُ , وَاعْتَزَلَهَا زَوْجُهَا لا يَمَسُّهَا أَبَدًا حَتَّى يَسْتَبِينَ حَمْلُهَا مِنْ ذَلِكَ الرَّجُلِ الَّذِي تَسْتَبْضِعُ مِنْهُ , فَإِذَا تَبَيَّنَ حَمْلُهَا أَصَابَهَا زَوْجُهَا إِذَا أَحَبَّ , وَإِنَّمَا يَصْنَعُ ذَلِكَ رَغْبَةً فِي نَجَابَةِ الْوَلَدِ , كَانَ هَذَا النِّكَاحُ يُسَمَّى نِكَاحَ الاسْتِبْضَاعِ , قَالَتْ : وَنِكَاحٌ آخَرُ يَجْتَمِعُ الرَّهْطُ دُونَ الْعَشْرَةِ فَيَدْخُلُونَ عَلَى الْمَرْأَةِ كُلُّهُمْ يُصِيبُهَا , فَإِذَا حَمَلَتْ وَضَعَتْ وَمَرَّتْ لَيَالِي بَعْدَ أَنْ تَضَعَ حَمْلَهَا أَرْسَلَتْ إِلَيْهِمْ فَلَمْ يَسْتَطِعْ رَجُلٌ مِنْهُمْ أَنْ يَمْتَنِعَ حَتَّى يَجْتَمِعُوا عِنْدَهَا , فَتَقُولُ لَهُمْ : قَدْ عَرَفْتُمُ الَّذِي كَانَ مِنْ أَمْرِكُمْ , وَقَدْ وَلَدَتْهُ وَهُوَ ابْنُكَ يَا فُلانُ , فَتُسَمِّي مَنْ أَحَبَّتْ مِنْهُمْ بِاسْمِهِ فَيُلْحَقَ بِهِ وَلَدُهَا لا يَسْتَطِيعُ أَنْ يَمْتَنِعَ مِنْهُ الرَّجُلُ , وَنِكَاحٌ رَابِعٌ يَجْتَمِعُ النَّاسُ الْكَثِيرُ فَيَدْخُلُونَ عَلَى الْمَرْأَةِ لا تَمْتَنِعُ مِمَّنْ جَاءَهَا وَهُنَّ الْبَغَايَا , كُنَّ يَنْصِبْنَ عَلَى أَبْوَابِهِنَّ رَايَاتٍ تَكُنْ عَلَمًا , فَمَنْ أَرَادَهُنَّ دَخَلَ عَلَيْهِنَّ , فَإِذَا حَمَلَتْ إِحْدَاهُنَّ فَوَضَعَتْ حَمْلَهَا جَمَعُوا لَهَا وَدَعَوْا الْقَافَةَ لَهُمْ ثُمَّ أَلْحَقُوا وَلَدَهَا فَالْتَاطَهُ وَدَعَاهُ ابْنَهُ لا يَمْتَنِعُ مِنْ ذَاكَ , فَلَمَّا بَعَثَ اللَّهُ مُحَمَّدًا صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بِالْحَقِّ هَدَمَ نِكَاحَ أَهْلِ الْجَاهِلِيَّةِ كُلِّهِ إِلا نِكَاحَ أَهْلِ الإِسْلامِ الْيَوْمَ " ، نَا أَبُو بَكْرٍ النَّيْسَابُورِيُّ , نَا مُحَمَّدُ بْنُ إِسْحَاقَ , نَا أَصْبَغُ بْنُ الْفَرَجِ , أَخْبَرَنِي ابْنُ وَهْبٍ , عَنْ يُونُسَ , أَخْبَرَهُ عَنِ ابْنِ شِهَابٍ , أَخْبَرَهُ عَنْ عُرْوَةَ بْنِ الزُّبَيْرِ ، أَنَّ عَائِشَةَ أَخْبَرَتْهُ , أَنَّ النِّكَاحَ كَانَ فِي الْجَاهِلِيَّةِ عَلَى أَرْبَعَةِ أَنْحَاءٍ , وَذَكَرَ الْحَدِيثَ نَحْوَهُ . قَالَ مُحَمَّدُ بْنُ إِسْحَاقَ : لَمْ يَرْوِهِ إِلا ابْنُ وَهْبٍ , زَعَمُوا أَنَّ يَحْيَى بْنَ مَعِينٍ حِينَ ، حَدَّثَهُ بِهِ أَصْبَغُ بَرَكَ مِنَ الْفَرَحِ , وَقَالَ أَصْبَغُ فِي حَدِيثِهِ : " أَرْسِلِي إِلَى فُلانٍ فَاسْتَبْضِعِي مِنْهُ وَيَعْتَزِلُهَا زَوْجُهَا وَلا يَمَسُّهَا أَبَدًا حَتَّى يَتَبَيَّنَ حَمْلُهَا مِنْ ذَلِكَ الرَّجُلُ الَّذِي تَسْتَبْضِعُ مِنْهُ , فَإِذَا تَبَيَّنَ حَمْلُهَا أَصَابَهَا زَوْجُهَا إِذَا أَحَبَّ , وَإِنَّمَا يَصْنَعُ ذَلِكَ رَغْبَةً فِي نَجَابَةِ الْوَلَدِ , فَكَانَ هَذَا النِّكَاحُ يُسَمَّى نِكَاحَ الاسْتِبْضَاعِ " , وَقَالَ الصَّاغَانِيُّ : وَقَدْ رَوَاهُ غَيْرُ أَصْبَغَ , نَا عُثْمَانُ بْنُ صَالِحٍ , نَا ابْنُ وَهْبٍ , عَنْ يُونُسَ بِهَذَا الإِسْنَادِ , إِلا أَنَّهُ قَالَ : " أَرْسِلِي إِلَى فُلانٍ وَاسْتَرْضِعِي مِنْهُ , وَاعْتَزَلَهَا زَوْجُهَا لا يَمَسُّهَا أَبَدًا حَتَّى يَسْتَبِينَ حَمْلُهَا مِنْ ذَلِكَ الرَّجُلِ الَّذِي تَسْتَرْضِعُ مِنْهُ , وَكَانَ هَذَا يُسَمَّى نِكَاحَ الاسْتِرْضَاعِ " , قَالَ مُحَمَّدُ بْنُ إِسْحَاقَ : وَهُوَ الصَّوَابُ , وَقَالَ : فَلَمَّا بَعَثَ اللَّهُ مُحَمَّدًا صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بِالْحَقِّ هَدَمَ نِكَاحَ الْجَاهِلِيَّةِ

Nabiy ﷺning ayollari Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadiki, u johiliyat davridagi nikoh toʻrt xil boʻlganini xabar berdi: Ulardan biri bugungi kunda odamlar qiladigan nikohdir — bir kishi boshqa kishidan uning qizini soʻraydi, unga mahr beradi, soʻng unga uylanadi. Yana bir nikoh shunday edi: kishi xotini hayzdan poklangach, unga: «Falonchining oldiga borib, undan istibzoʻ qil», der edi. Eri esa undan chetlanib turar va oʻsha ayol yaqinlashgan kishidan homiladorligi ayon boʻlgunicha unga aslo tegmas edi. Homiladorligi ayon boʻlgach, eri xohlasa, unga yaqinlashardi. Buni esa faqat bolaning asl-nasli sara boʻlishini istab qilardi. Bu nikoh istibzoʻ nikohi deb atalardi. (Oisha) dedi: Yana bir nikoh shunday edi: oʻndan kam guruh toʻplanib, ayolning oldiga kirar va barchasi unga yaqinlashardi. U homilador boʻlib tuqqach, tuqqanidan keyin bir necha kecha oʻtgach, ularga (odam) yuborardi va ulardan birorta kishi kelmaslikka qodir boʻlmasdi, toki ular uning oldida toʻplanishardi. Shunda u ularga: «Ishingiz qanday boʻlganini bildingiz, men tugʻdim. Bu — sening oʻgʻling, ey falonchi», derdi va ulardan oʻzi xohlagan kishini nomi bilan atardi, bolasi esa oʻshanga qoʻshib berilardi va u kishi bundan bosh tortolmasdi. Toʻrtinchi nikoh shunday edi: koʻp odamlar toʻplanib, ayolning oldiga kirar, u esa oʻziga kelgan hech kimni qaytarmasdi. Bular fohishalar edi; ular eshiklariga belgi boʻladigan bayroqlarni tikib qoʻyardilar, ularni istagan kishi ularning oldiga kirardi. Ulardan biri homilador boʻlib, tuqqach, oʻsha (erkak)lar uning huzuriga toʻplanardi va ular uchun qiyofashunoslarni chaqirardilar, soʻng bolani (koʻrsatilgan kishiga) qoʻshib berardilar; u kishi bolani oʻziga qoʻshib olar va uni oʻz oʻgʻli deb chaqirardi, bundan bosh torta olmasdi. Alloh Muhammad ﷺni haq bilan (paygʻambar qilib) yuborgach, johiliyat ahlining barcha nikohlarini buzdi, faqat bugungi Islom ahlining nikohini (qoldirdi). Muhammad ibn Ishoq dedi: Buni Ibn Vahbdan boshqa hech kim rivoyat qilmagan; Asbagʻ uni Yahyo ibn Maʼinga rivoyat qilib berganida, u xursandligidan choʻkkalab qolgan, deydilar. Asbagʻ oʻz hadisida: «Falonchining oldiga borib, undan istibzoʻ qil», deydi; eri esa undan chetlanib turadi va oʻsha ayol yaqinlashgan kishidan homiladorligi ayon boʻlgunicha unga aslo tegmaydi; homiladorligi ayon boʻlgach, eri xohlasa, unga yaqinlashadi; buni esa faqat bolaning asl-nasli sara boʻlishini istab qiladi; bu nikoh istibzoʻ nikohi deb atalar edi, dedi. Sogʻoniy esa dedi: Uni Asbagʻdan boshqa ham rivoyat qilgan; bizga Usmon ibn Solih, unga Ibn Vahb, u Yunusdan shu isnod bilan (rivoyat qildi), faqat u: «Falonchining oldiga borib, undan istirzoʻ qil», deb aytdi; eri esa undan chetlanib turar va oʻsha ayol yaqinlashgan kishidan homiladorligi ayon boʻlgunicha unga aslo tegmas edi; bu istirzoʻ nikohi deb atalardi, dedi. Muhammad ibn Ishoq: «Toʻgʻrisi shudir», dedi. Va u: Alloh Muhammad ﷺni haq bilan yuborganida, johiliyat nikohini buzdi, dedi.Набий ﷺнинг аёллари Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинадики, у жоҳилият давридаги никоҳ тўрт хил бўлганини хабар берди: Улардан бири бугунги кунда одамлар қиладиган никоҳдир — бир киши бошқа кишидан унинг қизини сўрайди, унга маҳр беради, сўнг унга уйланади. Яна бир никоҳ шундай эди: киши хотини ҳайздан поклангач, унга: «Фалончининг олдига бориб, ундан истибзў қил», дер эди. Эри эса ундан четланиб турар ва ўша аёл яқинлашган кишидан ҳомиладорлиги аён бўлгунича унга асло тегмас эди. Ҳомиладорлиги аён бўлгач, эри хоҳласа, унга яқинлашарди. Буни эса фақат боланинг асл-насли сара бўлишини истаб қиларди. Бу никоҳ истибзў никоҳи деб аталарди. (Оиша) деди: Яна бир никоҳ шундай эди: ўндан кам гуруҳ тўпланиб, аёлнинг олдига кирар ва барчаси унга яқинлашарди. У ҳомиладор бўлиб туққач, туққанидан кейин бир неча кеча ўтгач, уларга (одам) юборарди ва улардан бирорта киши келмасликка қодир бўлмасди, токи улар унинг олдида тўпланишарди. Шунда у уларга: «Ишингиз қандай бўлганини билдингиз, мен туғдим. Бу — сенинг ўғлинг, эй фалончи», дерди ва улардан ўзи хоҳлаган кишини номи билан атарди, боласи эса ўшанга қўшиб бериларди ва у киши бундан бош тортолмасди. Тўртинчи никоҳ шундай эди: кўп одамлар тўпланиб, аёлнинг олдига кирар, у эса ўзига келган ҳеч кимни қайтармасди. Булар фоҳишалар эди; улар эшикларига белги бўладиган байроқларни тикиб қўярдилар, уларни истаган киши уларнинг олдига кирарди. Улардан бири ҳомиладор бўлиб, туққач, ўша (эркак)лар унинг ҳузурига тўпланарди ва улар учун қиёфашуносларни чақирардилар, сўнг болани (кўрсатилган кишига) қўшиб берардилар; у киши болани ўзига қўшиб олар ва уни ўз ўғли деб чақирарди, бундан бош торта олмасди. Аллоҳ Муҳаммад ﷺни ҳақ билан (пайғамбар қилиб) юборгач, жоҳилият аҳлининг барча никоҳларини бузди, фақат бугунги Ислом аҳлининг никоҳини (қолдирди). Муҳаммад ибн Ишоқ деди: Буни Ибн Ваҳбдан бошқа ҳеч ким ривоят қилмаган; Асбағ уни Яҳё ибн Маъинга ривоят қилиб берганида, у хурсандлигидан чўккалаб қолган, дейдилар. Асбағ ўз ҳадисида: «Фалончининг олдига бориб, ундан истибзў қил», дейди; эри эса ундан четланиб туради ва ўша аёл яқинлашган кишидан ҳомиладорлиги аён бўлгунича унга асло тегмайди; ҳомиладорлиги аён бўлгач, эри хоҳласа, унга яқинлашади; буни эса фақат боланинг асл-насли сара бўлишини истаб қилади; бу никоҳ истибзў никоҳи деб аталар эди, деди. Соғоний эса деди: Уни Асбағдан бошқа ҳам ривоят қилган; бизга Усмон ибн Солиҳ, унга Ибн Ваҳб, у Юнусдан шу иснод билан (ривоят қилди), фақат у: «Фалончининг олдига бориб, ундан истирзў қил», деб айтди; эри эса ундан четланиб турар ва ўша аёл яқинлашган кишидан ҳомиладорлиги аён бўлгунича унга асло тегмас эди; бу истирзў никоҳи деб аталарди, деди. Муҳаммад ибн Ишоқ: «Тўғриси шудир», деди. Ва у: Аллоҳ Муҳаммад ﷺни ҳақ билан юборганида, жоҳилият никоҳини бузди, деди.

نَا أَبُو بَكْرٍ النَّيْسَابُورِيُّ ، نَا مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى النَّيْسَابُورِيُّ , نَا أَبُو غَسَّانَ مَالِكُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ ، نَا عَبْدُ السَّلامِ بْنُ حَرْبٍ , عَنْ إِسْحَاقَ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي فَرْوَةَ , عَنْ زَيْدِ بْنِ أَسْلَمَ , عَنْ عَطَاءِ بْنِ يَسَارٍ , عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ , قَالَ : " كَانَ الْبَدَلُ فِي الْجَاهِلِيَّةِ أَنْ يَقُولَ الرَّجُلُ لِلرَّجُلِ تَنْزِلُ عَنِ امْرَأَتِكَ وَأَنْزِلُ لَكَ عَنِ امْرَأَتِي وَأَزِيدُكَ , قَالَ : فَأَنْزَلَ اللَّهُ تَعَالَى ‏ وَلا أَنْ تَبَدَّلَ بِهِنَّ مِنْ أَزْوَاجٍ وَلَوْ أَعْجَبَكَ حُسْنُهُنَّ , قَالَ : فَدَخَلَ عُيَيْنَةُ بْنُ حِصْنٍ الْفَزَارِيُّ عَلَى رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَعِنْدَهُ عَائِشَةُ , فَدَخَلَ بِغَيْرِ إِذْنٍ , فَقَالَ لَهُ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : يَا عُيَيْنَةُ ، فَأَيْنَ الاسْتِئْذَانُ ؟ ، فَقَالَ : يَا رَسُولَ اللَّهِ ، مَا اسْتَأْذَنْتُ عَلَى رَجُلٍ مِنْ مُضَرَ مُنْذُ أَدْرَكْتُ , قَالَ : مَنْ هَذِهِ الْحُمَيْرَا الَّتِي إِلَى جَنْبِكَ ؟ ، قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : هَذِهِ عَائِشَةُ أُمُّ الْمُؤْمِنِينَ , قَالَ : أَفَلا أنزل لَكَ عَنْ أَحْسَنِ الْخَلْقِ ؟ ، فَقَالَ : يَا عُيَيْنَةُ إِنَّ اللَّهَ حَرَّمَ ذَلِكَ , قَالَ : فَلَمَّا أَنْ خَرَجَ قَالَتْ عَائِشَةُ : يَا رَسُولَ اللَّهِ مَنْ هَذَا ؟ ، قَالَ : أَحْمَقُ مُطَاعٌ , وَإِنَّهُ عَلَى مَا تَرَيْنَ لِسَيِّدِ قَوْمِهِ "

Abu Hurayra (roziyallohu anhu) aytdi: Johiliyatda badal (almashuv) shunday edi: kishi boshqa kishiga: «Sen xotiningdan voz kech, men ham senga xotinimdan voz kechay va senga (ustiga) qoʻshib beray», der edi. Shunda Alloh taolo: {Ularning goʻzalligi seni qiziqtirsa ham, (xotinlaringni) boshqa xotinlarga almashtirishing (halol emas)} (oyatini) nozil qildi. (Roviy) dedi: Uyayna ibn Hisn al-Fazoriy Rasululloh ﷺning huzurlariga izinsiz kirdi, u zotning yonlarida Oisha bor edi. Rasululloh ﷺ unga: «Ey Uyayna, izn soʻrash qani?» dedilar. U: «Ey Allohning Rasuli, men voyaga yetganimdan beri Muzardan boʻlgan biror kishidan izn soʻramaganman», dedi. Soʻng: «Yoningizdagi bu humayro kim?» dedi. Rasululloh ﷺ: «Bu — moʻminlarning onasi Oisha», dedilar. U: «Sizga xalqning eng goʻzalidan voz kechaymi?» dedi. U zot: «Ey Uyayna, Alloh buni harom qilgan», dedilar. U chiqib ketgach, Oisha: «Ey Allohning Rasuli, bu kim edi?» dedi. U zot: «Itoat qilinadigan bir ahmoq. U sen koʻrib turganingdek boʻlsa-da, oʻz qavmining sayyididir», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу) айтди: Жоҳилиятда бадал (алмашув) шундай эди: киши бошқа кишига: «Сен хотинингдан воз кеч, мен ҳам сенга хотинимдан воз кечай ва сенга (устига) қўшиб берай», дер эди. Шунда Аллоҳ таоло: {Уларнинг гўзаллиги сени қизиқтирса ҳам, (хотинларингни) бошқа хотинларга алмаштиришинг (ҳалол эмас)} (оятини) нозил қилди. (Ровий) деди: Уяйна ибн Ҳисн ал-Фазорий Расулуллоҳ ﷺнинг ҳузурларига изинсиз кирди, у зотнинг ёнларида Оиша бор эди. Расулуллоҳ ﷺ унга: «Эй Уяйна, изн сўраш қани?» дедилар. У: «Эй Аллоҳнинг Расули, мен вояга етганимдан бери Музардан бўлган бирор кишидан изн сўрамаганман», деди. Сўнг: «Ёнингиздаги бу ҳумайро ким?» деди. Расулуллоҳ ﷺ: «Бу — мўминларнинг онаси Оиша», дедилар. У: «Сизга халқнинг энг гўзалидан воз кечайми?» деди. У зот: «Эй Уяйна, Аллоҳ буни ҳаром қилган», дедилар. У чиқиб кетгач, Оиша: «Эй Аллоҳнинг Расули, бу ким эди?» деди. У зот: «Итоат қилинадиган бир аҳмоқ. У сен кўриб турганингдек бўлса-да, ўз қавмининг саййидидир», дедилар.

نَا عَلِيُّ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مُبَشِّرٍ ، نَا أَحْمَدُ بْنُ سِنَانٍ , نَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ مَهْدِيٍّ , نَا إِسْرَائِيلُ , عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ ، عَنْ أَبِي بُرْدَةَ , عَنْ أَبِيهِ أَنّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ , قَالَ : " لا نِكَاحَ إِلا بِوَلِيٍّ " ، نَا دَعْلَجُ بْنُ أَحْمَدَ , عَنِ ابْنِ خُزَيْمَةَ , قَالَ : سَمِعْتُ أَبَا مُوسَى , يَقُولُ : كَانَ عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ مَهْدِيٍّ يُثْبِتُ حَدِيثَ إِسْرَائِيلَ , عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ , وَيَقُولُ : إِنَّمَا فَاتَنِي مِنْ حَدِيثِ سُفْيَانَ , عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ مَا فَاتَنِي اتِّكَالا مِنِّي عَلَى حَدِيثِ إِسْرَائِيلَ . نَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ الْحَسَنِ الْهَمْدَانِيُّ الْقَاضِي , نَا يَحْيَى بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَاهَانَ , نَا مُحَمَّدُ بْنُ مَخْلَدٍ السَّعْدِيُّ , نَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ مَهْدِيٍّ , عَنْ إِسْرَائِيلَ , مثل قَوْلِ ابْنِ سِنَانٍ , قَالَ مُحَمَّدُ بْنُ مَخْلَدٍ : فَقِيلَ لِعَبْدِ الرَّحْمَنِ : إِنَّ شُعْبَةَ , وَسُفْيَانَ يُوَقِّفَانِهِ عَلَى أَبِي بُرْدَةَ , فَقَالَ : إِسْرَائِيلُ , عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ أَحَبُّ إِلَيَّ مِنْ سُفْيَانَ , وَشُعْبَةَ . نَا دَعْلَجُ بْنُ أَحْمَدَ , نَا أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ مَهْدِيٍّ أَبُو عَلِيٍّ , نَا صَالِحٌ جَزْرَةُ , نَا عَلِيُّ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ الْمَدِينِيُّ , قَالَ : سَمِعْتُ الرَّحْمَنِ بْنَ مَهْدِيٍّ , يَقُولُ : كَانَ إِسْرَائِيلُ يَحْفَظُ حَدِيثَ أَبِي إِسْحَاقَ كَمَا يَحْفَظُ سُورَةَ الْحَمْدُ , قَالَ صَالِحٌ : إِسْرَائِيلُ أَتْقَنُ فِي أَبِي إِسْحَاقَ خَاصَّةً

Abu Muso (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ: «Valiysiz nikoh (sahih) boʻlmaydi», dedilar. Daʼlaj ibn Ahmad bizga Ibn Xuzaymadan (rivoyat qildi), u dedi: Abu Musoni: Abdurrahmon ibn Mahdiy Isroilning Abu Ishoqdan (qilgan) hadisini sobit deb bilar va: «Sufyonning Abu Ishoqdan (qilgan) hadisidan menga nimasi oʻtib ketgan boʻlsa, faqat Isroilning hadisiga suyanganim uchun oʻtib ketgan», der edi, deb aytayotganini eshitdim. Muhammad ibn Maxlad as-Saʼdiy Abdurrahmon ibn Mahdiydan, u Isroildan Ibn Sinonning soʻzi misli (rivoyat qildi). Muhammad ibn Maxlad dedi: Abdurrahmonga: «Shuʼba va Sufyon uni Abu Burdaga mavquf qiladilar», deyildi. U: «Isroilning Abu Ishoqdan (rivoyati) menga Sufyon va Shuʼbadan koʻra sevimliroqdir», dedi. Ali ibn Abdulloh al-Madiniy dedi: Abdurrahmon ibn Mahdiyni: «Isroil Abu Ishoqning hadisini Hamd surasini yodlagandek yodlar edi», deyayotganini eshitdim. Solih dedi: Isroil xususan Abu Ishoq (rivoyatlari)da eng puxtadir.Абу Мусо (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ: «Валийсиз никоҳ (саҳиҳ) бўлмайди», дедилар. Даълаж ибн Аҳмад бизга Ибн Хузаймадан (ривоят қилди), у деди: Абу Мусони: Абдурраҳмон ибн Маҳдий Исроилнинг Абу Ишоқдан (қилган) ҳадисини собит деб билар ва: «Суфённинг Абу Ишоқдан (қилган) ҳадисидан менга нимаси ўтиб кетган бўлса, фақат Исроилнинг ҳадисига суянганим учун ўтиб кетган», дер эди, деб айтаётганини эшитдим. Муҳаммад ибн Махлад ас-Саъдий Абдурраҳмон ибн Маҳдийдан, у Исроилдан Ибн Синоннинг сўзи мисли (ривоят қилди). Муҳаммад ибн Махлад деди: Абдурраҳмонга: «Шуъба ва Суфён уни Абу Бурдага мавқуф қиладилар», дейилди. У: «Исроилнинг Абу Ишоқдан (ривояти) менга Суфён ва Шуъбадан кўра севимлироқдир», деди. Али ибн Абдуллоҳ ал-Мадиний деди: Абдурраҳмон ибн Маҳдийни: «Исроил Абу Ишоқнинг ҳадисини Ҳамд сурасини ёдлагандек ёдлар эди», деяётганини эшитдим. Солиҳ деди: Исроил хусусан Абу Ишоқ (ривоятлари)да энг пухтадир.

نَا مُحَمَّدُ بْنُ سُلَيْمَانَ الْمَالِكِيُّ بِالْبَصْرَةِ , نَا مُحَمَّدُ بْنُ مُوسَى الْحَرَشِيُّ , نَا يَزِيدُ بْنُ زُرَيْعٍ , نَا شُعْبَةُ , عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ ، عَنْ أَبِي بُرْدَةَ , عَنْ أَبِيهِ عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ , قَالَ : " لا نِكَاحَ إِلا بِوَلِيٍّ "

Abu Muso (roziyallohu anhu)dan, u Nabiy ﷺdan rivoyat qiladi: u zot: «Valiysiz nikoh (sahih) boʻlmaydi», dedilar.Абу Мусо (розияллоҳу анҳу)дан, у Набий ﷺдан ривоят қилади: у зот: «Валийсиз никоҳ (саҳиҳ) бўлмайди», дедилар.

نَا ابْنُ أَبِي دَاوُدَ , حَدَّثَنِي عَمِّي , نَا ابْنُ الأَصْبَهَانِيِّ , نَا شَرِيكٌ , عَنِ الزُّهْرِيِّ , عَنْ أَبِي سَعِيدٍ , قَالَ : " لا نِكَاحَ إِلا بِوَلِيٍّ وَشُهُودٍ وَمَهْرٍ , إِلا مَا كَانَ مِنَ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ "

Abu Saʼid (roziyallohu anhu) aytdi: «Valiysiz, guvohlarsiz va mahrsiz nikoh boʻlmaydi; Nabiy ﷺdan boʻlgani bundan mustasno».Абу Саъид (розияллоҳу анҳу) айтди: «Валийсиз, гувоҳларсиз ва маҳрсиз никоҳ бўлмайди; Набий ﷺдан бўлгани бундан мустасно».

نَا ابْنُ أَبِي دَاوُدَ , نَا أَحْمَدُ بْنُ صَالِحٍ , نَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ , أنا ابْنُ جُرَيْجٍ , حَدَّثَنِي سُلَيْمَانُ بْنُ مُوسَى , أَنَّ ابْنَ شِهَابٍ أَخْبَرَهُ , أَنَّ عُرْوَةَ أَخْبَرَهُ , أَنَّ عَائِشَةَ أَخْبَرَتْهُ , أَنّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، قَالَ : " أَيُّمَا امْرَأَةٍ نُكِحَتْ بِغَيْرِ إِذْنِ وَلِيِّهَا فَنِكَاحُهَا بَاطِلٌ فَنِكَاحُهَا بَاطِلٌ فَنِكَاحُهَا بَاطِلٌ , فَإِنْ دَخَلَ بِهَا فَالْمَهْرُ لَهَا بِمَا أَصَابَ مِنْهَا , فَإِنْ تَشَاجَرُوا فَالسُّلْطَانُ وَلِيُّ مَنْ لا وَلِيَّ لَهُ "

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadiki, Nabiy ﷺ: «Qaysi bir ayol valiysining iznisiz nikohlansa, uning nikohi botildir, uning nikohi botildir, uning nikohi botildir. Agar (eri) unga qoʻshilgan boʻlsa, undan bahramand boʻlgani evaziga unga mahr (vojib) boʻladi. Agar tortishib qolsalar, valiysi boʻlmagan kishining valiysi sultondir», dedilar.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинадики, Набий ﷺ: «Қайси бир аёл валийсининг изнисиз никоҳланса, унинг никоҳи ботилдир, унинг никоҳи ботилдир, унинг никоҳи ботилдир. Агар (эри) унга қўшилган бўлса, ундан баҳраманд бўлгани эвазига унга маҳр (вожиб) бўлади. Агар тортишиб қолсалар, валийси бўлмаган кишининг валийси султондир», дедилар.

نَا عَلِيُّ بْنُ أَحْمَدَ بْنِ الْهَيْثَمِ الْبَزَّازُ ، وَمُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ الْمَطِيرِيُّ , قَالا : نَا عِيسَى بْنُ أَبِي حَرْبٍ , نَا يَحْيَى بْنُ أَبِي بُكَيْرٍ , نَا عَدِيُّ بْنُ الْفَضْلِ , عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُثْمَانَ بْنِ خُثَيْمٍ , عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ , عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ , قَالَ : قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " لا نِكَاحَ إِلا بِوَلِيٍّ وَشَاهِدَيْ عَدْلٍ , وَأَيُّمَا امْرَأَةٍ أَنْكَحَهَا وَلِيُّ مَسْخُوطٌ عَلَيْهِ فَنِكَاحُهَا بَاطِلٌ " ، رَفَعَهُ عَدِيُّ بْنُ الْفَضْلِ ، وَلَمْ يَرْفَعْهُ غَيْرُهُ

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) aytdi: Rasululloh ﷺ: «Valiysiz va ikki odil guvohsiz nikoh boʻlmaydi. Qaysi bir ayolni oʻzidan norozi boʻlingan valiy nikohlab bersa, uning nikohi botildir», dedilar. Uni Adiy ibn Fazl marfuʼ qilgan; undan boshqa hech kim marfuʼ qilmagan.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) айтди: Расулуллоҳ ﷺ: «Валийсиз ва икки одил гувоҳсиз никоҳ бўлмайди. Қайси бир аёлни ўзидан норози бўлинган валий никоҳлаб берса, унинг никоҳи ботилдир», дедилар. Уни Адий ибн Фазл марфуъ қилган; ундан бошқа ҳеч ким марфуъ қилмаган.

نَا عَبْدُ الْوَهَّابِ بْنُ عِيسَى بْنِ أَبِي حَيَّةَ إِمْلاءً , نَا إِسْحَاقُ بْنُ أَبِي إِسْرَائِيلَ , نَا عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ مُحَمَّدٍ الدَّرَاوَرْدِيُّ , عَنِ ابْنِ الْهَادِ , عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِبْرَاهِيمَ , عَنْ أَبِي سَلَمَةَ ، قَالَ : سَأَلْتُ عَائِشَةَ كَمْ كَانَ صَدَاقُ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَزْوَاجَهُ ؟ ، فَقَالَتْ : كَانَ صَدَاقُهُ اثْنَيْ عَشَرَ أُوقِيَّةٍ وَنَشٍّ , قَالَتْ : هَلْ تَدْرِي مَا النَّشُّ ؟ هُوَ نِصْفُ الأُوقِيَّةِ , فَذَلِكَ خَمْسُمِائَةِ دِرْهَمٍ "

Abu Salama aytdi: Men Oishadan: Nabiy ﷺning oʻz ayollariga (bergan) mahrlari qancha edi, deb soʻradim. U: «Ularning mahri oʻn ikki uqiya va bir nash edi», dedi. Soʻng: «Nash nima ekanini bilasanmi? U — uqiyaning yarmi. Bu esa besh yuz dirhamdir», dedi.Абу Салама айтди: Мен Оишадан: Набий ﷺнинг ўз аёлларига (берган) маҳрлари қанча эди, деб сўрадим. У: «Уларнинг маҳри ўн икки уқия ва бир наш эди», деди. Сўнг: «Наш нима эканини биласанми? У — уқиянинг ярми. Бу эса беш юз дирҳамдир», деди.

نَا سَعِيدُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ الْحَنَّاطُ , نَا يُوسُفُ بْنُ مُوسَى , نَا عُثْمَانُ بْنُ الْيَمَانِ , عَنْ دَاوُدَ بْنِ قَيْسٍ , عَنْ مُوسَى بْنِ يَسَارٍ , عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ , قَالَ : " كَانَ صَدَاقُنَا إِذْ كَانَ فِينَا رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَشْرَ أَوَاقٍ , وَيَضْرِبُ بِيَدِهِ عَلَى الأُخْرَى , فَذَلِكَ أَرْبَعُمِائَةِ دِرْهَمٍ "

Abu Hurayra (roziyallohu anhu) aytdi: Rasululloh ﷺ oramizda boʻlgan paytda mahrimiz oʻn uqiya edi — u qoʻlini ikkinchisiga urar edi — bu esa toʻrt yuz dirhamdir.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу) айтди: Расулуллоҳ ﷺ орамизда бўлган пайтда маҳримиз ўн уқия эди — у қўлини иккинчисига урар эди — бу эса тўрт юз дирҳамдир.

نَا أَبُو عَلِيٍّ الْمَالِكِيُّ مُحَمَّدُ بْنُ سُلَيْمَانَ ، نَا أَبُو مُوسَى ، نَا عَبْدُ الْوَهَّابِ الثَّقَفِيُّ , عَنْ يُونُسَ , عَنِ الْحَسَنِ , أَنَّ مَعْقِلَ بْنَ يَسَارٍ زَوَّجَ أُخْتًا لَهُ فَطَلَّقَهَا الرَّجُلُ ثُمَّ أَنْشَأَ يَخْطُبُهَا , فَقَالَ : زَوَّجْتُكَ كَرِيمَتِي فَطَلَّقْتَهَا , ثُمَّ أَنْشَأْتَ تَخْطُبُهَا , فَأَبَى أَنْ يُزَوِّجَهُ وَهَوِيَتْهُ الْمَرْأَةُ , فَأَنْزَلَ اللَّهُ تَعَالَى هَذِهِ الآَيَةَ ‏ وَإِذَا طَلَّقْتُمُ النِّسَاءَ فَبَلَغْنَ أَجَلَهُنَّ فَلا تَعْضُلُوهُنَّ أَنْ يَنْكِحْنَ أَزْوَاجَهُنَّ " ، هَذَا حَدِيثٌ صَحِيحٌ أَخْرَجَهُ الْبُخَارِيُّ . عَنْ أَبِي مَعْمَرٍ , عَنْ عَبْدِ الْوَارِثِ , وَعَنْ أَحْمَدَ بْنِ أَبِي عُمَرَ , عَنْ أَبِيهِ , عَنْ إِبْرَاهِيمَ بْنِ طَهْمَانَ , عَنْ يُونُسَ بِهِ

Hasan (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadiki, Maʼqil ibn Yasor singlisini bir kishiga turmushga berdi, u esa uni taloq qildi, soʻng yana unga sovchilik qila boshladi. (Maʼqil): «Men senga oʻz azizimni turmushga berdim, sen esa uni taloq qilding, endi yana unga sovchilik qilyapsanmi?» dedi va uni turmushga berishdan bosh tortdi; ayol esa unga moyil edi. Shunda Alloh taolo: {Ayollarni taloq qilib, ular oʻz muddatlariga yetganda, ularni (avvalgi) erlariga turmushga chiqishdan toʻsmangiz} degan ushbu oyatni nozil qildi. Bu sahih hadis boʻlib, uni Buxoriy Abu Maʼmardan, u Abdulvorisdan; yana Ahmad ibn Abu Umardan, u otasidan, u Ibrohim ibn Tahmondan, u Yunusdan (rivoyat qilib) chiqargan.Ҳасан (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинадики, Маъқил ибн Ясор синглисини бир кишига турмушга берди, у эса уни талоқ қилди, сўнг яна унга совчилик қила бошлади. (Маъқил): «Мен сенга ўз азизимни турмушга бердим, сен эса уни талоқ қилдинг, энди яна унга совчилик қиляпсанми?» деди ва уни турмушга беришдан бош тортди; аёл эса унга мойил эди. Шунда Аллоҳ таоло: {Аёлларни талоқ қилиб, улар ўз муддатларига етганда, уларни (аввалги) эрларига турмушга чиқишдан тўсмангиз} деган ушбу оятни нозил қилди. Бу саҳиҳ ҳадис бўлиб, уни Бухорий Абу Маъмардан, у Абдулворисдан; яна Аҳмад ибн Абу Умардан, у отасидан, у Иброҳим ибн Таҳмондан, у Юнусдан (ривоят қилиб) чиқарган.

نَا أَبُو بَكْرٍ النَّيْسَابُورِيُّ ، نَا أَحْمَدُ بْنُ حَفْصٍ , حَدَّثَنِي أَبِي , حَدَّثَنِي إِبْرَاهِيمُ بْنُ طَهْمَانَ , عَنْ يُونُسَ بْنِ عُبَيْدٍ , عَنِ الْحَسَنِ , أَنَّهُ قَالَ فِي قَوْلِ اللَّهِ تَعَالَى : " ‏ فَلا تَعْضُلُوهُنَّ أَنْ يَنْكِحْنَ أَزْوَاجَهُنَّ إِذَا تَرَاضَوْا بَيْنَهُمْ بِالْمَعْرُوفِ , قَالَ : حَدَّثَنِي مَعْقِلُ بْنُ يَسَارٍ الْمُزَنِيُّ أَنَّهَا نزلت فِيهِ , قَالَ : كُنْتُ زَوَّجْتُ أُخْتًا لِي مِنْ رَجُلٍ فَطَلَّقَهَا حَتَّى انْقَضَتْ عِدَّتُهَا ، ثُمَّ جَاءَ يَخْطُبُهَا ، فَقُلْتُ لَهُ : زَوَّجْتُكَ وَفَرَشْتُكَ وَأَكْرَمْتُكَ فَطَلَّقْتَهَا ، ثُمَّ جِئْتُ تَخْطُبُهَا لا وَاللَّهِ لا تَعُودُ إِلَيْهَا أَبَدًا , قَالَ : وَكَانَ الرَّجُلُ لا بَأْسَ بِهِ وَكَانَتِ الْمَرْأَةُ تُرِيدُ أَنْ تَرْجِعَ إِلَيْهِ , قَالَ : فَأَنْزَلَ اللَّهُ تَعَالَى هَذِهِ الآيَةَ , فَقُلْتُ : الآنَ أَفْعَلُ يَا رَسُولَ اللَّهِ فَزَوَّجْتُهَا إِيَّاهُ " ، وَكَذَلِكَ رَوَاهُ عَبَّادُ بْنُ رَاشِدٍ , عَنِ الْحَسَنِ , وَسَعِيدٍ , عَنْ قَتَادَةَ , عَنِ الْحَسَنِ , عَنْ مَعْقِلٍ

Hasan (rahimahulloh) Alloh taoloning: {Agar oʻzaro maʼruf bilan rozi boʻlsalar, ularni (avvalgi) erlariga turmushga chiqishdan toʻsmangiz} degan soʻzi haqida dedi: Menga Maʼqil ibn Yasor al-Muzaniy rivoyat qildiki, (bu oyat) uning haqida nozil boʻlgan. U dedi: Men singlimni bir kishiga turmushga bergan edim, u esa uni taloq qildi va iddasi tugadi. Soʻng u kelib, unga sovchilik qildi. Men unga: «Senga (uni) turmushga berdim, toʻshak qildim va seni izzat qildim, sen esa uni taloq qilding; endi kelib, unga sovchilik qilyapsanmi? Yoʻq, Allohga qasamki, u senga aslo qaytmaydi», dedim. U dedi: Haligi kishi yomon emas edi, ayol esa unga qaytishni istardi. U dedi: Shunda Alloh taolo mana shu oyatni nozil qildi. Men: «Endi (shunday) qilaman, ey Allohning Rasuli», dedim va uni unga turmushga berdim. Buni shu tarzda Abbod ibn Roshid Hasandan, Saʼid esa Qatodadan, u Hasandan, u Maʼqildan (deb) rivoyat qildi.Ҳасан (раҳимаҳуллоҳ) Аллоҳ таолонинг: {Агар ўзаро маъруф билан рози бўлсалар, уларни (аввалги) эрларига турмушга чиқишдан тўсмангиз} деган сўзи ҳақида деди: Менга Маъқил ибн Ясор ал-Музаний ривоят қилдики, (бу оят) унинг ҳақида нозил бўлган. У деди: Мен синглимни бир кишига турмушга берган эдим, у эса уни талоқ қилди ва иддаси тугади. Сўнг у келиб, унга совчилик қилди. Мен унга: «Сенга (уни) турмушга бердим, тўшак қилдим ва сени иззат қилдим, сен эса уни талоқ қилдинг; энди келиб, унга совчилик қиляпсанми? Йўқ, Аллоҳга қасамки, у сенга асло қайтмайди», дедим. У деди: Ҳалиги киши ёмон эмас эди, аёл эса унга қайтишни истарди. У деди: Шунда Аллоҳ таоло мана шу оятни нозил қилди. Мен: «Энди (шундай) қиламан, эй Аллоҳнинг Расули», дедим ва уни унга турмушга бердим. Буни шу тарзда Аббод ибн Рошид Ҳасандан, Саъид эса Қатодадан, у Ҳасандан, у Маъқилдан (деб) ривоят қилди.

نَا أَبُو بَكْرٍ النَّيْسَابُورِيُّ ، نَا يَزِيدُ بْنُ سِنَانٍ , نَا أَبُو عَامِرٍ الْعَقَدِيُّ ، ح وَنا مُحَمَّدُ بْنُ عَمْرِو بْنِ الْبَخْتَرِيِّ , نَا يَحْيَى بْنُ جَعْفَرٍ , نَا أَبُو عَامِرٍ ، نَا عَبَّادُ بْنُ رَاشِدٍ , عَنِ الْحَسَنِ , حَدَّثَنِي مَعْقِلُ بْنُ يَسَارٍ , قَالَ : " كَانَتْ لِي أُخْتٌ فَخُطِبَتْ إِلَيَّ فَكُنْتُ أَمْنَعُهَا النَّاسَ فَأَتَانِي ابْنُ عَمٍّ لِي فَخَطَبَهَا فَأَنْكَحْتُهَا إِيَّاهُ ، فَاضْطَجَعَهَا مَا شَاءَ اللَّهُ تَعَالَى ثُمَّ طَلَّقَهَا طَلاقًا لَهُ رَجْعَةٌ ، ثُمَّ تَرَكَهَا حَتَّى انْقَضَتْ عِدَّتُهَا فَخَطَبَهَا مَعَ الْخُطَّابِ , فَقُلْتُ : مَنَعْتُهَا النَّاسَ وَزَوَّجْتُكَ إِيَّاهَا ، ثُمَّ طَلَّقْتَهَا طَلاقًا لَهُ رَجْعَةٌ ، ثُمَّ تَرَكْتَهَا حَتَّى انْقَضَتْ عِدَّتُهَا ، فَلَمَّا خُطِبَتْ إِلَيَّ أَتَيْتَنِي تَخْطُبُهَا مَعَ الْخُطَّابِ إِنِّي لا أُزَوِّجُكُ أَبَدًا , فَأَنْزَلَ اللَّهُ تَعَالَى ، أَوْ قَالَ أنزلت ‏ وَإِذَا طَلَّقْتُمُ النِّسَاءَ فَبَلَغْنَ أَجَلَهُنَّ فَلا تَعْضُلُوهُنَّ أَنْ يَنْكِحْنَ أَزْوَاجَهُنَّ , فَكَفَّرْتُ عَنْ يَمِينِي وَأَنْكَحْتُهَا إِيَّاهُ " ، الْمَعْنَى قَرِيبٌ

Maʼqil ibn Yasor (roziyallohu anhu) aytdi: Mening bir singlim bor edi, undan menga sovchi kelar edi, men esa uni odamlardan man qilardim. Amakimning oʻgʻli oldimga kelib, unga sovchilik qildi, men uni unga nikohlab berdim. U Alloh taolo xohlagancha u bilan yashadi, soʻng uni qaytarib olishi mumkin boʻlgan taloq bilan taloq qildi, keyin iddasi tugaguncha uni tark etdi. Soʻng boshqa sovchilar bilan birga unga sovchilik qildi. Men: «Men uni odamlardan man qilib, senga nikohlab berdim, sen esa uni qaytarib olishi mumkin boʻlgan taloq bilan taloq qilding, keyin iddasi tugaguncha uni tark etding. Endi undan menga sovchi kelganida, sen ham sovchilar bilan birga unga sovchilik qilib kelding. Men senga uni aslo nikohlab bermayman», dedim. Shunda Alloh taolo: {Ayollarni taloq qilib, ular oʻz muddatlariga yetganda, ularni (avvalgi) erlariga turmushga chiqishdan toʻsmangiz} (oyatini) nozil qildi — yoki: (bu oyat) nozil boʻldi, dedi. Men esa qasamim uchun kafforat berdim va uni unga nikohlab berdim. Maʼno yaqindir.Маъқил ибн Ясор (розияллоҳу анҳу) айтди: Менинг бир синглим бор эди, ундан менга совчи келар эди, мен эса уни одамлардан ман қилардим. Амакимнинг ўғли олдимга келиб, унга совчилик қилди, мен уни унга никоҳлаб бердим. У Аллоҳ таоло хоҳлаганча у билан яшади, сўнг уни қайтариб олиши мумкин бўлган талоқ билан талоқ қилди, кейин иддаси тугагунча уни тарк этди. Сўнг бошқа совчилар билан бирга унга совчилик қилди. Мен: «Мен уни одамлардан ман қилиб, сенга никоҳлаб бердим, сен эса уни қайтариб олиши мумкин бўлган талоқ билан талоқ қилдинг, кейин иддаси тугагунча уни тарк этдинг. Энди ундан менга совчи келганида, сен ҳам совчилар билан бирга унга совчилик қилиб келдинг. Мен сенга уни асло никоҳлаб бермайман», дедим. Шунда Аллоҳ таоло: {Аёлларни талоқ қилиб, улар ўз муддатларига етганда, уларни (аввалги) эрларига турмушга чиқишдан тўсмангиз} (оятини) нозил қилди — ёки: (бу оят) нозил бўлди, деди. Мен эса қасамим учун каффорат бердим ва уни унга никоҳлаб бердим. Маъно яқиндир.

نَا أَبُو بَكْرٍ النَّيْسَابُورِيُّ ، نَا أَبُو الأَزْهَرِ ، نَا رَوْحٌ , عَنْ سَعِيدِ بْنِ أَبِي عَرُوبَةَ , عَنْ قَتَادَةَ , عَنِ الْحَسَنِ , عَنْ مَعْقِلِ بْنِ يَسَارٍ , قَالَ : " كَانَتْ لِي أُخْتٌ تَحْتَ رَجُلٍ فَطَلَّقَهَا ، ثُمَّ خَلا عَنْهَا حَتَّى إِذَا انْقَضَتْ عِدَّتُهَا , ثُمَّ جَاءَ يَخْطُبُهَا , فَحَمَى مَعْقِلٌ عَنْ ذَلِكَ ، وَقَالَ : خَلا عَنْهَا وَهُوَ يَقْدِرُ عَلَيْهَا فَحَالَ بَيْنَهُ وَبَيْنَهَا , فَأَنْزَلَ اللَّهُ تَعَالَى ‏ وَإِذَا طَلَّقْتُمُ النِّسَاءَ فَبَلَغْنَ أَجَلَهُنَّ فَلا تَعْضُلُوهُنَّ "

Maʼqil ibn Yasor (roziyallohu anhu) aytdi: Mening bir singlim bir kishining nikohida edi, u esa uni taloq qildi, soʻng iddasi tugaguncha undan chetlandi. Keyin kelib, unga sovchilik qildi. Maʼqil bundan (gʻayratga kelib) toʻsdi va: «Unga qodir tura turib, undan chetlandi-ku», dedi hamda u bilan singlisining orasini toʻsdi. Shunda Alloh taolo: {Ayollarni taloq qilib, ular oʻz muddatlariga yetganda, ularni toʻsmangiz} (oyatini) nozil qildi.Маъқил ибн Ясор (розияллоҳу анҳу) айтди: Менинг бир синглим бир кишининг никоҳида эди, у эса уни талоқ қилди, сўнг иддаси тугагунча ундан четланди. Кейин келиб, унга совчилик қилди. Маъқил бундан (ғайратга келиб) тўсди ва: «Унга қодир тура туриб, ундан четланди-ку», деди ҳамда у билан синглисининг орасини тўсди. Шунда Аллоҳ таоло: {Аёлларни талоқ қилиб, улар ўз муддатларига етганда, уларни тўсмангиз} (оятини) нозил қилди.

نَا مُحَمَّدُ بْنُ مَخْلَدٍ ، نَا عَبَّاسُ بْنُ مُحَمَّدٍ , نَا مُحَمَّدُ بْنُ الصَّلْتِ , نَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ سُلَيْمَانَ بْنِ الْغَسِيلِ , عَنْ عَمَّتِهِ سَكِينَةَ بِنْتِ حَنْظَلَةَ ، قَالَتِ : اسْتَأْذَنَ عَلَيَّ مُحَمَّدُ بْنُ عَلِيٍّ وَلَمْ تَنْقَضِ عِدَّتِي مِنْ مَهْلِكِ زَوْجِي , فَقَالَ : قَدْ عَرَفْتِ قَرَابَتِي مِنْ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَقَرَابَتِي مِنْ عَلِيٍّ وَمَوْضِعِي فِي الْعَرَبِ , قُلْتُ : غَفَرَ اللَّهُ لَكَ يَا أَبَا جَعْفَرٍ إِنَّكَ رَجُلٌ يُؤْخَذُ عَنْكَ تَخْطُبُنِي فِي عِدَّتِي , قَالَ : إِنَّمَا أَخْبَرْتُكِ لِقَرَابَتِي مِنْ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَمِنْ عَلِيٍّ وَقَدْ دَخَلَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَلَى أُمِّ سَلَمَةَ وَهِيَ مُتَأَيِّمَةٌ مِنْ أَبِي سَلَمَةَ , فَقَالَ : " لَقَدْ عَلِمْتِ أَنَّى رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَخِيرَتُهُ وَمَوْضِعِي فِي قَوْمِي " ، كَانَتْ تِلْكَ خُطْبَتَهُ

Sakina bint Hanzala aytdi: Erimning vafotidan (keyingi) iddam tugamagan paytda Muhammad ibn Ali mendan izn soʻrab kirdi va: «Sen mening Rasululloh ﷺga qarindoshligimni, Aliga qarindoshligimni va arablar orasidagi mavqeimni bilasan», dedi. Men: «Alloh seni magʻfirat qilsin, ey Abu Jaʼfar! Sen (soʻzi) namuna qilib olinadigan kishisan-u, iddamda menga sovchilik qilyapsanmi?» dedim. U: «Men senga faqat Rasululloh ﷺga va Aliga qarindoshligimni xabar berdim, xolos. Rasululloh ﷺ Ummu Salamaning huzuriga — u Abu Salamadan beva boʻlgan paytda — kirib: ‹Sen bilasanki, men Allohning Rasuli va Uning tanlagani (bandasi)man, qavmim orasidagi oʻrnimni ham (bilasan)›, deganlar. U zotning sovchiligi mana shu edi», dedi.Сакина бинт Ҳанзала айтди: Эримнинг вафотидан (кейинги) иддам тугамаган пайтда Муҳаммад ибн Али мендан изн сўраб кирди ва: «Сен менинг Расулуллоҳ ﷺга қариндошлигимни, Алига қариндошлигимни ва араблар орасидаги мавқеимни биласан», деди. Мен: «Аллоҳ сени мағфират қилсин, эй Абу Жаъфар! Сен (сўзи) намуна қилиб олинадиган кишисан-у, иддамда менга совчилик қиляпсанми?» дедим. У: «Мен сенга фақат Расулуллоҳ ﷺга ва Алига қариндошлигимни хабар бердим, холос. Расулуллоҳ ﷺ Умму Саламанинг ҳузурига — у Абу Саламадан бева бўлган пайтда — кириб: ‹Сен биласанки, мен Аллоҳнинг Расули ва Унинг танлагани (бандаси)ман, қавмим орасидаги ўрнимни ҳам (биласан)›, деганлар. У зотнинг совчилиги мана шу эди», деди.

نَا مُحَمَّدُ بْنُ مَخْلَدٍ ، نَا أَبُو وَائِلَةَ الْمَرْوَزِيُّ عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ الْحُسَيْنِ مِنْ وَلَدِ بِشْرِ بْنِ الْمُحْتَفِزِ ، نَا الزُّبَيْرُ بْنُ بَكَّارٍ , نَا خَالِدُ بْنُ الْوَضَّاحِ , عَنْ أَبِي الْخَصِيبِ ، عَنْ هِشَامٍ , عَنْ عُرْوَةَ , عَنْ أَبِيهِ , عَنْ عَائِشَةَ , قَالَتْ : قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " لا بُدَّ فِي النِّكَاحِ مِنْ أَرْبَعَةٍ : الْوَلِيِّ وَالزَّوْجِ وَالشَّاهِدَيْنِ " ، أَبُو الْخَصِيبِ مَجْهُولٌ وَاسْمُهُ : نَافِعُ بْنُ مَيْسَرَةَ

Oisha (roziyallohu anho) aytdi: Rasululloh ﷺ: «Nikohda toʻrt (kishi) boʻlishi shart: valiy, er va ikki guvoh», dedilar. Abul-Xasib majhuldir, uning ismi Nofeʼ ibn Maysaradir.Оиша (розияллоҳу анҳо) айтди: Расулуллоҳ ﷺ: «Никоҳда тўрт (киши) бўлиши шарт: валий, эр ва икки гувоҳ», дедилар. Абул-Хасиб мажҳулдир, унинг исми Нофеъ ибн Майсарадир.

نَا أَبُو بَكْرٍ النَّيْسَابُورِيُّ ، نَا مُحَمَّدُ بْنُ إِسْحَاقَ , نَا رَوْحٌ , نَا ابْنُ جُرَيْجٍ , أَخْبَرَنِي عَبْدُ الْحَمِيدِ بْنُ جُبَيْرِ بْنِ شَيْبَةَ , عَنْ عِكْرِمَةَ بْنِ خَالِدٍ , قَالَ : جَمَعَتِ الطَّرِيقُ رَكْبًا فَجَعَلَتِ امْرَأَةٌ مِنْهُمْ ثَيِّبٌ أَمْرَهَا بِيَدِ رَجُلٍ غَيْرِ وَلِيٍّ فَأَنْكَحَهَا فَبَلَغَ ذَلِكَ عُمَرَ " فَجَلَدَ النَّاكِحَ وَالْمُنْكِحَ وَرَدَّ نِكَاحَهَا "

Ikrima ibn Xolid aytdi: Yoʻl bir karvonni birga toʻplab qoʻydi. Ular ichidagi bir sayyiba ayol oʻz ishini valiysi boʻlmagan bir kishining qoʻliga topshirdi, u esa uni nikohlab berdi. Bu Umarga yetganda, u nikohlab olganni ham, nikohlab berganni ham darraladi va uning nikohini rad qildi.Икрима ибн Холид айтди: Йўл бир карвонни бирга тўплаб қўйди. Улар ичидаги бир саййиба аёл ўз ишини валийси бўлмаган бир кишининг қўлига топширди, у эса уни никоҳлаб берди. Бу Умарга етганда, у никоҳлаб олганни ҳам, никоҳлаб берганни ҳам дарралади ва унинг никоҳини рад қилди.

نَا يَعْقُوبُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ الْبَزَّارُ ، وَإِسْمَاعِيلُ بْنُ الْعَبَّاسِ الْوَرَّاقُ , قَالا : نَا عُمَرُ بْنُ شَبَّةَ , نَا بَكْرُ بْنُ بَكَّارٍ , نَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحْرِزٍ , عَنْ قَتَادَةَ , عَنِ الْحَسَنِ , عَنْ عِمْرَانَ بْنِ حُصَيْنٍ , عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَسْعُودٍ , قَالَ : قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " لا نِكَاحَ إِلا بِوَلِيٍّ وَشَاهِدَيْ عَدْلٍ "

Abdulloh ibn Masʼud (roziyallohu anhu) aytdi: Rasululloh ﷺ: «Valiysiz va ikki odil guvohsiz nikoh boʻlmaydi», dedilar.Абдуллоҳ ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу) айтди: Расулуллоҳ ﷺ: «Валийсиз ва икки одил гувоҳсиз никоҳ бўлмайди», дедилар.

نَا الْحُسَيْنُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ ، نَا أَبُو خُرَاسَانَ مُحَمَّدُ بْنُ أَحْمَدَ بْنِ السَّكَن ِ ح وَنا مُحَمَّدُ بْنُ مَخْلَدٍ و , َمُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْحُسَيْنِ الْعَلافُ و َعُثْمَانُ بْنُ أَحْمَدَ بْنِ السَّمَّاكِ , قَالُوا : نَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ أَبِي سَعْدٍ , قَالا : نَا إِسْحَاقُ بْنُ هِشَامٍ التَّمَّارُ , نَا ثَابِتُ بْنُ زُهَيْرٍ , نَا نَافِعٌ , عَنِ ابْنِ عُمَرَ , قَالَ : قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " لا نِكَاحَ إِلا بِوَلِيٍّ وَشَاهِدَيْ عَدْلٍ "

Ibn Umar (roziyallohu anhumo) aytdi: Rasululloh ﷺ: «Valiysiz va ikki odil guvohsiz nikoh boʻlmaydi», dedilar.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо) айтди: Расулуллоҳ ﷺ: «Валийсиз ва икки одил гувоҳсиз никоҳ бўлмайди», дедилар.

نَا أَبُو حَامِدٍ مُحَمَّدُ بْنُ هَارُونَ الْحَضْرَمِيُّ , نَا سُلَيْمَانُ بْنُ عُمَرَ بْنِ خَالِدٍ الرَّقِّيُّ , نَا عِيسَى بْنُ يُونُسَ , عَنِ ابْنِ جُرَيْجٍ , عَنْ سُلَيْمَانَ بْنِ مُوسَى , عَنِ الزُّهْرِيِّ ، عَنْ عُرْوَةَ , عَنْ عَائِشَةَ , قَالَتْ : قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " لا نِكَاحَ إِلا بِوَلِيٍّ وَشَاهِدَيْ عَدْلٍ ، فَإِنْ تَشَاجَرُوا فَالسُّلْطَانُ وَلِيُّ مَنْ لا وَلِيَّ لَهُ " ، قَالَ تَابَعَهُ عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ يُونُسَ عَنْ عِيسَى بْنِ يُونُسَ مِثْلَهُ سَوَاءً . وَكَذَلِكَ رَوَاهُ سَعِيدُ بْنُ خَالِدٍ أَنَّ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عَمْرِو بْنِ عُثْمَانَ , وَيَزِيدَ بْنِ سِنَانٍ وَنُوحَ بْنَ دَرَّاجٍ وَعَبْدَ اللَّهِ بْنَ حَكِيمٍ أَبَا بَكْرٍ هِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ عَنْ أَبِيهِ عَنْ عَائِشَةَ قَالُوا فِيهِ " شَاهِدَيْ عَدْلٍ " ، وَكَذَلِكَ رَوَاهُ ابْنُ أَبِي مُلَيْكَةَ , عَنْ عَائِشَةَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهَا

Oisha (roziyallohu anho) aytdi: Rasululloh ﷺ: «Valiysiz va ikki odil guvohsiz nikoh boʻlmaydi; agar tortishib qolsalar, valiysi boʻlmagan kishining valiysi sultondir», dedilar. (Abul-Hasan) dedi: Unga Abdurrahmon ibn Yunus Iso ibn Yunusdan aynan shuning mislini (rivoyat qilib) mutobaat qildi. Shuningdek uni Saʼid ibn Xolid, Abdulloh ibn Amr ibn Usmon, Yazid ibn Sinon, Nuh ibn Darroj va Abu Bakr Abdulloh ibn Hakim — Hishom ibn Urvadan, u otasidan, u Oishadan (deb) rivoyat qildilar; ular unda «ikki odil guvoh» (lafzini) aytdilar. Ibn Abu Mulayka ham uni Oisha (roziyallohu anho)dan shunday rivoyat qildi.Оиша (розияллоҳу анҳо) айтди: Расулуллоҳ ﷺ: «Валийсиз ва икки одил гувоҳсиз никоҳ бўлмайди; агар тортишиб қолсалар, валийси бўлмаган кишининг валийси султондир», дедилар. (Абул-Ҳасан) деди: Унга Абдурраҳмон ибн Юнус Исо ибн Юнусдан айнан шунинг мислини (ривоят қилиб) мутобаат қилди. Шунингдек уни Саъид ибн Холид, Абдуллоҳ ибн Амр ибн Усмон, Язид ибн Синон, Нуҳ ибн Даррож ва Абу Бакр Абдуллоҳ ибн Ҳаким — Ҳишом ибн Урвадан, у отасидан, у Оишадан (деб) ривоят қилдилар; улар унда «икки одил гувоҳ» (лафзини) айтдилар. Ибн Абу Мулайка ҳам уни Оиша (розияллоҳу анҳо)дан шундай ривоят қилди.

نَا أَبُو ذَرٍّ أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِي بَكْرٍ ، نَا أَحْمَدُ بْنُ الْحُسَيْنِ بْنِ عَبَّادٍ النَّسَائِيُّ , نَا مُحَمَّدُ بْنُ يَزِيدَ بْنِ سِنَانٍ , نَا أَبِي , عَنْ هِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ , عَنْ أَبِيهِ , عَنْ عَائِشَةَ , قَالَتْ : قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " لا نِكَاحَ إِلا بِوَلِيٍّ وَشَاهِدَيْ عَدْلٍ "

Oisha (roziyallohu anho) aytdi: Rasululloh ﷺ: «Valiysiz va ikki odil guvohsiz nikoh boʻlmaydi», dedilar.Оиша (розияллоҳу анҳо) айтди: Расулуллоҳ ﷺ: «Валийсиз ва икки одил гувоҳсиз никоҳ бўлмайди», дедилар.

نَا أَبُو طَلْحَةَ أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ الْكَرِيمِ الْفَزَارِيُّ ، مِنْ كِتَابِهِ , نَا جَمِيلُ بْنُ الْحَسَنِ أَبُو الْحَسَنِ الْجَهْضَمِيُّ , نَا مُحَمَّدُ بْنُ مَرْوَانَ الْعُقَيْلِيُّ , نَا هِشَامُ بْنُ حَسَّانَ , عَنْ مُحَمَّدٍ , عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ، قَالَ : قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " لا تُزَوِّجُ الْمَرْأَةُ الْمَرْأَةَ ، وَلا تُزَوِّجُ الْمَرْأَةُ نَفْسَهَا ، فَإِنَّ الزَّانِيَةَ هِيَ الَّتِي تُزَوِّجُ نَفْسَهَا "

Abu Hurayra (roziyallohu anhu) aytdi: Rasululloh ﷺ: «Ayol ayolni turmushga bermaydi va ayol oʻzini oʻzi turmushga bermaydi. Chunki oʻzini oʻzi turmushga beradigan ayol zinokordir», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу) айтди: Расулуллоҳ ﷺ: «Аёл аёлни турмушга бермайди ва аёл ўзини ўзи турмушга бермайди. Чунки ўзини ўзи турмушга берадиган аёл зинокордир», дедилар.

نَا أَبُو بَكْرٍ الطَّلْحِيُّ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ يَحْيَى بِالْكُوفَةِ ، نَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ الْمَسْرُوقِيُّ , نَا عُبَيْدُ بْنُ يَعِيشَ . ح وَنا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عَلِيِّ بْنِ الْحُسَيْنِ بْنِ عَلِيٍّ الْخَلالُ , نَا عَبْدُ الْكَرِيمِ بْنُ الْهَيْثَمِ , نَا عُبَيْدُ بْنُ يَعِيشَ , نَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ مُحَمَّدٍ الْمُحَارِبِيُّ , عَنْ عَبْدِ السَّلامِ بْنِ حَرْبٍ , عَنْ هِشَامٍ , عَنِ ابْنِ سِيرِينَ , عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ , عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، قَالَ : " لا تُزَوِّجُ الْمَرْأَةُ الْمَرْأَةَ , وَلا تُزَوِّجُ الْمَرْأَةُ نَفْسَهَا ، وَكُنَّا نَقُولُ : إِنَّ الَّتِي تُزَوِّجُ نَفْسَهَا هِيَ الْفَاجِرَةُ " ، نَا أَبُو وَهْبٍ يَحْيَى بْنُ مُوسَى بْنِ إِسْحَاقَ ، بِالأُبُلَّةِ , نَا جَمِيلُ بْنُ الْحَسَنِ , نَا مُحَمَّدُ بْنُ مَرْوَانَ الْعُقَيْلِيُّ , بِإِسْنَادِهِ الأَوَّلِ مِثْلَهُ سَوَاءً

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan, u Nabiy ﷺdan rivoyat qiladi: u zot: «Ayol ayolni turmushga bermaydi va ayol oʻzini oʻzi turmushga bermaydi», dedilar. Biz esa: «Oʻzini oʻzi turmushga beradigan ayol fojiradir», der edik. Abu Vahb Yahyo ibn Muso ibn Ishoq Ubullada bizga Jamil ibn Hasandan, u Muhammad ibn Marvon al-Uqayliydan birinchi isnodi bilan aynan shuning mislini (rivoyat qildi).Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан, у Набий ﷺдан ривоят қилади: у зот: «Аёл аёлни турмушга бермайди ва аёл ўзини ўзи турмушга бермайди», дедилар. Биз эса: «Ўзини ўзи турмушга берадиган аёл фожирадир», дер эдик. Абу Ваҳб Яҳё ибн Мусо ибн Ишоқ Убуллада бизга Жамил ибн Ҳасандан, у Муҳаммад ибн Марвон ал-Уқайлийдан биринчи исноди билан айнан шунинг мислини (ривоят қилди).

نَا مُحَمَّدُ بْنُ مَخْلَدٍ ، نَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ رَاشِدٍ الآدَمِيُّ , نَا مُحَمَّدٌ الدُّولابِيُّ , نَا حَفْصُ بْنُ غِيَاثٍ , عَنْ هِشَامِ بْنِ حَسَّانَ , عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سِيرِينَ , عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ , قَالَ : " كُنَّا نَتَحَدَّثُ أَنَّ الَّتِي تُنْكِحُ نَفْسَهَا هِيَ الزَّانِيَةُ "

Abu Hurayra (roziyallohu anhu) aytdi: «Biz: oʻzini oʻzi nikohlaydigan ayol zinokordir, deb gaplashar edik».Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу) айтди: «Биз: ўзини ўзи никоҳлайдиган аёл зинокордир, деб гаплашар эдик».

نَا مُحَمَّدُ بْنُ مَخْلَدٍ ، نَا أَحْمَدُ بْنُ مَنْصُورٍ زَاجٌ ، أنا النَّضْرُ بْنُ شُمَيْلٍ , أنا هِشَامُ بْنُ حَسَّانَ , عَنِ ابْنِ سِيرِينَ , عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ , قَالَ : " لا تُزَوِّجُ الْمَرْأَةُ الْمَرْأَةَ , وَلا تُزَوِّجُ الْمَرْأَةُ نَفْسَهَا , وَالزَّانِيَةُ هِيَ الَّتِي تُنْكِحُ نَفْسَهَا بِغَيْرِ إِذَنْ وَلِيِّهَا "

Abu Hurayra (roziyallohu anhu) aytdi: «Ayol ayolni turmushga bermaydi va ayol oʻzini oʻzi turmushga bermaydi; zinokor esa valiysining iznisiz oʻzini oʻzi nikohlaydigan ayoldir».Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу) айтди: «Аёл аёлни турмушга бермайди ва аёл ўзини ўзи турмушга бермайди; зинокор эса валийсининг изнисиз ўзини ўзи никоҳлайдиган аёлдир».

نَا دَعْلَجُ بْنُ أَحْمَدَ ، نَا مُوسَى بْنُ هَارُونَ ، وَأَحْمَدُ بْنُ أَبِي عَوْفٍ , قَالا : نَا مُسْلِمُ بْنُ أَبِي مُسْلِمٍ الْجَرْمِيُّ , نَا مَخْلَدُ بْنُ الْحُسَيْنِ , عَنْ هِشَامٍ , عَنِ ابْنِ سِيرِينَ , عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ، قَالَ : قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " لا تُنْكِحُ الْمَرْأَةُ الْمَرْأَةَ , وَلا تُنْكِحُ الْمَرْأَةُ نَفْسَهَا , إِنَّ الَّتِي تُنْكِحُ نَفْسَهَا هِيَ الْبَغِيُّ " ، قَالَ ابْنُ سِيرِينَ : وَرُبَّمَا قَالَ أَبُو هُرَيْرَةَ : " هِيَ الزَّانِيَةُ "

Abu Hurayra (roziyallohu anhu) aytdi: Rasululloh ﷺ: «Ayol ayolni nikohlab bermaydi va ayol oʻzini oʻzi nikohlamaydi. Albatta, oʻzini oʻzi nikohlaydigan ayol — fohishadir», dedilar. Ibn Sirin dedi: Baʼzan Abu Hurayra: «U zinokordir», der edi.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу) айтди: Расулуллоҳ ﷺ: «Аёл аёлни никоҳлаб бермайди ва аёл ўзини ўзи никоҳламайди. Албатта, ўзини ўзи никоҳлайдиган аёл — фоҳишадир», дедилар. Ибн Сирин деди: Баъзан Абу Ҳурайра: «У зинокордир», дер эди.

نَا أَبُو بَكْرٍ النَّيْسَابُورِيُّ ، نَا أَحْمَدُ بْنُ مَنْصُورٍ , وَعَلِيُّ بْنُ سَهْلٍ , قَالا : نَا مُحَمَّدُ بْنُ سَعِيدِ بْنِ الأَصْبَهَانِيِّ , نَا عَبْدُ السَّلامِ , عَنْ هِشَامٍ , عَنِ ابْنِ سِيرِينَ , عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ , رَفَعَهُ قَالَ : " لا تُنْكِحُ الْمَرْأَةُ الْمَرْأَةَ , وَلا تُنْكِحُ الْمَرْأَةُ نَفْسَهَا ، وَقَالَ أَبُو هُرَيْرَةَ : وَكَانَ يُقَالُ : الزَّانِيَةُ تُنْكِحُ نَفْسَهَا "

Abu Hurayra (roziyallohu anhu) uni marfuʼ qilib aytdi: «Ayol ayolni nikohlab bermaydi va ayol oʻzini oʻzi nikohlamaydi». Abu Hurayra dedi: «Aytilar edi: zinokor ayol oʻzini oʻzi nikohlaydi».Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу) уни марфуъ қилиб айтди: «Аёл аёлни никоҳлаб бермайди ва аёл ўзини ўзи никоҳламайди». Абу Ҳурайра деди: «Айтилар эди: зинокор аёл ўзини ўзи никоҳлайди».

نَا أَبُو بَكْرٍ النَّيْسَابُورِيُّ ، نَا يُونُسُ بْنُ عَبْدِ الأَعْلَى , نَا ابْنُ وَهْبٍ , أَخْبَرَنِي عَمْرُو بْنُ الْحَارِثِ , عَنْ بُكَيْرِ بْنِ الأَشَجِّ , أَنَّهُ سَمِعَ سَعِيدَ بْنَ الْمُسَيِّبِ , يَقُولُ : عَنْ عُمَرَ بْنِ الْخَطَّابِ , قَالَ : " لا تُنْكَحُ الْمَرْأَةُ إِلا بِإِذْنِ وَلِيِّهَا ، أَوْ ذِي الرَّأْيِ مِنْ أَهْلِهَا ، أَوِ السُّلْطَانِ "

Said ibn al-Musayyab aytardi: Umar ibn al-Xattob (roziyallohu anhu): «Ayol faqat valiysining, yoki ahlidan fikr egasi boʻlgan kishining, yoki sultonning izni bilangina nikohlanadi», dedi.Саид ибн ал-Мусайяб айтарди: Умар ибн ал-Хаттоб (розияллоҳу анҳу): «Аёл фақат валийсининг, ёки аҳлидан фикр эгаси бўлган кишининг, ёки султоннинг изни билангина никоҳланади», деди.

نَا دَعْلَجُ بْنُ أَحْمَدَ ، نَا مُوسَى بْنُ هَارُونَ , نَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ أَبُو خَالِدٍ ، عَنْ مُجَالِدٍ , عَنِ الشَّعْبِيِّ , قَالَ : " مَا كَانَ أَحَدٌ مِنْ أَصْحَابِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَشَدَّ فِي النِّكَاحِ بِغَيْرِ وَلِيٍّ ، مِنْ عَلِيٍّ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ ، وَكَانَ يَضْرِبُ فِيهِ "

Shaʼbiy (rahimahulloh) aytdi: Rasulullohning ﷺ ashoblari orasida valiysiz nikoh masalasida Ali (roziyallohu anhu)dan koʻra qattiqroq turgan birorta ham kishi boʻlmagan; u bunday nikoh uchun (jazo) urar edi.Шаъбий (раҳимаҳуллоҳ) айтди: Расулуллоҳнинг ﷺ ашоблари орасида валийсиз никоҳ масаласида Али (розияллоҳу анҳу)дан кўра қаттиқроқ турган бирорта ҳам киши бўлмаган; у бундай никоҳ учун (жазо) урар эди.

نَا أَبُو بَكْرٍ النَّيْسَابُورِيُّ ، نَا أَحْمَدُ بْنُ مَنْصُورٍ , نَا يَزِيدُ بْنُ أَبِي حَكِيمٍ , نَا سُفْيَانُ , عَنْ جُوَيْبِرٍ , عَنِ الضَّحَّاكِ , عَنِ النَّزَّالِ بْنِ سَبْرَةَ , عَنْ عَلِيٍّ عَلَيْهِ السَّلامُ , قَالَ : " لا نِكَاحَ إِلا بِإِذْنِ وَلِيٍّ ، فَمَنْ نَكَحَ أَوْ أَنْكَحَ بِغَيْرِ إِذْنِ وَلِيٍّ ، فَنِكَاحُهُ بَاطِلٌ "

Nazzol ibn Sabra (rahimahulloh) rivoyat qiladi: Ali (alayhis salom): «Valiyning izinsiz nikoh yoʻq. Kim valiyning izinsiz nikohlansa yoki nikohlab bersa, uning nikohi botildir», dedi.Наззол ибн Сабра (раҳимаҳуллоҳ) ривоят қилади: Али (алайҳис салом): «Валийнинг изинсиз никоҳ йўқ. Ким валийнинг изинсиз никоҳланса ёки никоҳлаб берса, унинг никоҳи ботилдир», деди.

نَا أَبُو مُحَمَّدِ بْنُ صَاعِدٍ ، نَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ الْحَكَمِ الْمِصْرِيُّ , وَأَحْمَدُ بْنُ الْفَرَحِ بْنِ سُلَيْمَانَ أَبُو عُتْبَةَ الْحِمْصِيُّ , قَالا : نَا مُحَمَّدُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ بْنِ أَبِي فُدَيْكٍ , نَا ابْنُ أَبِي ذِئْبٍ , عَنْ عُمَرَ بْنِ حُسَيْنٍ , عَنْ نَافِعٍ , عَنِ ابْنِ عُمَرَ , أَنَّهُ تَزَوَّجَ بِنْتَ خَالِهِ عُثْمَانَ بْنِ مَظْعُونٍ ، قَالَ : فَذَهَبَتْ أُمُّهَا إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ , فَقَالَتْ : إِنَّ ابْنَتِي تَكْرَهُ ذَلِكَ " فَأَمَرَهُ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَنْ يُفَارِقَهَا فَفَارَقَهَا , وَقَالَ : لا تَنْكِحُوا الْيَتَامَى حَتَّى تَسْتَأْمِرُوهُنَّ ، فَإِذَا سَكَتَتْ فَهُوَ إِذْنُهَا ، فَتَزَوَّجَهَا بَعْدُ عَبْدُ اللَّهِ الْمُغِيرَةُ بْنُ شُعْبَةَ " ، وَرَوَاهُ الْوَلِيدُ بْنُ مُسْلِمٍ وَصَدَقَةُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ , عَنِ ابْنِ أَبِي ذِئْبٍ , عَنْ نَافِعٍ مُخْتَصَرًا ، مُرْسَلا . وَابْنُ أَبِي ذِئْبٍ لَمْ يَسْمَعْهُ مِنْ نَافِعٍ , وَإِنَّمَا رَوَاهُ ، عَنْ عُمَرَ بْنِ حُسَيْنٍ عَنْهُ

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, u toqasi Usmon ibn Mazʼunning qiziga uylandi. U aytdi: Qizning onasi Rasululloh ﷺ huzuriga borib: «Qizim buni yoqtirmayapti», dedi. Shunda Nabiy ﷺ unga (Ibn Umarga) undan ajralishni buyurdilar, u ham ajraldi. Va u zot: «Yetim qizlarni ulardan izn soʻramaguningizcha nikohlab bermanglar; agar jim tursa, bu — uning iznidir», dedilar. Keyin unga Mugʻiyra ibn Shuʼba uylandi. Buni Valid ibn Muslim va Sadaqa ibn Abdulloh Ibn Abu Diʼbdan, u Nofeʼdan qisqartirilgan holda, mursal qilib rivoyat qilishgan. Ibn Abu Diʼb esa uni Nofeʼdan eshitmagan, balki uni Umar ibn Husayndan, u orqali rivoyat qilgan.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, у тоқаси Усмон ибн Мазъуннинг қизига уйланди. У айтди: Қизнинг онаси Расулуллоҳ ﷺ ҳузурига бориб: «Қизим буни ёқтирмаяпти», деди. Шунда Набий ﷺ унга (Ибн Умарга) ундан ажралишни буюрдилар, у ҳам ажралди. Ва у зот: «Етим қизларни улардан изн сўрамагунингизча никоҳлаб берманглар; агар жим турса, бу — унинг изнидир», дедилар. Кейин унга Муғийра ибн Шуъба уйланди. Буни Валид ибн Муслим ва Садақа ибн Абдуллоҳ Ибн Абу Диъбдан, у Нофеъдан қисқартирилган ҳолда, мурсал қилиб ривоят қилишган. Ибн Абу Диъб эса уни Нофеъдан эшитмаган, балки уни Умар ибн Ҳусайндан, у орқали ривоят қилган.

نَا أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ زِيَادٍ , نَا عَبْدُ الْكَرِيمِ بْنُ الْهَيْثَمِ , نَا عُبَيْدُ بْنُ يَعِيشَ , نَا يُونُسُ بْنُ بُكَيْرٍ , نَا مُحَمَّدُ بْنُ إِسْحَاقَ , عَنْ نَافِعٍ , عَنِ ابْنِ عُمَرَ , قَالَ : زَوَّجَنِي خَالِي قُدَامَةُ بْنُ مَظْعُونٍ بِنْتَ أَخِيهِ عُثْمَانَ بْنِ مَظْعُونٍ ، فَدَخَلَ الْمُغِيرَةُ بْنُ شُعْبَةَ عَلَى أُمِّهَا فَأَرْغَبَهَا فِي الْمَالِ وَخَطَبَهَا إِلَيْهَا ، فَرُفِعَ شَأْنُهَا إِلَى النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ , فَقَالَ قُدَامَةُ : يَا رَسُولَ اللَّهِ ، " ابْنَةُ أَخِي وَأَنَا وَصِيُّ أَبِيهَا وَلَمْ أُقَصِّرْ بِهَا ، زَوَّجْتُهَا مَنْ قَدْ عَلِمْتُ فَضْلَهُ وَقَرَابَتَهُ , فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : إِنَّهَا يَتِيمَةٌ وَالْيَتِيمَةُ أَوْلَى بِأَمْرِهَا ، فَنُزِعَتْ مِنِّي وَزَوَّجَهَا الْمُغِيرَةِ بْنَ شُعْبَةَ " ، لَمْ يَسْمَعْهُ مُحَمَّدُ بْنُ إِسْحَاقَ مِنْ نَافِعٍ , وَإِنَّمَا سَمِعَهُ مِنْ عُمَرَ بْنِ حُسَيْنٍ عَنْهُ . وَكَذَلِكَ رَوَاهُ إِبْرَاهِيمُ بْنُ سَعْدٍ عَنْهُ , وَتَابَعَهُ مُحَمَّدُ بْنُ سَلَمَةَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْحَاقَ عَنْ عُمَرَ بْنِ حُسَيْنٍ

Ibn Umar (roziyallohu anhumo) aytdi: Toqam Qudoma ibn Mazʼun meni akasi Usmon ibn Mazʼunning qiziga uylantirdi. Soʻng Mugʻiyra ibn Shuʼba qizning onasi huzuriga kirib, uni molga qiziqtirdi va qizga sovchi qoʻydi. Uning ishi Nabiy ﷺ huzuriga koʻtarildi. Qudoma: «Ey Allohning Rasuli, u — akamning qizi, men esa uning otasining vasiysiman; men unga nisbatan kamchilikka yoʻl qoʻyganim yoʻq, uni Siz fazlini ham, qarindoshligini ham bilgan kishiga nikohlab berdim», dedi. Shunda Rasululloh ﷺ: «U — yetim qiz, yetim qiz esa oʻz ishiga haqliroqdir», dedilar. Bas, u mendan tortib olindi va uni Mugʻiyra ibn Shuʼbaga nikohlab berishdi. Muhammad ibn Ishoq buni Nofeʼdan eshitmagan, balki uni Umar ibn Husayndan, u orqali eshitgan. Ibrohim ibn Saʼd ham undan shunday rivoyat qilgan; Muhammad ibn Salama esa Muhammad ibn Ishoqdan, u Umar ibn Husayndan (rivoyat qilib) unga mutobaat qilgan.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо) айтди: Тоқам Қудома ибн Мазъун мени акаси Усмон ибн Мазъуннинг қизига уйлантирди. Сўнг Муғийра ибн Шуъба қизнинг онаси ҳузурига кириб, уни молга қизиқтирди ва қизга совчи қўйди. Унинг иши Набий ﷺ ҳузурига кўтарилди. Қудома: «Эй Аллоҳнинг Расули, у — акамнинг қизи, мен эса унинг отасининг васийсиман; мен унга нисбатан камчиликка йўл қўйганим йўқ, уни Сиз фазлини ҳам, қариндошлигини ҳам билган кишига никоҳлаб бердим», деди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ: «У — етим қиз, етим қиз эса ўз ишига ҳақлироқдир», дедилар. Бас, у мендан тортиб олинди ва уни Муғийра ибн Шуъбага никоҳлаб беришди. Муҳаммад ибн Ишоқ буни Нофеъдан эшитмаган, балки уни Умар ибн Ҳусайндан, у орқали эшитган. Иброҳим ибн Саъд ҳам ундан шундай ривоят қилган; Муҳаммад ибн Салама эса Муҳаммад ибн Ишоқдан, у Умар ибн Ҳусайндан (ривоят қилиб) унга мутобаат қилган.

قُرِئَ عَلَى أَبِي مُحَمَّدِ بْنِ صَاعِدٍ ، وَأَنَا أَسْمَعُ حَدَّثَكُمْ عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ سَعْدٍ الزُّهْرِيُّ , نَا عَمِّي , نَا أَبِي , عَنِ ابْنِ إِسْحَاقَ , حَدَّثَنِي عُمَرُ بْنُ حُسَيْنٍ مَوْلَى آلِ حَاطِبٍ , عَنْ نَافِعٍ , عَنِ ابْنِ عُمَرَ , قَالَ : تُوُفِّيَ عُثْمَانُ بْنُ مَظْعُونٍ وَتَرَكَ بِنْتًا لَهُ مِنْ خَوْلَةَ بِنْتِ حَكِيمِ بْنِ أُمَيَّةَ , فَأَوْصَى إِلَى أَخِيهِ قُدَامَةَ بْنِ مَظْعُونٍ وَهُمَا خَالايَ فَخَطَبْتُ إِلَى قُدَامَةَ بِنْتَ عُثْمَانَ فَزَوَّجَنِيهَا , فَدَخَلَ الْمُغِيرَةُ إِلَى أُمِّهَا فَأَرْغَبَهَا فِي الْمَالِ فَحَطَّتْ إِلَيْهِ وَحَطَّتِ الْجَارِيَةُ إِلَى هَوَى أُمِّهَا ، حَتَّى ارْتَفَعَ أَمْرُهُمْ إِلَى النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ , فَقَالَ قُدَامَةُ : يَا رَسُولَ اللَّهِ ، " ابْنَةُ أَخِي وَأَوْصَى بِهَا إِلَيَّ فَزَوَّجْتُهَا ابْنَ عَمٍّ وَلَمْ أُقَصِّرْ بِالصَّلاحِ وَالْكَفَاءَةِ , وَلَكِنَّهَا امْرَأَةٌ وَأَنَّهَا حَطَّتْ إِلَى هَوَى أُمِّهَا , فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : هِيَ يَتِيمَةٌ وَلا تُنْكَحُ إِلا بِإِذْنِهَا ، فَانْتُزِعَتْ مِنِّي وَاللَّهِ بَعْدَ أَنْ مَلَكْتُهَا ، فَزَوَّجُوهَا الْمُغِيرَةِ بْنَ شُعْبَةَ "

Ibn Umar (roziyallohu anhumo) aytdi: Usmon ibn Mazʼun vafot etib, Xavla bint Hakim ibn Umayyadan boʻlgan bir qizini qoldirdi va akasi Qudoma ibn Mazʼunga vasiyat qildi; ikkovi ham mening toqalarim edi. Men Qudomadan Usmonning qizini soʻradim, u esa uni menga nikohlab berdi. Soʻng Mugʻiyra qizning onasi huzuriga kirib, uni molga qiziqtirdi; ona unga moyil boʻldi, qiz ham onasining havosiga moyil boʻldi. Nihoyat ularning ishi Nabiy ﷺ huzuriga koʻtarildi. Qudoma: «Ey Allohning Rasuli, u — akamning qizi, akam uni menga vasiyat qilgan edi; men uni amakivachchasiga nikohlab berdim va solihlik hamda tenglik borasida kamchilikka yoʻl qoʻyganim yoʻq. Lekin u — ayol kishi, onasining havosiga moyil boʻldi», dedi. Shunda Rasululloh ﷺ: «U — yetim qiz, yetim qiz esa faqat oʻz izni bilan nikohlanadi», dedilar. Bas, Allohga qasamki, men unga ega boʻlganimdan keyin u mendan tortib olindi va uni Mugʻiyra ibn Shuʼbaga nikohlab berishdi.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо) айтди: Усмон ибн Мазъун вафот этиб, Хавла бинт Ҳаким ибн Умайядан бўлган бир қизини қолдирди ва акаси Қудома ибн Мазъунга васият қилди; иккови ҳам менинг тоқаларим эди. Мен Қудомадан Усмоннинг қизини сўрадим, у эса уни менга никоҳлаб берди. Сўнг Муғийра қизнинг онаси ҳузурига кириб, уни молга қизиқтирди; она унга мойил бўлди, қиз ҳам онасининг ҳавосига мойил бўлди. Ниҳоят уларнинг иши Набий ﷺ ҳузурига кўтарилди. Қудома: «Эй Аллоҳнинг Расули, у — акамнинг қизи, акам уни менга васият қилган эди; мен уни амакиваччасига никоҳлаб бердим ва солиҳлик ҳамда тенглик борасида камчиликка йўл қўйганим йўқ. Лекин у — аёл киши, онасининг ҳавосига мойил бўлди», деди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ: «У — етим қиз, етим қиз эса фақат ўз изни билан никоҳланади», дедилар. Бас, Аллоҳга қасамки, мен унга эга бўлганимдан кейин у мендан тортиб олинди ва уни Муғийра ибн Шуъбага никоҳлаб беришди.

نَا مُحَمَّدُ بْنُ مَخْلَدِ بْنِ حَفْصٍ ، نَا عَلِيُّ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ مُعَاوِيَةَ , نَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ نَافِعٍ الصَّائِغُ , نَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ نَافِعٍ مَوْلَى ابْنِ عُمَرَ , عَنْ أَبِيهِ , عَنِ ابْنِ عُمَرَ , قَالَ : لَمَّا هَلَكَ عُثْمَانُ بْنُ مَظْعُونٍ تَرَكَ ابْنَتَهُ , قَالَ ابْنُ عُمَرَ : زَوَّجَنِيهَا خَالِي قُدَامَةُ بْنُ مَظْعُونٍ ، وَلَمْ يُشَاوِرْهَا فِي ذَلِكَ وَهُوَ عَمُّهَا , وَكَلَّمْتَ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي ذَلِكَ ، فَرَدَّ نِكَاحَهُ , فَأَحَبَّتْ أَنْ يَتَزَوَّجَهَا الْمُغِيرَةُ بْنُ شُعْبَةَ , فَزَوَّجَهَا إِيَّاهُ "

Ibn Umar (roziyallohu anhumo) aytdi: Usmon ibn Mazʼun vafot etganida qizini qoldirdi. Toqam Qudoma ibn Mazʼun uni menga nikohlab berdi; u qizning amakisi edi va bu haqda u bilan maslahatlashmagan edi. Bu haqda Rasulullohga ﷺ gapirildi, u zot esa bu nikohni rad etdilar. Soʻng qiz Mugʻiyra ibn Shuʼbaning unga uylanishini yoqtirdi va uni unga nikohlab berishdi.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо) айтди: Усмон ибн Мазъун вафот этганида қизини қолдирди. Тоқам Қудома ибн Мазъун уни менга никоҳлаб берди; у қизнинг амакиси эди ва бу ҳақда у билан маслаҳатлашмаган эди. Бу ҳақда Расулуллоҳга ﷺ гапирилди, у зот эса бу никоҳни рад этдилар. Сўнг қиз Муғийра ибн Шуъбанинг унга уйланишини ёқтирди ва уни унга никоҳлаб беришди.

نَا أَبُو عَبْدٍ ، نَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ سَعِيدٍ , نَا عَمِّي , نَا عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ الْمُطَّلِبِ , عَنْ عُمَرَ بْنِ حُسَيْنٍ , عَنْ نَافِعٍ , أَنَّهُ قَالَ : تَزَوَّجَ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عُمَرَ زَيْنَبَ بِنْتَ عُثْمَانَ بْنِ مَظْعُونٍ بَعْدَ وَفَاةِ أَبِيهَا ، زَوَّجَهُ إِيَّاهَا عَمُّهَا قُدَامَةُ بْنُ مَظْعُونٍ , فَأَرْغَبَهُمُ الْمُغِيرَةُ بْنُ شُعْبَةَ فِي الصَّدَاقِ , فَقَالَتْ أُمُّ الْجَارِيَةِ لِلْجَارِيَةِ : لا تُجِيزِي , فَكَرِهَتِ الْجَارِيَةُ النِّكَاحَ وَأَعْلَمَتْ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ذَلِكَ هِيَ وَأُمُّهَا , فَرَدَّ نِكَاحَهَا رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ , فَنَكَحَهَا الْمُغِيرَةُ بْنُ شُعْبَةَ "

Nofeʼ (rahimahulloh) aytdi: Abdulloh ibn Umar Zaynab bint Usmon ibn Mazʼunga, otasi vafot etganidan keyin uylandi; uni unga amakisi Qudoma ibn Mazʼun nikohlab bergan edi. Soʻng Mugʻiyra ibn Shuʼba ularni mahr bilan qiziqtirdi. Shunda qizning onasi qizga: «Rozilik berma», dedi. Qiz ham bu nikohni yoqtirmadi va u ham, onasi ham buni Rasulullohga ﷺ bildirishdi. Bas, Rasululloh ﷺ uning nikohini rad etdilar va unga Mugʻiyra ibn Shuʼba uylandi.Нофеъ (раҳимаҳуллоҳ) айтди: Абдуллоҳ ибн Умар Зайнаб бинт Усмон ибн Мазъунга, отаси вафот этганидан кейин уйланди; уни унга амакиси Қудома ибн Мазъун никоҳлаб берган эди. Сўнг Муғийра ибн Шуъба уларни маҳр билан қизиқтирди. Шунда қизнинг онаси қизга: «Розилик берма», деди. Қиз ҳам бу никоҳни ёқтирмади ва у ҳам, онаси ҳам буни Расулуллоҳга ﷺ билдиришди. Бас, Расулуллоҳ ﷺ унинг никоҳини рад этдилар ва унга Муғийра ибн Шуъба уйланди.

نَا جَعْفَرُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ نُصَيْرٍ ، نَا أَحْمَدُ بْنُ يَحْيَى الْحُلْوَانِيُّ , نَا عَلِيُّ بْنُ قَرِينٍ , نَا سَلَمَةُ الأَبْرَشُ , نَا ابْنُ إِسْحَاقَ , عَنْ عُمَرَ بْنِ حُسَيْنٍ , عَنْ نَافِعٍ , عَنِ ابْنِ عُمَرَ , أَنّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، قَالَ : " لا تُنْكَحُ الْيَتِيمَةُ إِلا بِإِذْنِهَا " ، عُمَرُ بْنُ حُسَيْنٍ مَوْلَى آلِ حَاطِبٍ

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ: «Yetim qiz faqat oʻz izni bilan nikohlanadi», dedilar. Umar ibn Husayn — Hotib oilasining mavlosidir.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ: «Етим қиз фақат ўз изни билан никоҳланади», дедилар. Умар ибн Ҳусайн — Ҳотиб оиласининг мавлосидир.

نَا أَبُو جَعْفَرٍ مُحَمَّدُ بْنُ سُلَيْمَانَ الْبَاهِلِيُّ , نَا أَحْمَدُ بْنُ بُدَيْلٍ , نَا ابْنُ فُضَيْلٍ , نَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ , حَدَّثَنِي الْقَاسِمُ بْنُ مُحَمَّدٍ , عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ , وَمُجَمِّعِ ابْنَيْ يَزِيدَ , قَالا : أَنْكَحَ خِذَامٌ ابْنَتَهُ خَنْسَاءَ وَهِيَ كَارِهَةٌ رَجُلا وَهِيَ ثَيِّبٌ ، " فَأَتَتِ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَذَكَرَتْ ذَلِكَ لَهُ فَرَدَّ نِكَاحَهَا "

Yazidning ikki oʻgʻli Abdurrahmon va Mujammiʼ (rahimahumulloh) aytdilar: Xizom qizi Xansoni, u istamagani holda, bir kishiga nikohlab berdi; qiz esa tul ayol edi. Bas, u Nabiy ﷺ huzuriga kelib, buni u zotga aytdi, u zot esa uning nikohini rad etdilar.Язиднинг икки ўғли Абдурраҳмон ва Мужаммиъ (раҳимаҳумуллоҳ) айтдилар: Хизом қизи Хансони, у истамагани ҳолда, бир кишига никоҳлаб берди; қиз эса тул аёл эди. Бас, у Набий ﷺ ҳузурига келиб, буни у зотга айтди, у зот эса унинг никоҳини рад этдилар.

نَا أَبُو الْقَاسِمِ بْنُ مَنِيعٍ ، نَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عُمَرَ الْكُوفِيُّ , نَا عَبْدُ الرَّحِيمِ بْنُ سُلَيْمَانَ , عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْحَاقَ , عَنْ حَجَّاجِ بْنِ السَّائِبِ , عَنْ أَبِيهِ , عَنْ جَدَّتِهِ خَنْسَاءَ بِنْتِ خِذَامِ بْنِ خَالِدٍ , قَالَ : كَانَتْ أَيِّمًا مِنْ رَجُلٍ فَزَوَّجَهَا أَبُوهَا رَجُلا مِنْ بَنِي عَوْفٍ , فَحَنَّتْ إِلَى أَبِي لُبَابَةَ بْنِ عَبْدِ الْمُنْذِرِ , فَارْتَفَعَ شَأْنُهَا إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ , فَأَمَرَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَبَاهَا أَنْ يُلْحِقَهَا بِهَوَاهَا, فَتَزَوَّجَتْ أَبَا لُبَابَةَ "

Hajjoj ibn as-Soibning otasidan, uning buvisi Xanso bint Xizom ibn Xoliddan rivoyat qilinishicha, u bir kishidan tul qolgan edi. Otasi uni Banu Avfdan boʻlgan bir kishiga nikohlab berdi, u esa Abu Lubaba ibn Abdulmunzirga moyil edi. Uning ishi Rasululloh ﷺ huzuriga koʻtarildi va Rasululloh ﷺ uning otasiga qizni oʻzi moyil boʻlgan kishiga qoʻshishni buyurdilar. Bas, u Abu Lubabaga turmushga chiqdi.Ҳажжож ибн ас-Соибнинг отасидан, унинг бувиси Хансо бинт Хизом ибн Холиддан ривоят қилинишича, у бир кишидан тул қолган эди. Отаси уни Бану Авфдан бўлган бир кишига никоҳлаб берди, у эса Абу Лубаба ибн Абдулмунзирга мойил эди. Унинг иши Расулуллоҳ ﷺ ҳузурига кўтарилди ва Расулуллоҳ ﷺ унинг отасига қизни ўзи мойил бўлган кишига қўшишни буюрдилар. Бас, у Абу Лубабага турмушга чиқди.

نَا أَبُو الْقَاسِمِ بْنُ مَنِيعٍ ، نَا شُجَاعُ بْنُ مَخْلَدٍ , نَا هُشَيْمٌ , أنا عُمَرُ بْنُ أَبِي سَلَمَةَ , حَدَّثَنَا أَبُو سَلَمَةَ , أَنَّ امْرَأَةً مِنَ الأَنْصَارِ مِنْ بَنِي عَمْرِو بْنِ عَوْفٍ ، يُقَالُ لَهَا : خَنْسَاءُ بِنْتُ خِذَامٍ زَوَّجَهَا أَبُوهَا وَهِيَ ثَيِّبٌ , فَأَتَت النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَذَكَرَتْ ذَلِكَ لَهُ , فَقَالَ : " الأَمْرُ إِلَيْكِ , قَالَتْ : فَلا حَاجَةَ لِي فِيهِ , فَرَدَّ نِكَاحَهَا ، فَتَزَوَّجَتْ بَعْدَ ذَلِكَ أَبَا لُبَابَةَ بْنَ عَبْدِ الْمُنْذِرِ ، فَجَاءَتْ بِالسَّائِبِ بْنِ أَبِي لُبَابَةَ "

Abu Salama (rahimahulloh)dan rivoyat qilinishicha, ansorlardan, Banu Amr ibn Avfdan boʻlgan Xanso bint Xizom ismli bir ayolni otasi, u tul ayol boʻlgani holda, nikohlab berdi. Shunda u Nabiy ﷺ huzuriga kelib, buni u zotga aytdi. U zot: «Ish sening ixtiyoringdadir», dedilar. U: «Menga uning keragi yoʻq», dedi. Bas, u zot uning nikohini rad etdilar. Shundan keyin u Abu Lubaba ibn Abdulmunzirga turmushga chiqdi va Soib ibn Abu Lubabani tugʻdi.Абу Салама (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинишича, ансорлардан, Бану Амр ибн Авфдан бўлган Хансо бинт Хизом исмли бир аёлни отаси, у тул аёл бўлгани ҳолда, никоҳлаб берди. Шунда у Набий ﷺ ҳузурига келиб, буни у зотга айтди. У зот: «Иш сенинг ихтиёрингдадир», дедилар. У: «Менга унинг кераги йўқ», деди. Бас, у зот унинг никоҳини рад этдилар. Шундан кейин у Абу Лубаба ибн Абдулмунзирга турмушга чиқди ва Соиб ибн Абу Лубабани туғди.

نَا مُحَمَّدُ بْنُ مَخْلَدٍ ، نَا أَحْمَدُ بْنُ أَبِي يَحْيَى كُرَيْنِبُ ، نَا أَبُو يَعْقُوبَ الأَفْطَسُ أَخُو أَبِي مُسْلِمٍ الْمُسْتَمْلِيُّ , نَا هُشَيْمٌ , عَنْ عُمَرَ بْنِ أَبِي سَلَمَةَ , عَنْ أَبِيهِ , عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ، أَنَّ خَنْسَاءَ بِنْتَ خِذَامٍ أَنْكَحَهَا أَبُوهَا وَهِيَ كَارِهَةٌ , فَأَتَتِ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، فَذَكَرَتْ ذَلِكَ لَهُ , " فَرَدَّ نِكَاحَهَا ، فَتَزَوَّجَهَا أَبُو لُبَابَةَ بْنُ عَبْدِ الْمُنْذِرِ ، فَجَاءَتْ بِالسَّائِبِ بْنِ أَبِي لُبَابَةَ وَكَانَتْ ثَيِّبًا "

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinishicha, Xanso bint Xizomni otasi u istamagani holda nikohlab berdi. U esa Nabiy ﷺ huzuriga kelib, buni u zotga aytdi. Bas, u zot uning nikohini rad etdilar. Soʻng unga Abu Lubaba ibn Abdulmunzir uylandi va u Soib ibn Abu Lubabani tugʻdi; u tul ayol edi.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинишича, Хансо бинт Хизомни отаси у истамагани ҳолда никоҳлаб берди. У эса Набий ﷺ ҳузурига келиб, буни у зотга айтди. Бас, у зот унинг никоҳини рад этдилар. Сўнг унга Абу Лубаба ибн Абдулмунзир уйланди ва у Соиб ибн Абу Лубабани туғди; у тул аёл эди.

نَا أَبُو عُمَرَ الْقَاضِي مُحَمَّدُ بْنُ يُوسُفَ ، نَا مُحَمَّدُ بْنُ الْحَجَّاجِ الضَّبِّيُّ , نَا وَكِيعٌ , عَنْ كَهْمَسِ بْنِ الْحَسَنِ , عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ بُرَيْدَةَ , عَنْ عَائِشَةَ , قَالَتْ : جَاءَتْ فَتَاةٌ إِلَى النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ , فَقَالَتْ : يَا رَسُولَ اللَّهِ ، " إِنَّ أَبِي وَنِعْمَ الأَبُ هُوَ زَوَّجَنِي ابْنَ أَخِيهِ لِيَرْفَعَ مِنْ خَسِيسَتِهِ , قَالَ : فَجَعَلَ الأَمْرَ إِلَيْهَا ، فَقَالَتْ : إِنِّي قَدْ أَجَزْتُ مَا صَنَعَ أَبِي وَلَكِنْ أَرَدْتُ أَنْ تَعْلَمَ النِّسَاءَ ، أَنْ لَيْسَ إِلَى الآبَاءِ مِنَ الأَمْرِ شَيْءٌ "

Oisha (roziyallohu anho) aytdi: Bir qiz Nabiy ﷺ huzuriga kelib: «Ey Allohning Rasuli, otam — u naqadar yaxshi ota — meni ukasining oʻgʻliga, uning pastligini koʻtarish uchun nikohlab berdi», dedi. Shunda u zot bu ishni qizning oʻz ixtiyoriga topshirdilar. Qiz: «Men otam qilgan ishga rozi boʻldim, lekin ayollar bu ishda otalarning hech qanday haqqi yoʻqligini bilishlarini istadim», dedi.Оиша (розияллоҳу анҳо) айтди: Бир қиз Набий ﷺ ҳузурига келиб: «Эй Аллоҳнинг Расули, отам — у нақадар яхши ота — мени укасининг ўғлига, унинг пастлигини кўтариш учун никоҳлаб берди», деди. Шунда у зот бу ишни қизнинг ўз ихтиёрига топширдилар. Қиз: «Мен отам қилган ишга рози бўлдим, лекин аёллар бу ишда оталарнинг ҳеч қандай ҳаққи йўқлигини билишларини истадим», деди.

نَا أَحْمَدُ بْنُ الْحُسَيْنِ بْنِ الْجُنَيْدِ ، نَا زِيَادُ بْنُ أَيُّوبَ , نَا عَلِيُّ بْنُ غُرَابٍ , نَا كَهْمَسُ بْنُ الْحَسَنِ , حَدَّثَنِي أَبِي , عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ بُرَيْدَةَ , عَنْ عَائِشَةَ أَنَّ فَتَاةً دَخَلَتْ عَلَيْهَا . ح وَنا أَبُو عُمَرَ الْقَاضِي , نَا الْفَضْلُ بْنُ مُوسَى , نَا عَوْنٌ يَعْنِي ابْنَ كَهْمَسٍ , نَا أَبِي , عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ بُرَيْدَةَ , قَالَ : جَاءَتْ فَتَاةٌ إِلَى عَائِشَةَ , فَقَالَتْ : إِنَّ أَبِي زَوَّجَنِي ابْنَ أَخِيهِ لِيَرْفَعَ مِنْ خَسِيسَتِهِ وَإِنِّي كَرِهْتُ ذَلِكَ , قَالَتِ : اقْعُدِي حَتَّى يَجِيءَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَاذْكُرِي ذَلِكَ لَهُ , فَجَاءَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَذَكَرَتْ ذَلِكَ لَهُ فَأَرْسَلَ إِلَى أَبِيهَا فَجَاءَ أَبُوهَا ، وَجَعَلَ الأَمْرَ إِلَيْهَا " . فَلَمَّا رَأَتْ أَنَّ الأَمْرَ جُعِلَ إِلَيْهَا , قَالَتْ : إِنِّي قَدْ أَجَزْتُ مَا صَنَعَ أَبِي ، إِنِّي إِنَّمَا أَرَدْتُ أَنْ أَعْلَمَ هَلْ لِلنِّسَاءِ مِنَ الأَمْرِ شَيْءٌ أَمْ لا ؟ . قَالَ ابْنُ الْجُنَيْدِ : فَقَالَتْ : يَا رَسُولَ اللَّهِ ، قَدْ أَجَزْتُ مَا صَنَعَ أَبِي وَلَكِنِّي أَرَدْتُ أَنْ أَعْلَمَ لِلنِّسَاءِ مِنَ الأَمْرِ شَيْءٌ أَمْ لا

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinishicha, bir qiz uning huzuriga kirdi. Yana bir rivoyatda Abdulloh ibn Burayda aytdi: Bir qiz Oisha huzuriga kelib: «Otam meni ukasining oʻgʻliga, uning pastligini koʻtarish uchun nikohlab berdi, men esa buni yoqtirmadim», dedi. U: «Rasululloh ﷺ kelgunlarigacha oʻtir va buni u zotga aytib ber», dedi. Rasululloh ﷺ keldilar, qiz esa buni u zotga aytdi. Bas, u zot qizning otasiga odam yubordilar, otasi keldi va u zot bu ishni qizning ixtiyoriga topshirdilar. Qiz ish oʻz ixtiyoriga topshirilganini koʻrgach: «Men otam qilgan ishga rozi boʻldim; men faqat ayollar uchun bu ishda biror narsa bor-yoʻqligini bilmoqchi edim», dedi. Ibn al-Junayd (oʻz rivoyatida) dedi: Qiz: «Ey Allohning Rasuli, men otam qilgan ishga rozi boʻldim, lekin ayollar uchun bu ishda biror narsa bor-yoʻqligini bilmoqchi edim», dedi.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинишича, бир қиз унинг ҳузурига кирди. Яна бир ривоятда Абдуллоҳ ибн Бурайда айтди: Бир қиз Оиша ҳузурига келиб: «Отам мени укасининг ўғлига, унинг пастлигини кўтариш учун никоҳлаб берди, мен эса буни ёқтирмадим», деди. У: «Расулуллоҳ ﷺ келгунларигача ўтир ва буни у зотга айтиб бер», деди. Расулуллоҳ ﷺ келдилар, қиз эса буни у зотга айтди. Бас, у зот қизнинг отасига одам юбордилар, отаси келди ва у зот бу ишни қизнинг ихтиёрига топширдилар. Қиз иш ўз ихтиёрига топширилганини кўргач: «Мен отам қилган ишга рози бўлдим; мен фақат аёллар учун бу ишда бирор нарса бор-йўқлигини билмоқчи эдим», деди. Ибн ал-Жунайд (ўз ривоятида) деди: Қиз: «Эй Аллоҳнинг Расули, мен отам қилган ишга рози бўлдим, лекин аёллар учун бу ишда бирор нарса бор-йўқлигини билмоқчи эдим», деди.

نَا مُحَمَّدُ بْنُ مَخْلَدٍ ، نَا الرَّمَادِيُّ ، نَا أَبُو ظُفُرٍ عَبْدُ السَّلامِ بْنُ مُطَهَّرٍ , عَنْ جَعْفَرِ بْنِ سُلَيْمَانَ , عَنْ كَهْمَسٍ , عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ بُرَيْدَةَ , عَنْ عَائِشَةَ , قَالَتْ : جَاءَتِ امْرَأَةٌ تُرِيدُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، فَلَمْ تَلْقَهُ فَجَلَسَتْ تَنْتَظِرُهُ حَتَّى جَاءَ , فَقُلْتُ : يَا رَسُولَ اللَّهِ ، إِنَّ لِهَذِهِ الْمَرْأَةِ إِلَيْكَ حَاجَةً , قَالَ لَهَا : وَمَا حَاجَتُكِ ؟ ، قَالَتْ : " إِنَّ أَبِي زَوَّجَنِي ابْنَ أَخٍ لَهُ لِيَرْفَعَ خَسِيسَتَهُ بِي وَلَمْ يَسْتَأْمِرْنِي ، فَهَلْ لِي فِي نَفْسِي أَمْرٌ ؟ ، قَالَ : نَعَمْ , قَالَتْ : مَا كُنْتُ لأَرُدَّ عَلَى أَبِي شَيْئًا صَنَعَهُ وَلَكِنِّي أَحْبَبْتُ أَنْ تَعْلَمَ النِّسَاءُ أَلَهُنَّ فِي أَنْفُسِهِنَّ أَمْرٌ أَمْ لا ؟ " ، هَذِهِ كُلُّهَا مَرَاسِيلُ ابْنُ بُرَيْدَةَ ، لَمْ يَسْمَعْ مِنْ عَائِشَةَ شَيْئًا

Oisha (roziyallohu anho) aytdi: Bir ayol Rasulullohni ﷺ istab keldi, lekin u zotni topmadi va u zot kelgunlaricha kutib oʻtirdi. Men: «Ey Allohning Rasuli, bu ayolning Sizga hojati bor», dedim. U zot unga: «Hojating nima?» dedilar. U: «Otam meni ukasining oʻgʻliga, men orqali uning pastligini koʻtarish uchun nikohlab berdi va mendan izn soʻramadi. Oʻzim haqimda menga biror ixtiyor bormi?» dedi. U zot: «Ha», dedilar. Ayol: «Men otam qilgan biror ishni rad qiladigan emasman, lekin ayollar oʻzlari haqida ixtiyorlari bor-yoʻqligini bilishlarini yaxshi koʻrdim», dedi. Bularning hammasi mursaldir: Ibn Burayda Oishadan hech narsa eshitmagan.Оиша (розияллоҳу анҳо) айтди: Бир аёл Расулуллоҳни ﷺ истаб келди, лекин у зотни топмади ва у зот келгунларича кутиб ўтирди. Мен: «Эй Аллоҳнинг Расули, бу аёлнинг Сизга ҳожати бор», дедим. У зот унга: «Ҳожатинг нима?» дедилар. У: «Отам мени укасининг ўғлига, мен орқали унинг пастлигини кўтариш учун никоҳлаб берди ва мендан изн сўрамади. Ўзим ҳақимда менга бирор ихтиёр борми?» деди. У зот: «Ҳа», дедилар. Аёл: «Мен отам қилган бирор ишни рад қиладиган эмасман, лекин аёллар ўзлари ҳақида ихтиёрлари бор-йўқлигини билишларини яхши кўрдим», деди. Буларнинг ҳаммаси мурсалдир: Ибн Бурайда Оишадан ҳеч нарса эшитмаган.

نَا أَبُو مُحَمَّدِ بْنُ صَاعِدٍ ، نَا الْحَسَنُ بْنُ مُحَمَّدٍ الزَّعْفَرَانِيُّ و , َأَحْمَدُ بْنُ مَنْصُورٍ , وَالْعَبَّاسُ بْنُ مُحَمَّدٍ و َأَبُو إِبْرَاهِيمَ الزُّهْرِيُّ ، وَنا ابْنُ مَخْلَدٍ , نَا الْعَبَّاسُ بْنُ مُحَمَّدٍ الدُّورِيُّ و , َأَحْمَدُ بْنُ صَالِحٍ الصُّوفِيُّ وَ غَيْرُهُم ْ , قَالُوا : نَا الْحَكَمُ بْنُ مُوسَى , نَا شُعَيْبُ بْنُ إِسْحَاقَ , عَنِ الأَوْزَاعِيِّ ، عَنْ عَطَاءٍ , عَنْ جَابِرٍ ، " أَنَّ رَجُلا زَوَّجَ ابْنَتَهُ بِكْرًا وَلَمْ يَسْتَأْذِنْهَا , فَأَتَتِ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَرَدَّ نِكَاحَهَا " ، لَفْظُ أَبِي بَكْرٍ ، وَقَالَ ابْنُ صَاعِدٍ : وَهِيَ بَكْرٌ مِنْ غَيْرِ أَمْرِهَا , فَأَتَتِ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَفَرَّقَ بَيْنَهَا . نَا ابْنُ مَخْلَدٍ , نَا أَبُو بَكْرِ بْنُ صَالِحٍ , نَا نُعَيْمُ بْنُ حَمَّادٍ , أنا ابْنُ الْمُبَارَكِ , أنا الأَوْزَاعِيُّ , عَنْ إِبْرَاهِيمَ بْنِ مُرَّةَ , عَنْ عَطَاءِ بْنِ أَبِي رَبَاحٍ ، أَنَّ رَجُلا زَوَّجَ ابْنَتَهُ , فَذَكَرَ الْحَدِيثَ مِثْلَهُ

Jobir (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinishicha, bir kishi bokira qizini undan izn soʻramay nikohlab berdi. Qiz esa Nabiy ﷺ huzuriga keldi, u zot uning nikohini rad etdilar. Bu — Abu Bakrning lafzidir. Ibn Soid esa: «U bokira edi, uning buyrugʻisiz (nikohlab berildi); u Nabiy ﷺ huzuriga keldi, u zot esa uni (eridan) ajratdilar», dedi. Yana bir rivoyatda Avzoiy Ibrohim ibn Murradan, u Ato ibn Abu Robohdan (rivoyat qilib): bir kishi qizini nikohlab berdi, deb hadisning oʻxshashini zikr qildi.Жобир (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинишича, бир киши бокира қизини ундан изн сўрамай никоҳлаб берди. Қиз эса Набий ﷺ ҳузурига келди, у зот унинг никоҳини рад этдилар. Бу — Абу Бакрнинг лафзидир. Ибн Соид эса: «У бокира эди, унинг буйруғисиз (никоҳлаб берилди); у Набий ﷺ ҳузурига келди, у зот эса уни (эридан) ажратдилар», деди. Яна бир ривоятда Авзоий Иброҳим ибн Муррадан, у Ато ибн Абу Робоҳдан (ривоят қилиб): бир киши қизини никоҳлаб берди, деб ҳадиснинг ўхшашини зикр қилди.

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرٍ الشَّافِعِيُّ ، نَا مُحَمَّدُ بْنُ شَاذَانَ , نَا مُعَلَّى , نَا عِيسَى بْنُ يُونُسَ . ح وثنا عَلِيُّ بْنُ إِبْرَاهِيمَ الْمُسْتَمْلِيُّ , نَا أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدٍ الْمَاسَرْجِسِيُّ , نَا إِسْحَاقُ بْنُ رَاهَوَيْهِ , أنا عِيسَى بْنُ يُونُسَ , نَا الأَوْزَاعِيُّ ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ بْنِ مُرَّةَ , عَنْ عَطَاءِ بْنِ أَبِي رَبَاحٍ , أَنَّ رَجُلا زَوَّجَ ابْنَةً لَهُ بِكْرًا وَهِيَ كَارِهَةٌ عَلَى عَهْدِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ , فَأَتَتِ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَرَدَّ نِكَاحَهَا " ، الصَّحِيحُ مُرْسَلٌ ، وَقَوْلُ شُعَيْبٍ وَهْمٌ . نَا دَعْلَجُ بْنُ أَحْمَدَ , نَا الْخَضِرُ بْنُ دَاوُدَ , نَا الأَثْرَمُ , قَالَ : ذَكَرْتُ لأَبِي عَبْدِ اللَّهِ حَدِيثَ شُعَيْبِ بْنِ إِسْحَاقَ , عَنِ الأَوْزَاعِيِّ ، عَنْ عَطَاءٍ , عَنْ جَابِرٍ ، عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ , فَقَالَ : حَدَّثَنَاهُ أَبُو الْمُغِيرَةِ عَنِ الأَوْزَاعِيّ , عَنْ عَطَاءٍ ، مُرْسَلا , مثل هَذَا عَنْ جَابِرٍ كَالْمُنْكِرِ أَنْ يَكُونَ

Ato ibn Abu Roboh (rahimahulloh)dan rivoyat qilinishicha, bir kishi Rasululloh ﷺ zamonida bokira qizini, u istamagani holda, nikohlab berdi. Qiz Nabiy ﷺ huzuriga keldi, u zot esa uning nikohini rad etdilar. Sahihi — mursaldir, Shuaybning soʻzi esa vahmdir. Asram aytdi: Men Abu Abdullohga Shuayb ibn Ishoqning Avzoiydan, u Atodan, u Jobirdan, u Nabiy ﷺdan (rivoyat qilgan) hadisini zikr qildim. U: «Buni bizga Abul-Mugʻiyra Avzoiydan, u Atodan mursal qilib rivoyat qilgan», dedi va buning Jobirdan boʻlishini inkor qilgan kishidek soʻzladi.Ато ибн Абу Робоҳ (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинишича, бир киши Расулуллоҳ ﷺ замонида бокира қизини, у истамагани ҳолда, никоҳлаб берди. Қиз Набий ﷺ ҳузурига келди, у зот эса унинг никоҳини рад этдилар. Саҳиҳи — мурсалдир, Шуайбнинг сўзи эса ваҳмдир. Асрам айтди: Мен Абу Абдуллоҳга Шуайб ибн Ишоқнинг Авзоийдан, у Атодан, у Жобирдан, у Набий ﷺдан (ривоят қилган) ҳадисини зикр қилдим. У: «Буни бизга Абул-Муғийра Авзоийдан, у Атодан мурсал қилиб ривоят қилган», деди ва бунинг Жобирдан бўлишини инкор қилган кишидек сўзлади.

ثنا عَبْدُ الْغَافِرِ بْنُ سَلامَةَ ، نَا أَبُو شُرَحْبِيلَ عِيسَى بْنُ خَالِدٍ ، نَا أَبُو الْمُغِيرَةِ , نَا الأَوْزَاعِيُّ ، عَنْ عَطَاءِ بْنِ أَبِي رَبَاحٍ , قَالَ : " فَرَّقَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بَيْنَ امْرَأَةٍ وَزَوْجِهَا وَهِيَ بَكْرٌ ، أَنْكَحَهَا أَبُوهَا وَهِيَ كَارِهَةٌ "

Ato ibn Abu Roboh (rahimahulloh) aytdi: Rasululloh ﷺ bir ayol bilan erining orasini ajratdilar; u bokira edi, otasi uni u istamagani holda nikohlab bergan edi.Ато ибн Абу Робоҳ (раҳимаҳуллоҳ) айтди: Расулуллоҳ ﷺ бир аёл билан эрининг орасини ажратдилар; у бокира эди, отаси уни у истамагани ҳолда никоҳлаб берган эди.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَلِيِّ بْنِ إِسْمَاعِيلَ الأُبُلِّيُّ , نَا أَحْمَدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ سُلَيْمَانَ الصَّنْعَانِيُّ , نَا إِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ بْنِ جُوتِيٍّ ، وَنا مُحَمَّدُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ الْفَارِسِيُّ , نَا مُحَمَّدُ بْنُ إِسْحَاقَ بْنِ إِبْرَاهِيمَ بْنِ جُوتِيٍّ , نَا أَبِي , نَا عَبْدُ الْمَلِكِ الذِّمَارِيُّ , عَنْ سُفْيَانَ , عَنْ هِشَامٍ صَاحِبِ الدَّسْتُوَائِيِّ ، عَنْ يَحْيَى بْنِ أَبِي كَثِيرٍ , عَنْ عِكْرِمَةَ , عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ , " أَنّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ رَدَّ نِكَاحَ بَكْرٍ وَثَيِّبٍ أَنْكَحَهُمَا أَبُوهُمَا وَهُمَا كَارِهَتَانِ , فَرَدَّ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ نِكَاحَهُمَا " ، هَذَا وَهْمٌ مِنَ الذِّمَارِيِّ , وَتَفَرَّدَ بِهَذَا الإِسْنَادِ , وَالصَّوَابُ عَنْ يَحْيَى بْنِ أَبِي كَثِيرٍ , عَنِ الْمُهَاجِرِ , عَنْ عِكْرِمَةَ مُرْسَلٌ , وَهِمَ فِيهِ الذِّمَارِيُّ عَنِ الثَّوْرِيِّ وَلَيْسَ بِقَوِيٍّ . نَا مُحَمَّدُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ الْفَارِسِيُّ , نَا مُحَمَّدُ بْنُ إِسْحَاقَ بْنِ إِبْرَاهِيمَ بْنِ جُوتِيٍّ , نَا أَبِي ، بِإِسْنَادِهِ , مِثْلَهُ حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ مُحَمَّدٍ الصَّفَّارُ , نَا مُحَمَّدُ بْنُ دَاوُدَ الْقُومَسِيُّ , نَا مُحَمَّدُ بْنُ كَثِيرٍ , نَا سُفْيَانُ , عَنْ هِشَامٍ الدَّسْتُوَائِيُّ , عَنْ يَحْيَى بْنِ أَبِي كَثِيرٍ , عَنِ الْمُهَاجِرِ , عَنْ عِكْرِمَةَ , عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مِثْلَهُ سَوَاءً

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinishicha, Rasululloh ﷺ otalari ular istamagani holda nikohlab bergan bir bokira qiz bilan bir tul ayolning nikohini rad etdilar; bas, Nabiy ﷺ ularning nikohini rad etdilar. Bu — Zimoriyning vahmidir va u bu isnod bilan yakka qolgan. Toʻgʻrisi — Yahyo ibn Abu Kasirdan, u Muhojirdan, u Ikrimadan mursal qilib (rivoyat qilgani)dir. Zimoriy bunda Savriydan (rivoyat qilishda) vahm qilgan va u kuchli emas. Muhammad ibn Ishoq ibn Ibrohim ibn Jutiy otasidan, oʻz isnodi bilan, shuning oʻxshashini rivoyat qildi. Yana Muhammad ibn Kasir Sufyondan, u Hishom ad-Dastuvoiydan, u Yahyo ibn Abu Kasirdan, u Muhojirdan, u Ikrimadan, u Nabiy ﷺdan xuddi shuningdek rivoyat qildi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинишича, Расулуллоҳ ﷺ оталари улар истамагани ҳолда никоҳлаб берган бир бокира қиз билан бир тул аёлнинг никоҳини рад этдилар; бас, Набий ﷺ уларнинг никоҳини рад этдилар. Бу — Зиморийнинг ваҳмидир ва у бу иснод билан якка қолган. Тўғриси — Яҳё ибн Абу Касирдан, у Муҳожирдан, у Икримадан мурсал қилиб (ривоят қилгани)дир. Зиморий бунда Саврийдан (ривоят қилишда) ваҳм қилган ва у кучли эмас. Муҳаммад ибн Ишоқ ибн Иброҳим ибн Жутий отасидан, ўз исноди билан, шунинг ўхшашини ривоят қилди. Яна Муҳаммад ибн Касир Суфёндан, у Ҳишом ад-Дастувоийдан, у Яҳё ибн Абу Касирдан, у Муҳожирдан, у Икримадан, у Набий ﷺдан худди шунингдек ривоят қилди.

ثنا ابْنُ صَاعِدٍ , نَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ سَعِيدٍ الْجَوْهَرِيُّ . ح وثنا الْحُسَيْنُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ , نَا أَبُو خُرَاسَانَ مُحَمَّدُ بْنُ أَحْمَدَ بْنِ السَّكَنِ , قَالا : نَا حُسَيْنُ بْنُ مُحَمَّدٍ , عَنْ جَرِيرِ بْنِ حَازِمٍ , عَنْ أَيُّوبَ , عَنْ عِكْرِمَةَ , عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ " أَنَّ جَارِيَةً بِكْرًا أَنْكَحَهَا أَبُوهَا وَهِيَ كَارِهَةٌ , فَخَيَّرَهَا رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ " ، وَقَالَ أَبُو خُرَاسَانَ : إِنَّ جَارِيَةً بِكْرًا أَتَتِ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، فَذَكَرَتْ أَنَّ أَبَاهَا زَوَّجَهَا بِغَيْرِ إِذْنِهَا , فَفَرَّقَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بَيْنَهُمَا . وَكَذَلِكَ رَوَاهُ زَيْدُ بْنُ حَبَّانَ عَنْ أَيُّوبَ . وَتَابَعَهُ أَيُّوبُ بْنُ سُوَيْدٍ عَنِ الثَّوْرِيِّ عَنْ أَيُّوبَ عَنْ عِكْرِمَةَ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ وَغَيْرُهُ يُرْسِلُهُ ، عَنِ الثَّوْرِيِّ عَنْ أَيُّوبَ عَنْ عِكْرِمَةَ ، عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ . وَالصَّحِيحُ مُرْسَلٌ

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinishicha, bir bokira qizni otasi u istamagani holda nikohlab berdi, Rasululloh ﷺ esa unga ixtiyor berdilar. Abu Xuroson esa: «Bir bokira qiz Nabiy ﷺ huzuriga kelib, otasi uni izinsiz nikohlab berganini aytdi. Bas, Nabiy ﷺ ularning orasini ajratdilar», dedi. Buni Zayd ibn Habbon ham Ayyubdan shunday rivoyat qilgan. Ayyub ibn Suvayd ham unga Savriydan, u Ayyubdan, u Ikrimadan, u Ibn Abbosdan (rivoyat qilib) mutobaat qilgan. Boshqalar esa uni Savriydan, u Ayyubdan, u Ikrimadan, u Nabiy ﷺdan mursal qilib rivoyat qiladilar. Sahihi — mursaldir.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинишича, бир бокира қизни отаси у истамагани ҳолда никоҳлаб берди, Расулуллоҳ ﷺ эса унга ихтиёр бердилар. Абу Хуросон эса: «Бир бокира қиз Набий ﷺ ҳузурига келиб, отаси уни изинсиз никоҳлаб берганини айтди. Бас, Набий ﷺ уларнинг орасини ажратдилар», деди. Буни Зайд ибн Ҳаббон ҳам Айюбдан шундай ривоят қилган. Айюб ибн Сувайд ҳам унга Саврийдан, у Айюбдан, у Икримадан, у Ибн Аббосдан (ривоят қилиб) мутобаат қилган. Бошқалар эса уни Саврийдан, у Айюбдан, у Икримадан, у Набий ﷺдан мурсал қилиб ривоят қиладилар. Саҳиҳи — мурсалдир.

نَا الْحُسَيْنُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ ، نَا مُحَمَّدُ بْنُ الْهَيْثَمِ الْقَاضِي , نَا مُحَمَّدُ بْنُ زَيْدِ بْنِ عَلِيٍّ الرَّقِّيُّ , نَا مَعْمَرٌ يَعْنِي ابْنَ سُلَيْمَانَ الرَّقِّيَّ , عَنْ زَيْدِ بْنِ حَبَّانَ , عَنْ أَيُّوبَ , عَنْ يَحْيَى بْنِ أَبِي كَثِيرٍ , عَنْ أَبِي سَلَمَةَ , قَالَ : " نَكَحَ رَجُلٌ مِنْ بَنِي الْمُنْذِرِ ابْنَتَهُ وَهِيَ كَارِهَةٌ , فَأَتَتِ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَرَدَّ نِكَاحَهَا " ، وَعَنْ زَيْدِ بْنِ حَبَّانَ , عَنْ أَيُّوبَ , عَنْ عِكْرِمَةَ , عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ ، عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، مِثْلَهُ

Abu Salama (rahimahulloh) aytdi: Banul-Munzirdan boʻlgan bir kishi qizini, u istamagani holda nikohlab berdi. Qiz Nabiy ﷺ huzuriga keldi, u zot esa uning nikohini rad etdilar. Yana Zayd ibn Habbondan, u Ayyubdan, u Ikrimadan, u Ibn Abbosdan, u Nabiy ﷺdan shuning oʻxshashini (rivoyat qilgan).Абу Салама (раҳимаҳуллоҳ) айтди: Банул-Мунзирдан бўлган бир киши қизини, у истамагани ҳолда никоҳлаб берди. Қиз Набий ﷺ ҳузурига келди, у зот эса унинг никоҳини рад этдилар. Яна Зайд ибн Ҳаббондан, у Айюбдан, у Икримадан, у Ибн Аббосдан, у Набий ﷺдан шунинг ўхшашини (ривоят қилган).

حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ عَلِيٍّ ، نَا يَحْيَى بْنُ عَبْدِ الْبَاقِي , نَا عِيسَى بْنُ يُونُسَ الرَّمْلِيُّ , نَا أَيُّوبُ بْنُ سُوَيْدٍ , عَنْ سُفْيَانَ الثَّوْرِيِّ , عَنْ أَيُّوبَ , عَنْ عِكْرِمَةَ , عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ , " أَنَّ رَجُلا زَوَّجَ ابْنَتَهُ وَهِيَ كَارِهَةٌ , فَفَرَّقَ بَيْنَهُمَا النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ "

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinishicha, bir kishi qizini u istamagani holda nikohlab berdi, Nabiy ﷺ esa ularning orasini ajratdilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинишича, бир киши қизини у истамагани ҳолда никоҳлаб берди, Набий ﷺ эса уларнинг орасини ажратдилар.

حَدَّثَنِي عُمَرُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ الْقَاسِمِ الأَصْبَهَانِيُّ , نَا مُحَمَّدُ بْنُ أَحْمَدَ بْنِ رَاشِدٍ , نَا مُوسَى بْنُ عَامِرٍ , نَا الْوَلِيدُ , قَالَ : قَالَ ابْنُ أَبِي ذِئْبٍ ، أَخْبَرَنِي نَافِعٌ , عَنِ ابْنِ عُمَرَ , " أَنَّ رَجُلا زَوَّجَ ابْنَتَهُ بِكْرًا فَكَرِهَتْ ذَلِكَ , فَأَتَتِ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَرَدَّ نِكَاحَهَا " ، لا يُثْبَتُ هَذَا عَنِ ابْنِ أَبِي ذِئْبٍ , عَنْ نَافِعٍ , وَالصَّوَابُ حَدِيثُ ابْنِ أَبِي ذِئْبٍ , عَنْ عُمَرَ بْنِ حُسَيْنٍ ، وَقَدْ تَقَدَّمَ

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinishicha, bir kishi bokira qizini nikohlab berdi, qiz esa buni yoqtirmadi. U Nabiy ﷺ huzuriga keldi, u zot esa uning nikohini rad etdilar. Bu Ibn Abu Diʼbdan, u Nofeʼdan (kelgani) sobit emas. Toʻgʻrisi — Ibn Abu Diʼbning Umar ibn Husayndan (rivoyat qilgan) hadisidir, u yuqorida oʻtdi.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинишича, бир киши бокира қизини никоҳлаб берди, қиз эса буни ёқтирмади. У Набий ﷺ ҳузурига келди, у зот эса унинг никоҳини рад этдилар. Бу Ибн Абу Диъбдан, у Нофеъдан (келгани) собит эмас. Тўғриси — Ибн Абу Диъбнинг Умар ибн Ҳусайндан (ривоят қилган) ҳадисидир, у юқорида ўтди.

نَا الْحُسَيْنُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ ، وَإِسْمَاعِيلُ بْنُ الْعَبَّاسِ الْوَرَّاقُ ، قَالا : نَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ الْمَلِكِ بْنِ زَنْجُوَيْهِ , نَا جَعْفَرُ بْنُ عَوْنٍ , نَا رَبِيعَةُ بْنُ عُثْمَانَ , عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ يَحْيَى بْنِ حَبَّانَ , عَنْ نَهَارٍ الْعَبْدِيِّ , عَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ , أَنَّ رَجُلا جَاءَ بِابْنَتِهِ إِلَى النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ , فَقَالَ : " هَذِهِ ابْنَتِي أَبَتْ أَنْ تَزَوَّجَ , فَقَالَ : أَطِيعِي أَبَاكِ أَتَدْرِينَ مَا حَقَّ الزَّوْجُ عَلَى الزَّوْجَةِ ؟ لَوْ كَانَ بِأَنْفِهِ قُرْحَةٌ تَسِيلُ قَيْحًا وَصَدِيدًا لَحَسَتْهُ مَا أَدَّتْ حَقَّهُ , فَقَالَتْ : وَالَّذِي بَعَثَكَ لا نَكَحْتُ , فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : لا تُنْكِحُوهُنَّ إِلا بِإِذْنِهِنَّ "

Abu Said al-Xudriy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinishicha, bir kishi qizini Nabiy ﷺ huzuriga olib kelib: «Mana bu qizim turmushga chiqishdan bosh tortdi», dedi. U zot: «Otangga itoat qil. Erning xotini ustidagi haqqi nima ekanini bilasanmi? Agar uning burnida yiring va sarsuv oqib turgan yara boʻlsa-yu, xotini uni yalasa ham, uning haqqini ado qilgan boʻlmasdi», dedilar. Qiz: «Seni (haq bilan) yuborgan Zotga qasamki, men turmushga chiqmayman», dedi. Shunda Rasululloh ﷺ: «Ularni izinlarisiz nikohlab bermanglar», dedilar.Абу Саид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинишича, бир киши қизини Набий ﷺ ҳузурига олиб келиб: «Мана бу қизим турмушга чиқишдан бош тортди», деди. У зот: «Отангга итоат қил. Эрнинг хотини устидаги ҳаққи нима эканини биласанми? Агар унинг бурнида йиринг ва сарсув оқиб турган яра бўлса-ю, хотини уни яласа ҳам, унинг ҳаққини адо қилган бўлмасди», дедилар. Қиз: «Сени (ҳақ билан) юборган Зотга қасамки, мен турмушга чиқмайман», деди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ: «Уларни изинларисиз никоҳлаб берманглар», дедилар.

نَا أَبُو طَاهِرٍ الْقَاضِي مُحَمَّدُ بْنُ أَحْمَدَ ، نَا مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى بْنِ سُلَيْمَانَ , نَا أَبُو طَالِبٍ عَبْدُ الْجَبَّارِ بْنُ عَاصِمٍ ، حَدَّثَنِي عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ عَمْرٍو , عَنْ عَبْدِ الْمَلِكِ بْنِ عِقَابٍ ، وَأَبِي حَنِيفَةَ ، عَنْ سِمَاكِ بْنِ حَرْبٍ , قَالَ : جَاءَ رَجُلٌ إِلَى عَلِيٍّ عَلَيْهِ السَّلامُ , فَقَالَ : " امْرَأَةٌ أَنَا وَلِيُّهَا تَزَوَّجَتْ بِغَيْرِ إِذْنِي , فَقَالَ عَلِيُّ عَلَيْهِ السَّلامُ : " تَنْظُرُ فِيمَا صَنَعَتْ إِذَا كَانَتْ تَزَوَّجَتْ كُفُؤًا أَجَزْنَا ذَلِكَ لَهَا , وَإِنْ كَانَتْ تَزَوَّجَتْ مَنْ لَيْسَ لَهَا بِكُفُؤٍ جَعَلْنَا ذَلِكَ إِلَيْكَ "

Simok ibn Harb (rahimahulloh) aytdi: Bir kishi Ali (alayhis salom) huzuriga kelib: «Men valiysi boʻlgan bir ayol mening iznimsiz turmushga chiqdi», dedi. Ali (alayhis salom): «U qilgan ishga qaraladi: agar oʻziga teng kishiga turmushga chiqqan boʻlsa, buni unga joiz qilamiz; agar oʻziga teng boʻlmagan kishiga turmushga chiqqan boʻlsa, bu ishni senga havola qilamiz», dedi.Симок ибн Ҳарб (раҳимаҳуллоҳ) айтди: Бир киши Али (алайҳис салом) ҳузурига келиб: «Мен валийси бўлган бир аёл менинг изнимсиз турмушга чиқди», деди. Али (алайҳис салом): «У қилган ишга қаралади: агар ўзига тенг кишига турмушга чиққан бўлса, буни унга жоиз қиламиз; агар ўзига тенг бўлмаган кишига турмушга чиққан бўлса, бу ишни сенга ҳавола қиламиз», деди.

نَا مُحَمَّدُ بْنُ مَخْلَدٍ ، نَا أَبُو أَحْمَدَ عَلِيُّ بْنُ إِبْرَاهِيمَ الْقُوهُسْتَانِيُّ نَا إِسْحَاقُ بْنُ رَاهَوَيْهِ , أنا عِيسَى بْنُ يُونُسَ , عَنِ الأَوْزَاعِيِّ ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ بْنِ مُرَّةَ , عَنِ الزُّهْرِيِّ ، عَنْ أَبِي سَلَمَةَ , عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ , أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ , قَالَ : " لا تُنْكَحُ الْبِكْرُ حَتَّى تُسْتَأْذَنَ , وَلِلثَّيِّبِ نَصِيبٌ مِنْ أَمْرِهَا مَا لَمْ تَدْعُ إِلَى سَخْطَةٍ , فَإِنْ دَعَتْ إِلَى سَخْطَةٍ ، وَكَانَ أَوْلِيَاؤُهَا يَدْعُونَ إِلَى الرِّضَا ، رُفِعَ ذَلِكَ إِلَى السُّلْطَانِ " ، قَالَ إِسْحَاقُ : قُلْتُ لِعِيسَى : آخِرُ الْحَدِيثِ عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ؟ ، قَالَ : هَكَذَا الْحَدِيثُ فَلا أَدْرِي

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Bokira qiz izn soʻralmaguncha nikohlanmaydi. Tul ayolning esa oʻz ishida nasibasi bor, toki u gʻazabga sabab boʻladigan ishga chorlamasa. Agar u gʻazabga sabab boʻladigan ishga chorlasa-yu, valiylari rozilikka chorlasalar, bu ish sultonga koʻtariladi», dedilar. Ishoq aytdi: Men Isoga: «Hadisning oxiri ham Nabiy ﷺdanmi?» dedim. U: «Hadis shunday, men bilmayman», dedi.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Бокира қиз изн сўралмагунча никоҳланмайди. Тул аёлнинг эса ўз ишида насибаси бор, токи у ғазабга сабаб бўладиган ишга чорламаса. Агар у ғазабга сабаб бўладиган ишга чорласа-ю, валийлари розиликка чорласалар, бу иш султонга кўтарилади», дедилар. Ишоқ айтди: Мен Исога: «Ҳадиснинг охири ҳам Набий ﷺданми?» дедим. У: «Ҳадис шундай, мен билмайман», деди.

نَا مُحَمَّدُ بْنُ مَخْلَدٍ ، نَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ زَيْدٍ الْحَنَفِيُّ , نَا عَبْدَانُ , نَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ الْمُبَارَكِ , نَا الأَوْزَاعِيُّ ، أَنَّ يَحْيَى بْنَ أَبِي كَثِيرٍ ، حَدَّثَهُ , أَنَّ أَبَا سَلَمَةَ ، حَدَّثَهُ , قَالَ : حَدَّثَنِي أَبُو هُرَيْرَةَ , فَقَالَ : قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " لا تُنْكَحُ الثَّيِّبُ حَتَّى تُسْتَأْمَرَ , وَلا تُنْكَحُ الْبِكْرُ حَتَّى تُسْتَأْذَنَ ، وَإِذْنُهَا الصُّمُوتُ "

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Tul ayol maslahati soʻralmaguncha nikohlanmaydi, bokira qiz esa izni soʻralmaguncha nikohlanmaydi; uning izni — sukut qilishidir», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Тул аёл маслаҳати сўралмагунча никоҳланмайди, бокира қиз эса изни сўралмагунча никоҳланмайди; унинг изни — сукут қилишидир», дедилар.

نَا أَبُو بَكْرٍ النَّيْسَابُورِيُّ ، نَا أَبُو الأَزْهَرِ ، نَا يَعْقُوبُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ بْنِ سَعْدٍ , نَا أَبِي , عَنِ ابْنِ إِسْحَاقَ , حَدَّثَنِي صَالِحُ بْنُ كَيْسَانَ , عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْفَضْلِ بْنِ عَيَّاشِ بْنِ أَبِي رَبِيعَةَ , عَنْ نَافِعِ بْنِ جُبَيْرٍ , عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ , أَنّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ , قَالَ : " الأَيِّمُ أَوْلَى بِأَمْرِهَا , وَالْيَتِيمَةُ تَسْتَأْمِرُهَا فِي نَفْسِهَا وَإِذْنُهَا صُمَاتُهَا " ، أَنَّ تَابَعَهُ سَعِيدُ بْنُ سَلَمَةَ عَنْ صَالِحِ بْنِ كَيْسَانَ . وَخَالَفَهُمَا مَعْمَرٌ فِي إِسْنَادِهِ فَأَسْقَطَ مِنْهُ رَجُلا , وَخَالَفَهُمَا أَيْضًا فِي مَتْنِهِ فَأَتَى بِلَفْظٍ آخَرَ وَهِمَ فِيهِ ، لأَنَّ كُلِّ مَنْ رَوَاهُ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْفَضْلِ , وَكُلِّ مَنْ رَوَاهُ عَنْ نَافِعِ بْنِ جُبَيْرٍ مَعَ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْفَضْلِ خَالَفُوا مَعْمَرًا ، وَاتِّفَاقُهُمْ عَلَى خِلافِهِ دَلِيلٌ عَلَى وَهْمِهِ ، وَاللَّهُ أَعْلَمُ

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Eri yoʻq ayol oʻz ishiga haqliroqdir, yetim qizdan esa oʻzi haqida maslahat soʻraladi va uning izni — jim turishidir», dedilar. Unga Said ibn Salama Solih ibn Kaysondan (rivoyat qilib) mutobaat qilgan. Maʼmar esa isnodda ularga muxolif boʻlib, undan bir kishini tushirib qoldirgan; matnda ham ularga muxolif boʻlib, boshqa lafz keltirgan va bunda vahm qilgan. Chunki Abdulloh ibn Fazldan rivoyat qilganlarning hammasi va Abdulloh ibn Fazl bilan birga Nofeʼ ibn Jubayrdan rivoyat qilganlarning hammasi Maʼmarga muxolif boʻlganlar; ularning unga xilof qilishda ittifoq qilishlari esa uning vahmiga dalildir. Vallohu aʼlam.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Эри йўқ аёл ўз ишига ҳақлироқдир, етим қиздан эса ўзи ҳақида маслаҳат сўралади ва унинг изни — жим туришидир», дедилар. Унга Саид ибн Салама Солиҳ ибн Кайсондан (ривоят қилиб) мутобаат қилган. Маъмар эса иснодда уларга мухолиф бўлиб, ундан бир кишини тушириб қолдирган; матнда ҳам уларга мухолиф бўлиб, бошқа лафз келтирган ва бунда ваҳм қилган. Чунки Абдуллоҳ ибн Фазлдан ривоят қилганларнинг ҳаммаси ва Абдуллоҳ ибн Фазл билан бирга Нофеъ ибн Жубайрдан ривоят қилганларнинг ҳаммаси Маъмарга мухолиф бўлганлар; уларнинг унга хилоф қилишда иттифоқ қилишлари эса унинг ваҳмига далилдир. Валлоҳу аълам.

نَا أَبُو بَكْرٍ النَّيْسَابُورِيُّ ، نَا أَحْمَدُ بْنُ مَنْصُورٍ , نَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ رَجَاءٍ . ح وَنا الْحُسَيْنُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ , نَا شُعَيْبُ بْنُ أَيُّوبَ الصَّرِيفِينِيُّ , وَأَحْمَدُ بْنُ الْهَيْثَمِ بْنِ أَبِي دَاوُدَ الْبَصْرِيُّ . ح وَنا أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ سَعْدَانَ , نَا شُعَيْبُ بْنُ أَيُّوبَ , قَالا : نَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ رَجَاءٍ , نَا سَعِيدُ بْنُ سَلَمَةَ بْنِ أَبِي الْحُسَامِ , نَا صَالِحُ بْنُ كَيْسَانَ , عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْفَضْلِ , عَنْ نَافِعِ بْنِ جُبَيْرِ بْنِ مُطْعِمٍ , قَالَ : سَمِعْتُ ابْنَ عَبَّاسٍ , يَقُولُ : قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " الأَيِّمُ أَحَقُّ بِنَفْسِهَا مِنْ وَلِيِّهَا , وَالْيَتِيمَةُ تُسْتَأْذَنُ فِي نَفْسِهَا ، وَإِذْنُهَا السُّكُوتُ "

Nofeʼ ibn Jubayr ibn Mutʼim aytdi: Men Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)ning shunday deyayotganini eshitdim: Rasululloh ﷺ: «Eri yoʻq ayol oʻzi haqida valiysidan koʻra haqliroqdir, yetim qizdan esa oʻzi haqida izn soʻraladi va uning izni — sukutdir», dedilar.Нофеъ ибн Жубайр ибн Мутъим айтди: Мен Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)нинг шундай деяётганини эшитдим: Расулуллоҳ ﷺ: «Эри йўқ аёл ўзи ҳақида валийсидан кўра ҳақлироқдир, етим қиздан эса ўзи ҳақида изн сўралади ва унинг изни — сукутдир», дедилар.

نَا الْمَحَامِلِيُّ وَالنَّيْسَابُورِيُّ قَالا : نَا أَحْمَدُ بْنُ مَنْصُورٍ , نَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ , عَنْ مَعْمَرٍ , عَنْ صَالِحِ بْنِ كَيْسَانَ , عَنْ نَافِعِ بْنِ جُبَيْرٍ , عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ , قَالَ : قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " لَيْسَ لِلْوَلِيِّ مَعَ الثَّيِّبِ أَمْرٌ , وَالْيَتِيمَةُ تُسْتَأْذَنُ ، وَصَمْتُهَا إِقْرَارُهَا "

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) aytdi: Rasululloh ﷺ: «Tul ayol bilan birga valiyning hech qanday ishi yoʻq; yetim qizdan esa izn soʻraladi va uning sukuti — iqroridir», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) айтди: Расулуллоҳ ﷺ: «Тул аёл билан бирга валийнинг ҳеч қандай иши йўқ; етим қиздан эса изн сўралади ва унинг сукути — иқроридир», дедилар.

نَا عُثْمَانُ بْنُ أَحْمَدَ الدَّقَّاقُ , نَا أَبُو سَعِيدٍ الْهَرَوِيُّ يَحْيَى بْنُ مَنْصُورٍ ، نَا سُوَيْدُ بْنُ نَصْرٍ , نَا ابْنُ الْمُبَارَكِ , عَنْ مَعْمَرٍ , حَدَّثَنِي صَالِحُ بْنُ كَيْسَانَ , عَنْ نَافِعِ بْنِ جُبَيْرٍ , عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ , أَنّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ , قَالَ : " لَيْسَ لِلْوَلِيِّ مَعَ الثَّيِّبِ أَمْرٌ , وَالْيَتِيمَةُ تُسْتَأْمَرُ ، وَصَمْتُهَا رِضَاهَا " ، كَذَا رَوَاهُ مَعْمَرٌ عَنْ صَالِحٍ وَالَّذِي قَبْلَهُ أَصَحُّ فِي الإِسْنَادِ وَالْمَتْنِ , لأَنَّ صَالِحًا لَمْ يَسْمَعْهُ مِنْ نَافِعِ بْنِ جُبَيْرٍ ، وَإِنَّمَا سَمِعَهُ مِنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْفَضْلِ عَنْهُ , اتَّفَقَ عَلَى ذَلِكَ ابْنُ إِسْحَاقَ ، وَسَعِيدُ بْنُ سَلَمَةَ ، عَنْ صَالِحٍ , سَمِعْتُ النَّيْسَابُورِيَّ ، يَقُولُ : الَّذِي عِنْدِي أَنَّ مَعْمَرًا أَخْطَأَ فِيهِ

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ: «Tul ayol bilan birga valiyning hech qanday ishi yoʻq; yetim qizdan esa maslahat soʻraladi va uning sukuti — rozilikidir», dedilar. Maʼmar buni Solihdan shunday rivoyat qilgan, undan oldingisi esa isnodda ham, matnda ham sahihroqdir. Chunki Solih buni Nofeʼ ibn Jubayrdan eshitmagan, balki uni Abdulloh ibn Fazldan, u orqali eshitgan; bunga Ibn Ishoq va Said ibn Salama Solihdan (rivoyat qilishda) ittifoq qilganlar. Men Naysoburiyning: «Mening nazdimda Maʼmar bunda xato qilgan», deganini eshitdim.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ: «Тул аёл билан бирга валийнинг ҳеч қандай иши йўқ; етим қиздан эса маслаҳат сўралади ва унинг сукути — розиликидир», дедилар. Маъмар буни Солиҳдан шундай ривоят қилган, ундан олдингиси эса иснодда ҳам, матнда ҳам саҳиҳроқдир. Чунки Солиҳ буни Нофеъ ибн Жубайрдан эшитмаган, балки уни Абдуллоҳ ибн Фазлдан, у орқали эшитган; бунга Ибн Ишоқ ва Саид ибн Салама Солиҳдан (ривоят қилишда) иттифоқ қилганлар. Мен Найсобурийнинг: «Менинг наздимда Маъмар бунда хато қилган», деганини эшитдим.

نَا أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ سَعْدَانَ الصَّيْدَلانِيُّ بِوَاسِطَ مِنْ أَصْلِهِ , نَا شُعَيْبُ بْنُ أَيُّوبَ , نَا زَيْدُ بْنُ الْحُبَابِ , نَا مَالِكُ بْنُ أَنَسٍ , عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْفَضْلِ , عَنْ نَافِعِ بْنِ جُبَيْرٍ , عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ , قَالَ : قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " الْيَتِيمَةُ تُسْتَأْمَرُ فِي نَفْسِهَا ، وَصُمُوتُهَا رِضَاهَا " ، وَكَذَلِكَ رَوَاهُ أَبُو دَاوُدَ الطَّيَالِسِيُّ عَنْ شُعْبَةَ , عَنْ مَالِكٍ نَحْوَ هَذَا اللَّفْظِ

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) aytdi: Rasululloh ﷺ: «Yetim qizdan oʻzi haqida maslahat soʻraladi va uning sukuti — rozilikidir», dedilar. Buni Abu Dovud at-Toyolisiy ham Shuʼbadan, u Molikdan shu lafzga yaqin qilib rivoyat qilgan.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) айтди: Расулуллоҳ ﷺ: «Етим қиздан ўзи ҳақида маслаҳат сўралади ва унинг сукути — розиликидир», дедилар. Буни Абу Довуд ат-Тоёлисий ҳам Шуъбадан, у Моликдан шу лафзга яқин қилиб ривоят қилган.

حَدَّثَنَا بِهِ أَبُو الْحَسَنِ مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ زَكَرِيَّا النَّيْسَابُورِيُّ ، بِمِصْرَ , نَا أَبُو عَبْدِ الرَّحْمَنِ النَّسَائِيُّ ، بِمِصْرَ , أنا مَحْمُودُ بْنُ غَيْلانَ , نَا أَبُو دَاوُدَ ، نَا شُعْبَةُ , عَنْ مَالِكِ بْنِ أَنَسٍ , قَالَ : سَمِعْتُهُ مِنْهُ بَعْدَ مَوْتِ نَافِعٍ بِسَنَةٍ وَلَهُ يَوْمَئِذٍ حَلْقَةٌ , قَالَ : حَدَّثَنِي عَبْدُ اللَّهِ بْنُ الْفَضْلِ , عَنْ نَافِعِ بْنِ جُبَيْرٍ , عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ , أَنّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، قَالَ : " الأَيِّمُ أَحَقُّ بِنَفْسِهَا مِنْ وَلِيِّهَا , وَالْيَتِيمَةُ تُسْتَأْمَرُ وَإِذْنُهَا صُمَاتُهَا "

Shuʼba Molik ibn Anasdan rivoyat qilib aytdi: Men buni undan Nofeʼ vafotidan bir yil keyin eshitdim; oʻsha kunlarda uning (dars) halqasi bor edi. Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ: «Beva ayol oʻzi haqida valiysidan koʻra haqliroqdir, yetim qizdan esa maslahat soʻraladi va uning izni jim turishidir», dedilar.Шуъба Молик ибн Анасдан ривоят қилиб айтди: Мен буни ундан Нофеъ вафотидан бир йил кейин эшитдим; ўша кунларда унинг (дарс) ҳалқаси бор эди. Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ: «Бева аёл ўзи ҳақида валийсидан кўра ҳақлироқдир, етим қиздан эса маслаҳат сўралади ва унинг изни жим туришидир», дедилар.

نَا أَبُو حَامِدٍ مُحَمَّدُ بْنُ هَارُونَ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ الْحَضْرَمِيُّ , نَا عَمْرُو بْنُ عَلِيٍّ . ح وَنا الْحُسَيْنُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ , نَا يُوسُفُ بْنُ مُوسَى , قَالا : نَا سُفْيَانُ بْنُ عُيَيْنَةَ , عَنْ زِيَادِ بْنِ سَعْدٍ , عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْفَضْلِ , عَنْ نَافِعِ بْنِ جُبَيْرٍ , عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ , يَبْلُغُ بِهِ إِلَى النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ . وَقَالَ يُوسُفُ فِي حَدِيثِهِ : سَمِعَ نَافِعَ بْنَ جُبَيْرٍ يَذْكُرُ , عَنِ ابْنِ عَبَّاسِ , أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ , قَالَ : " الثَّيِّبُ أَحَقُّ بِنَفْسِهَا مِنْ وَلِيِّهَا , وَالْبِكْرُ يَسْتَأْمِرُهَا أَبُوهَا فِي نَفْسَهَا " ، وَزَادَ عَمْرٌو : " وَإِذْنُهَا صُمَاتُهَا " . وَرَوَاهُ جَمَاعَةٌ ، عَنْ مَالِكٍ , عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْفَضْلِ بِهَذَا الإِسْنَادِ ، عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، قَالَ : " الثَّيِّبُ أَحَقُّ بِنَفْسِهَا " , مِنْهُمْ : شُعْبَةُ , وَعَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ مَهْدِيٍّ , وَعَبْدُ اللَّهِ بْنُ دَاوُدَ الْخُرَيْبِيُّ , وَسُفْيَانُ بْنُ عُيَيْنَةَ , وَيَحْيَى بْنُ أَيُّوبَ الْمِصْرِيُّ , وَغَيْرُهُمْ . نَا بِذَلِكَ الْحُسَيْنُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ , نَا ابْنُ زَنْجُوَيْهِ . ح وَنا أَبُو بَكْرٍ النَّيْسَابُورِيُّ , نَا الْعَبَّاسُ بْنُ مُحَمَّدٍ , قَالا : نَا مُسْلِمُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ , نَا شُعْبَةُ , عَنْ مَالِكٍ . ح وَنا أَبُو بَكْرٍ النَّيْسَابُورِيُّ , نَا الْفَضْلُ بْنُ مُوسَى , نَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ مَهْدِيٍّ , عَنْ مَالِكٍ . ح وَنا أَحْمَدُ بْنُ يُوسُفَ بْنِ خَلادٍ , وَأَبُو بَكْرٍ الشَّافِعِيُّ ، قَالا : نَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ إِسْحَاقَ , نَا مُسَدَّدٌ ، نَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ دَاوُدَ , عَنْ مَالِكٍ . ح وَحَدَّثَنَا أَبُو بَكْرٍ الشَّافِعِيُّ , نَا إِسْمَاعِيلُ الْقَاضِي , نَا عَلِيُّ بْنُ الْمَدِينِيِّ , نَا سُفْيَانُ , حَدَّثَنِي زِيَادُ بْنُ سَعْدٍ , وَمَالِكُ بْنُ أَنَسٍ . ح وَنا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ زَكَرِيَّا , نَا أَبُو عَبْدِ الرَّحْمَنِ النَّسَائِيُّ , نَا عَبْدُ الْمَلِكِ بْنُ شُعَيْبِ بْنِ اللَّيْثِ , حَدَّثَنِي أَبِي , عَنْ جَدِّي , عَنْ يَحْيَى بْنِ أَيُّوبَ , عَنْ مَالِكٍ بِهَذَا الإِسْنَادِ , وَكُلُّهُمْ ، قَالَ : الثَّيِّبُ

Nofeʼ ibn Jubayr Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan zikr qilishicha, Rasululloh ﷺ: «Tul ayol oʻzi haqida valiysidan koʻra haqliroqdir, bokira qizdan esa otasi oʻzi haqida maslahat soʻraydi», dedilar. Amr oʻz rivoyatida: «va uning izni — jim turishidir», deb ziyoda qildi. Buni bir jamoat Molikdan, u Abdulloh ibn Fazldan shu isnod bilan, Nabiy ﷺdan: «Tul ayol oʻzi haqida haqliroqdir», deb rivoyat qilgan. Ular orasida Shuʼba, Abdurrahmon ibn Mahdiy, Abdulloh ibn Dovud al-Xuraybiy, Sufyon ibn Uyayna, Yahyo ibn Ayyub al-Misriy va boshqalar bor. Buni bizga Muslim ibn Ibrohim Shuʼbadan, u Molikdan; Abdurrahmon ibn Mahdiy Molikdan; Abdulloh ibn Dovud Molikdan; Sufyon — unga Ziyod ibn Saʼd va Molik ibn Anas aytgan holda; Yahyo ibn Ayyub Molikdan shu isnod bilan rivoyat qildilar. Ularning hammasi: «tul ayol», dedilar.Нофеъ ибн Жубайр Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан зикр қилишича, Расулуллоҳ ﷺ: «Тул аёл ўзи ҳақида валийсидан кўра ҳақлироқдир, бокира қиздан эса отаси ўзи ҳақида маслаҳат сўрайди», дедилар. Амр ўз ривоятида: «ва унинг изни — жим туришидир», деб зиёда қилди. Буни бир жамоат Моликдан, у Абдуллоҳ ибн Фазлдан шу иснод билан, Набий ﷺдан: «Тул аёл ўзи ҳақида ҳақлироқдир», деб ривоят қилган. Улар орасида Шуъба, Абдурраҳмон ибн Маҳдий, Абдуллоҳ ибн Довуд ал-Хурайбий, Суфён ибн Уяйна, Яҳё ибн Айюб ал-Мисрий ва бошқалар бор. Буни бизга Муслим ибн Иброҳим Шуъбадан, у Моликдан; Абдурраҳмон ибн Маҳдий Моликдан; Абдуллоҳ ибн Довуд Моликдан; Суфён — унга Зиёд ибн Саъд ва Молик ибн Анас айтган ҳолда; Яҳё ибн Айюб Моликдан шу иснод билан ривоят қилдилар. Уларнинг ҳаммаси: «тул аёл», дедилар.

نَا أَبُو حَامِدٍ مُحَمَّدُ بْنُ هَارُونَ الْحَضْرَمِيُّ , نَا عَمْرُو بْنُ عَلِيٍّ , نَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ , نَا مَالِكُ بْنُ أَنَسٍ , عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْفَضْلِ , عَنْ نَافِعِ بْنِ جُبَيْرٍ , عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ , قَالَ : قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " الأَيِّمُ أَوْلَى بِنَفْسِهَا مِنْ وَلِيِّهَا , وَالْبِكْرُ تُسْتَأْمَرُ فَإِنْ صَمَتَتْ ، فَهُوَ رِضَاهَا "

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) aytdi: Rasululloh ﷺ: «Eri yoʻq ayol oʻzi haqida valiysidan koʻra haqliroqdir, bokira qizdan esa maslahat soʻraladi; agar jim tursa, bu — uning rozilikidir», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) айтди: Расулуллоҳ ﷺ: «Эри йўқ аёл ўзи ҳақида валийсидан кўра ҳақлироқдир, бокира қиздан эса маслаҳат сўралади; агар жим турса, бу — унинг розиликидир», дедилар.

نَا عَلِيُّ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مُبَشِّرٍ ، نَا أَحْمَدُ بْنُ سِنَانٍ الْقَطَّانُ . ح وَنا مُحَمَّدُ بْنُ هَارُونَ , نَا عَمْرُو بْنُ عَلِيٍّ , قَالا : نَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ مَهْدِيٍّ , نَا مَالِكٌ , عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْفَضْلِ , عَنْ نَافِعِ بْنِ جُبَيْرٍ , عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ , عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، قَالَ : " الأَيِّمُ أَحَقُّ بِنَفْسِهَا مِنْ وَلِيِّهَا , وَالْبِكْرُ تُسْتَأْمَرُ فِي نَفْسِهَا وَإِذْنُهَا صُمَاتُهَا " ، لَفْظُ ابْنِ سِنَانٍ ، وَهَذَا خِلافُ لَفْظِ الْفَضْلِ بْنِ مُوسَى , عَنِ ابْنِ مَهْدِيٍّ ، قَالَ الشَّيْخُ : وَيُشْبِهُ أَنْ يَكُونَ قَوْلُهُ فِي هَذَا الْحَدِيثِ وَالْبِكْرُ تُسْتَأْمَرُ " , إِنَّمَا أَرَادَ بِهِ الْبِكْرَ الْيَتِيمَةَ ، وَاللَّهُ أَعْلَمُ , لأَنَّا قَدْ ذَكَرْنَا فِي رِوَايَةِ صَالِحِ بْنِ كَيْسَانَ وَمَنْ تَابَعَهُ فِيمَا تَقَدَّمَ مِمَّنْ رَوَى أَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، قَالَ : " وَالْيَتِيمَةُ تُسْتَأْمَرُ " , وَأَمَّا قَوْلُ ابْنِ عُيَيْنَةَ , عَنْ زِيَادِ بْنِ سَعْدٍ : " وَالْبِكْرُ يَسْتَأْمِرُهَا أَبُوهَا " , فَإِنَّا لا نَعْلَمُ أَحَدًا وَافَقَ ابْنَ عُيَيْنَةَ عَلَى هَذَا اللَّفْظِ ، وَلَعَلَّهُ ذَكَرَهُ مِنْ حِفْظِهِ فَسَبَقَ لِسَانُهُ , وَاللَّهُ أَعْلَمُ . وَكَذَلِكَ رُوِيَ عَنْ أَبِي بُرْدَةَ, عَنْ أَبِي مُوسَى : " أَنَّ الْيَتِيمَةَ تُسْتَأْمَرُ "

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ: «Eri yoʻq ayol oʻzi haqida valiysidan koʻra haqliroqdir, bokira qizdan esa oʻzi haqida maslahat soʻraladi va uning izni — jim turishidir», dedilar. Bu — Ibn Sinonning lafzi boʻlib, u Fazl ibn Musoning Ibn Mahdiydan (rivoyat qilgan) lafziga xilofdir. Shayx (Doraqutniy) aytdi: Bu hadisdagi «bokira qizdan maslahat soʻraladi» degan soʻzi bilan yetim bokira qizni koʻzda tutgan boʻlishi ehtimolga yaqindir, vallohu aʼlam. Chunki biz yuqorida Solih ibn Kayson va unga mutobaat qilganlarning rivoyatida Nabiy ﷺ: «yetim qizdan maslahat soʻraladi», deganlarini zikr qildik. Ibn Uyaynaning Ziyod ibn Saʼddan (rivoyat qilib): «bokira qizdan otasi maslahat soʻraydi», degani haqida esa — biz bu lafzda Ibn Uyaynaga muvofiq kelgan birortasini bilmaymiz; balki uni yodidan aytgan-u, tili sirgʻanib ketgan boʻlsa kerak, vallohu aʼlam. Shuningdek Abu Burdadan, u Abu Musodan: «yetim qizdan maslahat soʻraladi», deb rivoyat qilingan.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ: «Эри йўқ аёл ўзи ҳақида валийсидан кўра ҳақлироқдир, бокира қиздан эса ўзи ҳақида маслаҳат сўралади ва унинг изни — жим туришидир», дедилар. Бу — Ибн Синоннинг лафзи бўлиб, у Фазл ибн Мусонинг Ибн Маҳдийдан (ривоят қилган) лафзига хилофдир. Шайх (Дорақутний) айтди: Бу ҳадисдаги «бокира қиздан маслаҳат сўралади» деган сўзи билан етим бокира қизни кўзда тутган бўлиши эҳтимолга яқиндир, валлоҳу аълам. Чунки биз юқорида Солиҳ ибн Кайсон ва унга мутобаат қилганларнинг ривоятида Набий ﷺ: «етим қиздан маслаҳат сўралади», деганларини зикр қилдик. Ибн Уяйнанинг Зиёд ибн Саъддан (ривоят қилиб): «бокира қиздан отаси маслаҳат сўрайди», дегани ҳақида эса — биз бу лафзда Ибн Уяйнага мувофиқ келган бирортасини билмаймиз; балки уни ёдидан айтган-у, тили сирғаниб кетган бўлса керак, валлоҳу аълам. Шунингдек Абу Бурдадан, у Абу Мусодан: «етим қиздан маслаҳат сўралади», деб ривоят қилинган.

نَا عَلِيُّ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مُبَشِّرٍ ، نَا أَحْمَدُ بْنُ سِنَانٍ الْقَطَّانُ , نَا أَبُو قَطَنٍ عَمْرُو بْنُ الْهَيْثَمِ ، نَا يُونُسُ بْنُ أَبِي إِسْحَاقَ , قَالَ : قَالَ أَبُو بُرْدَةَ : قَالَ أَبُو مُوسَى : قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " تُسْتَأْمَرُ الْيَتِيمَةُ فِي نَفْسِهَا , فَإِنْ سَكَتَتْ فَقَدْ أَذِنَتْ ، فَإِنْ أَنْكَرَتْ لَمْ تُكْرَهْ " ، قَالَ أَبُو قَطَنٍ : قُلْتُ لِيُونُسَ : سَمِعْتَهُ مِنْهُ أَوْ مِنْ أَبِي بُرْدَةَ ؟ ، قَالَ : نَعَمْ

Abu Muso (roziyallohu anhu) aytdi: Rasululloh ﷺ: «Yetim qizdan oʻzi haqida maslahat soʻraladi; agar jim tursa, izn bergan boʻladi; agar rad etsa, majburlanmaydi», dedilar. Abu Qatan aytdi: Men Yunusga: «Buni undanmi yoki Abu Burdadan eshitdingmi?» dedim. U: «Ha», dedi.Абу Мусо (розияллоҳу анҳу) айтди: Расулуллоҳ ﷺ: «Етим қиздан ўзи ҳақида маслаҳат сўралади; агар жим турса, изн берган бўлади; агар рад этса, мажбурланмайди», дедилар. Абу Қатан айтди: Мен Юнусга: «Буни унданми ёки Абу Бурдадан эшитдингми?» дедим. У: «Ҳа», деди.

نَا دَعْلَجُ بْنُ أَحْمَدَ ، نَا الْحَسَنُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ صَالِحٍ الإِصْطَخْرِيُّ , نَا مُسَدَّدٌ , نَا عِيسَى بْنُ يُونُسَ , حَدَّثَنِي أَبِي , أَنَّهُ سَمِعَ أَبَا بُرْدَةَ , يُحَدِّثُ عَنْ أَبِيهِ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، قَالَ : " تُسْتَأْمَرُ الْيَتِيمَةُ فَإِنْ سَكَتَتْ فَهُوَ إِذْنٌ ، وَإِنْ أَنْكَرَتْ لَمْ تُكْرَهْ " ، وَكَذَلِكَ رَوَاهُ ابْنُ فُضَيْلٍ وَوَكِيعٌ وَيَحْيَى بْنُ آدَمَ وَعَبْدُ اللَّهِ بْنُ دَاوُدَ وَأَبُو قُتَيْبَةَ وَغَيْرُهُمْ عَن يُونُسَ بْنِ أَبِي إِسْحَاقَ

Abu Burda otasidan rivoyat qilishicha, Rasululloh ﷺ: «Yetim qizdan maslahat soʻraladi; agar jim tursa, bu — izndir; agar rad etsa, majburlanmaydi», dedilar. Buni shuningdek Ibn Fuzayl, Vakiʼ, Yahyo ibn Odam, Abdulloh ibn Dovud, Abu Qutayba va boshqalar Yunus ibn Abu Ishoqdan rivoyat qilishgan.Абу Бурда отасидан ривоят қилишича, Расулуллоҳ ﷺ: «Етим қиздан маслаҳат сўралади; агар жим турса, бу — изндир; агар рад этса, мажбурланмайди», дедилар. Буни шунингдек Ибн Фузайл, Вакиъ, Яҳё ибн Одам, Абдуллоҳ ибн Довуд, Абу Қутайба ва бошқалар Юнус ибн Абу Ишоқдан ривоят қилишган.

نَا أَبُو مُحَمَّدٍ دَعْلَجٌ نَا مُعَاذُ بْنُ الْمُثَنَّى , نَا مُسَدَّدٌ , نَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ دَاوُدَ , عَنْ يُونُسَ بْنِ أَبِي إِسْحَاقَ , عَنْ أَبِي بُرْدَةَ , عَنْ أَبِيهِ , قَالَ : قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " تُسْتَأْمَرُ الْيَتِيمَةُ فِي نَفْسِهَا ، وَإِذْنُهَا سُكُوتُهَا "

Abu Burda otasidan rivoyat qilib aytdi: Rasululloh ﷺ: «Yetim qizdan oʻzi haqida maslahat soʻraladi va uning izni — sukut qilishidir», dedilar.Абу Бурда отасидан ривоят қилиб айтди: Расулуллоҳ ﷺ: «Етим қиздан ўзи ҳақида маслаҳат сўралади ва унинг изни — сукут қилишидир», дедилар.

نَا دَعْلَجُ بْنُ أَحْمَدَ ، نَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ شِيرَوَيْهِ , نَا إِسْحَاقُ بْنُ رَاهَوَيْهِ , أنا النَّضْرُ , أنا إِسْرَائِيلُ , عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ ، عَنْ أَبِي بُرْدَةَ , عَنْ أَبِي مُوسَى , عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ , قَالَ : " تُسْتَأْمَرُ الْيَتِيمَةُ فِي نَفْسِهَا ، فَإِنْ رَضِيَتْ زُوِّجَتْ ، وَإِنْ لَمْ تَرْضَ لَمْ تُزَوَّجْ "

Abu Muso (roziyallohu anhu) Rasululloh ﷺdan rivoyat qiladi: U zot: «Yetim qizdan oʻzi haqida maslahat soʻraladi; agar rozi boʻlsa, nikohlab beriladi; agar rozi boʻlmasa, nikohlab berilmaydi», dedilar.Абу Мусо (розияллоҳу анҳу) Расулуллоҳ ﷺдан ривоят қилади: У зот: «Етим қиздан ўзи ҳақида маслаҳат сўралади; агар рози бўлса, никоҳлаб берилади; агар рози бўлмаса, никоҳлаб берилмайди», дедилар.

نَا أَبُو بَكْرٍ النَّيْسَابُورِيُّ ، نَا الْعَبَّاسُ بْنُ مُحَمَّدٍ , نَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ عَبْدِ الْمَجِيدِ الْحَنَفِيُّ , نَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ مَوْهَبٍ , حَدَّثَنِي نَافِعُ بْنُ جُبَيْرِ بْنِ مُطْعِمٍ , عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَبَّاسٍ , أَنّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ , قَالَ : " الأَيِّمُ أَمْلَكُ بِأَمْرِهَا مِنْ وَلِيِّهَا , وَالْبِكْرُ تُسْتَأْمَرُ فِي نَفْسِهَا ، وَصَمْتُهَا إِقْرَارُهَا "

Abdulloh ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Eri yoʻq ayol oʻz ishiga valiysidan koʻra egaroqdir, bokira qizdan esa oʻzi haqida maslahat soʻraladi va uning sukuti — iqroridir», dedilar.Абдуллоҳ ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Эри йўқ аёл ўз ишига валийсидан кўра эгароқдир, бокира қиздан эса ўзи ҳақида маслаҳат сўралади ва унинг сукути — иқроридир», дедилар.

نَا أَبُو بَكْرٍ النَّيْسَابُورِيُّ ، نَا سَعْدَانُ بْنُ نَصْرٍ , نَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ وَاقِدٍ أَبُو قَتَادَةَ , عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْمُؤَمَّلِ , عَنْ أَبِي الزُّبَيْرِ , عَنْ جَابِرٍ , قَالَ : " إِنْ كُنَّا لَنَنْكِحُ الْمَرْأَةَ عَلَى الْحَفْنَةِ وَالْحَفْنَتَيْنِ مِنَ الدَّقِيقِ "

Jobir (roziyallohu anhu) aytdi: Biz ayolni bir hovuch yoki ikki hovuch un evaziga nikohlar edik.Жобир (розияллоҳу анҳу) айтди: Биз аёлни бир ҳовуч ёки икки ҳовуч ун эвазига никоҳлар эдик.

نَا أَبُو الأَسْوَدِ عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ مُوسَى , نَا الْحَسَنُ بْنُ مُكْرَمٍ , نَا عَلِيُّ بْنُ عَاصِمٍ , نَا أَبُو هَارُونَ , عَنْ أَبِي سَعِيدٍ , قَالَ : سَأَلْنَا رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ " عَنْ صَدَاقِ النِّسَاءِ , فَقَالَ : مَا اصْطَلَحَ عَلَيْهِ أَهْلُوهُمْ "

Abu Said (roziyallohu anhu) aytdi: Biz Rasulullohdan ﷺ ayollarning mahri haqida soʻradik. U zot: «Ularning ahllari nimaga kelishsalar, oʻshadir», dedilar.Абу Саид (розияллоҳу анҳу) айтди: Биз Расулуллоҳдан ﷺ аёлларнинг маҳри ҳақида сўрадик. У зот: «Уларнинг аҳллари нимага келишсалар, ўшадир», дедилар.

نَا أَبُو بَكْرٍ النَّيْسَابُورِيُّ ، نَا أَحْمَدُ بْنُ مَنْصُورٍ , نَا يُونُسُ بْنُ مُحَمَّدٍ , نَا صَالِحُ بْنُ مُسْلِمِ بْنِ رُومَانَ الْمَكِّيُّ . ح وَنا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْمَاعِيلَ الآدَمِيُّ , نَا عَبَّاسُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ حَاتِمٍ , نَا يُونُسُ بْنُ مُحَمَّدٍ , نَا صَالِحُ بْنُ رُومَانَ , عَنْ أَبِي الزُّبَيْرِ , عَنْ جَابِرٍ , أَنّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ , قَالَ : " لَوْ أَنَّ رَجُلا تَزَوَّجَ امْرَأَةً عَلَى مِلْءِ كَفٍّ مِنْ طَعَامٍ لَكَانَ ذَلِكَ صَدَاقَهَا " ، قَالَ النَّيْسَابُورِيُّ فِي حَدِيثِهِ , عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مُسْلِمٍ , عَنْ جَابِرٍ : إِنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ , قَالَ : " لَوْ أَنَّ رَجُلا أَعْطَى امْرَأَةً مِلْءَ يَدَيْهِ طَعَامًا كَانَتْ بِهِ حَلالا "

Jobir (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ: «Agar bir kishi ayolga bir kaft toʻla taom evaziga uylansa, oʻsha uning mahri boʻlardi», dedilar. Naysoburiy oʻz hadisida Muhammad ibn Muslimdan, u Jobirdan (rivoyat qilib) dedi: Nabiy ﷺ: «Agar bir kishi ayolga ikki kafti toʻla taom bersa, u (ayol) unga halol boʻlardi», dedilar.Жобир (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ: «Агар бир киши аёлга бир кафт тўла таом эвазига уйланса, ўша унинг маҳри бўларди», дедилар. Найсобурий ўз ҳадисида Муҳаммад ибн Муслимдан, у Жобирдан (ривоят қилиб) деди: Набий ﷺ: «Агар бир киши аёлга икки кафти тўла таом берса, у (аёл) унга ҳалол бўларди», дедилар.

نَا أَبُو مُحَمَّدِ بْنُ صَاعِدٍ ، نَا أَبُو سَعِيدٍ الأَشَجُّ ، نَا إِسْحَاقُ بْنُ سُلَيْمَانَ الرَّازِيُّ , نَا يَعْقُوبُ بْنُ عَطَاءٍ , عَنْ أَبِيهِ , عَنْ جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ , قَالَ : " كُنَّا نَنْكِحُ عَلَى عَهْدِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَلَى الْقَبْضَةِ مِنَ الطَّعَامِ "

Jobir ibn Abdulloh (roziyallohu anhumo) aytdi: Biz Rasululloh ﷺ zamonida bir hovuch taom evaziga nikohlanar edik.Жобир ибн Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳумо) айтди: Биз Расулуллоҳ ﷺ замонида бир ҳовуч таом эвазига никоҳланар эдик.

نَا عَلِيُّ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مُبَشِّرٍ ، نَا أَحْمَدُ بْنُ سِنَانٍ , نَا يَزِيدُ بْنُ هَارُونَ . ح وَنا أَبُو بَكْرٍ النَّيْسَابُورِيُّ , نَا أَحْمَدُ بْنُ مَنْصُورٍ , نَا يَزِيدُ بْنُ هَارُونَ , أنا مُوسَى بْنُ مُسْلِمِ بْنِ رُومَانَ , عَنْ أَبِي الزُّبَيْرِ ، عَنْ جَابِرٍ , قَالَ : قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " مَنْ أَعْطَى فِي نِكَاحٍ مِلْءَ كَفَّيْهِ فَقَدِ اسْتَحَلَّ ، قَالَ : مِنْ دَقِيقٍ أَوْ طَعَامٍ أَوْ سَوِيقٍ " , وَقَالَ ابْنُ سِنَانٍ : " مَنْ أَعْطَى فِي صَدَاقٍ " ، وَقَالَ : " بُرًّا أَوْ تَمْرًا أَوْ سَوِيقًا أَوْ دَقِيقًا فَقَدِ اسْتَحَلَّ "

Jobir (roziyallohu anhu) aytdi: Rasululloh ﷺ: «Kim nikohda ikki kafti toʻla (narsa) bersa, halol qilibdi», dedilar. Rovi: undan yoki taomdan yoki savikdan, dedi. Ibn Sinon esa: «Kim mahrda bersa», deb rivoyat qildi va: «bugʻdoy yoki xurmo yoki savik yoki un (bersa), halol qilibdi», dedi.Жобир (розияллоҳу анҳу) айтди: Расулуллоҳ ﷺ: «Ким никоҳда икки кафти тўла (нарса) берса, ҳалол қилибди», дедилар. Рови: ундан ёки таомдан ёки савикдан, деди. Ибн Синон эса: «Ким маҳрда берса», деб ривоят қилди ва: «буғдой ёки хурмо ёки савик ёки ун (берса), ҳалол қилибди», деди.

نَا يَعْقُوبُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ الْبَزَّازُ , نَا الْحَسَنُ بْنُ عَرَفَةَ , نَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ عَيَّاشٍ , عَنْ بُرْدِ بْنِ سِنَانٍ , عَنْ أَبِي هَارُونَ الْعَبْدِيِّ , عَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ , عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ , قَالَ : " لا يَضُرُّ أَحَدُكُمْ أَبِقَلِيلٍ مِنْ مَالِهِ تَزَوَّجَ أَمْ بِكَثِيرٍ بَعْدَ أَنْ يُشْهِدَ "

Abu Said al-Xudriy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Sizlardan biringizga — guvoh keltirganidan keyin — molining ozi bilan uylandimi yoki koʻpi bilanmi, zarar qilmaydi», dedilar.Абу Саид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Сизлардан бирингизга — гувоҳ келтирганидан кейин — молининг ози билан уйландими ёки кўпи биланми, зарар қилмайди», дедилар.

نَا أَحْمَدُ بْنُ عُثْمَانَ بْنِ يَحْيَى الآدَمِيُّ , نَا أَحْمَدُ بْنُ سَعِيدٍ الْحَمَّالُ , نَا أَبُو نُعَيْمٍ ، نَا شَرِيكٌ , عَنْ أَبِي هَارُونَ ، عَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ , عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ , قَالَ : " لَيْسَ عَلَى الرَّجُلِ جُنَاحٌ أَنْ يَتَزَوَّجَ بِمَالِهِ بِقَلِيلٍ أَوْ كَثِيرٍ إِذَا أَشْهَدَ "

Abu Said al-Xudriy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ: «Kishiga — guvoh keltirsa — molining ozi bilanmi yoki koʻpi bilanmi uylanishida hech gunoh yoʻqdir», dedilar.Абу Саид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ: «Кишига — гувоҳ келтирса — молининг ози биланми ёки кўпи биланми уйланишида ҳеч гуноҳ йўқдир», дедилар.

نَا ابْنُ أَبِي دَاوُدَ , نَا مُحَمَّدُ بْنُ عُثْمَانَ بْنِ كَرَامَةَ , نَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ مُوسَى . ح وثنا ابْنُ أَبِي دَاوُدَ أَيْضًا , نَا عُبَيْدُ بْنُ هَاشِمٍ الْكَرْمَانِيُّ , نَا يَحْيَى بْنُ أَبِي بُكَيْرٍ , قَالا : نَا شَرِيكٌ , عَنْ أَبِي هَارُونَ ، عَنْ أَبِي سَعِيدٍ , أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ , قَالَ : " لَيْسَ عَلَى الْمَرْءِ جُنَاحٌ أَنْ يَتَزَوَّجَ مِنْ مَالِهِ بِقَلِيلٍ أَوْ كَثِيرٍ إِذَا أَشْهَدَ "

Abu Said (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Kishiga — guvoh keltirsa — oʻz molidan ozi bilanmi yoki koʻpi bilanmi uylanishida hech gunoh yoʻqdir», dedilar.Абу Саид (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Кишига — гувоҳ келтирса — ўз молидан ози биланми ёки кўпи биланми уйланишида ҳеч гуноҳ йўқдир», дедилар.

نَا أَبُو عَمْرٍو عُثْمَانُ بْنُ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ حَاتِمٍ الأَحْوَلُ , نَا مُحَمَّدُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ أَبُو الْفَضْلِ النُّبَيْرَةُ , نَا مُحَمَّدُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ بْنِ جَعْفَرٍ الطَّالِبِيُّ الْجَعْفَرِيُّ , نَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ سَلَمَةَ بْنِ أَسْلَمَ , قَالَ : حَدَّثَنِي مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِي صَعْصَعَةَ الْمَازِنِيُّ , عَنْ أَبِيهِ , عَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ , أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، قَالَ : " لا يَضُرُّ أَحَدُكُمْ أَبِقَلِيلٍ مِنْ مَالِهِ أَوْ بِكَثِيرٍ تَزَوَّجَ بَعْدَ أَنْ يُشْهِدَ "

Abu Said al-Xudriy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Sizlardan biringizga — guvoh keltirganidan keyin — molining ozi bilanmi yoki koʻpi bilanmi uylangani zarar qilmaydi», dedilar.Абу Саид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Сизлардан бирингизга — гувоҳ келтирганидан кейин — молининг ози биланми ёки кўпи биланми уйлангани зарар қилмайди», дедилар.

نَا مُحَمَّدُ بْنُ مَخْلَدٍ ، نَا أَحْمَدُ بْنُ مَنْصُورٍ , نَا عَمْرُو بْنُ خَالِدٍ الْحَرَّانِيُّ , نَا صَالِحُ بْنُ عَبْدِ الْجَبَّارِ , عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ الْبَيْلَمَانِيِّ , عَنْ أَبِيهِ , عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ , قَالَ : قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " أَنْكِحُوا الأَيَامَى , ثَلاثًا , قِيلَ : مَا الْعَلائِقُ بَيْنَهُمْ يَا رَسُولَ اللَّهِ ؟ ، قَالَ : مَا تَرَاضَى عَلَيْهِ الأَهْلُونَ , وَلَوْ قَضِيبٍ مِنْ أَرَاكٍ "

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) aytdi: Rasululloh ﷺ: «Eri yoʻq ayollarni nikohlab qoʻyinglar», deb uch marta aytdilar. «Ey Allohning Rasuli, ular orasidagi aloqalar (mahrlar) qanday boʻladi?» deyildi. U zot: «Ahllari oʻzaro nimaga rozi boʻlsalar, oʻshadir; garchi arok daraxtidan bir novda boʻlsa ham», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) айтди: Расулуллоҳ ﷺ: «Эри йўқ аёлларни никоҳлаб қўйинглар», деб уч марта айтдилар. «Эй Аллоҳнинг Расули, улар орасидаги алоқалар (маҳрлар) қандай бўлади?» дейилди. У зот: «Аҳллари ўзаро нимага рози бўлсалар, ўшадир; гарчи арок дарахтидан бир новда бўлса ҳам», дедилар.

نَا أَحْمَدُ بْنُ عِيسَى بْنِ السُّكَيْنِ الْبَلَدِيُّ , نَا زَكَرِيَّا بْنُ الْحَكَمِ الذَّسْعَنِيُّ , نَا أَبُو الْمُغِيرَةِ عَبْدُ الْقُدُّوسِ بْنُ الْحَجَّاجِ , نَا مُبَشِّرُ بْنُ عُبَيْدٍ , حَدَّثَنِي الْحَجَّاجُ بْنُ أَرْطَأَةَ , عَنْ عَطَاءٍ , وَعَمْرِو بْنِ دِينَارٍ , عَنْ جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ , قَالَ : قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " لا تَنْكِحُوا النِّسَاءَ إِلا الأَكْفَاءَ , وَلا يُزَوِّجُهُنَّ إِلا الأَوْلِيَاءُ , وَلا مَهْرَ دُونَ عَشَرَةِ دَرَاهِمَ " ، مُبَشِّرُ بْنُ عُبَيْدٍ ، مَتْرُوكُ الْحَدِيثِ أَحَادِيثُهُ لا يُتَابَعُ عَلَيْهَا

Jobir ibn Abdulloh (roziyallohu anhumo) aytdi: Rasululloh ﷺ: «Ayollarni faqat oʻzlariga teng kishilar nikohlasin, ularni faqat valiylar nikohlab bersin va oʻn dirhamdan kam mahr boʻlmaydi», dedilar. Mubashshir ibn Ubayd — matrukul-hadisdir, uning hadislariga mutobaat qilinmaydi.Жобир ибн Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳумо) айтди: Расулуллоҳ ﷺ: «Аёлларни фақат ўзларига тенг кишилар никоҳласин, уларни фақат валийлар никоҳлаб берсин ва ўн дирҳамдан кам маҳр бўлмайди», дедилар. Мубашшир ибн Убайд — матрукул-ҳадисдир, унинг ҳадисларига мутобаат қилинмайди.

نَا الْحُسَيْنُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ سَعِيدٍ الْمُطَبَّقِيُّ , نَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ الْحَارِثِ جَحْدَرٌ , نَا بَقِيَّةُ , عَنْ مُبَشِّرِ بْنِ عُبَيْدٍ , عَنِ الْحَجَّاجِ , عَنْ عَطَاءِ بْنِ أَبِي رَبَاحٍ , وَعَمْرِو بْنِ دِينَارٍ , عَنْ جَابِرٍ , أَنّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، قَالَ : " لا صَدَاقَ دُونَ عَشَرَةِ دَرَاهِمَ "

Jobir (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Oʻn dirhamdan kam mahr yoʻq», dedilar.Жобир (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Ўн дирҳамдан кам маҳр йўқ», дедилар.

نَا الْحُسَيْنُ بْنُ يَحْيَى بْنِ عَيَّاشٍ ، نَا عَلِيُّ بْنُ إِشْكَابَ , نَا مُحَمَّدُ بْنُ رَبِيعَةَ , نَا دَاوُدُ الأَوْدِيُّ , عَنِ الشَّعْبِيِّ , قَالَ : قَالَ عَلِيٌّ : " لا يَكُونُ مَهْرًا أَقَلَّ مِنْ عَشَرَةِ دَرَاهِمَ "

Shaʼbiy (rahimahulloh) aytdi: Ali (roziyallohu anhu): «Mahr oʻn dirhamdan kam boʻlmaydi», dedi.Шаъбий (раҳимаҳуллоҳ) айтди: Али (розияллоҳу анҳу): «Маҳр ўн дирҳамдан кам бўлмайди», деди.

نَا عَلِيُّ بْنُ أَحْمَدَ بْنِ عَلِيِّ بْنِ حَاتِمٍ ، نَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ أَبِي الْعَنْبَسِ , نَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ مُوسَى , عَنْ دَاوُدَ , عَنِ الشَّعْبِيِّ ، عَنْ عَلِيٍّ , قَالَ : " لا صَدَاقَ أَقَلَّ مِنْ عَشَرَةِ دَرَاهِمَ "

Shaʼbiy Alidan (roziyallohu anhu) rivoyat qiladi: U: «Oʻn dirhamdan kam mahr yoʻq», dedi.Шаъбий Алидан (розияллоҳу анҳу) ривоят қилади: У: «Ўн дирҳамдан кам маҳр йўқ», деди.

نَا عَلِيُّ بْنُ الْفَضْلِ بْنِ طَامِرٍ الْبَلْخِيُّ , نَا عَبْدُ الصَّمَدِ بْنُ الْفَضْلِ الْبَلْخِيُّ , نَا عَلِيُّ بْنُ مُحَمَّدٍ الْمَنْجُورِيُّ , نَا الْحَسَنُ بْنُ دِينَارٍ , عَنْ عَبْدِ اللَّهِ الدَّانَاجِ , عَنْ عِكْرِمَةَ , عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ ، عَنْ عَلِيٍّ , قَالَ : " لا مَهْرَ أَقَلَّ مِنْ خَمْسَةِ دَرَاهِمَ "

Ikrima Ibn Abbosdan, u Alidan (roziyallohu anhum) rivoyat qiladi: U: «Besh dirhamdan kam mahr yoʻq», dedi.Икрима Ибн Аббосдан, у Алидан (розияллоҳу анҳум) ривоят қилади: У: «Беш дирҳамдан кам маҳр йўқ», деди.

نَا دَعْلَجُ بْنُ أَحْمَدَ ، نَا مُحَمَّدُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ الْكِنَانِيُّ , قَالَ : سَمِعْتُ أَبَا سَيَّارٍ الْبَغْدَادِيَّ , قَالَ : سَمِعْتُ أَحْمَدَ بْنَ حَنْبَلٍ , يَقُولُ : لَقَّنَ غِيَاثُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ ، دَاوُدَ الأَوْدِيَّ , عَنِ الشَّعْبِيِّ , عَنْ عَلِيٍّ : " لا مَهْرَ أَقَلَّ مِنْ عَشَرَةِ دَرَاهِمَ " , فَصَارَ حَدِيثًا

Muhammad ibn Ibrohim al-Kinoniy aytdi: Men Abu Sayyor al-Bagʻdodiyning shunday deganini eshitdim: Men Ahmad ibn Hanbalning shunday deganini eshitdim: Gʻiyos ibn Ibrohim Dovud al-Avdiyga, uning Shaʼbiydan, u Alidan (rivoyat qilgani sifatida): «Oʻn dirhamdan kam mahr yoʻq», deb talqin qildi va bu hadisga aylanib qoldi.Муҳаммад ибн Иброҳим ал-Киноний айтди: Мен Абу Сайёр ал-Бағдодийнинг шундай деганини эшитдим: Мен Аҳмад ибн Ҳанбалнинг шундай деганини эшитдим: Ғиёс ибн Иброҳим Довуд ал-Авдийга, унинг Шаъбийдан, у Алидан (ривоят қилгани сифатида): «Ўн дирҳамдан кам маҳр йўқ», деб талқин қилди ва бу ҳадисга айланиб қолди.

نَا أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ سَعِيدٍ ، نَا أَبُو شَيْبَةَ ، نَا خَالِدُ بْنُ مَخْلَدٍ , نَا سُلَيْمَانُ بْنُ بِلالٍ , عَنْ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ , عَنْ أَبِيهِ , أَنَّ عَلِيًّا رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ , قَالَ : " الصَّدَاقُ مَا تَرَاضَى بِهِ الزَّوْجَانِ "

Jaʼfar ibn Muhammad otasidan rivoyat qilishicha, Ali (roziyallohu anhu): «Mahr — er-xotin nimaga oʻzaro rozi boʻlsalar, oʻshadir», dedi.Жаъфар ибн Муҳаммад отасидан ривоят қилишича, Али (розияллоҳу анҳу): «Маҳр — эр-хотин нимага ўзаро рози бўлсалар, ўшадир», деди.

نَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ زِيَادٍ ، نَا أَحْمَدُ بْنُ مَنْصُورٍ , نَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ , أنا مَعْمَرٌ , عَنِ الزُّهْرِيِّ ، عَنْ عُرْوَةَ , عَنْ أُمِّ حَبِيبَةَ ، " أَنَّهَا كَانَتْ عِنْدَ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ جَحْشٍ فَهَلَكَ عَنْهَا ، وَكَانَتْ مِمَّنْ هَاجَرَ إِلَى أَرْضِ الْحَبَشَةِ , فَزَوَّجَهَا النَّجَاشِيُّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، وَهِيَ عِنْدَهُمْ بِأَرْضِ الْحَبَشَةِ " ، قَالَ الرَّمَادِيُّ : كَذَا قَالَ عَبْدُ الرَّزَّاقِ : وَإِنَّمَا هُوَ عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ جَحْشٍ الَّذِي مَاتَ عَلَى النَّصْرَانِيَّةِ

Urva Umm Habiba (roziyallohu anho)dan rivoyat qiladi: U Abdulloh ibn Jahshning nikohida edi, (eri) vafot etib, uni qoldirdi; u Habasha yurtiga hijrat qilganlardan edi. Soʻng Najjoshiy uni Rasulullohga ﷺ nikohlab berdi, holbuki u ularning yonida, Habasha yurtida edi. Romodiy aytdi: Abdurrazzoq shunday dedi, holbuki u — nasroniylik ustida vafot etgan Ubaydulloh ibn Jahshdir.Урва Умм Ҳабиба (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилади: У Абдуллоҳ ибн Жаҳшнинг никоҳида эди, (эри) вафот этиб, уни қолдирди; у Ҳабаша юртига ҳижрат қилганлардан эди. Сўнг Нажжоший уни Расулуллоҳга ﷺ никоҳлаб берди, ҳолбуки у уларнинг ёнида, Ҳабаша юртида эди. Ромодий айтди: Абдурраззоқ шундай деди, ҳолбуки у — насронийлик устида вафот этган Убайдуллоҳ ибн Жаҳшдир.

نَا أَبُو بَكْرٍ النَّيْسَابُورِيُّ ، نَا أَبُو أُمَيَّةَ مُحَمَّدُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ نَا مُعَلَّى بْنُ مَنْصُورٍ , نَا ابْنُ الْمُبَارَكِ , أنا مَعْمَرٌ , عَنِ الزُّهْرِيِّ ، عَنْ عُرْوَةَ , عَنْ أُمِّ حَبِيبَةَ , " أَنَّهَا كَانَتْ تَحْتَ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ جَحْشٍ فَمَاتَ بِأَرْضِ الْحَبَشَةِ , فَزَوَّجَهَا النَّجَاشِيُّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، وَأَمْهَرَهَا عَنْهُ أَرْبَعَةَ آلافٍ ، وَبَعَثَ بِهَا إِلَيْهِ مَعَ شُرَحْبِيلَ بْنِ حَسَنَةَ "

Urva Umm Habiba (roziyallohu anho)dan rivoyat qiladi: U Ubaydulloh ibn Jahshning nikohida edi; (eri) Habasha yerida vafot etdi. Shunda Najjoshiy uni Nabiyga ﷺ nikohlab berdi va u zot nomidan unga toʻrt ming (dirham) mahr berdi hamda uni Shurahbil ibn Hasana bilan u zotning huzurlariga joʻnatdi.Урва Умм Ҳабиба (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилади: У Убайдуллоҳ ибн Жаҳшнинг никоҳида эди; (эри) Ҳабаша ерида вафот этди. Шунда Нажжоший уни Набийга ﷺ никоҳлаб берди ва у зот номидан унга тўрт минг (дирҳам) маҳр берди ҳамда уни Шураҳбил ибн Ҳасана билан у зотнинг ҳузурларига жўнатди.

نَا أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ سَعِيدٍ ، نَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ إِبْرَاهِيمَ بْنِ قُتَيْبَةَ , نَا ابْنُ نُمَيْرٍ , حَدَّثَنِي ابْنُ النَّصْرِ هُوَ إِبْرَاهِيمُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ الأَشْجَعِيِّ , قَالَ : قُلْتُ لِسُفْيَانَ : حَدِيثُ دَاوُدَ الأَوْدِيِّ ، عَنِ الشَّعْبِيِّ , عَنْ عَلِيٍّ ، " لا مَهْرَ أَقَلَّ مِنْ عَشَرَةِ دَرَاهِمَ " ، فَقَالَ سُفْيَانُ : دَاوُدُ مَا زَالَ هَذَا يُنْكَرُ عَلَيْهِ , فَقُلْتُ : إِنَّ شُعْبَةَ رَوَى عَنْهُ فَضَرَبَ جَبْهَتَهُ , وَقَالَ : دَاوُدَ

Ubaydulloh al-Ashjaʼiy aytdi: Men Sufyonga: «Dovud al-Avdiyning Shaʼbiydan, u Alidan (rivoyat qilgan) ‹oʻn dirhamdan kam mahr yoʻq› degan hadisi-chi?» dedim. Sufyon: «Dovud — bu (hadis) unga hamisha inkor qilinib kelingan», dedi. Men: «Shuʼba ham undan rivoyat qilgan-ku», dedim. Shunda u peshonasiga urdi va: «Dovud!» dedi.Убайдуллоҳ ал-Ашжаъий айтди: Мен Суфёнга: «Довуд ал-Авдийнинг Шаъбийдан, у Алидан (ривоят қилган) ‹ўн дирҳамдан кам маҳр йўқ› деган ҳадиси-чи?» дедим. Суфён: «Довуд — бу (ҳадис) унга ҳамиша инкор қилиниб келинган», деди. Мен: «Шуъба ҳам ундан ривоят қилган-ку», дедим. Шунда у пешонасига урди ва: «Довуд!» деди.

نَا ابْنُ صَاعِدٍ , وَالْحُسَيْنُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ , قَالا : نَا أَبُو الأَشْعَثِ ، نَا الْفَضْلُ بْنُ مُوسَى , عَنْ أَبِي حَازِمٍ ، عَنْ سَهْلِ بْنِ سَعْدٍ , قَالَ : كُنَّا عِنْدَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، فَجَاءَتْهُ امْرَأَةٌ تُعْرِضُ نَفْسَهَا عَلَيْهِ فَخَفَضَ فِيهَا الْبَصَرَ وَرَفَعَهُ فَلَمْ يَرُدَّهَا , فَقَالَ رَجُلٌ مِنْ أَصْحَابِهِ : يَا رَسُولَ اللَّهِ " زَوِّجْنِيهَا , قَالَ : هَلْ عِنْدَكَ مِنْ شَيْءٍ ؟ ، قَالَ : مَا عِنْدِي مِنْ شَيْءٍ , قَالَ : وَلا خَاتَمٌ مِنْ حَدِيدٍ ؟ ، قَالَ : وَلا خَاتَمٌ مِنْ حَدِيدٍ , وَلَكِنْ أَشُقُّ بُرْدَتِي هَذِهِ فَأُعْطِيهَا النِّصْفَ وَآخُذُ النِّصْفَ , قَالَ : لا , قَالَ : هَلْ مَعَكَ مِنَ الْقُرْآنِ شَيْءٌ ؟ ، قَالَ : نَعَمْ , قَالَ : اذْهَبْ فَقَدْ زَوَّجْتُكَهَا بِمَا مَعَكَ مِنَ الْقُرْآنِ " ، نَا الْحُسَيْنُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ , نَا عَلِيُّ بْنُ شُعَيْبٍ , نَا سُفْيَانُ بْنُ عُيَيْنَةَ . ح وثنا الْحُسَيْنُ , نَا عَلِيُّ بْنُ شُعَيْبٍ , وَالْفَضْلُ بْنُ سَهْلٍ , قَالا : نَا أَسْوَدُ بْنُ عَامِرٍ , نَا سُفْيَانُ الثَّوْرِيُّ , جَمِيعًا عَنْ أَبِي حَازِمٍ , نَا سَهْلُ بْنُ سَعْدٍ , عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ نَحْوَهُ . وَقَالَ الثَّوْرِيُّ : " قَدْ أَنْكَحْتُكَهَا عَلَى مَا مَعَكَ مِنَ الْقُرْآنِ "

Sahl ibn Saʼd (roziyallohu anhu) aytdi: Biz Rasululloh ﷺ huzurlarida edik. Shunda u zotning oldilariga bir ayol kelib, oʻzini u zotga taklif qildi. U zot unga nazarlarini pasaytirdilar, soʻng koʻtardilar va uni rad etmadilar. Ashoblaridan bir kishi: «Ey Allohning Rasuli, uni menga nikohlab bering», dedi. U zot: «Senda biror narsa bormi?» dedilar. U: «Menda hech narsa yoʻq», dedi. U zot: «Temirdan uzuk ham (yoʻq)mi?» dedilar. U: «Temirdan uzuk ham yoʻq; lekin men mana shu burdamni yorib, yarmini unga beraman, yarmini oʻzim olaman», dedi. U zot: «Yoʻq», dedilar. Soʻng: «Senda Qurʼondan biror narsa bormi?» dedilar. U: «Ha», dedi. U zot: «Bor, men uni senga oʻzingdagi Qurʼon evaziga nikohlab berdim», dedilar. Savriy oʻz rivoyatida: «Men uni senga oʻzingdagi Qurʼon evaziga nikohlab berdim», dedi.Саҳл ибн Саъд (розияллоҳу анҳу) айтди: Биз Расулуллоҳ ﷺ ҳузурларида эдик. Шунда у зотнинг олдиларига бир аёл келиб, ўзини у зотга таклиф қилди. У зот унга назарларини пасайтирдилар, сўнг кўтардилар ва уни рад этмадилар. Ашобларидан бир киши: «Эй Аллоҳнинг Расули, уни менга никоҳлаб беринг», деди. У зот: «Сенда бирор нарса борми?» дедилар. У: «Менда ҳеч нарса йўқ», деди. У зот: «Темирдан узук ҳам (йўқ)ми?» дедилар. У: «Темирдан узук ҳам йўқ; лекин мен мана шу бурдамни ёриб, ярмини унга бераман, ярмини ўзим оламан», деди. У зот: «Йўқ», дедилар. Сўнг: «Сенда Қуръондан бирор нарса борми?» дедилар. У: «Ҳа», деди. У зот: «Бор, мен уни сенга ўзингдаги Қуръон эвазига никоҳлаб бердим», дедилар. Саврий ўз ривоятида: «Мен уни сенга ўзингдаги Қуръон эвазига никоҳлаб бердим», деди.

نَا أَبُو عُبَيْدٍ الْقَاسِمُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ ، نَا الْقَاسِمُ بْنُ هَاشِمٍ السِّمْسَارُ , نَا عُتْبَةُ بْنُ السَّكَنِ , نَا الأَوْزَاعِيُّ ، أَخْبَرَنِي مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي طَلْحَةَ , حَدَّثَنِي زِيَادُ بْنُ أَبِي زِيَادٍ , حَدَّثَنِي عَبْدُ اللَّهِ بْنُ سَخْبَرَةَ , عَنِ ابْنِ مَسْعُودٍ , أَنَّ امْرَأَةً أَتَتِ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ , فَقَالَتْ : يَا رَسُولَ اللَّهِ ، " ارْأَ فِيَّ رَأْيَكَ , فَقَالَ : مَنْ يَنْكِحُ هَذِهِ ؟ ، فَقَامَ رَجُلٌ عَلَيْهِ بُرْدَةٌ عَاقِدُهَا فِي عُنُقِهِ , فَقَالَ : أَنَا يَا رَسُولَ اللَّهِ , فَقَالَ : أَلَكَ مَالٌ ؟ ، قَالَ : لا يَا رَسُولَ اللَّهِ , قَالَ : اجْلِسْ , ثُمَّ جَاءَتْ مَرَّةً أُخْرَى , فَقَالَتْ : يَا رَسُولَ اللَّهِ ، ارْأَ فِيَّ رَأْيَكَ , فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : مَنْ يَنْكِحُ هَذِهِ ؟ ، فَقَامَ ذَلِكَ الرَّجُلُ ، فَقَالَ : أَنَا يَا رَسُولَ اللَّهِ , فَقَالَ : أَلَكَ مَالٌ ؟ ، قَالَ : لا يَا رَسُولَ اللَّهِ , فَقَالَ : اجْلِسْ , ثُمَّ جَاءَتِ الثَّالِثَةَ , فَقَالَتْ : يَا رَسُولَ اللَّهِ ، ارْأَ فِيَّ رَأْيَكَ , فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : مَنْ يَنْكِحُ هَذِهِ ؟ ، فَقَامَ ذَلِكَ الرَّجُلُ ، فَقَالَ : أَنَا يَا رَسُولَ اللَّهِ , فَقَالَ : أَلَكَ مَالٌ ؟ ، قَالَ : لا يَا رَسُولَ اللَّهِ , قَالَ : فَهَلْ تَقْرَأُ مِنَ الْقُرْآنِ شَيْئًا ؟ ، قَالَ : نَعَمْ سُورَةَ الْبَقَرَةِ وَسُورَةَ الْمُفَصَّلِ , فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : قَدْ أَنْكَحْتُكَهَا عَلَى أَنْ تُقْرِئَهَا وَتُعَلِّمَهَا وَإِذَا رَزَقَكَ اللَّهُ تَعَالَى عَوَّضْتَهَا " ، فَتَزَوَّجَهَا الرَّجُلُ عَلَى ذَلِكَ ، تَفَرَّدَ بِهِ عُتْبَةُ ، وَهُوَ مَتْرُوكُ الْحَدِيثِ

Ibn Masʼud (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinishicha, bir ayol Nabiy ﷺ huzuriga kelib: «Ey Allohning Rasuli, mening haqimda oʻz raʼyingizni ayting», dedi. U zot: «Bu (ayol)ni kim nikohlaydi?» dedilar. Shunda boʻyniga burdasini bogʻlab olgan bir kishi turib: «Men, ey Allohning Rasuli», dedi. U zot: «Molingi bormi?» dedilar. U: «Yoʻq, ey Allohning Rasuli», dedi. U zot: «Oʻtir», dedilar. Soʻng ayol yana bir marta kelib: «Ey Allohning Rasuli, mening haqimda oʻz raʼyingizni ayting», dedi. Rasululloh ﷺ: «Bu (ayol)ni kim nikohlaydi?» dedilar. Oʻsha kishi turib: «Men, ey Allohning Rasuli», dedi. U zot: «Molingi bormi?» dedilar. U: «Yoʻq, ey Allohning Rasuli», dedi. U zot: «Oʻtir», dedilar. Soʻng ayol uchinchi marta kelib: «Ey Allohning Rasuli, mening haqimda oʻz raʼyingizni ayting», dedi. Rasululloh ﷺ: «Bu (ayol)ni kim nikohlaydi?» dedilar. Oʻsha kishi turib: «Men, ey Allohning Rasuli», dedi. U zot: «Molingi bormi?» dedilar. U: «Yoʻq, ey Allohning Rasuli», dedi. U zot: «Qurʼondan biror narsa oʻqiy olasanmi?» dedilar. U: «Ha, Baqara surasini va mufassal suralarni», dedi. Shunda Rasululloh ﷺ: «Men uni senga — unga (Qurʼon) oʻqitishing va oʻrgatishing sharti bilan — nikohlab berdim; Alloh taolo senga rizq berganda, uning oʻrnini toʻlarsan», dedilar. Bas, u kishi unga shu asosda uylandi. Buni Utba yolgʻiz oʻzi rivoyat qilgan, u esa matrukul-hadisdir.Ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинишича, бир аёл Набий ﷺ ҳузурига келиб: «Эй Аллоҳнинг Расули, менинг ҳақимда ўз раъйингизни айтинг», деди. У зот: «Бу (аёл)ни ким никоҳлайди?» дедилар. Шунда бўйнига бурдасини боғлаб олган бир киши туриб: «Мен, эй Аллоҳнинг Расули», деди. У зот: «Молинги борми?» дедилар. У: «Йўқ, эй Аллоҳнинг Расули», деди. У зот: «Ўтир», дедилар. Сўнг аёл яна бир марта келиб: «Эй Аллоҳнинг Расули, менинг ҳақимда ўз раъйингизни айтинг», деди. Расулуллоҳ ﷺ: «Бу (аёл)ни ким никоҳлайди?» дедилар. Ўша киши туриб: «Мен, эй Аллоҳнинг Расули», деди. У зот: «Молинги борми?» дедилар. У: «Йўқ, эй Аллоҳнинг Расули», деди. У зот: «Ўтир», дедилар. Сўнг аёл учинчи марта келиб: «Эй Аллоҳнинг Расули, менинг ҳақимда ўз раъйингизни айтинг», деди. Расулуллоҳ ﷺ: «Бу (аёл)ни ким никоҳлайди?» дедилар. Ўша киши туриб: «Мен, эй Аллоҳнинг Расули», деди. У зот: «Молинги борми?» дедилар. У: «Йўқ, эй Аллоҳнинг Расули», деди. У зот: «Қуръондан бирор нарса ўқий оласанми?» дедилар. У: «Ҳа, Бақара сурасини ва муфассал сураларни», деди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ: «Мен уни сенга — унга (Қуръон) ўқитишинг ва ўргатишинг шарти билан — никоҳлаб бердим; Аллоҳ таоло сенга ризқ берганда, унинг ўрнини тўларсан», дедилар. Бас, у киши унга шу асосда уйланди. Буни Утба ёлғиз ўзи ривоят қилган, у эса матрукул-ҳадисдир.

نَا الْحُسَيْنُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ ، نَا يُوسُفُ بْنُ مُوسَى , نَا وَكِيعٌ , نَا سُفْيَانُ , عَنْ أَبِي حَازِمٍ ، عَنْ سَهْلِ بْنِ سَعْدٍ , أَنّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، قَالَ لِرَجُلٍ : " تَزَوَّجْهَا وَلَوْ بِخَاتَمٍ مِنْ حَدِيدٍ "

Sahl ibn Saʼd (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ bir kishiga: «Unga uylan, garchi temirdan uzuk (evaziga) boʻlsa ham», dedilar.Саҳл ибн Саъд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ бир кишига: «Унга уйлан, гарчи темирдан узук (эвазига) бўлса ҳам», дедилар.

نَا أَبُو مُحَمَّدِ بْنُ صَاعِدٍ ، نَا أَحْمَدُ بْنُ مَنْصُورٍ , نَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ زُرَارَةَ الرَّقِّيُّ , نَا مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ الْمَدَائِنِيُّ , نَا الْحَسَنُ بْنُ أَبِي الْحَسَنِ , عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْمُغَفَّلِ , قَالَ : " تَزَوَّجَ رَجُلٌ مِنَ الأَنْصَارِ امْرَأَةً فِي مَرَضِهِ , فَقَالُوا : لا يَجُوزُ وَهَذِهِ مِنَ الثُّلُثِ , فَرُفِعَ ذَلِكَ إِلَى النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ , فَقَالَ : النِّكَاحُ جَائِزٌ ، وَلا يَكُونُ مِنَ الثُّلُثِ "

Abdulloh ibn Mugʻaffal (roziyallohu anhu) aytdi: Ansorlardan bir kishi kasal holida bir ayolga uylandi. Odamlar: «Bu joiz emas, bu uchdan bir (vasiyat)dan boʻladi», dedilar. Bu ish Nabiy ﷺga koʻtarildi, u zot esa: «Nikoh joizdir va u uchdan birdan boʻlmaydi», dedilar.Абдуллоҳ ибн Муғаффал (розияллоҳу анҳу) айтди: Ансорлардан бир киши касал ҳолида бир аёлга уйланди. Одамлар: «Бу жоиз эмас, бу учдан бир (васият)дан бўлади», дедилар. Бу иш Набий ﷺга кўтарилди, у зот эса: «Никоҳ жоиздир ва у учдан бирдан бўлмайди», дедилар.

حَدَّثَنَا أَبُو إِسْحَاقَ إِسْمَاعِيلُ بْنُ يُونُسَ بْنِ يَاسِينَ ، نَا إِسْحَاقُ بْنُ أَبِي إِسْرَائِيلَ , نَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ , عَنِ ابْنِ جُرَيْجٍ , عَنْ صَفْوَانَ بْنِ سُلَيْمٍ , عَنْ سَعِيدِ بْنِ الْمُسَيِّبِ , عَنْ رَجُلٍ مِنَ الأَنْصَارِ , قَالَ : " تَزَوَّجْتُ امْرَأَةً بِكْرًا فِي سِتْرِهَا فَدَخَلْتُ عَلَيْهَا فَإِذَا هِيَ حُبْلَى , فَأَتَيْتُ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ , فَقَالَ : لَهَا الصَّدَاقُ بِمَا اسْتَحَلَّ مِنْ فَرْجِهَا , وَالْوَلَدُ عَبْدٌ لَكَ فَإِذَا وَلَدَتْ فَاجْلِدُوهَا " ، قَالَ عَبْدُ الرَّزَّاقِ : حَدِيثُ ابْنِ جُرَيْجٍ عَنْ صَفْوَانَ , هُوَ ابْنُ جُرَيْجٍ , عَنْ إِبْرَاهِيمَ بْنِ أَبِي يَحْيَى , عَنْ صَفْوَانَ بْنِ سُلَيْمٍ

Said ibn al-Musayyab ansorlardan boʻlgan bir kishidan rivoyat qiladi: U aytdi: Men parda ichida saqlangan bokira bir ayolga uylandim; huzuriga kirsam, u homilador ekan. Shunda men Nabiy ﷺ huzurlariga keldim. U zot: «Sen uning farjini halol sanaganing evaziga unga mahr (tegishli); bola esa senga qul boʻladi; u tugʻqach, uni darralanglar», dedilar. Abdurrazzoq aytdi: Ibn Jurayjning Safvondan (rivoyat qilgan) hadisi — aslida u Ibn Jurayjning Ibrohim ibn Abu Yahyodan, uning Safvon ibn Sulaymdan (rivoyat qilgani)dir.Саид ибн ал-Мусайяб ансорлардан бўлган бир кишидан ривоят қилади: У айтди: Мен парда ичида сақланган бокира бир аёлга уйландим; ҳузурига кирсам, у ҳомиладор экан. Шунда мен Набий ﷺ ҳузурларига келдим. У зот: «Сен унинг фаржини ҳалол санаганинг эвазига унга маҳр (тегишли); бола эса сенга қул бўлади; у туғқач, уни дарраланглар», дедилар. Абдурраззоқ айтди: Ибн Журайжнинг Сафвондан (ривоят қилган) ҳадиси — аслида у Ибн Журайжнинг Иброҳим ибн Абу Яҳёдан, унинг Сафвон ибн Сулаймдан (ривоят қилгани)дир.

نَا إِسْحَاقُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ الْفَضْلِ الزَّيَّاتُ , نَا مُحَمَّدُ بْنُ سِنَانٍ , نَا إِسْحَاقُ بْنُ إِدْرِيسَ , نَا أَبُو إِسْحَاقَ الأَسْلَمِيُّ ، عَنْ صَفْوَانَ بْنِ سُلَيْمٍ , عَنْ سَعِيدِ بْنِ الْمُسَيِّبِ , عَنْ نَضْرَةَ بْنِ أَبِي نَضْرَةَ الْغِفَارِيِّ , " أَنَّهُ تَزَوَّجَ امْرَأَةً بِكْرًا فِي سِتْرِهَا فَوَجَدَهَا حَامِلا , فَفَرَّقَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بَيْنَهُمَا ، وَأَعْطَاهَا الصَّدَاقَ بِمَا اسْتَحَلَّ مِنْ فَرْجِهَا , وَقَالَ : إِذَا وَضَعَتْ فَأَقِيمُوا عَلَيْهَا الْحَدَّ "

Said ibn al-Musayyab Nazra ibn Abu Nazra al-Gʻiforiydan rivoyat qilishicha, u parda ichida saqlangan bokira bir ayolga uylandi va uni homilador holda topdi. Shunda Rasululloh ﷺ ularning orasini ajratdilar va unga (ayolga) uning farjini halol sanagani evaziga mahrni berdilar hamda: «U tugʻqach, unga hadni qoim qilinglar», dedilar.Саид ибн ал-Мусайяб Назра ибн Абу Назра ал-Ғифорийдан ривоят қилишича, у парда ичида сақланган бокира бир аёлга уйланди ва уни ҳомиладор ҳолда топди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ уларнинг орасини ажратдилар ва унга (аёлга) унинг фаржини ҳалол санагани эвазига маҳрни бердилар ҳамда: «У туғқач, унга ҳадни қоим қилинглар», дедилар.

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرٍ الشَّافِعِيُّ ، نَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ الْهَيْثَمِ , نَا أَبُو صَالِحٍ ، كَاتِبُ اللَّيْثِ , حَدَّثَنِي اللَّيْثُ , عَنْ مِشْرَحِ بْنِ هَاعَانَ , عَنْ عُقْبَةَ بْنِ عَامِرٍ , قَالَ : قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " أَلا أُخْبِرُكُمْ بِالتَّيْسِ الْمُسْتَعَارِ ؟ ، قَالُوا : بَلَى قَالَ : هُوَ الْمُحِلُّ, ثُمَّ قَالَ : " لَعَنَ اللَّهُ الْمُحِلَّ ، وَالْمُحَلَّلَ لَهُ "

Uqba ibn Omir (roziyallohu anhu) aytdi: Rasululloh ﷺ: «Sizlarga ijaraga olingan taka haqida xabar beraymi?» dedilar. Ular: «Ha», dedilar. U zot: «U — muhallildir», dedilar. Soʻng: «Alloh muhallilni ham, muhallal lahuni ham laʼnatladi», dedilar.Уқба ибн Омир (розияллоҳу анҳу) айтди: Расулуллоҳ ﷺ: «Сизларга ижарага олинган така ҳақида хабар берайми?» дедилар. Улар: «Ҳа», дедилар. У зот: «У — муҳаллилдир», дедилар. Сўнг: «Аллоҳ муҳаллилни ҳам, муҳаллал лаҳуни ҳам лаънатлади», дедилар.

نَا هُبَيْرَةُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ الشَّيْبَانِيُّ , نَا أَبُو مَيْسَرَةَ أَحْمَدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَيْسَرَةَ ، نَا مَرْوَانُ الْفَزَارِيُّ , نَا أَبُو عَبْدِ الْمَلِكِ الْعَمِّيُّ , نَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ أَبِي مُلَيْكَةَ , عَنْ عَائِشَةَ , أَنّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ , قَالَ : " الْعُسَيْلَةُ الْجِمَاعُ "

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ: «Usayla — jimoʼdir», dedilar.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ: «Усайла — жимўдир», дедилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ إِبْرَاهِيمَ ، نَا أَحْمَدُ بْنُ الْحُسَيْنِ الْحَذَّاءُ , نَا شَبَابُ بْنُ خَيَّاطٍ , نَا حَشْرَجُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ حَشْرَجٍ , حَدَّثَنِي أَبِي , عَنْ جَدِّي , عَنْ عَائِذِ بْنِ عَمْرٍو الْمُزَنِيِّ , عَن النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ , قَالَ : " الإِسْلامُ يَعْلُو وَلا يُعْلَى "

Oiz ibn Amr al-Muzaniy (roziyallohu anhu) Nabiy ﷺdan rivoyat qiladi: U zot: «Islom ustun boʻladi, undan ustun boʻlinmaydi», dedilar.Оиз ибн Амр ал-Музаний (розияллоҳу анҳу) Набий ﷺдан ривоят қилади: У зот: «Ислом устун бўлади, ундан устун бўлинмайди», дедилар.

نَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ الْعَزِيزِ ، نَا خَلَفُ بْنُ هِشَامٍ , نَا أَبُو شِهَابٍ ، عَنْ عَاصِمٍ . ح وَنا مُحَمَّدُ بْنُ مَخْلَدٍ , نَا سَعْدَانُ بْنُ نَصْرٍ , نَا أَبُو مُعَاوِيَةَ ، عَنْ عَاصِمٍ الأَحْوَلِ , عَنْ بَكْرٍ الْمُزَنِيِّ , عَنِ الْمُغِيرَةِ بْنِ شُعْبَةَ , قَالَ : " خَطَبْتُ امْرَأَةً فَقَالَ لِي رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : نَظَرْتَ إِلَيْهَا ؟ ، قُلْتُ : لا , قَالَ : فَانْظُرْ إِلَيْهَا فَإِنَّهُ أَحْرَى أَنْ يُؤْدَمَ بَيْنَكُمَا " ، وَقَالَ أَبُو شِهَابٍ : قُلْتُ : يَا رَسُولَ اللَّهِ خَطَبْتُ امْرَأَةً ، وَالْبَاقِي مِثْلُهُ

Mugʻiyra ibn Shuʼba (roziyallohu anhu) aytdi: Men bir ayolga sovchi qoʻydim. Shunda Rasululloh ﷺ menga: «Unga qaradingmi?» dedilar. Men: «Yoʻq», dedim. U zot: «Unga qara, chunki bu ikkovingiz orasida inoqlik boʻlishiga koʻproq loyiqdir», dedilar. Abu Shihob (oʻz rivoyatida) dedi: Men: «Ey Allohning Rasuli, men bir ayolga sovchi qoʻydim», dedim; qolgani xuddi shunday.Муғийра ибн Шуъба (розияллоҳу анҳу) айтди: Мен бир аёлга совчи қўйдим. Шунда Расулуллоҳ ﷺ менга: «Унга қарадингми?» дедилар. Мен: «Йўқ», дедим. У зот: «Унга қара, чунки бу икковингиз орасида иноқлик бўлишига кўпроқ лойиқдир», дедилар. Абу Шиҳоб (ўз ривоятида) деди: Мен: «Эй Аллоҳнинг Расули, мен бир аёлга совчи қўйдим», дедим; қолгани худди шундай.

حَدَّثَنَا ابْنُ مَخْلَدٍ , نَا ابْنُ زَنْجُوَيْهِ , نَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ , أنا مَعْمَرٌ , عَنْ ثَابِتٍ , عَنْ أَنَسٍ , قَالَ : أَرَادَ الْمُغِيرَةُ بْنُ شُعْبَةَ أَنْ يَتَزَوَّجَ , فَذَكَرَ ذَلِكَ لِلنَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ , فَقَالَ : " اذْهَبْ فَانْظُرْ إِلَيْهَا فَإِنَّهُ أَحْرَى أَنْ يُؤْدَمَ بَيْنَكُمَا ، قَالَ : فَفَعَلَ ذَلِكَ , قَالَ : فَتَزَوَّجَهَا فَذَكَرَ مِنْ مُوَافَقَتِهَا " ، الصَّوَابَ عَنْ ثَابِتٍ , عَنْ بَكْرٍ الْمُزَنِيِّ . نَا ابْنُ مَخْلَدٍ , نَا الْجُرْجَانِيُّ , نَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ , أنا مَعْمَرٌ , عَنْ ثَابِتٍ , عَنْ بَكْرٍ الْمُزَنِيِّ , أَنَّ الْمُغِيرَةِ بْنَ شُعْبَةَ , قَالَ : أَتَيْتُ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ نَحْوَهُ

Anas (roziyallohu anhu) aytdi: Mugʻiyra ibn Shuʼba uylanmoqchi boʻldi va buni Nabiy ﷺga aytdi. U zot: «Bor, unga qara; chunki bu ikkovingiz orasida inoqlik boʻlishiga koʻproq loyiqdir», dedilar. U shunday qildi va unga uylandi hamda uning oʻziga muvofiq kelganini zikr qildi. Toʻgʻrisi — Sobitdan, u Bakr al-Muzaniydan (rivoyat qilgani)dir. Maʼmar Sobitdan, u Bakr al-Muzaniydan rivoyat qilishicha, Mugʻiyra ibn Shuʼba: «Men Nabiy ﷺ huzurlariga keldim», deb shuning oʻxshashini aytgan.Анас (розияллоҳу анҳу) айтди: Муғийра ибн Шуъба уйланмоқчи бўлди ва буни Набий ﷺга айтди. У зот: «Бор, унга қара; чунки бу икковингиз орасида иноқлик бўлишига кўпроқ лойиқдир», дедилар. У шундай қилди ва унга уйланди ҳамда унинг ўзига мувофиқ келганини зикр қилди. Тўғриси — Собитдан, у Бакр ал-Музанийдан (ривоят қилгани)дир. Маъмар Собитдан, у Бакр ал-Музанийдан ривоят қилишича, Муғийра ибн Шуъба: «Мен Набий ﷺ ҳузурларига келдим», деб шунинг ўхшашини айтган.

نَا يَحْيَى بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ صَاعِدٍ ، نَا مُحَمَّدُ بْنُ مَيْمُونٍ الْخَيَّاطُ , وَعَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ الْمِسْوَرِ ، ‏ وَاللَّفْظُ لِمُحَمَّدٍ , قَالا : نَا سُفْيَانُ , نَا يَزِيدُ بْنُ كَيْسَانَ , عَنْ أَبِي حَازِمٍ , عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ , " أَنَّ رَجُلا أَرَادَ أَنْ يَتَزَوَّجَ امْرَأَةً مِنَ الأَنْصَارِ , فَقَالَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : انْظُرْ إِلَيْهَا فَإِنَّ فِي أَعْيُنِ نِسَاءِ الأَنْصَارِ شَيْئًا "

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, bir kishi ansorlardan boʻlgan bir ayolga uylanmoqchi boʻldi. Shunda Nabiy ﷺ: «Unga qara, chunki ansorlarning koʻzlarida bir narsa bordir», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, бир киши ансорлардан бўлган бир аёлга уйланмоқчи бўлди. Шунда Набий ﷺ: «Унга қара, чунки ансорларнинг кўзларида бир нарса бордир», дедилар.

نَا الْحُسَيْنُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ ، نَا يُوسُفُ بْنُ مُوسَى , نَا أَبُو مُعَاوِيَةَ . ح وَنا سَعِيدُ بْنُ مُحَمَّدٍ الْحَنَّاطُ , نَا أَبُو هَاشِمٍ ، نَا أَبُو مُعَاوِيَةَ . ح وَنا أَحْمَدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ الْوَكِيلِ بْنِ مُحَمَّدٍ النَّحَّاسُ , نَا أَيُّوبُ بْنُ حَسَّانَ الْوَاسِطِيُّ , نَا أَبُو مُعَاوِيَةَ ، عَنِ الْحَجَّاجِ بْنِ أَرْطَأَةَ , عَنْ عَمْرِو بْنِ شُعَيْبٍ , عَنْ أَبِيهِ , عَنْ جَدِّهِ أَنّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ " رَدَّ زَيْنَبَ ابْنَتَهُ عَلَى أَبِي الْعَاصِ بْنِ الرَّبِيعِ بِنِكَاحٍ " ، هَذَا لا يُثْبَتُ وَحَجَّاجٌ لا يُحْتَجُّ بِهِ ، وَالصَّوَابُ حَدِيثُ ابْنِ عَبَّاسٍ ، أَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ رَدَّهَا بِالنِّكَاحِ الأَوَّلِ, وَكَذَلِكَ رَوَاهُ مَالِكٌ عَنِ الزُّهْرِيّ فِي قِصَّةِ صَفْوَانَ بْنِ أُمَيَّةَ

Amr ibn Shuayb otasidan, u bobosidan rivoyat qilishicha, Rasululloh ﷺ qizlari Zaynabni Abul-Os ibn ar-Robeʼga (yangi) nikoh bilan qaytardilar. Bu sobit emas, Hajjoj bilan esa hujjat keltirilmaydi. Toʻgʻrisi — Ibn Abbosning hadisidir: Nabiy ﷺ uni avvalgi nikoh bilan qaytardilar. Buni Molik ham Zuhriydan, Safvon ibn Umayya qissasida shunday rivoyat qilgan.Амр ибн Шуайб отасидан, у бобосидан ривоят қилишича, Расулуллоҳ ﷺ қизлари Зайнабни Абул-Ос ибн ар-Робеъга (янги) никоҳ билан қайтардилар. Бу собит эмас, Ҳажжож билан эса ҳужжат келтирилмайди. Тўғриси — Ибн Аббоснинг ҳадисидир: Набий ﷺ уни аввалги никоҳ билан қайтардилар. Буни Молик ҳам Зуҳрийдан, Сафвон ибн Умайя қиссасида шундай ривоят қилган.

نَا الْحُسَيْنُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ , نَا مُحَمَّدُ بْنُ مُعَاوِيَةَ الأَنْمَاطِيُّ , نَا مُحَمَّدُ بْنُ سَلَمَةَ , عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْحَاقَ , عَنْ دَاوُدَ بْنِ الْحُصَيْنِ , عَنْ عِكْرِمَةَ , عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ , قَالَ : " رَدَّ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ابْنَتَهُ زَيْنَبَ عَلَى أَبِي الْعَاصِ بْنِ الرَّبِيعِ بِالنِّكَاحِ الأَوَّلِ لَمْ يُحْدِثْ شَيْئًا بَيْنَهُمَا "

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) aytdi: Rasululloh ﷺ qizlari Zaynabni Abul-Os ibn ar-Robeʼga avvalgi nikoh asosida qaytardilar, ular orasida hech qanday yangi (nikoh) qilmadilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) айтди: Расулуллоҳ ﷺ қизлари Зайнабни Абул-Ос ибн ар-Робеъга аввалги никоҳ асосида қайтардилар, улар орасида ҳеч қандай янги (никоҳ) қилмадилар.

قُرِئَ عَلَى أَبِي الْقَاسِمِ بْنِ مَنِيعٍ ، وَأَنَا أَسْمَعُ : حَدَّثَكُمْ أَبُو حَفْصٍ عُمَرُ بْنُ زُرَارَةَ الْحَدَثِيُّ ، نَا مَسْرُوحُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ , عَنِ الْحَسَنِ بْنِ عُمَارَةَ , عَنْ عَطِيَّةَ الْعَوْفِيِّ , عَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ , أَنَّهُ قَالَ : " كَانَتْ أُخْتِي تَحْتَ رَجُلٍ مِنَ الأَنْصَارِ تَزَوَّجَهَا عَلَى حَدِيقَةٍ ، وَكَانَ بَيْنَهُمَا كَلامٌ فَارْتَفَعَا إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ , فَقَالَ : تَرُدِّينَ عَلَيْهِ حَدِيقَتَهُ وَيُطَلِّقُكِ ؟ ، قَالَتْ : نَعَمْ وَأَزِيدُهُ , قَالَ : رُدِّي عَلَيْهِ حَدِيقَتَهُ وَزِيدِيهِ "

Abu Said al-Xudriy (roziyallohu anhu) aytdi: Singlim ansorlardan boʻlgan bir kishining nikohida edi; u singlimga bir bogʻ (mahr) evaziga uylangan edi. Ular orasida gap-soʻz boʻlib, ikkovi Rasululloh ﷺ huzurlariga koʻtarildilar. U zot: «Unga bogʻini qaytarib berasanmi, u seni taloq qilsin?» dedilar. U: «Ha, ustiga qoʻshib ham beraman», dedi. U zot: «Unga bogʻini qaytar va ustiga qoʻshib ber», dedilar.Абу Саид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу) айтди: Синглим ансорлардан бўлган бир кишининг никоҳида эди; у синглимга бир боғ (маҳр) эвазига уйланган эди. Улар орасида гап-сўз бўлиб, иккови Расулуллоҳ ﷺ ҳузурларига кўтарилдилар. У зот: «Унга боғини қайтариб берасанми, у сени талоқ қилсин?» дедилар. У: «Ҳа, устига қўшиб ҳам бераман», деди. У зот: «Унга боғини қайтар ва устига қўшиб бер», дедилар.

نَا مُحَمَّدُ بْنُ هَارُونَ الْحَضْرَمِيُّ , نَا أَزْهَرُ بْنُ جَمِيلٍ , نَا عَبْدُ الْوَهَّابِ الثَّقَفِيُّ , نَا خَالِدٌ الْحَذَّاءُ , عَنْ عِكْرِمَةَ , عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ , قَالَ : جَاءَتِ امْرَأَةُ ثَابِتِ بْنِ قَيْسٍ إِلَى النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ , فَقَالَتْ : يَا رَسُولَ اللَّهِ ، " مَا أَعِيبُ عَلَيْهِ فِي خُلُقٍ وَلا دِينٍ وَلَكِنْ أَكْرَهُ الْكُفْرَ فِي الإِسْلامِ , فَقَالَ : أَتَرُدِّينَ عَلَيْهِ حَدِيقَتَهُ ؟ ، قَالَتْ : نَعَمْ , قَالَ : يَا ثَابِتُ ، اقْبَلِ الْحَدِيقَةَ ، وَطَلِّقْهَا تَطْلِيقَةً "

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) aytdi: Sobit ibn Qaysning xotini Nabiy ﷺ huzurlariga kelib: «Ey Allohning Rasuli, men uning axloqiga ham, diniga ham ayb qoʻymayman, lekin Islomda kufrni yoqtirmayman», dedi. U zot: «Unga bogʻini qaytarib berasanmi?» dedilar. U: «Ha», dedi. U zot: «Ey Sobit, bogʻni qabul qil va uni bir taloq bilan qoʻyib yubor», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) айтди: Собит ибн Қайснинг хотини Набий ﷺ ҳузурларига келиб: «Эй Аллоҳнинг Расули, мен унинг ахлоқига ҳам, динига ҳам айб қўймайман, лекин Исломда куфрни ёқтирмайман», деди. У зот: «Унга боғини қайтариб берасанми?» дедилар. У: «Ҳа», деди. У зот: «Эй Собит, боғни қабул қил ва уни бир талоқ билан қўйиб юбор», дедилар.

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرٍ النَّيْسَابُورِيُّ ، نَا يُوسُفُ بْنُ سَعِيدٍ , نَا حَجَّاجٌ , عَنِ ابْنِ جُرَيْجٍ , أَخْبَرَنِي أَبُو الزُّبَيْرِ , أَنَّ ثَابِتَ بْنَ قَيْسِ بْنِ شَمَّاسٍ كَانَتْ عِنْدَهُ زَيْنَبُ بِنْتُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي بْنِ سَلُولٍ ، وَكَانَ أَصْدَقَهَا حَدِيقَةً فَكَرِهَتْهُ , فَقَالَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " أَتَرُدِّينَ عَلَيْهِ حَدِيقَتَهُ الَّتِي أَعْطَاكِ ؟ ، قَالَتْ : نَعَمْ وَزِيَادَةً , فَقَالَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : أَمَّا الزِّيَادَةُ فَلا وَلَكِنْ حَدِيقَتُهُ , قَالَتْ : نَعَمْ , فَأَخَذَهَا لَهُ وَخَلا سَبِيلَهَا فَلَمَّا بَلَغَ ذَلِكَ ثَابِتَ بْنَ قَيْسٍ , قَالَ : قَدْ قَبِلْتُ قَضَاءَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ " ، سَمِعَهُ أَبُو الزُّبَيْرِ مِنْ غَيْرِ وَاحِدٍ

Abu Zubayr xabar berishicha, Sobit ibn Qays ibn Shammosning nikohida Zaynab bint Abdulloh ibn Ubay ibn Salul bor edi; u unga mahr qilib bir bogʻ bergan edi. Ayol esa uni yoqtirmadi. Shunda Nabiy ﷺ: «U senga bergan bogʻini unga qaytarib berasanmi?» dedilar. U: «Ha, ustiga qoʻshib ham», dedi. Nabiy ﷺ: «Ziyodasi boʻlmaydi, faqat uning bogʻi», dedilar. U: «Ha», dedi. Bas, u zot bogʻni u uchun oldilar va ayolning yoʻlini boʻshatdilar. Bu Sobit ibn Qaysga yetganida u: «Men Rasululloh ﷺning hukmini qabul qildim», dedi. Abu Zubayr buni bir necha kishidan eshitgan.Абу Зубайр хабар беришича, Собит ибн Қайс ибн Шаммоснинг никоҳида Зайнаб бинт Абдуллоҳ ибн Убай ибн Салул бор эди; у унга маҳр қилиб бир боғ берган эди. Аёл эса уни ёқтирмади. Шунда Набий ﷺ: «У сенга берган боғини унга қайтариб берасанми?» дедилар. У: «Ҳа, устига қўшиб ҳам», деди. Набий ﷺ: «Зиёдаси бўлмайди, фақат унинг боғи», дедилар. У: «Ҳа», деди. Бас, у зот боғни у учун олдилар ва аёлнинг йўлини бўшатдилар. Бу Собит ибн Қайсга етганида у: «Мен Расулуллоҳ ﷺнинг ҳукмини қабул қилдим», деди. Абу Зубайр буни бир неча кишидан эшитган.

نَا أَبُو بَكْرٍ الشَّافِعِيُّ ، نَا بِشْرُ بْنُ مُوسَى , نَا الْحُمَيْدِيُّ ، نَا سُفْيَانُ , نَا ابْنُ جُرَيْجٍ , عَنْ عَطَاءٍ , أَنّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، قَالَ : " لا تَأْخُذْ مِنَ الْمُخْتَلِعَةِ أَكْثَرَ مِمَّا أَعْطَاهَا "

Ato (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ: «Xulʼ qilgan ayoldan unga berganingdan koʻprogʻini olma», dedilar.Ато (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ: «Хулъ қилган аёлдан унга берганингдан кўпроғини олма», дедилар.

نَا مُحَمَّدُ بْنُ مَخْلَدٍ ، نَا حَمْدُونُ بْنُ عُمَارَةَ الْبَزَّازُ أَبُو جَعْفَرٍ , نَا أَبُو جَعْفَرٍ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدٍ الْبُخَارِيُّ الْمُسْنَدِيُّ , نَا هِشَامُ بْنُ يُوسُفَ , نَا مَعْمَرٌ , عَنْ عَمْرِو بْنِ مُسْلِمٍ , عَنْ عِكْرِمَةَ , عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ , " أَنَّ امْرَأَةَ ثَابِتِ بْنِ قَيْسٍ اخْتَلَعَتْ مِنْ زَوْجِهَا , فَجَعَلَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عِدَّتَهَا حَيْضَةً وَنِصْفًا "

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinishicha, Sobit ibn Qaysning xotini eridan xulʼ qildi. Shunda Nabiy ﷺ uning iddasini bir yarim hayz qilib belgiladilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинишича, Собит ибн Қайснинг хотини эридан хулъ қилди. Шунда Набий ﷺ унинг иддасини бир ярим ҳайз қилиб белгиладилар.

نَا ابْنُ مَخْلَدٍ , نَا الرَّمَادِيُّ ، نَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ , أنا مَعْمَرٌ , عَنْ عَمْرِو بْنِ مُسْلِمٍ , عَنْ عِكْرِمَةَ , " أَنَّ امْرَأَةَ ثَابِتِ بْنِ قَيْسٍ اخْتَلَعَتْ مِنْ زَوْجِهَا , فَجَعَلَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عِدَّتَهَا حَيْضَةً "

Ikrima (rahimahulloh)dan rivoyat qilinishicha, Sobit ibn Qaysning xotini eridan xulʼ qildi. Shunda Rasululloh ﷺ uning iddasini bir hayz qilib belgiladilar.Икрима (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинишича, Собит ибн Қайснинг хотини эридан хулъ қилди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ унинг иддасини бир ҳайз қилиб белгиладилар.

نَا عَبْدُ الْبَاقِي بْنُ قَانِعٍ ، نَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ أَحْمَدَ بْنِ مَرْوَانَ الْوَاسِطِيُّ , نَا أَبُو حَازِمٍ إِسْمَاعِيلُ بْنُ يَزِيدَ الْبَصْرِيُّ , نَا هِشَامُ بْنُ يُوسُفَ , نَا مَعْمَرٌ , عَنْ عَمْرِو بْنِ مُسْلِمٍ , عَنْ عِكْرِمَةَ , عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ , " أَنَّ امْرَأَةَ ثَابِتِ بْنِ قَيْسٍ اخْتَلَعَتْ مِنْهُ , فَأَمَرَهَا النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَنْ تَعْتَدَّ حَيْضَةً "

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinishicha, Sobit ibn Qaysning xotini undan xulʼ qildi. Shunda Nabiy ﷺ unga bir hayz bilan idda saqlashni buyurdilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинишича, Собит ибн Қайснинг хотини ундан хулъ қилди. Шунда Набий ﷺ унга бир ҳайз билан идда сақлашни буюрдилар.

نَا أَبُو بَكْرٍ الشَّافِعِيُّ ، نَا مُحَمَّدُ بْنُ شَاذَانَ , نَا مُعَلَّى , نَا ابْنُ لَهِيعَةَ , نَا أَبُو الأَسْوَدِ ، عَنْ أَبِي سَلَمَةَ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ , وَمُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ ثَوْبَانَ ، وَمُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ ثَوْبَانَ ، عَنِ الرُّبَيِّعِ بِنْتِ مُعَوِّذٍ , قَالَتْ : سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، " أَمَرَ امْرَأَةَ ثَابِتِ بْنِ قَيْسٍ حِينَ اخْتَلَعَتْ مِنْهُ أَنْ تَعْتَدَّ حَيْضَةً "

Rubayyiʼ bint Muavvaz (roziyallohu anho) aytdi: Men Rasululloh ﷺning Sobit ibn Qaysning xotini undan xulʼ qilganida unga bir hayz bilan idda saqlashni buyurganlarini eshitdim.Рубаййиъ бинт Муавваз (розияллоҳу анҳо) айтди: Мен Расулуллоҳ ﷺнинг Собит ибн Қайснинг хотини ундан хулъ қилганида унга бир ҳайз билан идда сақлашни буюрганларини эшитдим.

نَا مُحَمَّدُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ الْفَارِسِيُّ , ثنا أَبُو زُرْعَةَ الدِّمَشْقِيُّ ، نَا يَحْيَى بْنُ صَالِحٍ , نَا سُلَيْمَانُ بْنُ بِلالٍ , عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَرْدَكَ , سَمِعَ عَطَاءً , يَقُولُ : أَخْبَرَنِي يُوسُفُ بْنُ مَاهَكَ , أَنَّهُ سَمِعَ أَبَا هُرَيْرَةَ , يُحَدِّثُ عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ , قَالَ : " ثَلاثٌ جِدُّهُنَّ جِدٌّ وَهَزْلُهُنَّ جِدٌّ : النِّكَاحُ ، وَالطَّلاقُ ، وَالرَّجْعَةُ " ، نَا الْحُسَيْنُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ , نَا أَحْمَدُ بْنُ الْوَلِيدِ , نَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ أَبِي إِدْرِيسَ , حَدَّثَنِي سُلَيْمَانُ , عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ حَبِيبِ بْنِ أَرْدَكَ , سَمِعَ عَطَاءَ بْنَ أَبِي رَبَاحٍ , يَقُولُ : أَخْبَرَنِي يُوسُفُ بْنُ مَاهَكَ , أَنَّهُ سَمِعَ أَبَا هُرَيْرَةَ , يُحَدِّثُ عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مِثْلَهُ سَوَاءً

Abu Hurayra (roziyallohu anhu) Nabiy ﷺdan rivoyat qiladi: U zot: «Uchta (narsa) borki, jiddiy qilingani ham jiddiy, hazil qilingani ham jiddiydir: nikoh, taloq va rajʼat», dedilar. Yana Ismoil ibn Abu Idris Sulaymondan, u Abdurrahmon ibn Habib ibn Ardakdan, u Ato ibn Abu Robohdan, u Yusuf ibn Mohakdan, u Abu Hurayradan, u Nabiy ﷺdan xuddi shuningdek rivoyat qilgan.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу) Набий ﷺдан ривоят қилади: У зот: «Учта (нарса) борки, жиддий қилингани ҳам жиддий, ҳазил қилингани ҳам жиддийдир: никоҳ, талоқ ва ражъат», дедилар. Яна Исмоил ибн Абу Идрис Сулаймондан, у Абдурраҳмон ибн Ҳабиб ибн Ардакдан, у Ато ибн Абу Робоҳдан, у Юсуф ибн Моҳакдан, у Абу Ҳурайрадан, у Набий ﷺдан худди шунингдек ривоят қилган.

نَا أَبُو مُحَمَّدِ بْنُ صَاعِدٍ ، نَا مُحَمَّدُ بْنُ زُنْبُورٍ الْمَكِّيُّ , نَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ جَعْفَرٍ , نَا ابْنُ أَرْدَكَ , عَنْ عَطَاءِ بْنِ أَبِي رَبَاحٍ , عَنْ يُوسُفَ بْنِ مَاهَكَ , عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ , أَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ , قَالَ : " ثَلاثٌ جِدُّهُنَّ جِدٌّ وَهَزْلُهُنَّ جِدٌّ : الطَّلاقُ ، وَالنِّكَاحُ ، وَالرَّجْعَةُ "

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ: «Uchta (narsa) borki, jiddiy qilingani ham jiddiy, hazil qilingani ham jiddiydir: taloq, nikoh va rajʼat», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ: «Учта (нарса) борки, жиддий қилингани ҳам жиддий, ҳазил қилингани ҳам жиддийдир: талоқ, никоҳ ва ражъат», дедилар.

نَا عَلِيُّ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ الْمِصْرِيُّ , نَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِي مَرْيَمَ , نَا عَمْرُو بْنُ أَبِي سَلَمَةَ , نَا الدَّرَاوَرْدِيُّ ، نَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ حَبِيبِ بْنِ أَرْدَكَ , عَنْ عَطَاءِ بْنِ أَبِي رَبَاحٍ , عَنْ يُوسُفَ بْنِ مَاهَكَ , عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ , أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، قَالَ : " ثَلاثٌ جِدُّهُنَّ جِدٌّ وَهَزْلُهُنَّ جِدٌّ : الطَّلاقُ ، وَالنِّكَاحُ ، وَالرَّجْعَةُ "

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Uchta (narsa) borki, jiddiy qilingani ham jiddiy, hazil qilingani ham jiddiydir: taloq, nikoh va rajʼat», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Учта (нарса) борки, жиддий қилингани ҳам жиддий, ҳазил қилингани ҳам жиддийдир: талоқ, никоҳ ва ражъат», дедилар.

نَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ الْعَبَّاسِ الْوَرَّاقُ , نَا مُحَمَّدُ بْنُ سِنَانٍ الْقَزَّازُ , نَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ حُمْرَانَ , نَا عَوْفٌ , عَنْ شَهْرِ بْنِ حَوْشَبٍ , نَا أَبُو هُرَيْرَةَ , قَالَ : قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " إِنَّ مِنْ أَشْرَاطِ السَّاعَةِ أَنْ يُرَى رِعَاءُ الشَّاءِ رُءُوسَ النَّاسِ , وَأَنْ يُرَى الْحُفَاةُ الْعُرَاةُ الْجُوَّعُ يَتَبَارَوْنَ فِي الْبُنْيَانِ , وَأَنْ تَلِدَ الأَمَةُ رَبَّهَا "

Abu Hurayra (roziyallohu anhu) aytdi: Rasululloh ﷺ: «Qiyomat alomatlaridan (baʼzilari) — qoʻy choʻponlarining odamlarga bosh boʻlib koʻrinishi, yalangoyoq, yalangʻoch va och kishilarning bino qurishda musobaqalashishi va choʻrining oʻz xoʻjasini tugʻishidir», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу) айтди: Расулуллоҳ ﷺ: «Қиёмат аломатларидан (баъзилари) — қўй чўпонларининг одамларга бош бўлиб кўриниши, ялангоёқ, яланғоч ва оч кишиларнинг бино қуришда мусобақалашиши ва чўрининг ўз хўжасини туғишидир», дедилар.

نَا أَبُو مُحَمَّدِ بْنُ صَاعِدٍ ، نَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عِمْرَانَ الْعَائِذِيُّ ، بِمَكَّةَ , نَا سُفْيَانُ بْنُ عُيَيْنَةَ , عَنْ عَمْرِو بْنِ مُسْلِمٍ الْجَنَدِيِّ , عَنْ عِكْرِمَةَ , عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ , قَالَ : " نَهَى رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَنْ تُوطَأَ حَامِلٌ حَتَّى تَضَعَ , أَوْ حَائِلٌ حَتَّى تَحِيضَ " ، قَالَ لَنَا ابْنُ صَاعِدٍ : وَمَا قَالَ لَنَا فِي هَذَا الإِسْنَادِ أَحَدٌ عَنِ ابْنِ عَبَّاسِ ، إِلا الْعَائِذِيُّ

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) aytdi: Rasululloh ﷺ homilador (asira ayol)ga u tugʻmagunicha, homilador boʻlmaganiga esa u hayz koʻrmagunicha yaqinlik qilishdan qaytardilar. Ibn Soid bizga dedi: Bu isnod bilan Ibn Abbosdan (rivoyat qilib) bizga al-Oiziydan boshqa hech kim aytmadi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) айтди: Расулуллоҳ ﷺ ҳомиладор (асира аёл)га у туғмагунича, ҳомиладор бўлмаганига эса у ҳайз кўрмагунича яқинлик қилишдан қайтардилар. Ибн Соид бизга деди: Бу иснод билан Ибн Аббосдан (ривоят қилиб) бизга ал-Оизийдан бошқа ҳеч ким айтмади.

نَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ سُلَيْمَانَ بْنِ الأَشْعَثِ ، نَا سُلَيْمَانُ بْنُ أَيُّوبَ الصَّرِيفِينِيُّ , وَعَبْدُ اللَّهِ بْنُ نَصْرٍ الأَنْطَاكِيُّ , قَالا : نَا سُفْيَانُ بْنُ عُيَيْنَةَ , عَنِ الزُّهْرِيِّ , عَنِ الْحَسَنِ بْنِ مُحَمَّدٍ , وَعَبْدِ اللَّهِ بْنِ مُحَمَّدٍ , عَنْ أَبِيهِمَا , أَنَّ عَلِيًّا رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ ، قَالَ لابْنِ عَبَّاسٍ : " أَمَا عَلِمْتَ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ " نَهَى عَنْ لُحُومِ الْحُمُرِ الأَهْلِيَّةِ ، وَعَنِ الْمُتْعَةِ "

Hasan ibn Muhammad bilan Abdulloh ibn Muhammad otalaridan rivoyat qilishlaricha, Ali (roziyallohu anhu) Ibn Abbosga: «Rasululloh ﷺ xonaki eshaklarning goʻshtidan va mutʼadan qaytarganlarini bilmaysanmi?» dedi.Ҳасан ибн Муҳаммад билан Абдуллоҳ ибн Муҳаммад оталаридан ривоят қилишларича, Али (розияллоҳу анҳу) Ибн Аббосга: «Расулуллоҳ ﷺ хонаки эшакларнинг гўштидан ва мутъадан қайтарганларини билмайсанми?» деди.

نَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ أَبِي دَاوُدَ , نَا مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى , نَا يُونُسُ بْنُ مُحَمَّدٍ , ثنا عَبْدُ الْوَاحِدِ بْنُ زِيَادٍ , حَدَّثَنِي أَبُو عُمَيْسٍ , عَنْ إِيَاسِ بْنِ سَلَمَةَ , عَنْ أَبِيهِ أَنّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ " رَخَّصَ فِي مُتْعَةِ النِّسَاءِ عَامَ أَوْطَاسٍ ثَلاثَةَ أَيَّامٍ ، ثُمَّ نَهَى عَنْهَا "

Iyos ibn Salama otasidan rivoyat qilishicha, Nabiy ﷺ Avtos yilida ayollar bilan mutʼa qilishga uch kun ruxsat berdilar, soʻng undan qaytardilar.Иёс ибн Салама отасидан ривоят қилишича, Набий ﷺ Автос йилида аёллар билан мутъа қилишга уч кун рухсат бердилар, сўнг ундан қайтардилар.

نَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي دَاوُدَ ، نَا مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى , نَا أَبُو نُعَيْمٍ ، نَا الْبَرَاءُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ أَبُو نُصْرَةَ , عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ , أَنَّ عُمَرَ ، " نَهَى عَنِ الْمُتْعَةِ الَّتِي فِي النِّسَاءِ ، وَقَالَ : إِنَّمَا أَحَلَّ اللَّهُ ذَلِكَ لِلنَّاسِ عَلَى عَهْدِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، وَالنِّسَاءُ يَوْمَئِذٍ قَلِيلٌ ، ثُمَّ حَرَّمَ عَلَيْهِمْ بَعْدُ , فَلا أَقْدِرُ عَلَى أَحَدٍ يَفْعَلُ مِنْ ذَلِكَ شَيْئًا فَتَحِلُّ بِهِ الْعُقُوبَةُ "

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinishicha, Umar ayollar bilan qilinadigan mutʼadan qaytardi va: «Alloh buni odamlarga Rasululloh ﷺ zamonlarida halol qilgan edi — oʻsha kunlarda ayollar oz edi — soʻng keyin uni ularga harom qildi. Endi men bundan biror ish qilayotgan birortasini qoʻlga olsam, unga jazo (uqubat) qoʻllanadi», dedi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинишича, Умар аёллар билан қилинадиган мутъадан қайтарди ва: «Аллоҳ буни одамларга Расулуллоҳ ﷺ замонларида ҳалол қилган эди — ўша кунларда аёллар оз эди — сўнг кейин уни уларга ҳаром қилди. Энди мен бундан бирор иш қилаётган бирортасини қўлга олсам, унга жазо (уқубат) қўлланади», деди.

نَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي دَاوُدَ ، نَا أَبُو الأَزْهَرِ أَحْمَدُ بْنُ الأَزْهَرِ , نَا مُؤَمَّلُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ , نَا عِكْرِمَةُ بْنُ عَمَّارٍ , عَنْ سَعِيدٍ الْمَقْبُرِيِّ , عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ , عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ , قَالَ : " حَرَّمَ أَوْ هَدَمَ الْمُتْعَةَ النِّكَاحُ ، وَالطَّلاقُ ، وَالْعُدَّةُ ، وَالْمِيرَاثُ "

Abu Hurayra (roziyallohu anhu) Nabiy ﷺdan rivoyat qiladi: U zot: «Mutʼani nikoh, taloq, idda va meros harom qildi — yoki: buzdi», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу) Набий ﷺдан ривоят қилади: У зот: «Мутъани никоҳ, талоқ, идда ва мерос ҳаром қилди — ёки: бузди», дедилар.

نَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي دَاوُدَ ، نَا يَعْقُوبُ بْنُ سُفْيَانَ , نَا ابْنُ بُكَيْرٍ , نَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ لَهِيعَةَ , عَنْ مُوسَى بْنِ أَيُّوبَ , عَنْ إِيَاسِ بْنِ عَامِرٍ , عَنْ عَلِيِّ بْنِ أَبِي طَالِبٍ , قَالَ : " نَهَى رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَنِ الْمُتْعَةِ , قَالَ : وَإِنَّمَا كَانَتْ لِمَنْ لَمْ يَجِدْ فَلَمَّا أنزل ، النِّكَاحُ ، وَالطَّلاقُ ، وَالْعُدَّةُ ، وَالْمِيرَاثُ بَيْنَ الزَّوْجِ وَالْمَرْأَةِ نسخت "

Ali ibn Abu Tolib (roziyallohu anhu) aytdi: Rasululloh ﷺ mutʼadan qaytardilar. U dedi: U faqat (imkon) topmagan kishi uchun edi; er bilan xotin oʻrtasidagi nikoh, taloq, idda va meros nozil boʻlgach, u mansux boʻldi.Али ибн Абу Толиб (розияллоҳу анҳу) айтди: Расулуллоҳ ﷺ мутъадан қайтардилар. У деди: У фақат (имкон) топмаган киши учун эди; эр билан хотин ўртасидаги никоҳ, талоқ, идда ва мерос нозил бўлгач, у мансух бўлди.

نَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ الصَّفَّارِ ، نَا عَبَّاسُ بْنُ مُحَمَّدٍ , نَا قَبِيصَةُ , نَا سُفْيَانُ , عَنْ يَحْيَى بْنِ سَعِيدٍ , عَنْ دَاوُدَ بْنِ الْحُصَيْنِ , عَنْ أَبِي غَطَفَانَ ، عَنْ أَبِيهِ , عَنْ عُمَرَ ، " أَنَّهُ فَرَّقَ بَيْنَهُمَا , يَعْنِي رَجُلا تَزَوَّجَ وَهُوَ مُحْرِمٌ "

Abu Gʻatafon otasidan, u Umar (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilishicha, u ikkovining orasini ajratdi — yaʼni ehromda turib uylangan bir kishining (nikohini).Абу Ғатафон отасидан, у Умар (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилишича, у икковининг орасини ажратди — яъни эҳромда туриб уйланган бир кишининг (никоҳини).

قَالَ : وَنا سُفْيَانُ , عَنْ قُدَامَةَ , قَالَ : سَأَلْتُ سَعِيدَ بْنَ الْمُسَيِّبِ عَنْ مُحْرِمٍ تَزَوَّجِ , قَالَ : " يُفَرَّقُ بَيْنَهُمَا "

Qudoma aytdi: Men Said ibn al-Musayyabdan ehromda turib uylangan kishi haqida soʻradim. U: «Ular ikkovining orasi ajratiladi», dedi.Қудома айтди: Мен Саид ибн ал-Мусайябдан эҳромда туриб уйланган киши ҳақида сўрадим. У: «Улар икковининг ораси ажратилади», деди.

نَا أَبُو بَكْرٍ النَّيْسَابُورِيُّ ، نَا أَحْمَدُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ , نَا عَمِّي , نَا مَخْرَمَةُ بْنُ بُكَيْرٍ , عَنْ أَبِيهِ , قَالَ : سَمِعْتُ نُبَيْهَ بْنَ وَهْبٍ , يَقُولُ : قَالَ أَبَانُ بْنُ عُثْمَانَ ، سَمِعْتُ عُثْمَانَ بْنَ عَفَّانَ , يَقُولُ : قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " لا يَنْكِحُ الْمُحْرِمُ ، وَلا يُنْكِحُ "

Usmon ibn Affon (roziyallohu anhu) aytdi: Rasululloh ﷺ: «Ehromdagi kishi (oʻzi) nikohlanmaydi va (boshqani) nikohlab qoʻymaydi», dedilar.Усмон ибн Аффон (розияллоҳу анҳу) айтди: Расулуллоҳ ﷺ: «Эҳромдаги киши (ўзи) никоҳланмайди ва (бошқани) никоҳлаб қўймайди», дедилар.

نَا أَبُو بَكْرٍ النَّيْسَابُورِيُّ ، نَا أَبُو أُمَيَّةَ الطَّرَسُوسِيُّ مُحَمَّدُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ ، نَا الأَسْوَدُ بْنُ عَامِرٍ , نَا أَيُّوبُ بْنُ عُتْبَةَ , نَا عِكْرِمَةُ بْنُ خَالِدٍ , قَالَ : سَأَلْتُ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عُمَرَ ، " عَنِ امْرَأَةَ أَرَادَ أَنْ يَتَزَوَّجَهَا رَجُلٌ وَهُوَ خَارِجٌ مِنْ مَكَّةَ وَأَرَادَ أَنْ يَعْتَمِرَ أَوْ يَحُجَّ , فَقَالَ : قَالَ : لا تَزَوَّجْهَا وَأَنْتَ مُحْرِمٌ , نَهَى رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَنْ ذَلِكَ "

Ikrima ibn Xolid aytdi: Men Abdulloh ibn Umardan Makkadan chiqib ketayotgan va umra yoki haj qilmoqchi boʻlgan bir kishi uylanmoqchi boʻlgan ayol haqida soʻradim. U: «Sen ehromda turib unga uylanma; Rasululloh ﷺ bundan qaytarganlar», dedi.Икрима ибн Холид айтди: Мен Абдуллоҳ ибн Умардан Маккадан чиқиб кетаётган ва умра ёки ҳаж қилмоқчи бўлган бир киши уйланмоқчи бўлган аёл ҳақида сўрадим. У: «Сен эҳромда туриб унга уйланма; Расулуллоҳ ﷺ бундан қайтарганлар», деди.

نَا أَبُو طَالِبٍ أَحْمَدُ بْنُ نَصْرٍ الْحَافِظُ , نَا هِلالُ بْنُ الْعَلاءِ , نَا النُّفَيْلِيُّ ، نَا مُسْلِمُ بْنُ خَالِدٍ , نَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ أُمَيَّةَ , عَنْ نَافِعٍ , عَنِ ابْنِ عُمَرَ , عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ , قَالَ : " الْمُحْرِمُ لا يَنْكِحُ ، وَلا يُنْكِحُ ، وَلا يَخْطُبُ "

Ibn Umar (roziyallohu anhumo) Nabiy ﷺdan rivoyat qiladi: U zot: «Ehromdagi kishi na uylanadi, na uylantiradi va na sovchilik qiladi», dedilar.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо) Набий ﷺдан ривоят қилади: У зот: «Эҳромдаги киши на уйланади, на уйлантиради ва на совчилик қилади», дедилар.

نَا أَبُو مُحَمَّدِ بْنُ صَاعِدٍ ، نَا أَحْمَدُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ الْقُوهُسْتَانِيُّ , نَا يَعْقُوبُ بْنُ كَاسِبٍ , نَا الْمُغِيرَةُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ , عَنِ الضَّحَّاكِ بْنِ عُثْمَانَ , عَنْ نَافِعٍ , عَنِ ابْنِ عُمَرَ , قَالَ : لا أَعْلَمُهُ إِلا عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ , قَالَ : " لا يَنْكِحُ الْمُحْرِمُ ، وَلا يُنْكِحُ ، وَلا يَخْطُبُ ، وَلا يَخْطُبُ عَلَى غَيْرِهِ "

Ibn Umar (roziyallohu anhumo) aytdi — buni faqat Nabiy ﷺdan (marfuʼ) deb bilaman —: U zot: «Ehromdagi kishi uylanmaydi, uylantirmaydi, sovchilik qilmaydi va boshqa birov uchun ham sovchilik qilmaydi», dedilar.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо) айтди — буни фақат Набий ﷺдан (марфуъ) деб биламан —: У зот: «Эҳромдаги киши уйланмайди, уйлантирмайди, совчилик қилмайди ва бошқа биров учун ҳам совчилик қилмайди», дедилар.

نَا مُحَمَّدُ بْنُ عَلِيِّ بْنِ حُبَيْسٍ ، نَا أَحْمَدُ بْنُ الْقَاسِمِ بْنِ مُسَاوِرٍ , نَا الْقَوَارِيرِيُّ ، نَا مُحَمَّدُ بْنُ دِينَارٍ الطَّاحِيُّ , عَنْ أَبَانَ , عَنْ أَنَسٍ , قَالَ : قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " لا يَتَزَوَّجُ الْمُحْرِمُ ، وَلا يُزَوِّجُ "

Anas (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Ehromdagi kishi uylanmaydi va (boshqani) uylantirmaydi», dedilar.Анас (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Эҳромдаги киши уйланмайди ва (бошқани) уйлантирмайди», дедилар.

نَا أَحْمَدُ بْنُ إِسْحَاقَ بْنِ يَنْجَابَ الطَّيِّبِيُّ , نَا الْحَسَنُ بْنُ عَلِيِّ بْنِ زِيَادٍ السَّرِيُّ , نَا أَحْمَدُ بْنُ الْحُسَيْنِ بْنِ جَعْفَرٍ اللِّهْبِيُّ , قَالَ : حَدَّثَنِي بَعْضُ أَصْحَابِنَا , عَنْ أَبِي وَهْبٍ الْبَصْرِيِّ ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ بْنِ حَفْصٍ , عَنْ نَافِعٍ , عَنِ ابْنِ عُمَرَ , أَن النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ " تَزَوَّجَ مَيْمُونَةَ وَهُوَ حَلالٌ "

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ Maymunaga, oʻzlari halol (ehromsiz) holatda ekanlarida uylandilar.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ Маймунага, ўзлари ҳалол (эҳромсиз) ҳолатда эканларида уйландилар.

نَا أَبُو بَكْرٍ النَّيْسَابُورِيُّ ، نَا مُحَمَّدُ بْنُ إِشْكَابَ ، وَالْحَسَنُ بْنُ يَحْيَى , وَالْحَسَنُ بْنُ أَبِي يَحْيَى ، قَالُوا : نَا وَهْبُ بْنُ جَرِيرٍ , نَا أَبِي , قَالَ , سَمِعْتُ أَبَا فَزَارَةَ , يُحَدِّثُ عَنْ يَزِيدَ , عَنْ مَيْمُونَةَ أَنّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ " تَزَوَّجَهَا حَلالا وَبَنَى بِهَا حَلالا "

Maymuna (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ unga halol holatda uylandilar va u bilan halol holatda qoʻshildilar.Маймуна (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ унга ҳалол ҳолатда уйландилар ва у билан ҳалол ҳолатда қўшилдилар.

نَا ابْنُ مَنِيعٍ ، نَا خَلَفُ بْنُ هِشَامٍ , نَا حَمَّادٌ , عَنْ أَبِي فَزَارَةَ ، عَنْ يَزِيدَ , أَنّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ " تَزَوَّجَ مَيْمُونَةَ حَلالا ، وَبَنَى بِهَا حَلالا ، وَمَاتَتْ بِسَرِفَ "

Yazid (ibn al-Asamm)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ Maymunaga halol holatda uylandilar, u bilan halol holatda qoʻshildilar va u (Maymuna) Sarifda vafot etdi.Язид (ибн ал-Асамм)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ Маймунага ҳалол ҳолатда уйландилар, у билан ҳалол ҳолатда қўшилдилар ва у (Маймуна) Сарифда вафот этди.

نَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدٍ , نَا الْعَبَّاسُ بْنُ الْوَلِيدِ النَّرْسِيُّ , نَا حَمَّادُ بْنُ سَلَمَةَ , نَا حَبِيبُ بْنُ الشَّهِيدِ , عَنْ مَيْمُونِ بْنِ مِهْرَانَ , عَنْ يَزِيدَ , عَنْ مَيْمُونَةَ بِنْتِ الْحَارِثِ , قَالَتْ : " تَزَوَّجَنِي رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بِسَرِفَ وَنَحْنُ حَلالانِ "

Maymuna bint al-Horis (roziyallohu anho) aytdi: «Rasululloh ﷺ menga Sarifda, ikkalamiz ham halol holatda ekanimizda uylandilar».Маймуна бинт ал-Ҳорис (розияллоҳу анҳо) айтди: «Расулуллоҳ ﷺ менга Сарифда, иккаламиз ҳам ҳалол ҳолатда эканимизда уйландилар».

نَا أَبُو بَكْرٍ النَّيْسَابُورِيُّ ، نَا يَزِيدُ بْنُ سِنَانٍ , نَا حَبَّانُ بْنُ هِلالٍ , نَا حَمَّادُ بْنُ سَلَمَةَ , عَنْ حَبِيبِ بْنِ الشَّهِيدِ , عَنْ مَيْمُونِ بْنِ مِهْرَانَ , عَنْ يَزِيدَ , عَنْ مَيْمُونَةَ , أَنّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ " تَزَوَّجَهَا وَهُمَا حَلالانِ "

Maymuna (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ unga, ikkalalari ham halol holatda ekanlarida uylandilar.Маймуна (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ унга, иккалалари ҳам ҳалол ҳолатда эканларида уйландилар.

نَا ابْنُ مَنِيعٍ ، نَا خَلَفُ بْنُ هِشَامٍ , نَا حَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ , عَنْ مَطَرٍ الْوَرَّاقِ , عَنْ رَبِيعَةَ بْنِ أَبِي عَبْدِ الرَّحْمَنِ , عَنْ سُلَيْمَانَ بْنِ يَسَارٍ , عَنْ أَبِي رَافِعٍ , أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ " تَزَوَّجَ مَيْمُونَةَ حَلالا ، وَبَنَى بِهَا حَلالا ، وَكُنْتُ الرَّسُولَ بَيْنَهُمَا "

Abu Rofeʼ (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ Maymunaga halol (ehromsiz) holatlarida uylandilar va u bilan halol holatlarida qoʻshildilar. Men esa ikkalalari oʻrtasidagi elchi edim.Абу Рофеъ (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ Маймунага ҳалол (эҳромсиз) ҳолатларида уйландилар ва у билан ҳалол ҳолатларида қўшилдилар. Мен эса иккалалари ўртасидаги элчи эдим.

نَا عَبْدُ الصَّمَدِ بْنُ عَلِيٍّ ، نَا مُحَمَّدُ بْنُ الْعَبَّاسِ بْنِ بَسَّامٍ الرَّازِيُّ , نَا حَفْصُ بْنُ عُمَرَ الْمِهْرِقَانِيُّ , نَا أَبُو دَاوُدَ ، عَنْ دَاوُدَ أَبِي عَمْرٍو , عَنْ مَطَرٍ الْوَرَّاقِ , عَنْ رَبِيعَةَ بْنِ أَبِي عَبْدِ الرَّحْمَنِ , عَنْ سُلَيْمَانَ بْنِ يَسَارٍ , عَنْ أَبِي رَافِعٍ , قَالَ : " تَزَوَّجَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مَيْمُونَةَ بِنْتَ الْحَارِثِ ، وَهُوَ حَلالٌ ، وَبَنَى بِهَا وَهُوَ حَلالٌ ، وَكُنْتُ الرَّسُولَ بَيْنَهُمَا " ، دَاوُدُ أَبُو عَمْرٍو ، وَهُوَ دَاوُدُ بْنُ الزِّبْرِقَانِ

Abu Rofeʼ (roziyallohu anhu) aytdi: «Nabiy ﷺ Maymuna bint al-Horisga, oʻzlari halol holatda ekanlarida uylandilar va u bilan halol holatda qoʻshildilar. Men esa ikkalalari oʻrtasidagi elchi edim». Dovud Abu Amr — u Dovud ibn az-Zibriqondir.Абу Рофеъ (розияллоҳу анҳу) айтди: «Набий ﷺ Маймуна бинт ал-Ҳорисга, ўзлари ҳалол ҳолатда эканларида уйландилар ва у билан ҳалол ҳолатда қўшилдилар. Мен эса иккалалари ўртасидаги элчи эдим». Довуд Абу Амр — у Довуд ибн аз-Зибриқондир.

نَا أَبُو عَبْدِ اللَّهِ بْنُ الْمُهْتَدِي بِاللَّهِ ، نَا مُحَمَّدُ بْنُ عَمْرِو بْنِ خَالِدٍ , نَا أَبِي , قَالَ : وَنا بَكْرُ بْنُ سَهْلٍ ، نَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ يُوسُفَ , قَالا : نَا ابْنُ لَهِيعَةَ , عَنْ أَبِي الأَسْوَدِ ، عَنْ عِكْرِمَةَ , عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ , أَنّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ " بَعَثَ مَحْمِيَةَ بْنَ جُزْءٍ وَرَجُلَيْنِ آخَرِينَ إِلَى مَيْمُونَةَ يَخْطُبُهَا وَهِيَ بِمَكَّةَ , فَرَدَّتْ أَمْرَهَا إِلَى أُخْتِهَا أُمِّ الْفَضْلِ , فَرَدَّتْ أُمُّ الْفَضْلِ إِلَى الْعَبَّاسِ , فَأَنْكَحَهَا رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ "

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ Mahmiya ibn Juzʼni va yana ikki kishini Makkada boʻlgan Maymunaga sovchilikka yubordilar. U oʻz ishini opasi Ummu Fazlga topshirdi, Ummu Fazl esa Abbosga topshirdi. Bas, u (Abbos) uni Rasululloh ﷺga nikohlab berdi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ Маҳмия ибн Жузъни ва яна икки кишини Маккада бўлган Маймунага совчиликка юбордилар. У ўз ишини опаси Умму Фазлга топширди, Умму Фазл эса Аббосга топширди. Бас, у (Аббос) уни Расулуллоҳ ﷺга никоҳлаб берди.

وَنا عَبْدُ الْبَاقِي بْنُ قَانِعٍ , نَا أَحْمَدُ بْنُ عَمْرِو بْنِ عَبْدِ الْخَالِقِ ، نَا مُحَمَّدُ بْنُ عُثْمَانَ بْنِ مَخْلَدٍ , نَا أَبِي , عَنْ سَلامٍ أَبِي الْمُنْذِرِ , عَنْ مَطَرٍ الْوَرَّاقِ , عَنْ عِكْرِمَةَ , عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ , أَنّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ " تَزَوَّجَ مَيْمُونَةَ وَهُوَ حَلالٌ " ، كَذَا قَالَ : تَفَرَّدَ بِهِ مُحَمَّدُ بْنُ عُثْمَانَ , عَنْ أَبِيهِ , عَنْ سَلامٍ أَبِي الْمُنْذِرِ , وَهُوَ غَرِيبٌ عَنْ مَطَرٍ . وَعِنْدَ مَطَرٍ , عَنْ رَبِيعَةَ , عَنْ سُلَيْمَانَ بْنِ يَسَارٍ , عَنْ أَبِي رَافِعٍ هَذَا الْقَوْلُ أَيْضًا . وَرَوَاهُ أَبُو الأَسْوَدِ يَتِيمُ عُرْوَةَ , عَنْ عِكْرِمَةَ , عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ مثل رِوَايَةِ مَطَرٍ عَنْهُ

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ Maymunaga, oʻzlari halol holatda ekanlarida uylandilar. U shunday dedi. Buni Muhammad ibn Usmon otasidan, u Salom Abu Munzirdan (rivoyat qilishda) yolgʻiz qoldi va bu Matardan gʻaribdir. Matarda esa Rabiadan, u Sulaymon ibn Yasordan, u Abu Rofeʼdan (rivoyat qilgan) shu soʻz ham bor. Uni Urvaning yetimi Abu Aswad ham Ikrimadan, u Ibn Abbosdan — Matarning undan qilgan rivoyati kabi — rivoyat qildi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ Маймунага, ўзлари ҳалол ҳолатда эканларида уйландилар. У шундай деди. Буни Муҳаммад ибн Усмон отасидан, у Салом Абу Мунзирдан (ривоят қилишда) ёлғиз қолди ва бу Матардан ғарибдир. Матарда эса Рабиадан, у Сулаймон ибн Ясордан, у Абу Рофеъдан (ривоят қилган) шу сўз ҳам бор. Уни Урванинг етими Абу Асwад ҳам Икримадан, у Ибн Аббосдан — Матарнинг ундан қилган ривояти каби — ривоят қилди.

نَا أَحْمَدُ بْنُ الْحُسَيْنِ بْنِ الْجُنَيْدِ ، نَا بَحْرُ بْنُ نَصْرٍ بِمَكَّةَ , نَا خَالِدُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ , نَا كَامِلٌ , عَنْ أَبِي صَالِحٍ , عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ , قَالَ : " تَزَوَّجَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مَيْمُونَةَ وَهُوَ مُحْرِمٌ "

Abu Hurayra (roziyallohu anhu) aytdi: «Rasululloh ﷺ Maymunaga, oʻzlari ehromda boʻla turib uylandilar».Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу) айтди: «Расулуллоҳ ﷺ Маймунага, ўзлари эҳромда бўла туриб уйландилар».

نَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ الْعَزِيزِ ، نَا عَبَّاسُ بْنُ الْوَلِيدِ النَّرْسِيُّ , نَا حَمَّادُ بْنُ سَلَمَةَ , عَنْ حُمَيْدٍ , عَنْ عِكْرِمَةَ , عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ , أَنّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ " تَزَوَّجَ مَيْمُونَةَ وَهُمَا مُحْرِمَانِ "

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ Maymunaga, ikkalalari ehromda boʻlgan holda uylandilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ Маймунага, иккалалари эҳромда бўлган ҳолда уйландилар.

نَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدٍ , نَا عَبَّاسُ بْنُ الْوَلِيدِ النَّرْسِيُّ , نَا حَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ , عَنْ أَيُّوبَ , عَنْ عِكْرِمَةَ , عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ , أَنّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ " تَزَوَّجَ مَيْمُونَةَ وَهُوَ مُحْرِمٌ " ، نَا عَبْدُ اللَّهِ , نَا عَبْدُ الأَعْلَى بْنُ حَمَّادٍ , نَا وُهَيْبٌ . ح وَنا عَبْدُ اللَّهِ , نَا بِشْرُ بْنُ هِلالٍ , نَا عَبْدُ الْوَارِثِ , قَالا : نَا أَيُّوبُ ، بِإِسْنَادِهِ مِثْلَهُ سَوَاءً

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ Maymunaga, oʻzlari ehromda boʻla turib uylandilar. Buni Vuhayb va Abdulvoris ham Ayyubdan, oʻsha isnod bilan aynan shu kabi rivoyat qildilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ Маймунага, ўзлари эҳромда бўла туриб уйландилар. Буни Вуҳайб ва Абдулворис ҳам Айюбдан, ўша иснод билан айнан шу каби ривоят қилдилар.

نَا عَبْدُ اللَّهِ , نَا عَبَّاسُ بْنُ الْوَلِيدِ , نَا دَاوُدُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ , قَالَ : سَمِعْتُ عَمْرَو بْنَ دِينَارٍ , عَنْ جَابِرِ بْنِ زَيْدٍ أَبِي الشَّعْثَاءِ , أَنَّهُ سَمِعَ ابْنَ عَبَّاسٍ , يَقُولُ : " تَزَوَّجَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَهُوَ مُحْرِمٌ "

Jobir ibn Zayd Abu Shaʼsoʼ Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)ning: «Nabiy ﷺ, oʻzlari ehromda boʻla turib uylandilar», deb aytayotganini eshitdi.Жобир ибн Зайд Абу Шаъсў Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)нинг: «Набий ﷺ, ўзлари эҳромда бўла туриб уйландилар», деб айтаётганини эшитди.

نَا مُحَمَّدُ بْنُ مَخْلَدٍ ، نَا أَحْمَدُ بْنُ مَنْصُورِ بْنِ سَيَّارٍ , نَا يَعْقُوبُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ بْنِ سَعِيدٍ , نَا أَبِي , عَنْ صَالِحٍ , حَدَّثَنِي ابْنُ شِهَابٍ , أَخْبَرَنِي عُرْوَةُ بْنُ الزُّبَيْرِ , أَنَّهُ سَأَلَ عَائِشَةَ عَنْ قَوْلِ اللَّهِ تَعَالَى : " ‏ وَإِنْ خِفْتُمْ أَلَّا تُقْسِطُوا فِي الْيَتَامَى فَانْكِحُوا مَا طَابَ لَكُمْ مِنَ النِّسَاءِ مَثْنَى وَثُلاثَ وَرُبَاعَ , قَالَتْ : يَا ابْنَ أَخِي هِيَ الْيَتِيمَةُ تَكُونُ فِي حَجْرِ وَلِيِّهَا تُشْرِكُهُ فِي مَالِهِ ، وَيُعْجِبُهُ مَالُهَا وَجَمَالُهَا ، فَيُرِيدُ وَلِيُّهَا أَنْ يَتَزَوَّجَهَا بِغَيْرِ أَنْ يُقْسِطَ فِي صَدَاقِهَا مَا يُعْطِيهَا مَا يُعْطِيهَا غَيْرُهُ , فَنُهُوا عَنْ أَنْ يَنْكِحُوهُنَّ أَوْ يَبْلُغُوا لَهُنَّ أَعْلَى سُنَّتِهِنَّ فِي الصَّدَاقِ ، وَأُمِرُوا أَنْ يَنْكِحُوا مَا طَابَ لَهُمْ مِنَ النِّسَاءِ سِوَاهُنَّ , قَالَ عُرْوَةُ : قَالَتْ عَائِشَةُ : إِنَّ النَّاسَ اسْتَفْتَوْا رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بَعْدَ هَذِهِ الآيَةِ فَأَنْزَلَ اللَّهُ تَعَالَى ‏ وَيَسْتَفْتُونَكَ فِي النِّسَاءِ قُلِ اللَّهُ يُفْتِيكُمْ فِيهِنَّ وَمَا يُتْلَى عَلَيْكُمْ فِي الْكِتَابِ فِي يَتَامَى النِّسَاءِ اللَّاتِي لا تُؤْتُونَهُنَّ مَا كُتِبَ لَهُنَّ وَتَرْغَبُونَ أَنْ تَنْكِحُوهُنَّ ، وَذَكَرَ اللَّهُ تَعَالَى أَنَّهُ يُتْلَى عَلَيْكُمْ مِنَ الْكِتَابِ الآيَةَ الأُولَى , قَالَ اللَّهُ تَعَالَى : ‏ وَإِنْ خِفْتُمْ أَلَّا تُقْسِطُوا فِي الْيَتَامَى فَانْكِحُوا مَا طَابَ لَكُمْ مِنَ النِّسَاءِ , قَالَتْ عَائِشَةُ : وَقَوْلُ اللَّهِ تَعَالَى فِي الآيَةِ الأُخْرَى ‏ وَتَرْغَبُونَ أَنْ تَنْكِحُوهُنَّ , قَالَتْ : فَنُهُوا أَنْ يَنْكِحُوا مَنْ رَغِبُوا فِي مَالِهِ وَجَمَالِهِ مِنْ يَتَامَى النِّسَاءِ إِلا بِالْقِسْطِ مِنْ أَجْلِ رَغْبَتِهِمْ عَنْهُنَّ إِذَا كُنَّ قَلِيلاتِ الْمَالِ وَالْجَمَالِ " ، تَابَعَهُ شُعَيْبُ بْنُ أَبِي حَمْزَةَ , وَعُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ أَبِي زِيَادٍ , وَإِسْحَاقُ بْنُ يَحْيَى الْكَلْبِيُّ , عَنِ الزُّهْرِيِّ ، عَنْ عُرْوَةَ . وَرَوَاهُ يُونُسُ بْنُ يَزِيدَ ، عَنِ الزُّهْرِيِّ

Urva ibn az-Zubayr xabar berdiki, u Oisha (roziyallohu anho)dan Allohning {Agar yetimlar (haqi)da adolat qila olmaslikdan qoʻrqsangiz, sizlarga maʼqul boʻlgan ayollardan ikkitadan, uchtadan, toʻrttadan nikohlab olinglar} degan soʻzi haqida soʻradi. U: «Ey jiyanim, u — vasiysining tarbiyasida boʻlib, uning molida sherik boʻlgan yetim qizdir. Uning moli va goʻzalligi vasiysini qiziqtirib qoladi-da, vasiysi uning mahrida adolat qilmasdan, unga boshqalar beradigan miqdorni bermasdan uni xotinlikka olmoqchi boʻladi. Bas, ular — mahrda bu qizlar uchun eng yuqori meʼyorga yetkazmagunlaricha — ularni nikohlashdan qaytarildilar va ulardan boshqa, oʻzlariga maʼqul boʻlgan ayollarni nikohlashga buyurildilar», dedi. Urva aytdi: Oisha dedi: «Odamlar bu oyatdan keyin Rasululloh ﷺdan fatvo soʻradilar. Shunda Alloh taolo {(Ey Muhammad,) sendan ayollar haqida fatvo soʻraydilar. Ayt: Alloh sizlarga ular haqida fatvo beradi va Kitobda sizlarga oʻqib eshittiriladigan, oʻzlariga belgilab qoʻyilganni bermayotgan va nikohlashni istayotganingiz yetim ayollar haqidagi (oyatlar ham shundaydir)} (oyatini) nozil qildi». Alloh taolo zikr qildiki, sizlarga Kitobdan oʻqib eshittiriladigan narsa — birinchi oyatdir. Alloh taolo: {Agar yetimlar (haqi)da adolat qila olmaslikdan qoʻrqsangiz, sizlarga maʼqul boʻlgan ayollardan nikohlab olinglar}, degan. Oisha dedi: «Allohning boshqa oyatdagi {nikohlashni istayotganingiz} degan soʻzi (ham shu haqdadir)». U: «Bas, ular — moli va goʻzalligi kam boʻlganida yetim qizlardan yuz oʻgirganlari sababli — moli va goʻzalligiga qiziqqan yetim ayollarni adolatdan boshqa (yoʻl bilan) nikohlashdan qaytarildilar», dedi. Unga Shuayb ibn Abu Hamza, Ubaydulloh ibn Abu Ziyod va Ishoq ibn Yahyo al-Kalbiy az-Zuhriydan, u Urvadan (rivoyat qilishda) mutobaat qildilar. Uni Yunus ibn Yazid ham az-Zuhriydan rivoyat qildi.Урва ибн аз-Зубайр хабар бердики, у Оиша (розияллоҳу анҳо)дан Аллоҳнинг {Агар етимлар (ҳақи)да адолат қила олмасликдан қўрқсангиз, сизларга маъқул бўлган аёллардан иккитадан, учтадан, тўрттадан никоҳлаб олинглар} деган сўзи ҳақида сўради. У: «Эй жияним, у — васийсининг тарбиясида бўлиб, унинг молида шерик бўлган етим қиздир. Унинг моли ва гўзаллиги васийсини қизиқтириб қолади-да, васийси унинг маҳрида адолат қилмасдан, унга бошқалар берадиган миқдорни бермасдан уни хотинликка олмоқчи бўлади. Бас, улар — маҳрда бу қизлар учун энг юқори меъёрга етказмагунларича — уларни никоҳлашдан қайтарилдилар ва улардан бошқа, ўзларига маъқул бўлган аёлларни никоҳлашга буюрилдилар», деди. Урва айтди: Оиша деди: «Одамлар бу оятдан кейин Расулуллоҳ ﷺдан фатво сўрадилар. Шунда Аллоҳ таоло {(Эй Муҳаммад,) сендан аёллар ҳақида фатво сўрайдилар. Айт: Аллоҳ сизларга улар ҳақида фатво беради ва Китобда сизларга ўқиб эшиттириладиган, ўзларига белгилаб қўйилганни бермаётган ва никоҳлашни истаётганингиз етим аёллар ҳақидаги (оятлар ҳам шундайдир)} (оятини) нозил қилди». Аллоҳ таоло зикр қилдики, сизларга Китобдан ўқиб эшиттириладиган нарса — биринчи оятдир. Аллоҳ таоло: {Агар етимлар (ҳақи)да адолат қила олмасликдан қўрқсангиз, сизларга маъқул бўлган аёллардан никоҳлаб олинглар}, деган. Оиша деди: «Аллоҳнинг бошқа оятдаги {никоҳлашни истаётганингиз} деган сўзи (ҳам шу ҳақдадир)». У: «Бас, улар — моли ва гўзаллиги кам бўлганида етим қизлардан юз ўгирганлари сабабли — моли ва гўзаллигига қизиққан етим аёлларни адолатдан бошқа (йўл билан) никоҳлашдан қайтарилдилар», деди. Унга Шуайб ибн Абу Ҳамза, Убайдуллоҳ ибн Абу Зиёд ва Ишоқ ибн Яҳё ал-Калбий аз-Зуҳрийдан, у Урвадан (ривоят қилишда) мутобаат қилдилар. Уни Юнус ибн Язид ҳам аз-Зуҳрийдан ривоят қилди.

نَا أَبُو بَكْرٍ النَّيْسَابُورِيُّ ، نَا يُونُسُ بْنُ عَبْدِ الأَعْلَى , نَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ وَهْبٍ , أَخْبَرَنِي يُونُسُ , عَنِ ابْنِ شِهَابٍ , أَخْبَرَنِي عُرْوَةُ , أَنَّهُ سَأَلَ عَائِشَةَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهَا ، عَنْ قَوْلِ اللَّهِ تَعَالَى عَزَّ وَجَلَّ : " ‏ وَإِنْ خِفْتُمْ أَلَّا تُقْسِطُوا فِي الْيَتَامَى فَانْكِحُوا مَا طَابَ لَكُمْ مِنَ النِّسَاءِ مَثْنَى , قَالَتْ : يَا ابْنَ أُخْتِي هِيَ الْيَتِيمَةُ تَكُونُ فِي حَجْرِ وَلِيِّهَا فَتُشَارِكُهُ فِي مَالِهِ وَيُعْجِبُهُ مَالُهَا وَجَمَالُهَا فَيُرِيدُ وَلِيُّهَا أَنْ يَتَزَوَّجَهَا بِغَيْرِ أَنْ يُقْسِطَ فِي صَدَاقِهَا فَيُعْطِيهَا مثل مَا يُعْطَى غَيْرُهُ , فَنُهُوا أَنْ يَنْكِحُوهُنَّ إِلا أَنْ يُقْسِطُوا لَهُنَّ وَيَبْلُغُوا لَهُنَّ أَعْلَى سُنَّتِهِنَّ مِنَ الصَّدَاقِ ، وَأُمِرُوا أَنْ يَنْكِحُوا مَا طَابَ لَهُمْ مِنَ النِّسَاءِ , فَقَالَتْ عَائِشَةُ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهَا : وَقَوْلُ اللَّهِ عَزَّ وَجَلَّ فِي الآيَةِ الأُخْرَى : ‏ وَتَرْغَبُونَ أَنْ تَنْكِحُوهُنَّ رَغْبَةُ أَحَدِكُمْ عَنْ يَتِيمَتِهِ الَّتِي تَكُونُ فِي حِجْرِهِ ، تَكُونُ قَلِيلَةَ الْمَالِ وَالْجَمَالِ ، فَنُهُوا أَنْ يَنْكِحُوا مَا رَغِبُوا فِي مَالِهَا وَجَمَالِهَا فِي يَتَامَى النِّسَاءِ إِلا بِالْقِسْطِ ، مِنْ أَجْلِ رَغْبَتِهِمْ عَنْهُنَّ "

Urva xabar berdiki, u Oisha (roziyallohu anho)dan Allohning azza va jalla {Agar yetimlar (haqi)da adolat qila olmaslikdan qoʻrqsangiz, sizlarga maʼqul boʻlgan ayollardan ikkitadan (nikohlab olinglar)} degan soʻzi haqida soʻradi. U: «Ey singlimning oʻgʻli, u — vasiysining tarbiyasida boʻlib, uning molida sherik boʻladigan yetim qizdir. Uning moli va goʻzalligi (vasiyni) qiziqtiradi-da, vasiysi uning mahrida adolat qilmasdan, boshqasiga beriladigan miqdorda bermasdan uni xotinlikka olmoqchi boʻladi. Bas, ular — ularga adolat qilib, mahrda ular uchun eng yuqori meʼyorga yetkazmagunlaricha — ularni nikohlashdan qaytarildilar va oʻzlariga maʼqul boʻlgan ayollarni nikohlashga buyurildilar», dedi. Soʻng Oisha (roziyallohu anho): «Allohning azza va jalla boshqa oyatdagi {nikohlashni istayotganingiz} degan soʻzi — biringizning tarbiyasidagi, moli va goʻzalligi kam boʻlgan yetim qizidan yuz oʻgirishidir. Bas, ular — ulardan yuz oʻgirganlari sababli — yetim ayollardan moli va goʻzalligiga qiziqqanlarini adolatdan boshqa (yoʻl bilan) nikohlashdan qaytarildilar», dedi.Урва хабар бердики, у Оиша (розияллоҳу анҳо)дан Аллоҳнинг азза ва жалла {Агар етимлар (ҳақи)да адолат қила олмасликдан қўрқсангиз, сизларга маъқул бўлган аёллардан иккитадан (никоҳлаб олинглар)} деган сўзи ҳақида сўради. У: «Эй синглимнинг ўғли, у — васийсининг тарбиясида бўлиб, унинг молида шерик бўладиган етим қиздир. Унинг моли ва гўзаллиги (васийни) қизиқтиради-да, васийси унинг маҳрида адолат қилмасдан, бошқасига бериладиган миқдорда бермасдан уни хотинликка олмоқчи бўлади. Бас, улар — уларга адолат қилиб, маҳрда улар учун энг юқори меъёрга етказмагунларича — уларни никоҳлашдан қайтарилдилар ва ўзларига маъқул бўлган аёлларни никоҳлашга буюрилдилар», деди. Сўнг Оиша (розияллоҳу анҳо): «Аллоҳнинг азза ва жалла бошқа оятдаги {никоҳлашни истаётганингиз} деган сўзи — бирингизнинг тарбиясидаги, моли ва гўзаллиги кам бўлган етим қизидан юз ўгиришидир. Бас, улар — улардан юз ўгирганлари сабабли — етим аёллардан моли ва гўзаллигига қизиққанларини адолатдан бошқа (йўл билан) никоҳлашдан қайтарилдилар», деди.

نَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ سُلَيْمَانَ بْنِ الأَشْعَثِ ، نَا مُحَمَّدُ بْنُ عَوْفٍ , نَا أَبُو الْيَمَانِ ، أنا شُعَيْبٌ , عَنِ الزُّهْرِيِّ . ح وَنا مُحَمَّدُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ الْفَارِسِيُّ , نَا أَبُو أُسَامَةَ الْحَلَبِيُّ ، نَا حَجَّاجُ بْنُ أَبِي مَنِيعٍ , نَا جَدِّي , عَنِ الزُّهْرِيِّ . ح وَنا أَبُو طَالِبٍ أَحْمَدُ بْنُ نَصْرٍ الْحَافِظُ ، نَا سُلَيْمَانُ بْنُ عَبْدِ الْحَمِيدِ , نَا يَحْيَى بْنُ صَالِحٍ , نَا إِسْحَاقُ بْنُ يَحْيَى , عَنِ الزُّهْرِيِّ ، قَالَ : كَانَ عُرْوَةُ بْنُ الزُّبَيْرِ يُحَدِّثُ , أَنَّهُ سَأَلَ عَائِشَةَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهَا : أَرَأَيْتِ قَوْلَ اللَّهِ تَعَالَى : ‏ وَإِنْ خِفْتُمْ أَلَّا تُقْسِطُوا فِي الْيَتَامَى فَانْكِحُوا مَا طَابَ لَكُمْ مِنَ النِّسَاءِ مَثْنَى وَثُلاثَ وَرُبَاعَ فَإِنْ خِفْتُمْ أَلَّا تَعْدِلُوا فَوَاحِدَةً أَوْ مَا مَلَكَتْ أَيْمَانُكُمْ ؟ ، قَالَتْ : أَيِ ابْنَ أُخْتِي هِيَ الْيَتِيمَةُ تَكُونُ فِي حَجْرِ وَلِيِّهَا فَيَرْغَبُ فِي جَمَالِهَا وَمَالِهَا وَيُرِيدُ أَنْ يَتَزَوَّجَهَا بِأَدْنَى مِنْ سُنَّةِ صَدَاقِهَا ، فَنُهُوا عَنْ نِكَاحِهِنَّ ، إِلا أَنْ تُقْسِطُوا لَهُنَّ فِي إِكْمَالِ الصَّدَاقِ ، وَأُمِرُوا بِنِكَاحِ مَنْ سِوَاهُنَّ مِنَ النِّسَاءِ , قَالَتْ عَائِشَةُ : ثُمَّ اسْتَفْتَى النَّاسُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بَعْدَ ذَلِكَ ، فَأَنْزَلَ اللَّهُ ‏ وَيَسْتَفْتُونَكَ فِي النِّسَاءِ قُلِ اللَّهُ يُفْتِيكُمْ فِيهِنَّ وَمَا يُتْلَى عَلَيْكُمْ فِي الْكِتَابِ فِي يَتَامَى النِّسَاءِ اللَّاتِي لا تُؤْتُونَهُنَّ مَا كُتِبَ لَهُنَّ وَتَرْغَبُونَ أَنْ تَنْكِحُوهُنَّ , قَالَتْ عَائِشَةُ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهَا : فَبَيَّنَ اللَّهُ لَهُمْ فِي هَذِهِ الآيَةِ أَنَّ الْيَتِيمَةَ إِذَا كَانَتْ ذَاتَ مَالٍ وَجَمَالٍ رَغِبُوا فِي نِكَاحِهَا وَلَمْ يُلْحِقُوهَا بِسُنَّتِهَا فِي إِكْمَالِ الصَّدَاقِ ، فَإِذَا كَانَتْ مَرْغُوبًا عَنْهَا فِي قِلَّةِ الْمَالِ وَالْجَمَالِ تَرَكُوهَا وَالْتَمَسُوا غَيْرَهَا مِنَ النِّسَاءِ ، يَتْرُكُونَهَا حِينَ يَرْغَبُونَ عَنْهَا فَلَيْسَ لَهُمْ أَنْ يَنْكِحُوهَا إِذَا رَغِبُوا فِيهَا ، إِلا أَنْ يُقْسِطُوا لَهَا وَيُعْطُوهَا حَقَّهَا الأَوْفَى مِنَ الصَّدَاقِ " , مَعْنَاهُمْ مُتَقَارِبٌ

az-Zuhriy aytdi: Urva ibn az-Zubayr (shunday) hadis aytar ediki, u Oisha (roziyallohu anho)dan: «Allohning {Agar yetimlar (haqi)da adolat qila olmaslikdan qoʻrqsangiz, sizlarga maʼqul boʻlgan ayollardan ikkitadan, uchtadan, toʻrttadan nikohlab olinglar; agar adolat qila olmaslikdan qoʻrqsangiz, bittani yoki qoʻlingiz ostidagini (olinglar)} degan soʻzi haqida nima deysan?» deb soʻradi. U: «Ey singlimning oʻgʻli, u — vasiysining tarbiyasida boʻlgan yetim qizdir; (vasiy) uning goʻzalligi va moliga qiziqib, unga mahrining meʼyoridan kamroq (mahr) bilan uylanmoqchi boʻladi. Bas, ular — mahrni toʻliq berib ularga adolat qilmagunlaricha — ularni nikohlashdan qaytarildilar va ulardan boshqa ayollarni nikohlashga buyurildilar», dedi. Oisha dedi: «Soʻng odamlar bundan keyin Rasululloh ﷺdan fatvo soʻradilar, shunda Alloh {(Ey Muhammad,) sendan ayollar haqida fatvo soʻraydilar. Ayt: Alloh sizlarga ular haqida fatvo beradi va Kitobda sizlarga oʻqib eshittiriladigan, oʻzlariga belgilab qoʻyilganni bermayotgan va nikohlashni istayotganingiz yetim ayollar haqidagi (oyatlar ham shundaydir)} (oyatini) nozil qildi». Oisha (roziyallohu anho) dedi: «Bas, Alloh bu oyatda ularga shuni bayon qildiki, yetim qiz mol va goʻzallik egasi boʻlsa, uni nikohlashga qiziqar, ammo mahrni toʻliq (berib) uni oʻz meʼyoriga yetkazmas edilar; agar moli va goʻzalligi kamligi sababli undan yuz oʻgirilgan boʻlsa, uni tashlab, ayollardan boshqasini qidirar edilar. Ular undan yuz oʻgirgan paytda uni tashlar ekanlar, unga qiziqqan paytda — unga adolat qilib, mahrdan uning eng toʻla haqqini bermaguncha — uni nikohlashga haqlari yoʻqdir», dedi. Ularning maʼnolari bir-biriga yaqindir.аз-Зуҳрий айтди: Урва ибн аз-Зубайр (шундай) ҳадис айтар эдики, у Оиша (розияллоҳу анҳо)дан: «Аллоҳнинг {Агар етимлар (ҳақи)да адолат қила олмасликдан қўрқсангиз, сизларга маъқул бўлган аёллардан иккитадан, учтадан, тўрттадан никоҳлаб олинглар; агар адолат қила олмасликдан қўрқсангиз, биттани ёки қўлингиз остидагини (олинглар)} деган сўзи ҳақида нима дейсан?» деб сўради. У: «Эй синглимнинг ўғли, у — васийсининг тарбиясида бўлган етим қиздир; (васий) унинг гўзаллиги ва молига қизиқиб, унга маҳрининг меъёридан камроқ (маҳр) билан уйланмоқчи бўлади. Бас, улар — маҳрни тўлиқ бериб уларга адолат қилмагунларича — уларни никоҳлашдан қайтарилдилар ва улардан бошқа аёлларни никоҳлашга буюрилдилар», деди. Оиша деди: «Сўнг одамлар бундан кейин Расулуллоҳ ﷺдан фатво сўрадилар, шунда Аллоҳ {(Эй Муҳаммад,) сендан аёллар ҳақида фатво сўрайдилар. Айт: Аллоҳ сизларга улар ҳақида фатво беради ва Китобда сизларга ўқиб эшиттириладиган, ўзларига белгилаб қўйилганни бермаётган ва никоҳлашни истаётганингиз етим аёллар ҳақидаги (оятлар ҳам шундайдир)} (оятини) нозил қилди». Оиша (розияллоҳу анҳо) деди: «Бас, Аллоҳ бу оятда уларга шуни баён қилдики, етим қиз мол ва гўзаллик эгаси бўлса, уни никоҳлашга қизиқар, аммо маҳрни тўлиқ (бериб) уни ўз меъёрига етказмас эдилар; агар моли ва гўзаллиги камлиги сабабли ундан юз ўгирилган бўлса, уни ташлаб, аёллардан бошқасини қидирар эдилар. Улар ундан юз ўгирган пайтда уни ташлар эканлар, унга қизиққан пайтда — унга адолат қилиб, маҳрдан унинг энг тўла ҳаққини бермагунча — уни никоҳлашга ҳақлари йўқдир», деди. Уларнинг маънолари бир-бирига яқиндир.

نَا مُحَمَّدُ بْنُ الْقَاسِمِ بْنِ زَكَرِيَّا ، نَا هَارُونُ بْنُ إِسْحَاقَ , نَا عَبْدَةُ بْنُ سُلَيْمَانَ , عَنْ هِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ , عَنْ أَبِيهِ , عَنْ عَائِشَةَ , فِي قَوْلِ اللَّهِ تَعَالَى : " ‏ وَإِنْ خِفْتُمْ أَلَّا تُقْسِطُوا فِي الْيَتَامَى فَانْكِحُوا مَا طَابَ لَكُمْ مِنَ النِّسَاءِ , قَالَتْ : هِيَ الْيَتِيمَةُ تَكُونُ عِنْدَ الرَّجُلِ هُوَ وَلِيُّهَا فَيَتَزَوَّجُهَا عَلَى مَالِهَا وَيُسِيءُ صُحْبَتَهَا ، وَلا يَعْدِلُ فِي مَالِهَا ، فَلْيَتَزَوَّجْ مَا طَابَ لَهُ مِنَ النِّسَاءِ مَثْنَى وَثَلاثَ وَرُبَاعَ "

Oisha (roziyallohu anho) Allohning {Agar yetimlar (haqi)da adolat qila olmaslikdan qoʻrqsangiz, sizlarga maʼqul boʻlgan ayollardan nikohlab olinglar} degan soʻzi haqida aytdi: «U — bir kishining huzurida boʻlgan yetim qizdir; oʻsha (kishi) uning valiysidir. Bas, u qizning moli uchun unga uylanadi, unga muomalani yomon qiladi va uning molida adolat qilmaydi. Bunday (kishi) oʻziga maʼqul boʻlgan ayollardan ikkitadan, uchtadan, toʻrttadan uylansin».Оиша (розияллоҳу анҳо) Аллоҳнинг {Агар етимлар (ҳақи)да адолат қила олмасликдан қўрқсангиз, сизларга маъқул бўлган аёллардан никоҳлаб олинглар} деган сўзи ҳақида айтди: «У — бир кишининг ҳузурида бўлган етим қиздир; ўша (киши) унинг валийсидир. Бас, у қизнинг моли учун унга уйланади, унга муомалани ёмон қилади ва унинг молида адолат қилмайди. Бундай (киши) ўзига маъқул бўлган аёллардан иккитадан, учтадан, тўрттадан уйлансин».

نَا أَبُو عَلِيٍّ الْحُسَيْنُ بْنُ الْقَاسِمِ بْنِ جَعْفَرٍ الْكَوْكَبِيُّ , نَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ سَعِيدٍ أَبُو الْخَصِيبِ , نَا سُلَيْمَانُ بْنُ عَبْدِ الْعَزِيزِ , نَا الْحَسَنُ بْنُ عُمَارَةَ , نَا أَبُو جَعْفَرٍ الْمَنْصُورُ ، عَنْ أَبِيهِ , عَنْ جَدِّهِ , عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ , قَالَ : قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " اجْتَنِبُوا فِي النِّكَاحِ أَرْبَعَةً : الْجُنُونَ , وَالْجُذَامَ , وَالْبَرَصَ "

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Nikohda toʻrt (narsa)dan saqlaninglar: jinnilikdan, moxovlikdan va pesdan», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Никоҳда тўрт (нарса)дан сақланинглар: жинниликдан, моховликдан ва песдан», дедилар.

ثنا عَلِيُّ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِيٍّ الْمِصْرِيُّ , نَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَيُّوبَ , نَا سَعِيدُ بْنُ مُحَمَّدٍ الْجَرْمِيُّ , نَا مَحْبُوبُ بْنُ مُحْرِزٍ التَّمِيمِيُّ , عَنْ أَبِي مَالِكٍ النَّخَعِيِّ ، عَنْ عَطَاءِ بْنِ السَّائِبِ , عَنْ أَبِي عَبْدِ الرَّحْمَنِ , عَنْ عَلِيٍّ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ , أَنّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ " أَمَرَ الْمُتَوَفَّى عَنْهَا زَوْجُهَا أَنْ تَعْتَدَّ فِي غَيْرِ بَيْتِهَا إِنْ شَاءَتْ " ، لَمْ يُسْنِدْهُ غَيْرُ أَبِي مَالِكٍ النَّخَعِيِّ ، وَهُوَ ضَعِيفٌ , وَمَحْبُوبٌ ، ضَعِيفٌ أَيْضًا

Ali (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ eri vafot etgan ayolga, agar xohlasa, oʻz uyidan boshqa joyda idda oʻtirishni buyurdilar. Buni Abu Molik an-Naxaiydan boshqa hech kim musnad qilmagan, u esa zaifdir. Mahbub ham zaifdir.Али (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ эри вафот этган аёлга, агар хоҳласа, ўз уйидан бошқа жойда идда ўтиришни буюрдилар. Буни Абу Молик ан-Нахаийдан бошқа ҳеч ким муснад қилмаган, у эса заифдир. Маҳбуб ҳам заифдир.

نَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ الْعَزِيزِ ، نَا عَبْدُ الأَعْلَى بْنُ حَمَّادٍ , نَا دَاوُدُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ الْعَطَّارُ , نَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ , عَنْ سَعِيدِ بْنِ الْمُسَيِّبِ , عَنْ عُمَرَ بْنِ الْخَطَّابِ , قَالَ : " أَيُّمَا امْرَأَةٍ غُرَّ بِهَا رَجُلٌ بِهَا جُنُونٌ ، أَوْ جُذَامٌ ، أَوْ بَرَصٌ فَلَهَا مَهْرُهَا بِمَا أَصَابَ مِنْهَا , وَصَدَاقُ الرَّجُلِ عَلَى وَلِيِّهَا الَّذِي غَرَّهُ "

Umar ibn al-Xattob (roziyallohu anhu) aytdi: «Qaysi bir ayolda jinnilik, moxovlik yoki pes boʻlib, u bilan bir kishi aldangan boʻlsa, undan bahramand boʻlgani evaziga unga mahri (beriladi); erning sadoqi esa uni aldagan valiysining zimmasidadir».Умар ибн ал-Хаттоб (розияллоҳу анҳу) айтди: «Қайси бир аёлда жиннилик, моховлик ёки пес бўлиб, у билан бир киши алданган бўлса, ундан баҳраманд бўлгани эвазига унга маҳри (берилади); эрнинг садоқи эса уни алдаган валийсининг зиммасидадир».

نَا مُحَمَّدُ بْنُ مَخْلَدٍ ، نَا عِيسَى بْنُ أَبِي حَرْبٍ , نَا يَحْيَى بْنُ أَبِي بُكَيْرٍ , نَا شُعْبَةُ , عَنْ يَحْيَى بْنِ سَعِيدٍ , عَنْ سَعِيدِ بْنِ الْمُسَيِّبِ , قَالَ : " قَضَى عُمَرُ فِي الْبَرْصَاءِ ، وَالْجَذْمَاءِ ، وَالْمَجْنُونَةِ ، إِذَا دُخِلَ بِهَا فُرِّقَ بَيْنَهُمَا , وَالصَّدَاقُ لَهَا لِمَسِيسِهِ إِيَّاهَا ، وَهُوَ لَهُ عَلَى وَلِيِّهَا ، قَالَ : قُلْتُ : أَنْتَ سَمِعْتَهُ ؟ ، قَالَ : نَعَمْ "

Said ibn al-Musayyab aytdi: «Umar pes, moxov va jinni (ayol) haqida hukm qildi: agar u bilan qoʻshilgan boʻlsa, ikkovi ajratiladi; mahr — unga teginganligi evaziga ayolniki, u (mahr) esa (er uchun) uning valiysi zimmasidadir». (Roviy) aytdi: Men: «Buni oʻzing eshitganmisan?» dedim. U: «Ha», dedi.Саид ибн ал-Мусайяб айтди: «Умар пес, мохов ва жинни (аёл) ҳақида ҳукм қилди: агар у билан қўшилган бўлса, иккови ажратилади; маҳр — унга тегинганлиги эвазига аёлники, у (маҳр) эса (эр учун) унинг валийси зиммасидадир». (Ровий) айтди: Мен: «Буни ўзинг эшитганмисан?» дедим. У: «Ҳа», деди.

نَا عَلِيُّ بْنُ مُحَمَّدٍ الْمِصْرِيُّ , نَا مَالِكُ بْنُ يَحْيَى , نَا عَبْدُ الْوَهَّابِ بْنُ عَطَاءٍ , أَخْبَرَنَا رَوْحُ بْنُ الْقَاسِمِ , وَشُعْبَةُ , عَنْ عَمْرِو بْنِ دِينَارٍ , عَنْ جَابِرِ بْنِ يَزِيدَ , عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ , أَنَّهُ قَالَ : " أَرْبَعٌ لا يَجُوزُ فِي بَيْعٍ وَلا نِكَاحٍ : الْمَجْنُونَةُ ، وَالْمَجْذُومَةُ ، وَالْبَرْصَاءُ ، وَالْغَلْفَاءُ "

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) aytdi: «Toʻrt (narsa) sotuvda ham, nikohda ham joiz emas: jinni (ayol), moxov, pes va xatna qilinmagan (ayol)».Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) айтди: «Тўрт (нарса) сотувда ҳам, никоҳда ҳам жоиз эмас: жинни (аёл), мохов, пес ва хатна қилинмаган (аёл)».

نَا أَبُو عُبَيْدٍ الْقَاسِمُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ ، نَا أَبُو السَّائِبِ سَلْمُ بْنُ جُنَادَةَ ، نَا وَكِيعٌ , عَنْ أَبِي خَالِدٍ , عَنْ عَامِرٍ , قَالَ : قَالَ عَلِيٌّ : " أَيُّمَا رَجُلٍ تَزَوَّجَ امْرَأَةً مَجْنُونَةً , أَوْ جَذْمَاءَ , أَوْ بِهَا بَرَصٌ , أَوْ بِهَا قَرْنٌ , فَهِيَ امْرَأَتَهُ إِنْ شَاءَ أَمْسَكَ ، وَإِنْ شَاءَ طَلَّقَ "

Omir aytdi: Ali (roziyallohu anhu): «Qaysi bir kishi jinni, moxov, pesi bor yoki qarni bor ayolga uylansa, u uning xotinidir: xohlasa ushlab qoladi, xohlasa taloq qiladi», dedi.Омир айтди: Али (розияллоҳу анҳу): «Қайси бир киши жинни, мохов, песи бор ёки қарни бор аёлга уйланса, у унинг хотинидир: хоҳласа ушлаб қолади, хоҳласа талоқ қилади», деди.

نَا أَبُو بَكْرٍ الشَّافِعِيُّ ، نَا مُحَمَّدُ بْنُ شَاذَانَ , نَا مُعَلَّى بْنُ مَنْصُورٍ , نَا هُشَيْمٌ , نَا حَجَّاجٌ , عَنْ عَمْرِو بْنِ شُعَيْبٍ , عَنْ أَبِيهِ , عَنْ جَدِّهِ , أَنَّ عَمْرَو بْنَ الْعَاصِ ، " كَتَبَ إِلَى عُمَرَ بْنِ الْخَطَّابِ فِي مُسَلْسَلٍ يَخَافُ عَلَى امْرَأَتِهِ مِنْهُ , فَكَتَبَ إِلَيْهِ ، أَنْ يُؤَجِّلَ سَنَةً فَإِنْ بَرَأَ ، وَإِلا فَرَّقَ بَيْنَهُ وَبَيْنَ امْرَأَتِهِ "

Amr ibn Shuayb otasidan, u esa bobosi (Abdulloh ibn Amr roziyallohu anhumo)dan rivoyat qiladi: Amr ibn al-Os Umar ibn al-Xattobga, xotini uning sababidan xavf ostida boʻlgan kasal bir kishi haqida yozdi. Umar unga: bir yil muhlat berilsin, agar tuzalsa (yaxshi), aks holda uni xotinidan ajratsin, deb yozdi.Амр ибн Шуайб отасидан, у эса бобоси (Абдуллоҳ ибн Амр розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилади: Амр ибн ал-Ос Умар ибн ал-Хаттобга, хотини унинг сабабидан хавф остида бўлган касал бир киши ҳақида ёзди. Умар унга: бир йил муҳлат берилсин, агар тузалса (яхши), акс ҳолда уни хотинидан ажратсин, деб ёзди.

نَا عُثْمَانُ بْنُ أَحْمَدَ الدَّقَّاقُ , نَا جَعْفَرُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ الْحَسَنِ الرَّازِيُّ , نَا الْهَيْثَمُ بْنُ الْيَمَانِ , نَا عُثْمَانُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ , عَنِ الزُّهْرِيِّ ، عَنْ عُرْوَةَ , عَنْ عَائِشَةَ , قَالَتْ : قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " لا يُفْسَدُ الْحَلالُ بِالْحَرَامِ "

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Halol harom bilan buzilmaydi», dedilar.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Ҳалол ҳаром билан бузилмайди», дедилар.

نَا أَبُو بَكْرٍ يُوسُفُ بْنُ يَعْقُوبَ بْنِ إِسْحَاقَ بْنِ بُهْلُولٍ ، نَا جَدِّي , نَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ نَافِعٍ مَوْلَى بَنِي مَخْزُومٍ , عَنِ الْمُغِيرَةِ بْنِ إِسْمَاعِيلَ بْنِ أَيُّوبَ بْنِ سَلَمَةَ , عَنْ عُثْمَانَ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ , عَنِ ابْنِ شِهَابٍ , عَنْ عُرْوَةَ , عَنْ عَائِشَةَ , أَنّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ سُئِلَ " عَنِ الرَّجُلِ يَتْبَعُ الْمَرْأَةَ حَرَامًا ثُمَّ يَنْكِحُ ابْنَتَهَا ، أَوْ يَتْبَعُ ، الابْنَةَ ، ثُمَّ يَنْكِحُ أُمَّهَا , قَالَ : لا يُحَرِّمُ الْحَرَامُ الْحَلالَ "

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺdan bir ayolga harom (yoʻl bilan) yaqinlik qilib, soʻng uning qiziga uylanadigan yoki qizga (yaqinlik qilib), soʻng uning onasiga uylanadigan kishi haqida soʻraldi. U zot: «Harom halolni harom qilmaydi», dedilar.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Набий ﷺдан бир аёлга ҳаром (йўл билан) яқинлик қилиб, сўнг унинг қизига уйланадиган ёки қизга (яқинлик қилиб), сўнг унинг онасига уйланадиган киши ҳақида сўралди. У зот: «Ҳаром ҳалолни ҳаром қилмайди», дедилар.

نَا الْحُسَيْنُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ ، نَا عَلِيُّ بْنُ أَحْمَدَ الْجَوَارِبِيُّ , نَا إِسْحَاقُ بْنُ مُحَمَّدٍ . ح وَنا إِسْمَاعِيلُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ صَالِحٍ , نَا جَعْفَرُ بْنُ أَحْمَدَ بْنِ سَامٍ , نَا إِسْحَاقُ بْنُ مُحَمَّدٍ الْفَرْوِيُّ , نَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عُمَرَ , عَنْ نَافِعٍ , عَنِ ابْنِ عُمَرَ , عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، قَالَ : " لا يُحَرِّمُ الْحَرَامُ الْحَلالَ "

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ: «Harom halolni harom qilmaydi», dedilar.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ: «Ҳаром ҳалолни ҳаром қилмайди», дедилар.

نَا الْحُسَيْنُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ ، ثنا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ شَبِيبٍ , حَدَّثَنِي إِبْرَاهِيمُ بْنُ الْمُنْذِرِ , نَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ نَافِعٍ , حَدَّثَنَا الْمُغِيرَةُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ الْمَخْزُومِيُّ , عَنْ عُثْمَانَ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ الزُّهْرِيِّ , عَنِ ابْنِ شِهَابٍ , عَنْ عُرْوَةَ , عَنْ عَائِشَةَ , قَالَتْ : سُئِلَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ " عَنْ رَجُلٍ زَنَى بِامْرَأَةٍ ، فَأَرَادَ أَنْ يَتَزَوَّجَهَا أَوِ ابْنَتَهَا , قَالَ : لا يُحَرِّمُ الْحَرَامُ الْحَلالَ ، إِنَّمَا يُحَرِّمُ مَا كَانَ بِنِكَاحٍ "

Oisha (roziyallohu anho) aytdi: Rasululloh ﷺdan bir ayol bilan zino qilib, soʻng unga yoki uning qiziga uylanmoqchi boʻlgan kishi haqida soʻraldi. U zot: «Harom halolni harom qilmaydi; harom qiladigani faqat nikoh bilan boʻlganidir», dedilar.Оиша (розияллоҳу анҳо) айтди: Расулуллоҳ ﷺдан бир аёл билан зино қилиб, сўнг унга ёки унинг қизига уйланмоқчи бўлган киши ҳақида сўралди. У зот: «Ҳаром ҳалолни ҳаром қилмайди; ҳаром қиладигани фақат никоҳ билан бўлганидир», дедилар.

نَا أَبُو حَامِدٍ مُحَمَّدُ بْنُ هَارُونَ ، نَا إِسْحَاقُ بْنُ أَبِي إِسْرَائِيلَ , نَا خَلَفُ بْنُ خَلِيفَةَ , عَنْ أَبِي هَاشِمٍ الرُّمَّانِيِّ ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ , قَالَ : سُئِلَ ابْنُ عَبَّاسٍ ، " عَنِ الرَّجُلِ وَالْمَرْأَةِ يُصِيبُ كُلُّ وَاحِدٍ مِنْهُمَا مِنَ الآخَرِ حَرَامًا ، ثُمَّ يَبْدُو لَهَا فَيَتَزَوَّجَانِ ؟ ، قَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ كَانَ أَوَّلُهُ سِفَاحٌ وَآخِرُهُ نِكَاحٌ "

Said ibn Jubayr aytdi: Ibn Abbosdan er va ayol bir-biridan harom (yoʻl bilan) bahramand boʻlib, soʻng ikkovi turmush qurishlari haqida soʻraldi. Ibn Abbos: «Uning avvali zino, oxiri nikoh boʻldi», dedi.Саид ибн Жубайр айтди: Ибн Аббосдан эр ва аёл бир-биридан ҳаром (йўл билан) баҳраманд бўлиб, сўнг иккови турмуш қуришлари ҳақида сўралди. Ибн Аббос: «Унинг аввали зино, охири никоҳ бўлди», деди.

نَا أَبُو بَكْرٍ الشَّافِعِيُّ ، نَا مُحَمَّدُ بْنُ شَاذَانَ , نَا مُعَلَّى , نَا حَفْصُ بْنُ غِيَاثٍ , عَنْ لَيْثٍ , عَنْ حَمَّادٍ , عَنْ إِبْرَاهِيمَ , عَنْ عَلْقَمَةَ , عَنْ عَبْدِ اللَّهِ , قَالَ : " لا يَنْظُرُ اللَّهُ إِلَى رَجُلٍ نَظَرَ إِلَى فَرْجِ امْرَأَةٍ وَابْنَتِهَا " ، مَوْقُوفٌ لَيْثٌ ، وَحَمَّادٌ ، ضَعِيفَانِ

Abdulloh (ibn Masʼud roziyallohu anhu) aytdi: «Alloh bir ayolning va uning qizining avratiga qaragan kishiga nazar solmaydi». Mavqufdir. Lays va Hammod ikkovi zaifdirlar.Абдуллоҳ (ибн Масъуд розияллоҳу анҳу) айтди: «Аллоҳ бир аёлнинг ва унинг қизининг авратига қараган кишига назар солмайди». Мавқуфдир. Лайс ва Ҳаммод иккови заифдирлар.

نَا مُحَمَّدُ بْنُ عَمْرِو بْنِ الْبَخْتَرِيِّ ، نَا أَحْمَدُ بْنُ الْخَلِيلِ , نَا الْوَاقِدِيُّ ، نَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ جَعْفَرٍ الزُّهْرِيُّ , عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي سُفْيَانَ , عَنْ أَبِيهِ , عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ , قَالَ : " أَسْلَمَ غَيْلانُ بْنُ سَلَمَةَ وَتَحْتَهُ عَشْرُ نِسْوَةٍ , فَأَمَرَهُ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَنْ يُمْسِكَ أَرْبَعًا وَيُفَارِقَ سَائِرَهُنَّ , قَالَ : وَأَسْلَمَ صَفْوَانُ بْنُ أُمَيَّةَ وَعِنْدَهُ ثَمَانِ نِسْوَةٍ , فَأَمَرَهُ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَنْ يُمْسِكَ أَرْبَعًا ، وَيُفَارِقَ سَائِرَهُنَّ "

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) aytdi: «Gʻaylon ibn Salama musulmon boʻldi, nikohida oʻn ayol bor edi. Nabiy ﷺ unga toʻrttasini ushlab qolishni va qolganlarini ajratishni buyurdilar». U aytdi: Safvon ibn Umayya ham musulmon boʻldi, huzurida sakkiz ayol bor edi. Rasululloh ﷺ unga toʻrttasini ushlab qolishni va qolganlarini ajratishni buyurdilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) айтди: «Ғайлон ибн Салама мусулмон бўлди, никоҳида ўн аёл бор эди. Набий ﷺ унга тўрттасини ушлаб қолишни ва қолганларини ажратишни буюрдилар». У айтди: Сафвон ибн Умайя ҳам мусулмон бўлди, ҳузурида саккиз аёл бор эди. Расулуллоҳ ﷺ унга тўрттасини ушлаб қолишни ва қолганларини ажратишни буюрдилар.

نَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ حَمَّادٍ ، وَمُحَمَّدُ بْنُ مَخْلَدٍ ، قَالا : نَا الْحَسَنُ بْنُ عَرَفَةَ , نَا مَرْوَانُ بْنُ مُعَاوِيَةَ الْفَزَارِيُّ , عَنِ الزُّهْرِيِّ ، عَنْ سَالِمٍ , عَنْ أَبِيهِ , قَالَ : أَسْلَمَ غَيْلانُ بْنُ سَلَمَةَ الثَّقَفِيُّ وَعِنْدَهُ عَشْرُ نِسْوَةٍ , فَقَالَ لَهُ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " خُذْ مِنْهُنَّ أَرْبَعًا "

Ibn Umar (roziyallohu anhumo) aytdi: Gʻaylon ibn Salama as-Saqafiy musulmon boʻldi, huzurida oʻn ayol bor edi. Nabiy ﷺ unga: «Ulardan toʻrttasini ol», dedilar.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо) айтди: Ғайлон ибн Салама ас-Сақафий мусулмон бўлди, ҳузурида ўн аёл бор эди. Набий ﷺ унга: «Улардан тўрттасини ол», дедилар.

نَا مُحَمَّدُ بْنُ نُوحٍ ، نَا هَارُونُ بْنُ إِسْحَاقَ , نَا عَبْدَةُ بْنُ سُلَيْمَانَ , عَنْ سَعِيدٍ . ح وَنا مُحَمَّدُ بْنُ مَخْلَدٍ , نَا أَحْمَدُ بْنُ مَنْصُورٍ الرَّمَادِيُّ , نَا يَزِيدُ بْنُ هَارُونَ , أنا سَعِيدٌ . ح وَنا مُحَمَّدُ بْنُ مَخْلَدٍ , نَا مُحَمَّدُ بْنُ إِسْحَاقَ الصَّغَانِيُّ , نَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ بَكْرٍ , نَا سَعِيدٌ , نَا مَعْمَرٌ , عَنِ الزُّهْرِيِّ ، عَنْ سَالِمٍ , عَنِ ابْنِ عُمَرَ , قَالَ : أَسْلَمَ غَيْلانُ بْنُ سَلَمَةَ وَتَحْتَهُ عَشْرُ نِسْوَةٍ فِي الْجَاهِلِيَّةِ وَأَسْلَمْنَ مَعَهُ , فَأَمَرَهُ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ " أَنْ يَخْتَارَ مِنْهُنَّ أَرْبَعًا " ، قَالَ الرَّمَادِيُّ : هَكَذَا يَقُولُ أَهْلُ الْبَصْرَةِ

Ibn Umar (roziyallohu anhumo) aytdi: Gʻaylon ibn Salama, johiliyatda nikohida oʻn ayol boʻlgan holda musulmon boʻldi, ular ham u bilan birga musulmon boʻldilar. Nabiy ﷺ unga ulardan toʻrttasini tanlab olishni buyurdilar. ar-Ramodiy aytdi: Basra ahli shunday deydi.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо) айтди: Ғайлон ибн Салама, жоҳилиятда никоҳида ўн аёл бўлган ҳолда мусулмон бўлди, улар ҳам у билан бирга мусулмон бўлдилар. Набий ﷺ унга улардан тўрттасини танлаб олишни буюрдилар. ар-Рамодий айтди: Басра аҳли шундай дейди.

نَا مُحَمَّدُ بْنُ مَخْلَدٍ ، نَا الرَّمَادِيُّ ، نَا أَصْبَغُ بْنُ الْفَرَجِ , نَا ابْنُ وَهْبٍ , عَنْ يُونُسَ , عَنِ ابْنِ شِهَابٍ , عَنْ عُثْمَانَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِي سُوَيْدٍ , أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، قَالَ لِغَيْلانَ بْنَ سَلَمَةَ حِينَ أَسْلَمَ وَعِنْدَهُ عَشْرُ نِسْوَةٍ : " خُذْ مِنْهُنَّ أَرْبَعًا وَفَارِقْ سَائِرَهُنَّ " ، نَا مُحَمَّدُ بْنُ مَخْلَدٍ , نَا الصَّاغَانِيُّ , نَا أَبُو صَالِحٍ , حَدَّثَنِي اللَّيْثُ , نَا يُونُسُ , عَنِ ابْنِ شِهَابٍ , قَالَ : بَلَغَنِي عَنْ عُثْمَانَ بْنِ أَبِي سُوَيْدٍ , أَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، قَالَ : مِثْلَهُ . نَا مُحَمَّدُ بْنُ مَخْلَدٍ , نَا الصَّغَانِيُّ , نَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ يُوسُفَ , نَا مَالِكٌ , أَنَّهُ سَمِعَ ابْنَ شِهَابٍ , يَقُولُ : بَلَغَنَا أَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، قَالَ لِرَجُلٍ مِنْ ثَقِيفٍ مِثْلَهُ . نَا ابْنُ مَخْلَدٍ , نَا الرَّمَادِيُّ , نَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ , أنا مَعْمَرٌ , عَنِ الزُّهْرِيِّ , قَالَ : أَسْلَمَ غَيْلانُ بْنُ سَلَمَةَ بِمِثْلِهِ

Usmon ibn Muhammad ibn Abu Suvayddan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ Gʻaylon ibn Salamaga — u musulmon boʻlganida huzurida oʻn ayol bor edi — «Ulardan toʻrttasini ol va qolganlarini ajrat», dedilar. Ibn Shihob aytdi: Menga Usmon ibn Abu Suvayddan yetib keldiki, Nabiy ﷺ shu kabi dedilar. Molik Ibn Shihobning: «Bizga yetib keldiki, Nabiy ﷺ Saqifdan boʻlgan bir kishiga shu kabi dedilar», deb aytayotganini eshitdi. Maʼmar az-Zuhriydan: «Gʻaylon ibn Salama musulmon boʻldi», deb shu kabi (rivoyat qildi).Усмон ибн Муҳаммад ибн Абу Сувайддан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ Ғайлон ибн Саламага — у мусулмон бўлганида ҳузурида ўн аёл бор эди — «Улардан тўрттасини ол ва қолганларини ажрат», дедилар. Ибн Шиҳоб айтди: Менга Усмон ибн Абу Сувайддан етиб келдики, Набий ﷺ шу каби дедилар. Молик Ибн Шиҳобнинг: «Бизга етиб келдики, Набий ﷺ Сақифдан бўлган бир кишига шу каби дедилар», деб айтаётганини эшитди. Маъмар аз-Зуҳрийдан: «Ғайлон ибн Салама мусулмон бўлди», деб шу каби (ривоят қилди).

نَا ابْنُ مَخْلَدٍ , نَا الْحُسَيْنُ بْنُ بَحْرِ النَّيْرُوزِيُّ , نَا حُسَيْنُ بْنُ حَفْصٍ , نَا سُفْيَانُ الثَّوْرِيُّ , نَا مُحَمَّدُ بْنُ السَّائِبِ . ح وَنا ابْنُ مَخْلَدٍ , نَا مُحَمَّدُ بْنُ إِسْحَاقَ , نَا مُعَلَّى , نَا هُشَيْمٌ , قَالَ : وَأَنَا ابْنُ أَبِي لَيْلَى , كِلاهُمَا عَنْ حُمَيْضَةَ بْنِ الشَّمَرْدَلِ , عَنْ قَيْسِ بْنِ الْحَارِثِ , وَفِي حَدِيثِ هُشَيْمٍ الْحَارِثِ بْنِ قَيْسٍ أَنَّهُ أَسْلَمَ وَعِنْدَهُ ثَمَانِ نِسْوَةٍ , فَقَالَ لَهُ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " اخْتَرْ مِنْهُنَّ أَرْبَعًا "

Qays ibn al-Horisdan — Hushaymning hadisida esa al-Horis ibn Qaysdan — rivoyat qilinadiki, u musulmon boʻldi, huzurida sakkiz ayol bor edi. Nabiy ﷺ unga: «Ulardan toʻrttasini tanla», dedilar.Қайс ибн ал-Ҳорисдан — Ҳушаймнинг ҳадисида эса ал-Ҳорис ибн Қайсдан — ривоят қилинадики, у мусулмон бўлди, ҳузурида саккиз аёл бор эди. Набий ﷺ унга: «Улардан тўрттасини танла», дедилар.

نَا مُحَمَّدُ بْنُ مَخْلَدٍ ، نَا سَعْدَانُ بْنُ نَصْرٍ , نَا غَسَّانُ بْنُ عُبَيْدٍ , عَنْ سُفْيَانَ , عَنْ حَمَّادٍ , وَالْكَلْبِيِّ , عَنْ قَيْسِ بْنِ الْحَارِثِ , يَرْفَعُهُ إِلَى النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، أَنَّ رَجُلا مِنْ بَنِي أَسَدٍ أَسْلَمَ وَعِنْدَهُ ثَمَانِ نِسْوَةٍ , فَقَالَ لَهُ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " اخْتَرْ مِنْهُنَّ أَرْبَعًا " ، فَجَعَلَ يَقُولُ : أَقْبِلِي يَا فُلانَةُ مَرَّتَيْنِ , أَدْبِرِي يَا فُلانَةُ أَدْبِرِي يَا فُلانَةُ

Qays ibn al-Horis uni Nabiy ﷺga koʻtarib (rivoyat qiladi): Bani Asaddan bir kishi musulmon boʻldi, huzurida sakkiz ayol bor edi. Rasululloh ﷺ unga: «Ulardan toʻrttasini tanla», dedilar. Shunda u: «Beri kel, ey falonchi», deb ikki marta, «Orqaga qayt, ey falonchi, orqaga qayt, ey falonchi», deya boshladi.Қайс ибн ал-Ҳорис уни Набий ﷺга кўтариб (ривоят қилади): Бани Асаддан бир киши мусулмон бўлди, ҳузурида саккиз аёл бор эди. Расулуллоҳ ﷺ унга: «Улардан тўрттасини танла», дедилар. Шунда у: «Бери кел, эй фалончи», деб икки марта, «Орқага қайт, эй фалончи, орқага қайт, эй фалончи», дея бошлади.

نَا مُحَمَّدُ بْنُ مَخْلَدٍ ، نَا مُحَمَّدُ بْنُ إِسْحَاقَ الصَّاغَانِيُّ , نَا مُعَلَّى بْنُ مَنْصُورٍ , أنا هُشَيْمٌ , أنا مُغِيرَةُ , عَنْ رَجُلٍ مِنْ وَلَدِ الْحَارِثِ , أَنَّ الْحَارِثَ بْنَ قَيْسٍ الأَسَدِيَّ " أَسْلَمَ وَعِنْدَهُ ثَمَانِ نِسْوَةٍ , فَأَمَرَهُ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ " أَنْ يَخْتَارَ مِنْهُنَّ أَرْبَعًا "

Mugʻira al-Horisning avlodidan boʻlgan bir kishidan rivoyat qiladi: al-Horis ibn Qays al-Asadiy musulmon boʻldi, huzurida sakkiz ayol bor edi. Nabiy ﷺ unga ulardan toʻrttasini tanlashni buyurdilar.Муғира ал-Ҳориснинг авлодидан бўлган бир кишидан ривоят қилади: ал-Ҳорис ибн Қайс ал-Асадий мусулмон бўлди, ҳузурида саккиз аёл бор эди. Набий ﷺ унга улардан тўрттасини танлашни буюрдилар.

نَا مُحَمَّدُ بْنُ مَخْلَدٍ ، نَا الصَّاغَانِيُّ ، نَا مُعَلَّى , نَا هُشَيْمٌ , عَنْ مُغِيرَةَ , عَنِ الرَّبِيعِ بْنِ قَيْسٍ , أَنَّ جَدَّهُ الْحَارِثَ بْنَ قَيْسٍ أَسْلَمَ وَعِنْدَهُ ثَمَانِ نِسْوَةٍ , فَأَمَرَهُ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَنْ يَخْتَارَ مِنْهُنَّ أَرْبَعًا "

ar-Rabiʼ ibn Qaysdan rivoyat qilinadi: Uning bobosi al-Horis ibn Qays musulmon boʻldi, huzurida sakkiz ayol bor edi. Nabiy ﷺ unga ulardan toʻrttasini tanlashni buyurdilar.ар-Рабиъ ибн Қайсдан ривоят қилинади: Унинг бобоси ал-Ҳорис ибн Қайс мусулмон бўлди, ҳузурида саккиз аёл бор эди. Набий ﷺ унга улардан тўрттасини танлашни буюрдилар.

نَا مُحَمَّدُ بْنُ نُوحٍ الْجُنْدِيسَابُورِيُّ , نَا عَبْدُ الْقُدُّوسِ بْنُ مُحَمَّدٍ . ح وَنا مُحَمَّدُ بْنُ مَخْلَدٍ , نَا حَفْصُ بْنُ عُمَرَ بْنِ يَزِيدَ أَبُو بَكْرٍ , قَالا : نَا سَيْفُ بْنُ عُبَيْدِ اللَّهِ الْجَرْمِيُّ , نَا سِرَارُ بْنُ مُجَشِّرٍ , عَنْ أَيُّوبَ , عَنْ نَافِعٍ , وَسَالِمٍ , عَنِ ابْنِ عُمَرَ أَنَّ غَيْلانَ بْنَ سَلَمَةَ الثَّقَفِيَّ " أَسْلَمَ وَعِنْدَهُ عَشْرُ نِسْوَةٍ , فَأَمَرَهُ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ " أَنْ يُمْسِكَ مِنْهُنَّ أَرْبَعًا ، فَلَمَّا كَانَ زَمَانُ عُمَرَ طَلَّقَهُنَّ ، فَأَمَرَهُ عُمَرُ أَنْ يَرْتَجِعَهُنَّ , وَقَالَ : لَوْ مُتَّ لَوَرَّثْتُهُنَّ مِنْكَ وَلأَمَرْتُ بِقَبْرِكَ يُرْجَمُ كَمَا رُجِمَ قَبْرُ أَبِي رِغَالٍ , وَقَالَ ابْنُ نُوحٍ : فَقَالَ لَهُ عُمَرُ : رَاجِعْهُنَّ ، وَإِلا وَرَّثْتُهُنَّ مَالَكَ وَأَمَرْتُ بِقَبْرِكَ " , زَادَ ابْنُ نُوحٍ : فَأَسْلَمَ وَأَسْلَمْنَ مَعَهُ

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Gʻaylon ibn Salama as-Saqafiy musulmon boʻldi, huzurida oʻn ayol bor edi. Nabiy ﷺ unga ulardan toʻrttasini ushlab qolishni buyurdilar. Umarning zamoni kelganda, u ularni taloq qildi. Shunda Umar unga ularni qaytarib olishni buyurdi va: «Agar oʻlsang, ularni senga vorislik qildirardim va Abu Rigʻolning qabri toshboʻron qilinganidek, sening qabringni ham toshboʻron qilishga buyurardim», dedi. Ibn Nuh (oʻz rivoyatida) aytdi: Umar unga: «Ularni qaytar, aks holda molingni ularga meros qilaman va qabring haqida buyuraman», dedi. Ibn Nuh ziyoda qildi: Bas, u musulmon boʻldi va ular ham u bilan birga musulmon boʻldilar.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Ғайлон ибн Салама ас-Сақафий мусулмон бўлди, ҳузурида ўн аёл бор эди. Набий ﷺ унга улардан тўрттасини ушлаб қолишни буюрдилар. Умарнинг замони келганда, у уларни талоқ қилди. Шунда Умар унга уларни қайтариб олишни буюрди ва: «Агар ўлсанг, уларни сенга ворислик қилдирардим ва Абу Риғолнинг қабри тошбўрон қилинганидек, сенинг қабрингни ҳам тошбўрон қилишга буюрардим», деди. Ибн Нуҳ (ўз ривоятида) айтди: Умар унга: «Уларни қайтар, акс ҳолда молингни уларга мерос қиламан ва қабринг ҳақида буюраман», деди. Ибн Нуҳ зиёда қилди: Бас, у мусулмон бўлди ва улар ҳам у билан бирга мусулмон бўлдилар.

نَا الْحُسَيْنُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ ، نَا مُحَمَّدُ بْنُ يَزِيدَ أَخُو كَرْخَوَيْهِ . ح وَنا أَبُو عَلِيٍّ مُحَمَّدُ بْنُ سُلَيْمَانَ الْمَالِكِيُّ , نَا أَبُو مُوسَى ح وَنا أَبُو بَكْرٍ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ زِيَادٍ , نَا أَبُو الأَزْهَرِ أَحْمَدُ بْنُ الأَزْهَرِ , قَالُوا : نَا وَهْبُ بْنُ جَرِيرٍ , نَا أَبِي , قَالَ سَمِعْتُ يَحْيَى بْنَ أَيُّوبَ , يَقُولُ : حَدَّثَنِي يَزِيدُ بْنُ أَبِي حَبِيبٍ , عَنْ أَبِي وَهْبٍ الْجَيْشَانِيِّ ، عَنِ الضَّحَّاكِ بْنِ فَيْرُوزَ الدَّيْلَمِيِّ , عَنْ أَبِيهِ , قَالَ : قُلْتُ : يَا رَسُولَ اللَّهِ ، " إِنِّي أَسْلَمْتُ وَتَحْتِي أُخْتَانِ ؟ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : طَلِّقْ أَيَّهُمَا شِئْتَ "

Fayruz ad-Daylamiy (roziyallohu anhu) aytdi: Men: «Ey Allohning Rasuli, men musulmon boʻldim, nikohimda ikki opa-singil bor», dedim. Rasululloh ﷺ: «Ulardan qaysisini xohlasang, oʻshani taloq qil», dedilar.Файруз ад-Дайламий (розияллоҳу анҳу) айтди: Мен: «Эй Аллоҳнинг Расули, мен мусулмон бўлдим, никоҳимда икки опа-сингил бор», дедим. Расулуллоҳ ﷺ: «Улардан қайсисини хоҳласанг, ўшани талоқ қил», дедилар.

نَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدٍ , نَا مُحَمَّدُ بْنُ عَلَى الْوَرَّاقُ , نَا مُوسَى بْنُ دَاوُدَ , نَا ابْنُ لَهِيعَةَ , عَنْ أَبِي وَهْبٍ الْجَيْشَانِيِّ ، عَنِ الضَّحَّاكِ بْنِ فَيْرُوزَ , عَنْ أَبِيهِ ، قَالَ : أَسْلَمْتُ وَعِنْدِي أُخْتَانِ , فَأَمَرَنِي رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَنْ أُطَلِّقَ إِحْدَاهُمَا " ، نَا مُحَمَّدُ بْنُ مَخْلَدٍ , نَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدَكَ الْقَزَّازُ , نَا مُوسَى بْنُ دَاوُدَ , بِإِسْنَادِهِ مِثْلَهُ

ad-Dahhok ibn Fayruz otasi (roziyallohu anhu)dan rivoyat qiladi. U aytdi: Men musulmon boʻldim, huzurimda ikki opa-singil bor edi. Rasululloh ﷺ menga ulardan birini taloq qilishni buyurdilar. Buni Muhammad ibn Abdak al-Qazzoz ham Muso ibn Dovuddan, oʻsha isnod bilan shu kabi rivoyat qildi.ад-Даҳҳок ибн Файруз отаси (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилади. У айтди: Мен мусулмон бўлдим, ҳузуримда икки опа-сингил бор эди. Расулуллоҳ ﷺ менга улардан бирини талоқ қилишни буюрдилар. Буни Муҳаммад ибн Абдак ал-Қаззоз ҳам Мусо ибн Довуддан, ўша иснод билан шу каби ривоят қилди.

نَا أَبُو بَكْرٍ ، نَا الرَّبِيعُ بْنُ سُلَيْمَانَ , نَا الشَّافِعِيُّ , نَا ابْنُ أَبِي يَحْيَى , عَنْ إِسْحَاقَ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ , عَنْ أَبِي وَهْبٍ الْجَيْشَانِيِّ ، عَنْ أَبِي خِرَاشٍ , عَنِ الدَّيْلَمِيِّ أَوِ ابْنِ الدَّيْلَمِيِّ , قَالَ : " أَسْلَمْتُ وَتَحْتِي أُخْتَانِ , فَسَأَلْتُ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ , فَأَمَرَنِي ، أَنْ أُمْسِكَ أَيَّتَهُمَا شِئْتُ وَأُفَارِقَ الأُخْرَى "

ad-Daylamiy — yoki Ibn ad-Daylamiy — aytdi: «Men musulmon boʻldim, nikohimda ikki opa-singil bor edi. Nabiy ﷺdan soʻradim, u zot menga ikkovidan xohlaganimni ushlab qolishni, boshqasini esa ajratishni buyurdilar».ад-Дайламий — ёки Ибн ад-Дайламий — айтди: «Мен мусулмон бўлдим, никоҳимда икки опа-сингил бор эди. Набий ﷺдан сўрадим, у зот менга икковидан хоҳлаганимни ушлаб қолишни, бошқасини эса ажратишни буюрдилар».

نَا مُحَمَّدُ بْنُ مَخْلَدٍ ، نَا مُحَمَّدُ بْنُ إِسْحَاقَ , نَا مُعَلَّى , نَا ابْنُ لَهِيعَةَ , نَا أَبُو وَهْبٍ الْجَيْشَانِيُّ ، عَنِ الضَّحَّاكِ بْنِ فَيْرُوزَ , عَنْ أَبِيهِ , قَالَ : أَسْلَمْتُ وَعِنْدِي أُخْتَانِ ، فَسَأَلْتُ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ , فَأَمَرَنِي أَنْ أُفَارِقَ إِحْدَاهُمَا "

ad-Dahhok ibn Fayruz otasi (roziyallohu anhu)dan rivoyat qiladi. U aytdi: Men musulmon boʻldim, huzurimda ikki opa-singil bor edi. Nabiy ﷺdan soʻradim, u zot menga ulardan birini ajratishni buyurdilar.ад-Даҳҳок ибн Файруз отаси (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилади. У айтди: Мен мусулмон бўлдим, ҳузуримда икки опа-сингил бор эди. Набий ﷺдан сўрадим, у зот менга улардан бирини ажратишни буюрдилар.

نَا أَبُو بَكْرٍ النَّيْسَابُورِيُّ ، نَا أَحْمَدُ بْنُ عِيسَى الْخَشَّابُ , نَا عَمْرُو بْنُ أَبِي سَلَمَةَ , عَنِ الأَوْزَاعِيِّ ، أَنَّهُ سُئِلَ عَنِ الْحَرْبِيِّ يُسْلِمُ وَتَحْتَهُ أُخْتَانِ , قَالَ : " لَوْلا الْحَدِيثُ الَّذِي جَاءَ ، أَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ خَيَّرَهُ , لَقُلْتُ : يُمْسِكُ الأُولَى "

al-Avzoiydan nikohida ikki opa-singil boʻlgan holda musulmon boʻlgan harbiy haqida soʻralganda, u: «Agar Nabiy ﷺ uni ixtiyorli qilganlari haqida kelgan hadis boʻlmaganida, birinchisini ushlab qoladi, deb aytgan boʻlardim», dedi.ал-Авзоийдан никоҳида икки опа-сингил бўлган ҳолда мусулмон бўлган ҳарбий ҳақида сўралганда, у: «Агар Набий ﷺ уни ихтиёрли қилганлари ҳақида келган ҳадис бўлмаганида, биринчисини ушлаб қолади, деб айтган бўлардим», деди.

نَا أَبُو بَكْرٍ , نَا الرَّبِيعُ بْنُ سُلَيْمَانَ , وَأَبُو إِبْرَاهِيمَ الْمُزَنِيُّ , قَالا : عَنِ الشَّافِعِيِّ , قَالَ : " إِذَا أَسْلَمَ وَتَحْتَهُ أُخْتَانِ خُيِّرَ أَيَّهُمَا شَاءَ , فَإِنِ اخْتَارَ وَاحِدَةً ثَبَتَ نِكَاحُهَا ، وَانْفَسَخَ نِكَاحُ الأُخْرَى , وَسَوَاءٌ كَانَ نَكَحَهُمَا فِي عُقْدَةٍ أَوْ فِي عَقْدٍ "

ash-Shofiʼiy aytdi: «Agar u musulmon boʻlsa va nikohida ikki opa-singil boʻlsa, xohlagan birini tanlashga ixtiyor beriladi. Birini tanlasa, uning nikohi sobit boʻladi, boshqasining nikohi esa buziladi. Ikkovini bitta aqdda yoki alohida aqdlarda nikohlagan boʻlishi barobardir».аш-Шофиъий айтди: «Агар у мусулмон бўлса ва никоҳида икки опа-сингил бўлса, хоҳлаган бирини танлашга ихтиёр берилади. Бирини танласа, унинг никоҳи собит бўлади, бошқасининг никоҳи эса бузилади. Икковини битта ақдда ёки алоҳида ақдларда никоҳлаган бўлиши баробардир».

نَا أَبُو بَكْرٍ النَّيْسَابُورِيُّ ، نَا يُوسُفُ بْنُ سَعِيدِ بْنِ مُسْلِمٍ , ثنا حَجَّاجٌ , عَنِ ابْنِ جُرَيْجٍ , أَخْبَرَنِي ابْنُ شِهَابٍ , عَنِ الْمُلاعَنَةِ وَعَنِ السُّنَّةِ فِيهَا ، عَنْ حَدِيثِ سَهْلِ بْنِ سَعْدٍ السَّاعِدِيِّ ، أَنَّ رَجُلا مِنَ الأَنْصَارِ جَاءَ إِلَى النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ , فَقَالَ : يَا رَسُولَ اللَّهِ ، " أَرَأَيْتَ رَجُلا وَجَدَ مَعَ امْرَأَتِهِ رَجُلا أَيَقْتُلُهَا فَتَقْتُلُونَهُ أَمْ كَيْفَ يَصْنَعُ بِهَا ؟ ، فَأَنْزَلَ اللَّهُ فِي شَأْنِهِمَا مَا ذُكِرَ فِي الْقُرْآنِ مِنْ أَمْرِ الْمُتَلاعِنَيْنِ , فَقَالَ لَهُ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : قَدْ قَضَى اللَّهُ فِيكَ وَفِي امْرَأَتِكَ , فَتَلاعَنَا فِي الْمَسْجِدِ وَأَنَا شَاهِدٌ عِنْدَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، فَكَانَتِ السُّنَّةُ بَعْدُ فِيهِمَا أَنْ يُفَرَّقَ بَيْنَ الْمُتَلاعِنَيْنِ , وَكَانَتْ حَامِلا فَأَنْكَرَهُ ، فَكَانَ ابْنُهَا يُدْعَى إِلَى أُمِّهِ ، ثُمَّ جَرَتِ السُّنَّةُ فِي أَنَّهَا تَرِثُهُ وَيَرِثُ مَا فَرَضَ اللَّهُ لَهُ مِنْهَا "

Ibn Shihob liʼon va undagi sunnat haqida, Sahl ibn Saʼd as-Soidiyning hadisidan xabar berdiki, ansorlardan bir kishi Nabiy ﷺning oldiga kelib: «Ey Allohning Rasuli, bir kishi oʻz xotini bilan (begona) bir erkakni topsa — uni oʻldiradimi, keyin sizlar uni oʻldirasizlarmi, yoki u nima qilsin?» dedi. Shunda Alloh ularning ishida — Qurʼonda liʼon qilishuvchilar haqida zikr qilingan (narsa)ni — nozil qildi. Rasululloh ﷺ unga: «Alloh sen va xotining haqida hukm chiqardi», dedilar. Bas, ikkovi masjidda liʼon qildilar, men esa Rasululloh ﷺning huzurida guvoh edim. Shundan keyin ular haqida sunnat — liʼon qilishuvchilarni ajratish boʻldi. U (ayol) homilador edi, u (er) esa (bolani) inkor qildi. Bas, uning oʻgʻli onasiga (nisbat berib) chaqirilar edi. Soʻng sunnat shu boʻldiki, u (ona) undan meros oladi, u (oʻgʻil) ham undan — Alloh unga farz qilganini — meros oladi.Ибн Шиҳоб лиъон ва ундаги суннат ҳақида, Саҳл ибн Саъд ас-Соидийнинг ҳадисидан хабар бердики, ансорлардан бир киши Набий ﷺнинг олдига келиб: «Эй Аллоҳнинг Расули, бир киши ўз хотини билан (бегона) бир эркакни топса — уни ўлдирадими, кейин сизлар уни ўлдирасизларми, ёки у нима қилсин?» деди. Шунда Аллоҳ уларнинг ишида — Қуръонда лиъон қилишувчилар ҳақида зикр қилинган (нарса)ни — нозил қилди. Расулуллоҳ ﷺ унга: «Аллоҳ сен ва хотининг ҳақида ҳукм чиқарди», дедилар. Бас, иккови масжидда лиъон қилдилар, мен эса Расулуллоҳ ﷺнинг ҳузурида гувоҳ эдим. Шундан кейин улар ҳақида суннат — лиъон қилишувчиларни ажратиш бўлди. У (аёл) ҳомиладор эди, у (эр) эса (болани) инкор қилди. Бас, унинг ўғли онасига (нисбат бериб) чақирилар эди. Сўнг суннат шу бўлдики, у (она) ундан мерос олади, у (ўғил) ҳам ундан — Аллоҳ унга фарз қилганини — мерос олади.

نَا عُمَرُ بْنُ عَبْدِ الْعَزِيزِ بْنِ دِينَارٍ ، نَا أَبُو الأَحْوَصِ الْقَاضِي ، نَا مُحَمَّدُ بْنُ عَائِذٍ , وَنا مُحَمَّدُ بْنُ أَحْمَدَ الْحِنَّائِيُّ , نَا جَعْفَرُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ الْحَسَنِ , نَا مُحَمَّدُ بْنُ عَائِذٍ , نَا الْهَيْثَمُ بْنُ حُمَيْدٍ , أَخْبَرَنِي ثَوْرُ بْنُ يَزِيدَ , عَنْ عَمْرِو بْنِ شُعَيْبٍ , عَنْ أَبِيهِ , عَنْ جَدِّهِ أَنَّ رَجُلا مِنَ الأَنْصَارِ مِنْ بَنِي زُرَيْقٍ ، قَذَفَ امْرَأَتَهُ ، فَأَتَى النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، فَرَدَّدَ ذَلِكَ عَلَيْهِ أَرْبَعَ مَرَّاتٍ ، فَأَنْزَلَ اللَّهُ آيَةَ الْمُلاعَنَةِ , فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " أَيْنَ السَّائِلُ قَدْ نزل مِنَ اللَّهِ أَمْرٌ عَظِيمٌ , فَأَبَى الرَّجُلُ إِلا أَنْ يُلاعِنَهَا , وَأَبَتْ إِلا أَنْ تَدْرَأَ عَنْ نَفْسِهَا الْعَذَابَ , فَتَلاعَنَا ، فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : أَمَّا هِيَ تَجِيءُ بِهِ أُصَيْفِرَ أُخَيْنِسَ مَنْسُولَ الْعِظَامِ فَهُوَ لِلْمُلاعِنِ , وَأَمَّا تَجِيءُ بِهِ أَسْوَدَ كَالْجَمَلِ الأَوْرَقِ فَهُوَ لِغَيْرِهِ , فَجَاءَتْ بِهِ أَسْوَدَ كَالْجَمَلِ الأَوْرَقِ , فَدَعَا بِهِ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَجَعَلَهُ لِعَصَبَةِ أُمِّهِ , وَقَالَ : لَوْلا الأَيْمَانُ الَّتِي مَضَتْ لَكَانَ لِي فِيهِ كَذَا وَكَذَا " ، لَفْظُهُمَا وَاحِدٌ

Amr ibn Shuayb otasidan, u esa bobosi (Abdulloh ibn Amr roziyallohu anhumo)dan rivoyat qiladi: Ansorlardan, Bani Zurayqdan boʻlgan bir kishi xotinini (zinoda) aybladi va Nabiy ﷺning oldiga keldi; u zot buni unga toʻrt marta takrorladilar. Shunda Alloh liʼon oyatini nozil qildi. Rasululloh ﷺ: «Soʻrovchi qani? Allohdan ulugʻ bir ish nozil boʻldi», dedilar. Kishi u bilan liʼon qilishdan boshqasiga koʻnmadi, ayol ham oʻzidan azobni daf qilishdan boshqasiga koʻnmadi. Bas, ikkovi liʼon qildilar. Rasululloh ﷺ: «Agar u sargʻishroq, burni pachoqroq, suyaklari nozik (bola) keltirsa, u liʼon qilgan (er)nikidir; agar kulrang tuyadek qora (bola) keltirsa, u boshqaninikidir», dedilar. Bas, u kulrang tuyadek qora (bola) keltirdi. Rasululloh ﷺ uni chaqirtirib, uni onasining asabasiga (nisbat berib) qoʻydilar va: «Agar oʻtib ketgan qasamlar boʻlmaganida, mening u haqda shunday-shunday (ishim) boʻlar edi», dedilar. Ikkovining lafzi bir xildir.Амр ибн Шуайб отасидан, у эса бобоси (Абдуллоҳ ибн Амр розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилади: Ансорлардан, Бани Зурайқдан бўлган бир киши хотинини (зинода) айблади ва Набий ﷺнинг олдига келди; у зот буни унга тўрт марта такрорладилар. Шунда Аллоҳ лиъон оятини нозил қилди. Расулуллоҳ ﷺ: «Сўровчи қани? Аллоҳдан улуғ бир иш нозил бўлди», дедилар. Киши у билан лиъон қилишдан бошқасига кўнмади, аёл ҳам ўзидан азобни даф қилишдан бошқасига кўнмади. Бас, иккови лиъон қилдилар. Расулуллоҳ ﷺ: «Агар у сарғишроқ, бурни пачоқроқ, суяклари нозик (бола) келтирса, у лиъон қилган (эр)никидир; агар кулранг туядек қора (бола) келтирса, у бошқаниникидир», дедилар. Бас, у кулранг туядек қора (бола) келтирди. Расулуллоҳ ﷺ уни чақиртириб, уни онасининг асабасига (нисбат бериб) қўйдилар ва: «Агар ўтиб кетган қасамлар бўлмаганида, менинг у ҳақда шундай-шундай (ишим) бўлар эди», дедилар. Икковининг лафзи бир хилдир.

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرٍ النَّيْسَابُورِيُّ ، نَا يُونُسُ بْنُ عَبْدِ الأَعْلَى , نَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ وَهْبٍ , أَخْبَرَنِي عِيَاضُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ , وَغَيْرُهُ ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ , عَنْ سَهْلِ بْنِ سَعْدٍ السَّاعِدِيِّ , قَالَ : " حَضَرْتُ الْمُتَلاعِنَيْنِ عِنْدَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، فَطَلَّقَهَا ثَلاثَ تَطْلِيقَاتٍ عِنْدَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، فَأَنْفَذَهُ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ , وَكَانَ مِمَّا صَنَعَ عِنْدَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ سُنَّةٌ ، فَمَضَتِ السُّنَّةُ بَعْدُ فِي الْمُتَلاعِنَيْنِ ، يُفَرَّقُ بَيْنَهُمَا ، ثُمَّ لا يَجْتَمِعَانِ أَبَدًا "

Sahl ibn Saʼd as-Soidiy (roziyallohu anhu) aytdi: «Men Rasululloh ﷺning huzurida liʼon qilishuvchilarda hozir boʻldim. U (er) Rasululloh ﷺning huzurida uni uch taloq bilan taloq qildi, Rasululloh ﷺ esa buni joriy qildilar. Uning Rasululloh ﷺning huzurida qilgan ishi sunnat boʻldi. Shundan keyin liʼon qilishuvchilar haqida sunnat shunday boʻlib oʻtdiki, ikkovi ajratiladi, soʻng ular hech qachon birlashmaydilar».Саҳл ибн Саъд ас-Соидий (розияллоҳу анҳу) айтди: «Мен Расулуллоҳ ﷺнинг ҳузурида лиъон қилишувчиларда ҳозир бўлдим. У (эр) Расулуллоҳ ﷺнинг ҳузурида уни уч талоқ билан талоқ қилди, Расулуллоҳ ﷺ эса буни жорий қилдилар. Унинг Расулуллоҳ ﷺнинг ҳузурида қилган иши суннат бўлди. Шундан кейин лиъон қилишувчилар ҳақида суннат шундай бўлиб ўтдики, иккови ажратилади, сўнг улар ҳеч қачон бирлашмайдилар».

نَا مُحَمَّدُ بْنُ أَحْمَدَ بْنِ الْحَسَنِ ، نَا إِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ بْنِ أَبِي حَسَّانَ , ثنا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ إِبْرَاهِيمَ , نَا الْوَلِيدُ , وَعُمَرُ يَعْنِي ابْنَ عَبْدِ الْوَاحِدِ , قَالا : نَا الأَوْزَاعِيُّ ، عَنِ الزُّبَيْدِيِّ ، عَنِ الزُّهْرِيِّ ، عَنْ سَهْلِ بْنِ سَعْدٍ ، أَنَّ عُوَيْمِرَ الْعَجْلانِيَّ ، قَالَ لِرَجُلٍ مِنْ قَوْمِهِ : " سَلْ لِي رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَنْ رَجُلٍ وَجَدَ مَعَ امْرَأَتِهِ رَجُلا فَذَكَرَ قِصَّةَ الْمُتَلاعِنَيْنِ , وَقَالَ فِيهِ : فَتَلاعَنَا فَفَرَّقَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بَيْنَهُمَا , وَقَالَ : لا يَجْتَمِعَانِ أَبَدًا "

Sahl ibn Saʼd (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Uvaymir al-Ajloniy oʻz qavmidan bir kishiga: «Men uchun Rasululloh ﷺdan, xotini bilan (begona) bir erkakni topgan kishi haqida soʻra», dedi — soʻng liʼon qilishuvchilar qissasini zikr qildi. Va unda shunday dedi: Bas, ikkovi liʼon qildilar, Rasululloh ﷺ ikkovini ajratdilar va: «Ular hech qachon birlashmaydilar», dedilar.Саҳл ибн Саъд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Уваймир ал-Ажлоний ўз қавмидан бир кишига: «Мен учун Расулуллоҳ ﷺдан, хотини билан (бегона) бир эркакни топган киши ҳақида сўра», деди — сўнг лиъон қилишувчилар қиссасини зикр қилди. Ва унда шундай деди: Бас, иккови лиъон қилдилар, Расулуллоҳ ﷺ икковини ажратдилар ва: «Улар ҳеч қачон бирлашмайдилар», дедилар.

نَا مُحَمَّدُ بْنُ أَحْمَدَ بْنِ الْحَسَنِ ، نَا مُحَمَّدُ بْنُ عُثْمَانَ , نَا فَرْوَةُ بْنُ أَبِي الْمَغْرَاءِ , نَا أَبُو مُعَاوِيَةَ ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ زَيْدٍ , عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ , عَنِ ابْنِ عُمَرَ , عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، قَالَ : " الْمُتَلاعِنَانِ إِذَا تَفَرَّقَا لا يَجْتَمِعَانِ أَبَدًا "

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan, u Nabiy ﷺdan rivoyat qiladi. U zot: «Liʼon qilishuvchilar ajralishsa, hech qachon birlashmaydilar», dedilar.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан, у Набий ﷺдан ривоят қилади. У зот: «Лиъон қилишувчилар ажралишса, ҳеч қачон бирлашмайдилар», дедилар.

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرٍ النَّيْسَابُورِيُّ ، نَا يُوسُفُ بْنُ سَعِيدِ بْنِ مُسْلِمٍ , نَا الْهَيْثَمُ بْنُ جَمِيلٍ , نَا قَيْسُ بْنُ الرَّبِيعِ , عَنْ عَاصِمٍ , عَنْ أَبِي وَائِلٍ ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ , وَقَيْسٍ , عَنْ عَاصِمٍ , عَنْ زِرٍّ , عَنْ عَلِيٍّ ، وَعَبْدِ اللَّهِ , قَالا : " مَضَتِ السُّنَّةُ فِي الْمُتَلاعِنَيْنِ أَنْ لا يَجْتَمِعَانِ أَبَدًا "

Ali va Abdulloh (roziyallohu anhumo) aytdilar: «Liʼon qilishuvchilar haqida sunnat shunday boʻlib oʻtdiki, ular hech qachon birlashmaydilar».Али ва Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳумо) айтдилар: «Лиъон қилишувчилар ҳақида суннат шундай бўлиб ўтдики, улар ҳеч қачон бирлашмайдилар».

نَا أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ سَعِيدٍ ، نَا الْحَسَنُ بْنُ عُتْبَةَ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ , نَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ هَانِئٍ , نَا أَبُو مَالِكٍ ، عَنْ عَاصِمٍ , عَنْ زِرٍّ , عَنْ عَلِيٍّ ، وَعَبْدِ اللَّهِ , قَالا : " مَضَتِ السُّنَّةُ أَنْ لا يَجْتَمِعَ الْمُتَلاعِنَانِ "

Ali va Abdulloh (roziyallohu anhumo) aytdilar: «Liʼon qilishuvchilar birlashmasligi sunnat boʻlib oʻtdi».Али ва Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳумо) айтдилар: «Лиъон қилишувчилар бирлашмаслиги суннат бўлиб ўтди».

نَا عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ مُوسَى بْنِ عِيسَى الْقَارِيُّ , أنا قَعْنَبُ بْنُ مُحْرِزٍ أَبُو عَمْرٍو , نَا الْوَاقِدِيُّ ، نَا الضَّحَّاكُ بْنُ عُثْمَانَ , عَنْ عِمْرَانَ بْنِ أَبِي أُوَيْسٍ , قَالَ : سَمِعْتُ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ جَعْفَرٍ , يَقُولُ : " حَضَرْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ حِينَ لاعَنَ بَيْنَ عُوَيْمِرٍ الْعَجْلانِيِّ وَامْرَأَتِهِ , فَرَجَعَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مِنْ تَبُوكَ وَأَنْكَرَ حَمْلَهَا الَّذِي فِي بَطْنِهَا , وَقَالَ : هُوَ لابْنِ السَّحْمَاءِ , فَقَالَ لَهُ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : هَاتِ امْرَأَتَكَ فَقَدْ نزل الْقُرْآنُ فِيكُمَا , فَلاعَنَ بَيْنَهُمَا بَعْدَ الْعَصْرِ عِنْدَ الْمِنْبَرِ عَلَى خَمْلٍ " ، نَا أَحْمَدُ بْنُ عِيسَى الْحَوَّاضُ , نَا مُحَمَّدُ بْنُ سَعْدٍ الْعَوْفِيُّ , نَا الْوَاقِدِيُّ , بِهَذَا الإِسْنَادِ نَحْوَهُ

Abdulloh ibn Jaʼfar (roziyallohu anhumo)ning shunday deb aytayotganini eshitdim: «Rasululloh ﷺ Uvaymir al-Ajloniy bilan xotini oʻrtasida liʼon qildirganlarida men hozir edim. Rasululloh ﷺ Tabukdan qaytdilar, u esa xotinining qornidagi homilasini inkor qilib: ‹U Ibn as-Sahmoʼnikidir›, dedi. Rasululloh ﷺ unga: ‹Xotiningni keltir, sizlar haqingizda Qurʼon nozil boʻldi›, dedilar. Bas, u zot asrdan keyin minbar oldida, junli toʻshak ustida ikkovining oʻrtasida liʼon qildirdilar». Buni Muhammad ibn Saʼd al-Avfiy ham al-Voqidiydan, shu isnod bilan shunga oʻxshash rivoyat qildi.Абдуллоҳ ибн Жаъфар (розияллоҳу анҳумо)нинг шундай деб айтаётганини эшитдим: «Расулуллоҳ ﷺ Уваймир ал-Ажлоний билан хотини ўртасида лиъон қилдирганларида мен ҳозир эдим. Расулуллоҳ ﷺ Табукдан қайтдилар, у эса хотинининг қорнидаги ҳомиласини инкор қилиб: ‹У Ибн ас-Саҳмўникидир›, деди. Расулуллоҳ ﷺ унга: ‹Хотинингни келтир, сизлар ҳақингизда Қуръон нозил бўлди›, дедилар. Бас, у зот асрдан кейин минбар олдида, жунли тўшак устида икковининг ўртасида лиъон қилдирдилар». Буни Муҳаммад ибн Саъд ал-Авфий ҳам ал-Воқидийдан, шу иснод билан шунга ўхшаш ривоят қилди.

نَا أَبُو عَمْرٍو يُوسُفُ بْنُ يَعْقُوبَ , نَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ حَفْصٍ , نَا عَبْدَةُ , عَنِ الأَعْمَشِ ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ , عَنْ عَلْقَمَةَ , عَنْ عَبْدِ اللَّهِ , أَنّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ " لاعَنَ بِالْحَمْلِ "

Abdulloh (ibn Masʼud roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ homila (sababli) liʼon qildirdilar.Абдуллоҳ (ибн Масъуд розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ ҳомила (сабабли) лиъон қилдирдилар.

نَا أَبُو عِيسَى يَعْقُوبُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ الْوَهَّابِ الدُّورِيُّ , نَا حَفْصُ بْنُ عَمْرٍو , نَا ابْنُ أَبِي عَدِيٍّ , عَنْ هِشَامٍ , عَنْ عِكْرِمَةَ , عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ , أَنَّ هِلالَ بْنَ أُمَيَّةَ قَذَفَ امْرَأَتَهُ عِنْدَ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بِشَرِيكِ بْنِ السَّحْمَاءِ , فَقَالَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " الْبَيِّنَةُ أَوْ حَدٌّ فِي ظَهْرِكَ , فَقَالَ : يَا رَسُولَ اللَّهِ ، إِذَا رَأَى أَحَدُنَا الرَّجُلَ عَلَى امْرَأَتِهِ يَنْطَلِقُ يَلْتَمِسُ الْبَيِّنَةَ , قَالَ : فَجَعَلَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ , يَقُولُ : الْبَيِّنَةُ وَإِلا فَحَدٌّ فِي ظَهْرِكَ , قَالَ : فَقَالَ هِلالُ بْنُ أُمَيَّةَ : وَالَّذِي بَعَثَكَ بِالْحَقِّ إِنِّي لَصَادِقٌ وَلَيُنْزِلَنَّ اللَّهُ فِي أَمْرِي مَا يُبَرِّئُ بِهِ ظَهْرِي مِنَ الْحَدِّ , قَالَ : فَنَزَلَ جِبْرِيلُ فَأُنْزِلَتْ عَلَيْهِ ‏ وَالَّذِينَ يَرْمُونَ أَزْوَاجَهُمْ حَتَّى بَلَغَ ‏ وَالْخَامِسَةَ أَنَّ غَضَبَ اللَّهِ عَلَيْهَا إِنْ كَانَ مِنَ الصَّادِقِينَ , قَالَ : فَانْصَرَفَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَأَرْسَلَ إِلَيْهِمَا , قَالَ : فَجَاءَ فَقَامَ هِلالُ بْنُ أُمَيَّةَ فَشَهِدَ وَالنَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ , يَقُولُ : إِنَّ اللَّهَ يَعْلَمُ أَنَّ أَحَدَكُمَا كَاذِبٌ فَهَلْ مِنْكُمَا مِنْ تَائِبٍ ؟ ، فَقَامَتْ فَشَهِدَتْ فَلَمَّا كَانَ عِنْدَ الْخَامِسَةِ قَالَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : وَقِّفُوهَا فَإِنَّهَا مُوجِبَةٌ ، قَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ : فَتَلَكَّأَتْ وَنَكَصَتْ حَتَّى ظَنَنَّا أَنَّهَا سَتَرْجِعُ , ثُمَّ قَالَتْ : لا أَفْضَحُ قَوْمِي سَائِرَ الْيَوْمِ , قَالَ : فَمَضَتْ فَفُرِّقَ بَيْنَهُمَا , قَالَ : وَقَالَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : أَبْصِرُوهَا فَإِنْ هِيَ جَاءَتْ بِهِ " ، قَالَ هِشَامٌ : أَحْسَبُهُ قَالَ مثل قَوْلِ مُحَمَّدٍ : " فَإِنْ جَاءَتْ بِهِ أَكْحَلَ الْعَيْنَيْنِ سَابِغَ الأَلْيَتَيْنِ مُدَمَلْجَ السَّاقَيْنِ فَهُوَ لِشَرِيكِ بْنِ سَحْمَاءَ " , قَالَ : فَجَاءَتْ بِهِ كَذَلِكَ ، فَقَالَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " لَوْلا مَا مَضَى مِنْ كِتَابِ اللَّهِ لَكَانَ لِي وَلَهَا شَأْنٌ "

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Hilol ibn Umayya Nabiy ﷺning huzurida xotinini Sharik ibn as-Sahmoʼ bilan aybladi. Nabiy ﷺ: «Bayyina (keltirasan), yoki orqangda had (boʻladi)», dedilar. U: «Ey Allohning Rasuli, birimiz xotinining ustida bir kishini koʻrsa, borib bayyina qidiradimi?» dedi. (Roviy) aytdi: Nabiy ﷺ: «Bayyina, aks holda orqangda had», deb takrorlayverdilar. (Roviy) aytdi: Shunda Hilol ibn Umayya: «Sizni haq bilan yuborgan Zotga qasamki, men albatta rostgoʻyman va Alloh mening ishimda orqamni haddan xalos qiladigan narsani albatta nozil qiladi», dedi. (Roviy) aytdi: Bas, Jibril tushdi va unga {Ayollarini aybaydiganlar...} (oyati) {...beshinchisi esa, agar u rostgoʻylardan boʻlsa, unga Allohning gʻazabi boʻlishini (aytishidir)} degan joyigacha nozil qilindi. (Roviy) aytdi: Nabiy ﷺ qaytib, ikkoviga (odam) yubordilar. (Roviy) aytdi: U keldi, Hilol ibn Umayya turib guvohlik berdi, Nabiy ﷺ esa: «Alloh biladiki, ikkovingizdan biringiz yolgʻonchidir. Ikkovingizdan tavba qiluvchi bormi?» der edilar. Soʻng ayol turib guvohlik berdi. Beshinchisiga kelganda, Nabiy ﷺ: «Uni toʻxtatinglar, chunki u (azobni) vojib qiluvchidir», dedilar. Ibn Abbos aytdi: Bas, u duduqlanib, orqaga tisarildi, hatto biz uni qaytadi deb oʻyladik. Soʻng u: «Men qavmimni butun umr sharmanda qilmayman», dedi. (Roviy) aytdi: Bas, u (guvohlikni) davom ettirdi va ikkovi ajratildi. (Roviy) aytdi: Nabiy ﷺ: «Uni kuzatinglar; agar u (bola) keltirsa...», dedilar. Hishom aytdi: Oʻylaymanki, u Muhammadning soʻzi kabi: «Agar u koʻzlari surmali, dumbalari toʻla, boldirlari yoʻgʻon (bola) keltirsa, u Sharik ibn Sahmoʼnikidir», dedi. (Roviy) aytdi: Bas, u xuddi shunday (bola) keltirdi. Shunda Nabiy ﷺ: «Allohning Kitobidan oʻtib ketgan (hukm) boʻlmaganida, men bilan uning oʻrtasida (boshqa) ish boʻlar edi», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Ҳилол ибн Умайя Набий ﷺнинг ҳузурида хотинини Шарик ибн ас-Саҳмў билан айблади. Набий ﷺ: «Баййина (келтирасан), ёки орқангда ҳад (бўлади)», дедилар. У: «Эй Аллоҳнинг Расули, биримиз хотинининг устида бир кишини кўрса, бориб баййина қидирадими?» деди. (Ровий) айтди: Набий ﷺ: «Баййина, акс ҳолда орқангда ҳад», деб такрорлайвердилар. (Ровий) айтди: Шунда Ҳилол ибн Умайя: «Сизни ҳақ билан юборган Зотга қасамки, мен албатта ростгўйман ва Аллоҳ менинг ишимда орқамни ҳаддан халос қиладиган нарсани албатта нозил қилади», деди. (Ровий) айтди: Бас, Жибрил тушди ва унга {Аёлларини айбайдиганлар...} (ояти) {...бешинчиси эса, агар у ростгўйлардан бўлса, унга Аллоҳнинг ғазаби бўлишини (айтишидир)} деган жойигача нозил қилинди. (Ровий) айтди: Набий ﷺ қайтиб, икковига (одам) юбордилар. (Ровий) айтди: У келди, Ҳилол ибн Умайя туриб гувоҳлик берди, Набий ﷺ эса: «Аллоҳ биладики, икковингиздан бирингиз ёлғончидир. Икковингиздан тавба қилувчи борми?» дер эдилар. Сўнг аёл туриб гувоҳлик берди. Бешинчисига келганда, Набий ﷺ: «Уни тўхтатинглар, чунки у (азобни) вожиб қилувчидир», дедилар. Ибн Аббос айтди: Бас, у дудуқланиб, орқага тисарилди, ҳатто биз уни қайтади деб ўйладик. Сўнг у: «Мен қавмимни бутун умр шарманда қилмайман», деди. (Ровий) айтди: Бас, у (гувоҳликни) давом эттирди ва иккови ажратилди. (Ровий) айтди: Набий ﷺ: «Уни кузатинглар; агар у (бола) келтирса...», дедилар. Ҳишом айтди: Ўйлайманки, у Муҳаммаднинг сўзи каби: «Агар у кўзлари сурмали, думбалари тўла, болдирлари йўғон (бола) келтирса, у Шарик ибн Саҳмўникидир», деди. (Ровий) айтди: Бас, у худди шундай (бола) келтирди. Шунда Набий ﷺ: «Аллоҳнинг Китобидан ўтиб кетган (ҳукм) бўлмаганида, мен билан унинг ўртасида (бошқа) иш бўлар эди», дедилар.

نَا أَبُو بَكْرٍ النَّيْسَابُورِيُّ ، نَا مُحَمَّدُ بْنُ إِسْحَاقَ , نَا أَبُو نُعَيْمٍ ، نَا جَرِيرُ بْنُ حَازِمٍ , عَنْ عِيسَى بْنِ عَاصِمٍ , قَالَ : سَمِعْتُ شُرَيْحًا , يَقُولُ : قَالَ لِي عَلِيُّ بْنُ أَبِي طَالِبٍ ، " الَّذِي بِيَدِهِ عُقْدَةُ النِّكَاحِ ؟ ، قُلْتُ : وَلِيُّ الْمَرْأَةِ , قَالَ : لا بَلْ هُوَ الزَّوْجُ "

Shurayh aytdi: Ali ibn Abu Tolib menga: «‹Nikoh tugunini qoʻlida tutgan› (kim)?» dedi. Men: «Ayolning valiysi», dedim. U: «Yoʻq, balki u erdir», dedi.Шурайҳ айтди: Али ибн Абу Толиб менга: «‹Никоҳ тугунини қўлида тутган› (ким)?» деди. Мен: «Аёлнинг валийси», дедим. У: «Йўқ, балки у эрдир», деди.

نَا أَبُو بَكْرٍ النَّيْسَابُورِيُّ ، نَا مُحَمَّدُ بْنُ إِسْحَاقَ , نَا شُجَاعُ بْنُ الْوَلِيدِ , نَا مُحَمَّدُ بْنُ عَمْرٍو , نَا يَحْيَى بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ حَاطِبٍ , وَأَبُو سَلَمَةَ , أَنَّ جُبَيْرَ بْنَ مُطْعِمٍ ، " تَزَوَّجَ امْرَأَةً مِنْ بَنِي نَصْرٍ فَطَلَّقَهَا قَبْلَ أَنْ يَدْخُلَ بِهَا فَأَرْسَلَ إِلَيْهَا بِالصَّدَاقِ كَامِلا , فَقَالَ : " أَنَا أَحَقُّ بِالْعَفْوِ مِنْهَا قَالَ اللَّهُ تَعَالَى : ‏ إِلا أَنْ يَعْفُونَ أَوْ يَعْفُوَ الَّذِي بِيَدِهِ عُقْدَةُ النِّكَاحِ ، وَأَنَا أَحَقُّ بِالْعَفْوِ مِنْهَا " ، نَا أَبُو بَكْرٍ الشَّافِعِيُّ , نَا مُحَمَّدُ بْنُ شَاذَانَ , نَا مُعَلَّى , نَا ابْنُ أَبِي زَائِدَةَ , عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَمْرٍو , عَنْ يَحْيَى بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ حَاطِبٍ , عَنْ جُبَيْرِ بْنِ مُطْعِمٍ , بِهَذَا نَحْوَهُ

Jubayr ibn Mutʼim (roziyallohu anhu) Bani Nasrdan boʻlgan bir ayolga uylandi va u bilan qoʻshilishdan oldin uni taloq qildi, soʻng unga mahrni toʻliq yuborib: «Men afv qilishga undan haqliroqman. Alloh taolo: {Faqat (ayollar) afv qilsalar yoki nikoh tugunini qoʻlida tutgan (kishi) afv qilsa (bundan mustasno)}, degan; men esa afv qilishga undan haqliroqman», dedi. Buni Ibn Abu Zoida ham Muhammad ibn Amrdan, u Yahyo ibn Abdurrahmon ibn Hotibdan, u Jubayr ibn Mutʼimdan shunga oʻxshash rivoyat qildi.Жубайр ибн Мутъим (розияллоҳу анҳу) Бани Насрдан бўлган бир аёлга уйланди ва у билан қўшилишдан олдин уни талоқ қилди, сўнг унга маҳрни тўлиқ юбориб: «Мен афв қилишга ундан ҳақлироқман. Аллоҳ таоло: {Фақат (аёллар) афв қилсалар ёки никоҳ тугунини қўлида тутган (киши) афв қилса (бундан мустасно)}, деган; мен эса афв қилишга ундан ҳақлироқман», деди. Буни Ибн Абу Зоида ҳам Муҳаммад ибн Амрдан, у Яҳё ибн Абдурраҳмон ибн Ҳотибдан, у Жубайр ибн Мутъимдан шунга ўхшаш ривоят қилди.

نَا الْحُسَيْنُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ ، نَا يَعْقُوبُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ الدَّوْرَقِيُّ , نَا أَبُو النَّضْرِ ، نَا أَبُو سَعِيدٍ الْمُؤَدِّبُ ، ثنا مُحَمَّدُ بْنُ عَمْرِو بْنِ عَلْقَمَةَ , عَنْ أَبِي سَلَمَةَ ، قَالَ : تَزَوَّجَ جُبَيْرُ بْنُ مُطْعِمٍ امْرَأَةً فَطَلَّقَهَا قَبْلَ أَنْ يَدْخُلَ بِهَا فَقَرَأَ الآيَةَ " ‏ إِلا أَنْ يَعْفُونَ أَوْ يَعْفُوَ الَّذِي بِيَدِهِ عُقْدَةُ النِّكَاحِ , فَقَالَ : أَنَا أَحَقُّ بِالْعَفْوِ إِلَيْهَا فَسَلَّمَ إِلَيْهَا الْمَهْرَ كَامِلا فَأَعْطَاهَا إِيَّاهُ "

Abu Salama aytdi: Jubayr ibn Mutʼim bir ayolga uylandi va u bilan qoʻshilishdan oldin uni taloq qildi. Soʻng {Faqat (ayollar) afv qilsalar yoki nikoh tugunini qoʻlida tutgan (kishi) afv qilsa (bundan mustasno)} oyatini oʻqib: «Men unga (nisbatan) afv qilishga haqliroqman», dedi va mahrni unga toʻliq topshirib, oʻshani unga berdi.Абу Салама айтди: Жубайр ибн Мутъим бир аёлга уйланди ва у билан қўшилишдан олдин уни талоқ қилди. Сўнг {Фақат (аёллар) афв қилсалар ёки никоҳ тугунини қўлида тутган (киши) афв қилса (бундан мустасно)} оятини ўқиб: «Мен унга (нисбатан) афв қилишга ҳақлироқман», деди ва маҳрни унга тўлиқ топшириб, ўшани унга берди.

نَا أَبُو بَكْرٍ الشَّافِعِيُّ ، نَا بِشْرُ بْنُ مُوسَى , نَا الْحُمَيْدِيُّ ، نَا سُفْيَانُ , نَا جَرِيرُ بْنُ حَازِمٍ , عَنْ عِيسَى بْنِ عَاصِمٍ , عَنْ زَاذَانَ , قَالَ : قَالَ عَلِيٌّ : " الَّذِي بِيَدِهِ عُقْدَةُ النِّكَاحِ الزَّوْجُ " ، قَالَ سُفْيَانُ : وَكَانَ ابْنُ شُبْرُمَةَ يَقُولُ : هُوَ الزَّوْجُ

Zozon aytdi: Ali (roziyallohu anhu): «Nikoh tugunini qoʻlida tutgan — erdir», dedi. Sufyon aytdi: Ibn Shubruma ham: «U erdir», der edi.Зозон айтди: Али (розияллоҳу анҳу): «Никоҳ тугунини қўлида тутган — эрдир», деди. Суфён айтди: Ибн Шубрума ҳам: «У эрдир», дер эди.

نَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ إِبْرَاهِيمَ الْجُرْجَانِيُّ مِنْ أَصْلِهِ , نَا الْحَسَنُ بْنُ سُفْيَانَ , نَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ , نَا ابْنُ لَهِيعَةَ , عَنْ عَمْرِو بْنِ شُعَيْبٍ , عَنْ أَبِيهِ , عَنْ جَدِّهِ , قَالَ : قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " وَلِيُّ عُقْدَةِ النِّكَاحِ هُوَ الزَّوْجُ "

Amr ibn Shuayb otasidan, u esa bobosi (Abdulloh ibn Amr roziyallohu anhumo)dan rivoyat qiladi. U aytdi: Rasululloh ﷺ: «Nikoh tugunining valiysi — erdir», dedilar.Амр ибн Шуайб отасидан, у эса бобоси (Абдуллоҳ ибн Амр розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилади. У айтди: Расулуллоҳ ﷺ: «Никоҳ тугунининг валийси — эрдир», дедилар.

نَا ابْنُ مَخْلَدٍ , نَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ الْمَلِكِ الدَّقِيقِيُّ , نَا يَزِيدُ بْنُ هَارُونَ , نَا وَرْقَاءُ بْنُ عُمَرَ , عَنْ عَمْرِو بْنِ دِينَارٍ , عَنْ عِكْرِمَةَ , عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ , فِي قَوْلِهِ : " ‏ إِلا أَنْ يَعْفُونَ , قَالَ : أَنْ تَعْفُوَ الْمَرْأَةُ أَوْ يَعْفُوَ الَّذِي بِيَدِهِ عُقْدَةُ النِّكَاحِ الْوَلِيُّ " ، نَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ غَيْلانَ , نَا أَبُو هِشَامٍ الرِّفَاعِيُّ , نَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ مَهْدِيٍّ , عَنْ حَمَّادِ بْنِ سَلَمَةَ , عَنْ عَمَّارِ بْنِ أَبِي عَمَّارٍ , عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ , قَالَ : هُوَ الزَّوْجُ . نَا ابْنُ غَيْلانَ , نَا أَبُو هِشَامٍ , نَا عُبَيْدُ اللَّهِ , عَنْ إِسْرَائِيلَ , عَنْ خُصَيْفٍ , عَنْ مُجَاهِدٍ , عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ , قَالَ : هُوَ الزَّوْجُ

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) Allohning {Faqat (ayollar) afv qilsalar (bundan mustasno)} degan soʻzi haqida aytdi: «Ayol afv qilishi yoki nikoh tugunini qoʻlida tutgan valiy afv qilishidir». Ammor ibn Abu Ammor Ibn Abbosdan rivoyat qildi. U: «U erdir», dedi. Mujohid ham Ibn Abbosdan rivoyat qildi. U: «U erdir», dedi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) Аллоҳнинг {Фақат (аёллар) афв қилсалар (бундан мустасно)} деган сўзи ҳақида айтди: «Аёл афв қилиши ёки никоҳ тугунини қўлида тутган валий афв қилишидир». Аммор ибн Абу Аммор Ибн Аббосдан ривоят қилди. У: «У эрдир», деди. Мужоҳид ҳам Ибн Аббосдан ривоят қилди. У: «У эрдир», деди.

نَا ابْنُ غَيْلانَ ، نَا أَبُو هِشَامٍ ، نَا ابْنُ مَهْدِيٍّ , عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ جَعْفَرٍ , عَنْ وَاصِلِ بْنِ أَبِي سَعِيدٍ , عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ جُبَيْرِ بْنِ مُطْعِمٍ , أَنَّ أَبَاهُ " تَزَوَّجَ بِامْرَأَةٍ ، ثُمَّ طَلَّقَهَا قَبْلَ أَنْ يَدْخُلَ بِهَا فَأَرْسَلَ بِالصَّدَاقِ , وَقَالَ : أَنَا أَحَقُّ بِالْعَفْوِ "

Muhammad ibn Jubayr ibn Mutʼimdan rivoyat qilinadi: Uning otasi bir ayolga uylandi, soʻng u bilan qoʻshilishdan oldin uni taloq qildi va mahrni yuborib: «Men afv qilishga haqliroqman», dedi.Муҳаммад ибн Жубайр ибн Мутъимдан ривоят қилинади: Унинг отаси бир аёлга уйланди, сўнг у билан қўшилишдан олдин уни талоқ қилди ва маҳрни юбориб: «Мен афв қилишга ҳақлироқман», деди.

نَا ابْنُ غَيْلانَ ، نَا أَبُو هِشَامٍ ، نَا عَبْدَةُ , عَنْ سَعِيدٍ , عَنْ قَتَادَةَ , عَنْ سَعِيدِ بْنِ الْمُسَيِّبِ , قَالَ : " الَّذِي بِيَدِهِ عُقْدَةُ النِّكَاحِ الزَّوْجُ "

Said ibn al-Musayyab aytdi: «Nikoh tugunini qoʻlida tutgan — erdir».Саид ибн ал-Мусайяб айтди: «Никоҳ тугунини қўлида тутган — эрдир».

نَا ابْنُ غَيْلانَ ، نَا أَبُو هِشَامٍ ، نَا أَبُو أُسَامَةَ ، عَنْ إِسْمَاعِيلَ , عَنِ الشَّعْبِيِّ ، عَنْ شُرَيْحٍ , قَالَ : " هُوَ الزَّوْجُ إِنْ شَاءَ أَتَمَّ لَهَا الصَّدَاقَ " ، وَكَذَلِكَ قَالَ نَافِعُ بْنُ جُبَيْرٍ , وَمُحَمَّدُ بْنُ كَعْبٍ , وَطَاوُسٌ , وَمُجَاهِدٌ , وَالشَّعْبِيُّ , وَسَعِيدُ بْنُ جُبَيْرٍ , وَقَالَ إِبْرَاهِيمُ , وَعَلْقَمَةُ , وَالْحَسَنُ : " هُوَ الْوَلِيُّ "

Shurayh aytdi: «U erdir; xohlasa, unga mahrni toʻliq qilib beradi». Nofiʼ ibn Jubayr, Muhammad ibn Kaʼb, Tovus, Mujohid, ash-Shaʼbiy va Said ibn Jubayr ham shunday deganlar. Ibrohim, Alqama va al-Hasan esa: «U valiydir», deganlar.Шурайҳ айтди: «У эрдир; хоҳласа, унга маҳрни тўлиқ қилиб беради». Нофиъ ибн Жубайр, Муҳаммад ибн Каъб, Товус, Мужоҳид, аш-Шаъбий ва Саид ибн Жубайр ҳам шундай деганлар. Иброҳим, Алқама ва ал-Ҳасан эса: «У валийдир», деганлар.

نَا أَبُو الْقَاسِمِ جَعْفَرُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ مُرْشِدٍ الْبَزَّارُ , نَا الْعَبَّاسُ بْنُ يَزِيدَ الْبَحْرَانِيُّ , نَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ , أنا مَعْمَرٌ , عَنِ الزُّهْرِيِّ ، عَنْ قَبِيصَةَ بْنِ ذُؤَيْبٍ , أَنَّ عُثْمَانَ بْنَ عَفَّانَ سُئِلَ " عَنِ الأُخْتَيْنِ مِمَّا مَلَكَتِ الْيَمِينِ , فَقَالَ : لا آمُرُكَ وَلا أَنْهَاكَ أَحَلَّتْهُمَا آيَةٌ وَحَرَّمَتْهُمَا آيَةٌ , فَخَرَجَ السَّائِلُ فَلَقِيَ رَجُلا مِنْ أَصْحَابِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ " , قَالَ مَعْمَرٌ : أَحْسَبُهُ قَالَ : عَلِيٌّ ، فَقَالَ : مَا سَأَلْتَ عَنْهُ عُثْمَانَ , فَأَخْبَرَهُ بِمَا سَأَلَهُ وَبِمَا أَفْتَاهُ ، فَقَالَ لَهُ : " لَكِنِّي أَنْهَاكَ وَلَوْ كَانَ لِي عَلَيْكَ سَبِيلٌ ثُمَّ فَعَلْتَ لَجَعَلْتُكَ نَكَالا "

Qabisa ibn Zuaybdan rivoyat qilinadi: Usmon ibn Affon (roziyallohu anhu)dan qoʻl ostidagi (choʻri) ikki opa-singil haqida soʻraldi. U: «Men senga buyurmayman ham, qaytarmayman ham; bir oyat ikkovini halol qilgan, bir oyat ikkovini harom qilgan», dedi. Soʻrovchi chiqib, Rasululloh ﷺning ashoblaridan bir kishini uchratdi. Maʼmar aytdi: Oʻylaymanki, u: «Ali», dedi. U (Ali): «Usmondan nima haqda soʻrading?» dedi. U esa unga nimani soʻraganini va unga bergan fatvosini xabar berdi. Shunda u unga: «Lekin men seni qaytaraman; agar sening ustingdan menda yoʻl boʻlsa-yu, soʻng (shunday) qilsang, seni ibrat qilib qoʻyardim», dedi.Қабиса ибн Зуайбдан ривоят қилинади: Усмон ибн Аффон (розияллоҳу анҳу)дан қўл остидаги (чўри) икки опа-сингил ҳақида сўралди. У: «Мен сенга буюрмайман ҳам, қайтармайман ҳам; бир оят икковини ҳалол қилган, бир оят икковини ҳаром қилган», деди. Сўровчи чиқиб, Расулуллоҳ ﷺнинг ашобларидан бир кишини учратди. Маъмар айтди: Ўйлайманки, у: «Али», деди. У (Али): «Усмондан нима ҳақда сўрадинг?» деди. У эса унга нимани сўраганини ва унга берган фатвосини хабар берди. Шунда у унга: «Лекин мен сени қайтараман; агар сенинг устингдан менда йўл бўлса-ю, сўнг (шундай) қилсанг, сени ибрат қилиб қўярдим», деди.

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرٍ النَّيْسَابُورِيُّ ، نَا يُونُسُ بْنُ عَبْدِ الأَعْلَى , نَا ابْنُ وَهْبٍ , أَخْبَرَنِي مَالِكٌ , وَيُونُسُ بْنُ يَزِيدَ , عَنِ ابْنِ شِهَابٍ , عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ , عَنْ أَبِيهِ , عَنْ عُمَرَ بْنِ الْخَطَّابِ , أَنَّهُ سُئِلَ " عَنِ الْمَرْأَةِ وَابْنَتِهَا مِنْ مِلْكِ الْيَمِينِ ، هَلْ تُوطَأُ إِحْدَاهُمَا بَعْدَ الأُخْرَى , فَقَالَ عُمَرُ : إِنِّي لا أُحِبُّ أَنْ أُجِيزَهَا جَمِيعًا وَنَهَاهُ "

Umar ibn al-Xattob (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Undan qoʻl ostidagi (choʻri) ayol va uning qizi haqida — birining ketidan boshqasiga yaqinlik qilinadimi, deb soʻraldi. Umar: «Men ikkovini birga joiz deyishni yoqtirmayman», dedi va uni (bundan) qaytardi.Умар ибн ал-Хаттоб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Ундан қўл остидаги (чўри) аёл ва унинг қизи ҳақида — бирининг кетидан бошқасига яқинлик қилинадими, деб сўралди. Умар: «Мен икковини бирга жоиз дейишни ёқтирмайман», деди ва уни (бундан) қайтарди.

نَا أَبُو بَكْرٍ الشَّافِعِيُّ ، نَا مُحَمَّدُ بْنُ شَاذَانَ , نَا مُعَلَّى , نَا مُحَمَّدُ بْنُ جَابِرٍ , عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ , عَنْ غَرِيبٍ , قَالَ : قُلْتُ لِعَلِيٍّ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ : " إِنَّ عِنْدِي جَارِيَةً وَأُمَّهَا ، وَقَدْ وَلَدَتَا لِي كِلْتَاهُمَا فَمَا تَرَى , قَالَ : آيَةٌ تَحِلُّ وَآيَةٌ تُحَرِّمُ ، وَلَمْ أَكُنْ أَفْعَلْهُ أَنَا وَلا أَهْلُ بَيْتِي "

Gʻarib aytdi: Men Ali (roziyallohu anhu)ga: «Menda bir choʻri va uning onasi bor, ikkovi ham menga farzand tugʻdi; nima deysan?» dedim. U: «Bir oyat halol qiladi, bir oyat harom qiladi; men ham, ahli baytim ham buni qilmas edik», dedi.Ғариб айтди: Мен Али (розияллоҳу анҳу)га: «Менда бир чўри ва унинг онаси бор, иккови ҳам менга фарзанд туғди; нима дейсан?» дедим. У: «Бир оят ҳалол қилади, бир оят ҳаром қилади; мен ҳам, аҳли байтим ҳам буни қилмас эдик», деди.

نَا أَبُو بَكْرٍ ، نَا مُحَمَّدُ بْنُ شَاذَانَ , نَا مُعَلَّى , نَا أَبُو الأَحْوَصِ ، عَنْ طَارِقٍ , عَنْ قَيْسٍ , قَالَ : قُلْتُ لابْنِ عَبَّاسٍ : " أَيَقَعُ الرَّجُلُ عَلَى الْجَارِيَةِ وَابْنَتِهَا ، تَكُونَانِ مَمْلُوكِينَ لَهُ , قَالَ : حَرَّمَتْهُمَا آيَةٌ وَأَحَلَّتْهُمَا آيَةٌ ، وَلَمْ أَكُنْ لأَفْعَلَهُ "

Qays aytdi: Men Ibn Abbosga: «Bir kishi oʻz mulki boʻlgan choʻriga va uning qiziga yaqinlik qiladimi?» dedim. U: «Bir oyat ikkovini harom qilgan, bir oyat ikkovini halol qilgan; men buni qilmas edim», dedi.Қайс айтди: Мен Ибн Аббосга: «Бир киши ўз мулки бўлган чўрига ва унинг қизига яқинлик қиладими?» дедим. У: «Бир оят икковини ҳаром қилган, бир оят икковини ҳалол қилган; мен буни қилмас эдим», деди.

نَا عَلِيُّ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مُبَشِّرٍ ، نَا أَبُو الأَشْعَثِ ، نَا عُمَرُ بْنُ عَلِيٍّ , نَا الْحَجَّاجُ , عَنْ عَمْرِو بْنِ شُعَيْبٍ , عَنْ أَبِيهِ , عَنْ جَدِّهِ عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ , قَالَ : " إِذَا تَزَوَّجَ الثَّيِّبَ فَلَهَا ثَلاثٌ ثُمَّ تُقْسَمُ "

Amr ibn Shuayb otasidan, u esa bobosi (Abdulloh ibn Amr roziyallohu anhumo)dan, u Nabiy ﷺdan rivoyat qiladi. U zot: «(Kim) turmush koʻrgan ayolga uylansa, unga uch (kun beriladi), soʻng (navbat) taqsimlanadi», dedilar.Амр ибн Шуайб отасидан, у эса бобоси (Абдуллоҳ ибн Амр розияллоҳу анҳумо)дан, у Набий ﷺдан ривоят қилади. У зот: «(Ким) турмуш кўрган аёлга уйланса, унга уч (кун берилади), сўнг (навбат) тақсимланади», дедилар.

نَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ الْعَزِيزِ ، قِرَاءَةً عَلَيْهِ , نَا حَاجِبُ بْنُ الْوَلِيدِ , نَا مُحَمَّدُ بْنُ سَلَمَةَ , عَنِ ابْنِ إِسْحَاقَ , عَنْ أَيُّوبَ , عَنْ أَبِي قِلابَةَ ، عَنْ أَنَسٍ , قَالَ : سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ , يَقُولُ : " لِلْبِكْرِ سَبْعَةُ أَيَّامٍ , وَلِلثَّيِّبِ ثَلاثَةُ أَيَّامٍ ، ثُمَّ يَعُودُ إِلَى نِسَائِهِ "

Anas (roziyallohu anhu) aytdi: Rasululloh ﷺning: «Bokira uchun yetti kun, turmush koʻrgan ayol uchun uch kun, soʻng u (boshqa) xotinlariga qaytadi», deb aytayotganlarini eshitdim.Анас (розияллоҳу анҳу) айтди: Расулуллоҳ ﷺнинг: «Бокира учун етти кун, турмуш кўрган аёл учун уч кун, сўнг у (бошқа) хотинларига қайтади», деб айтаётганларини эшитдим.

نَا يَحْيَى بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ صَاعِدٍ ، نَا أَحْمَدُ بْنُ الْمِقْدَامِ , نَا الْفُضَيْلُ بْنُ سُلَيْمَانَ , نَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ حُمَيْدٍ , نَا عَبْدُ الْمَلِكِ بْنُ أَبِي بَكْرِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ الْحَارِثِ بْنِ هِشَامٍ , عَنْ أُمِّ سَلَمَةَ , أَنَّهَا قَالَتْ لِرَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَأَخَذَتْ بِثَوْبِهِ : " كُنْ عِنْدِي الْيَوْمَ , فَقَالَ : إِنْ شِئْتِ كُنْتُ عِنْدَكِ الْيَوْمَ وَقَاصَصْتُكِ, ثُمَّ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : لِلثَّيِّبِ ثَلاثٌ , وَلِلْبِكْرِ سَبْعُ لَيَالٍ "

Ummu Salama (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: U Rasululloh ﷺning kiyimlaridan ushlab: «Bugun mening huzurimda boʻling», dedi. U zot: «Xohlasang, bugun sening huzuringda boʻlaman va (buni keyin) sendan hisoblab olaman», dedilar. Soʻng Rasululloh ﷺ: «Turmush koʻrgan ayol uchun uch (kecha), bokira uchun yetti kecha», dedilar.Умму Салама (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: У Расулуллоҳ ﷺнинг кийимларидан ушлаб: «Бугун менинг ҳузуримда бўлинг», деди. У зот: «Хоҳласанг, бугун сенинг ҳузурингда бўламан ва (буни кейин) сендан ҳисоблаб оламан», дедилар. Сўнг Расулуллоҳ ﷺ: «Турмуш кўрган аёл учун уч (кеча), бокира учун етти кеча», дедилар.

نَا الْحُسَيْنُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ ، نَا مُحَمَّدُ بْنُ مُعَاوِيَةَ بْنِ مَالَجَ , نَا مُحَمَّدُ بْنُ سَلَمَةَ , عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْحَاقَ , عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي بَكْرِ بْنِ عَمْرِو بْنِ حَزْمٍ , عَنْ عَبْدِ الْمَلِكِ بْنِ أَبِي بَكْرِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ الْحَارِثِ بْنِ هِشَامٍ , قَالَ : " تَزَوَّجَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أُمَّ سَلَمَةَ فِي شَوَّالٍ وَجَمَعَهَا فِي شَوَّالٍ , وَقَالَ : إِنْ شِئْتِ أَنْ أُسَبِّعَ عِنْدَكِ وَأُسَبِّعَ عِنْدَ صَوَاحِبَاتِكِ وَإِلا فَثَلاثَتُكِ ، ثُمَّ أَدُورَ عَلَيْكِ فِي لَيْلَتِكِ, قَالَتْ : بَلْ ثَلِّثْ لِي يَا رَسُولَ اللَّهِ "

Abdulmalik ibn Abu Bakr ibn Abdurrahmon ibn al-Horis ibn Hishom aytdi: «Rasululloh ﷺ Ummu Salamaga shavvol oyida uylandilar va shavvolda u bilan qoʻshildilar. U zot: ‹Xohlasang, sening huzuringda yetti (kecha) turaman va sheriklaring huzurida ham yettitadan turaman; boʻlmasa, senga uchta, soʻng sening kechangda (navbat bilan) aylanaman›, dedilar. U: ‹Yoʻq, menga uchtasini qiling, ey Allohning Rasuli›, dedi».Абдулмалик ибн Абу Бакр ибн Абдурраҳмон ибн ал-Ҳорис ибн Ҳишом айтди: «Расулуллоҳ ﷺ Умму Саламага шаввол ойида уйландилар ва шавволда у билан қўшилдилар. У зот: ‹Хоҳласанг, сенинг ҳузурингда етти (кеча) тураман ва шерикларинг ҳузурида ҳам еттитадан тураман; бўлмаса, сенга учта, сўнг сенинг кечангда (навбат билан) айланаман›, дедилар. У: ‹Йўқ, менга учтасини қилинг, эй Аллоҳнинг Расули›, деди».

نَا مُحَمَّدُ بْنُ عَمْرِو بْنِ الْبَخْتَرِيِّ ، نَا أَحْمَدُ بْنُ الْخَلِيلِ , نَا الْوَاقِدِيُّ . ح وَنا مُحَمَّدُ بْنُ أَحْمَدَ بْنِ أَبِي الثَّلْجِ , نَا جَدِّي , نَا مُحَمَّدُ بْنُ عُمَرَ , نَا ابْنُ أَبِي ذِئْبٍ , عَنْ عَبْدِ الْعَزِيزِ بْنِ عَيَّاشٍ , عَنْ أَبِي بَكْرِ بْنِ حَزْمٍ ، عَنْ أَبِي بَكْرِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ الْحَارِثِ بْنِ هِشَامٍ , عَنْ أُمِّ سَلَمَةَ ، قَالَ : وَنا مَالِكُ بْنُ أَنَسٍ , عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي بَكْرِ بْنِ حَزْمٍ , عَنْ عَبْدِ الْمَلِكِ بْنِ أَبِي بَكْرِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ الْحَارِثِ بْنِ هِشَامٍ , عَنْ أَبِيهِ , عَنْ أُمِّ سَلَمَةَ , أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، قَالَ لَهَا حِينَ دَخَلَ بِهَا : " لَيْسَ بِكِ هَوَانٌ عَلَى أَهْلِكِ إِنْ شِئْتِ أَقَمْتُ مَعَكِ ثَلاثًا خَالِصَةً لَكِ , وَإِنْ شِئْتِ سَبَّعْتُ لَكِ ثُمَّ سَبَّعْتُ لِنِسَائِي , فَقَالَتْ تُقِيمُ مَعِي ثَلاثًا خَالِصَةً " . فَأَخَذَ مَالِكٌ ، وَابْنُ أَبِي ذِئْبٍ ، " بِسَبْعٍ لِلْبِكْرِ , وَبِثَلاثٍ لِلثَّيِّبِ "

Ummu Salama (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ u bilan qoʻshilganlarida unga: «Ahling oldida sening qadring kam emas. Xohlasang, sening huzuringda faqat senga xos boʻlgan uch (kun) turaman; xohlasang, sen uchun yettini toʻla qilaman, soʻng xotinlarim uchun ham yettidan toʻla qilaman», dedilar. U: «Mening huzurimda faqat menga xos uch (kun) turing», dedi. Bas, Molik va Ibn Abu Zʼib bokira uchun yetti, turmush koʻrgan ayol uchun uch (kun)ni (dalil qilib) olganlar.Умму Салама (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ у билан қўшилганларида унга: «Аҳлинг олдида сенинг қадринг кам эмас. Хоҳласанг, сенинг ҳузурингда фақат сенга хос бўлган уч (кун) тураман; хоҳласанг, сен учун еттини тўла қиламан, сўнг хотинларим учун ҳам еттидан тўла қиламан», дедилар. У: «Менинг ҳузуримда фақат менга хос уч (кун) туринг», деди. Бас, Молик ва Ибн Абу Зъиб бокира учун етти, турмуш кўрган аёл учун уч (кун)ни (далил қилиб) олганлар.

نَا مُحَمَّدُ بْنُ عَمْرٍو , نَا أَحْمَدُ بْنُ الْخَلِيلِ , نَا الْوَاقِدِيُّ ، نَا مُحَمَّدُ بْنُ ضَمْرَةَ بْنِ سَعِيدٍ الْمَازِنِيُّ , عَنْ حَبِيبِ بْنِ سَلْمَانَ , عَنْ يُوسُفَ بْنِ مَاهَكَ , عَنْ رَيْطَةَ بِنْتِ هِشَامٍ , وَأُمِّ سُلَيْمٍ بِنْتُ نَافِعِ بْنِ عَبْدِ الْحَارِثِ , عَنْ عَائِشَةَ , قَالَتْ : قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ . ح وَنا مُحَمَّدٌ , نَا أَحْمَدُ , نَا الْوَاقِدِيُّ , نَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ يَزِيدَ الْمَكِّيُّ , عَنْ عَمْرِو بْنِ شُعَيْبٍ , عَنْ أُمِّ سُلَيْمٍ بِنْتِ نَافِعِ بْنِ عَبْدِ الْحَارِثِ , عَنْ عَائِشَةَ , عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ , قَالَ : " الْبِكْرُ إِذَا نَكَحَهَا رَجُلٌ وَلَهُ نِسَاءٌ لَهَا ثَلاثُ لَيَالٍ , وَلِلثَّيِّبِ لَيْلَتَانِ "

Oisha (roziyallohu anho)dan, u Nabiy ﷺdan rivoyat qiladi. U zot: «Bokira — bir kishi unga uylansa va uning (boshqa) xotinlari boʻlsa — unga uch kecha, turmush koʻrgan ayolga esa ikki kecha (beriladi)», dedilar.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан, у Набий ﷺдан ривоят қилади. У зот: «Бокира — бир киши унга уйланса ва унинг (бошқа) хотинлари бўлса — унга уч кеча, турмуш кўрган аёлга эса икки кеча (берилади)», дедилар.

نَا الْحُسَيْنُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ ، نَا حُمَيْدُ بْنُ زَنْجُوَيْهِ , نَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ أَبِي أُوَيْسٍ , حَدَّثَنِي ابْنُ أَبِي الزِّنَادِ , عَنْ هِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ , عَنْ أَبِيهِ , عَنْ عَائِشَةَ , قَالَتْ : " قَلَّ مَا كَانَ يَوْمٌ , أَوْ قَالَتْ : قَلَّ يَوْمٌ إِلا كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَدْخُلُ عَلَى نِسَائِهِ فَيَدْنُو مِنْ كُلِّ امْرَأَةٍ مِنْهُنَّ فِي مَجْلِسِهِ فَيُقَبِّلُ وَيَمَسُّ مِنْ غَيْرِ مَسِيسٍ وَلا مُبَاشَرَةٍ , قَالَتْ : ثُمَّ يَبِيتُ عِنْدَ الَّتِي هُوَ يَوْمُهَا " ، نَا سَعِيدُ بْنُ مُحَمَّدٍ أَخُو زَنْبَرٍ , نَا حُمَيْدُ بْنُ زَنْجُوَيْهِ ، بِإِسْنَادِهِ مِثْلَهُ , وَقَالَ فِي حَدِيثِهِ : " فَيُقَبِّلُ وَيَلْمِسُ مِنْ غَيْرِ مَسِيسٍ "

Oisha (roziyallohu anho) aytdi: «Kam kun boʻlar edi — yoki: kam kun boʻlar ediki — Rasululloh ﷺ xotinlarining oldiga kirmasalar; ular oʻz oʻrinlarida har biriga yaqinlashib, yaqinlik qilmagan va mubosharatsiz oʻpar va tegar edilar». U aytdi: Soʻng navbati kimniki boʻlsa, oʻshaning huzurida tunar edilar. Buni Said ibn Muhammad ham Humayd ibn Zanjuyadan, oʻsha isnod bilan shu kabi rivoyat qildi va oʻz hadisida: «Bas, yaqinlik qilmagan holda oʻpar va ushlar edilar», dedi.Оиша (розияллоҳу анҳо) айтди: «Кам кун бўлар эди — ёки: кам кун бўлар эдики — Расулуллоҳ ﷺ хотинларининг олдига кирмасалар; улар ўз ўринларида ҳар бирига яқинлашиб, яқинлик қилмаган ва мубошаратсиз ўпар ва тегар эдилар». У айтди: Сўнг навбати кимники бўлса, ўшанинг ҳузурида тунар эдилар. Буни Саид ибн Муҳаммад ҳам Ҳумайд ибн Занжуядан, ўша иснод билан шу каби ривоят қилди ва ўз ҳадисида: «Бас, яқинлик қилмаган ҳолда ўпар ва ушлар эдилар», деди.

وَنا عَلِيُّ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ مِهْرَانَ السَّوَّاقُ , نَا أَبُو يَحْيَى مُحَمَّدُ بْنُ سَعِيدِ بْنِ غَالِبٍ , نَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ الأُمَوِيُّ , عَنْ حَجَّاجٍ , عَنِ الْمِنْهَالِ بْنِ عَمْرٍو , عَنْ زِرِّ بْنِ حُبَيْشٍ , عَنْ عَلِيٍّ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ , قَالَ : " إِذَا تَزَوَّجَتِ الْحُرَّةُ عَلَى الأَمَةِ قَسَمَ لَهَا يَوْمَيْنِ وَلِلأَمَةِ يَوْمًا , إِنَّ الأَمَةَ لا يَنْبَغِي لَهَا أَنْ تَزَوَّجَ عَلَى الْحُرَّةِ "

Ali (roziyallohu anhu) aytdi: «Ozod ayol choʻrining ustiga nikohlansa, unga ikki kun, choʻriga esa bir kun taqsimlanadi. Choʻrining ozod ayol ustiga nikohlanishi joiz emas».Али (розияллоҳу анҳу) айтди: «Озод аёл чўрининг устига никоҳланса, унга икки кун, чўрига эса бир кун тақсимланади. Чўрининг озод аёл устига никоҳланиши жоиз эмас».

نَا دَعْلَجُ بْنُ أَحْمَدَ ، نَا مُحَمَّدُ بْنُ عَلِيِّ بْنِ زَيْدٍ , نَا سَعِيدُ بْنُ مَنْصُورٍ , نَا هُشَيْمٌ , عَنِ ابْنِ أَبِي لَيْلَى , عَنِ الْمِنْهَالِ , عَنْ عَبَّادِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ الأَسَدِيِّ , عَنْ عَلِيٍّ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ ، أَنَّهُ كَانَ يَقُولُ : " إِذَا تَزَوَّجَ الْحُرَّةَ عَلَى الأَمَةِ ، قَسَمَ لِلأَمَةِ الثُّلُثَ وَلِلْحُرَّةِ الثُّلُثَيْنِ "

Ali (roziyallohu anhu) shunday der edi: «Ozod ayolni choʻrining ustiga nikohlasa, choʻriga uchdan bir, ozod ayolga uchdan ikki (qism) taqsimlaydi».Али (розияллоҳу анҳу) шундай дер эди: «Озод аёлни чўрининг устига никоҳласа, чўрига учдан бир, озод аёлга учдан икки (қисм) тақсимлайди».

نَا يَحْيَى بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ صَاعِدٍ ، وَمُحَمَّدُ بْنُ مَخْلَدِ بْنِ حَفْصٍ ، قَالا : نَا أَبُو عَبْدِ اللَّهِ حُبَيْشُ بْنُ مُبَشِّرٍ الْفَقِيهُ ، نَا يُونُسُ بْنُ مُحَمَّدٍ , نَا حَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ , عَنْ أَيُّوبَ , عَنْ عِكْرِمَةَ , عَنْ عَائِشَةَ , أَنّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ " أَعْتَقَ صَفِيَّةَ ، وَجَعَلَ عِتْقَهَا صَدَاقَهَا وَتَزَوَّجَهَا "

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ Safiyyani ozod qildilar, uni ozod qilishni uning mahri qildilar va unga uylandilar.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ Сафийяни озод қилдилар, уни озод қилишни унинг маҳри қилдилар ва унга уйландилар.

نَا يَحْيَى بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ صَاعِدٍ ، وَابْنُ مَخْلَدٍ ، قَالا : نَا مُحَمَّدُ بْنُ الْحُسَيْنِ بْنِ الْمُبَارَكِ يُعْرَفُ بِالأَعْرَابِيِّ , نَا يُونُسُ بْنُ مُحَمَّدٍ , نَا حَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ , عَنْ أَيُّوبَ , عَنْ عِكْرِمَةَ , عَنْ عَائِشَةَ , أَنّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ " أَعْتَقَ صَفِيَّةَ وَتَزَوَّجَهَا ، وَجَعَلَ عِتْقَهَا صَدَاقَهَا "

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ Safiyyani ozod qildilar, unga uylandilar va uni ozod qilishni uning mahri qildilar.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ Сафийяни озод қилдилар, унга уйландилар ва уни озод қилишни унинг маҳри қилдилар.

نَا مُحَمَّدُ بْنُ مَخْلَدٍ ، نَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ الْمَلِكِ بْنِ مَرْوَانَ الدَّقِيقِيُّ ، مِنْ كِتَابِهِ إِمْلاءً , نَا يَزِيدُ بْنُ هَارُونَ , أنا شَرِيكٌ , عَنْ سَلامٍ , عَنْ قَتَادَةَ , عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ , أَنّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ " أَعْتَقَ صَفِيَّةَ بِنْتَ حُيَيٍّ ثُمَّ تَزَوَّجَهَا ، وَجَعَلَ عِتْقَهَا صَدَاقَهَا "

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ Safiyya bint Huyayni ozod qildilar, soʻng unga uylandilar va uni ozod qilishni uning mahri qildilar.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ Сафийя бинт Ҳуяйни озод қилдилар, сўнг унга уйландилар ва уни озод қилишни унинг маҳри қилдилар.

حَدَّثَنَا ابْنُ مَخْلَدٍ , نَا أَحْمَدُ بْنُ مَنْصُورٍ زَاجٌ , نَا عَلِيُّ بْنُ الْحَسَنِ بْنِ شَقِيقٍ , نَا الْحُسَيْنُ بْنُ وَاقِدٍ , عَنْ ثَابِتٍ , عَنْ أَنَسٍ , أَنّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ " أَعْتَقَ صَفِيَّةَ وَتَزَوَّجَهَا ، وَجَعَلَ مَهْرَهَا عِتْقَهَا "

Anas (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ Safiyyani ozod qildilar, unga uylandilar va uning mahrini uni ozod qilish qildilar.Анас (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ Сафийяни озод қилдилар, унга уйландилар ва унинг маҳрини уни озод қилиш қилдилар.

نَا ابْنُ مَخْلَدٍ , نَا الْعَبَّاسُ بْنُ مُحَمَّدٍ , نَا قُرَادُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ غَزْوَانَ , نَا شُعْبَةُ , عَنْ عَبْدِ الْعَزِيزِ بْنِ صُهَيْبٍ , عَنْ أَنَسٍ , قَالَ : " تَزَوَّجَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ صَفِيَّةَ, فَقَالَ لَهُ ثَابِتٌ : مَا أَصْدَقَهَا , قَالَ : أَصْدَقَهَا نَفْسَهَا أَعْتَقَهَا ثُمَّ تَزَوَّجَهَا "

Anas (roziyallohu anhu) aytdi: «Rasululloh ﷺ Safiyyaga uylandilar». Sobit unga: «Unga nimani mahr qildilar?» dedi. U: «Unga oʻzini mahr qildilar: uni ozod qildilar, soʻng unga uylandilar», dedi.Анас (розияллоҳу анҳу) айтди: «Расулуллоҳ ﷺ Сафийяга уйландилар». Собит унга: «Унга нимани маҳр қилдилар?» деди. У: «Унга ўзини маҳр қилдилар: уни озод қилдилар, сўнг унга уйландилар», деди.

نَا الْحُسَيْنُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ ، وَمُحَمَّدُ بْنُ مَخْلَدٍ ، قَالا : نَا عَلِيُّ بْنُ أَحْمَدَ السَّوَّاقُ , نَا أَسَدُ بْنُ مُوسَى , نَا سُلَيْمَانُ بْنُ أَبِي سُلَيْمَانَ , عَنْ مَطَرٍ الْوَرَّاقِ , عَنْ قَتَادَةَ , قَالَ : سُئِلَ أَنَسُ بْنُ مَالِكٍ " عَنِ الرَّجُلِ يُعْتِقُ جَارِيَتَهُ ثُمَّ يَتَزَوَّجُهَا , فَقَالَ : أَلَمْ يُعْتِقْ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ صَفِيَّةَ بِنْتَ حُيَيِّ بْنِ أَخْطَبَ , وَجُوَيْرِيَةَ بِنْتَ الْحَارِثِ بْنِ أَبِي ضِرَارٍ وَجَعَلَ عِتْقَهُمَا مَهْرَهُمَا وَتَزَوَّجَهُمَا "

Qatoda aytdi: Anas ibn Molikdan choʻrisini ozod qilib, soʻng unga uylanadigan kishi haqida soʻraldi. U: «Rasululloh ﷺ Safiyya bint Huyay ibn Axtabni va Juvayriya bint al-Horis ibn Abu Zirorni ozod qilib, ikkovini ozod qilishni ularning mahri qilib, ikkoviga uylanmaganmidilar?» dedi.Қатода айтди: Анас ибн Моликдан чўрисини озод қилиб, сўнг унга уйланадиган киши ҳақида сўралди. У: «Расулуллоҳ ﷺ Сафийя бинт Ҳуяй ибн Ахтабни ва Жувайрия бинт ал-Ҳорис ибн Абу Зирорни озод қилиб, икковини озод қилишни уларнинг маҳри қилиб, икковига уйланмаганмидилар?» деди.

نَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ أَحْمَدَ بْنِ ثَابِتٍ ، نَا الْعَبَّاسُ بْنُ مُحَمَّدٍ , نَا أَحْمَدُ بْنُ يُونُسَ , نَا أَبُو بَكْرِ بْنُ عَيَّاشٍ ، عَنْ يَعْقُوبَ بْنِ عَطَاءٍ , عَنْ مِقْسَمٍ , عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ , قَالَ : قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ " فِي الَّذِي يَقَعُ عَلَى امْرَأَتِهِ وَهِيَ حَائِضٌ , قَالَ : يَتَصَدَّقُ بِدِينَارٍ أَوْ بِنِصْفِ دِينَارٍ "

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) aytdi: Rasululloh ﷺ hayzli xotiniga yaqinlik qilgan kishi haqida: «Bir dinor yoki yarim dinor sadaqa qilsin», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) айтди: Расулуллоҳ ﷺ ҳайзли хотинига яқинлик қилган киши ҳақида: «Бир динор ёки ярим динор садақа қилсин», дедилар.

نَا مُحَمَّدُ بْنُ سُلَيْمٍ الْبَاهِلِيُّ , نَا مُحَمَّدُ بْنُ عَمْرِو بْنِ حَيَّانَ , نَا مُحَمَّدُ بْنُ حِمْيَرَ , عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مُحَرَّرٍ , عَنْ عَبْدِ الْكَرِيمِ بْنِ مَالِكِ , وَخُصَيْفٍ , وَعَلِيِّ بْنِ بَذِيمَةَ , عَنْ مِقْسَمٍ , عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ , قَالَ : قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " مَنْ وَقَعَ عَلَى امْرَأَتِهِ وَهِيَ حَائِضٌ فَلْيَتَصَدَّقْ بِدِينَارٍ أَوْ بِنِصْفِ دِينَارٍ "

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) aytdi: Rasululloh ﷺ: «Kim hayzli xotiniga yaqinlik qilsa, bir dinor yoki yarim dinor sadaqa qilsin», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) айтди: Расулуллоҳ ﷺ: «Ким ҳайзли хотинига яқинлик қилса, бир динор ёки ярим динор садақа қилсин», дедилар.

نَا أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ عُثْمَانَ الْقَطَّانُ , نَا عَلِيُّ بْنُ دَاوُدَ الْقَنْطَرِيُّ , نَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ الْعَزِيزِ الرَّمْلِيُّ , نَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ يَزِيدَ بْنِ الصَّلْتِ , عَنْ سُفْيَانَ , عَنْ عَبْدِ الْكَرِيمِ , وَعَلِيِّ بْنِ بَذِيمَةَ , وَخُصَيْفٍ , عَنْ مِقْسَمٍ , عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ , قَالَ : قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " مَنْ أَتَى امْرَأَتَهُ فِي الدَّمِ فَعَلَيْهِ دِينَارٌ , وَفِي الصُّفْرَةِ نِصْفُ دِينَارٍ "

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) aytdi: Rasululloh ﷺ: «Kim xotiniga qon (davrida) yaqinlashsa, uning zimmasida bir dinor (bor); sarigʻlik (davrida) esa yarim dinor», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) айтди: Расулуллоҳ ﷺ: «Ким хотинига қон (даврида) яқинлашса, унинг зиммасида бир динор (бор); сариғлик (даврида) эса ярим динор», дедилар.

نَا أَحْمَدُ بْنُ الْحُسَيْنِ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ بْنِ الْجُنَيْدِ ، نَا زِيَادُ بْنُ أَيُّوبَ , عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ مُوسَى , نَا أَبُو جَعْفَرٍ الرَّازِيُّ ، عَنْ عَبْدِ الْكَرِيمِ , عَنْ مِقْسَمٍ , عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ , عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ , قَالَ : " إِذَا كَانَ الدَّمُ عَبِيطًا فَلْيَتَصَدَّقْ بِدِينَارٍ , وَإِنْ كَانَ صُفْرَةً فَبِنِصْفِ دِينَارٍ "

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan, u Nabiy ﷺdan rivoyat qiladi. U zot: «Agar qon qip-qizil boʻlsa, bir dinor sadaqa qilsin; agar sarigʻlik boʻlsa, yarim dinor (sadaqa qilsin)», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан, у Набий ﷺдан ривоят қилади. У зот: «Агар қон қип-қизил бўлса, бир динор садақа қилсин; агар сариғлик бўлса, ярим динор (садақа қилсин)», дедилар.

نَا أَبُو بَكْرٍ النَّيْسَابُورِيُّ ، أنا عَبَّاسُ بْنُ الْوَلِيدِ بْنِ مَزْيَدٍ , أَخْبَرَنِي مُحَمَّدُ بْنُ شُعَيْبٍ , أَخْبَرَنِي ابْنُ لَهِيعَةَ , عَنْ عَبْدِ الْمَلِكِ بْنِ عَبْدِ الْعَزِيزِ بْنِ جُرَيْجٍ الْمَكِّيِّ , عَنْ عَبْدِ الْكَرِيمِ الْبَصْرِيِّ , ,أَنَّهُ أَخْبَرَهُ أَنَّ مِقْسَمًا مَوْلَى ابْنِ عَبَّاسٍ ، حَدَّثَهُ , أَنَّهُ سَمِعَ ابْنَ عَبَّاسٍ , يَقُولُ : إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ " أَمَرَ الْوَاطِئَ فِي الْعِرَاكِ بِصَدَقَةٍ دِينَارٍ , وَإِنْ وَطِئَهَا بَعْدَ أَنْ تَطْهُرَ وَلَمْ تَغْتَسِلْ بِصَدَقَةٍ نِصْفِ دِينَارٍ "

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)ning shunday deb aytayotganini eshitdim: Rasululloh ﷺ hayzning avjida yaqinlik qilgan kishiga bir dinor sadaqa (qilishni), agar u (ayol) pok boʻlgandan keyin, lekin gʻusl qilmagan holida unga yaqinlik qilgan boʻlsa, yarim dinor sadaqa (qilishni) buyurdilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)нинг шундай деб айтаётганини эшитдим: Расулуллоҳ ﷺ ҳайзнинг авжида яқинлик қилган кишига бир динор садақа (қилишни), агар у (аёл) пок бўлгандан кейин, лекин ғусл қилмаган ҳолида унга яқинлик қилган бўлса, ярим динор садақа (қилишни) буюрдилар.

نَا الْحُسَيْنُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ ، وَيَعْقُوبُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ الْبَزَّارُ ، قَالا : نَا الْحَسَنُ بْنُ عَرَفَةَ , نَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ عَيَّاشٍ , عَنْ سُهَيْلِ بْنِ أَبِي صَالِحٍ , عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْمُنْكَدِرِ , عَنْ جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ الأَنْصَارِيِّ , أَنّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، قَالَ : " اسْتَحْيُوا فَإِنَّ اللَّهَ لا يَسْتَحِي مِنَ الْحَقِّ , لا يَحِلُّ مَأْتَاكَ النِّسَاءَ فِي حُشُوشِهِنَّ "

Jobir ibn Abdulloh al-Ansoriy (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Hayo qilinglar, chunki Alloh haqdan hayo qilmaydi. Ayollarga orqa yoʻlidan kelishingiz halol emas», dedilar.Жобир ибн Абдуллоҳ ал-Ансорий (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Ҳаё қилинглар, чунки Аллоҳ ҳақдан ҳаё қилмайди. Аёлларга орқа йўлидан келишингиз ҳалол эмас», дедилар.

نَا أَبُو بَكْرٍ النَّيْسَابُورِيُّ ، نَا مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى , نَا حَمَّادُ بْنُ مَسْعَدَةَ , عَنِ ابْنِ مَوْهَبٍ , عَنِ الْقَاسِمِ , عَنْ عَائِشَةَ , " أَنَّهُ كَانَ لَهَا غُلامٌ وَجَارِيَةٌ فَأَرَادَتْ عِتْقَهُمَا , فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : ابْدَئِي بِالْغُلامِ "

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Uning bir gʻulomi va bir choʻrisi bor edi, ikkovini ozod qilmoqchi boʻldi. Shunda Rasululloh ﷺ: «Gʻulomdan boshla», dedilar.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Унинг бир ғуломи ва бир чўриси бор эди, икковини озод қилмоқчи бўлди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ: «Ғуломдан бошла», дедилар.

نَا الْحُسَيْنُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ ، نَا الْفَضْلُ بْنُ سُهَيْلٍ الأَعْرَجُ , وَنا حُسَيْنٌ , نَا زُهَيْرُ بْنُ مُحَمَّدٍ , قَالا : نَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ عَبْدِ الْمَجِيدِ , نَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ مَوْهَبٍ , نَا الْقَاسِمُ بْنُ مُحَمَّدٍ , عَنْ عَائِشَةَ , أَنَّهَا كَانَ لَهَا غُلامٌ وَجَارِيَةٌ زَوْجٌ , فَقَالَتْ : يَا رَسُولَ اللَّهِ ، " إِنِّي أُرِيدُ أَنْ أُعْتِقَهُمَا , فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : إِنْ أَعْتَقْتِهِمَا فَابْدَئِي بِالرَّجُلِ قَبْلَ الْمَرْأَةِ "

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Uning er-xotin boʻlgan bir gʻulomi va bir choʻrisi bor edi. U: «Ey Allohning Rasuli, men bularning ikkalasini ozod qilmoqchiman», dedi. Shunda Rasululloh ﷺ: «Agar ularni ozod qilsang, ayoldan oldin erkakdan boshla», dedilar.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Унинг эр-хотин бўлган бир ғуломи ва бир чўриси бор эди. У: «Эй Аллоҳнинг Расули, мен буларнинг иккаласини озод қилмоқчиман», деди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ: «Агар уларни озод қилсанг, аёлдан олдин эркакдан бошла», дедилар.

نَا أَبُو بَكْرٍ النَّيْسَابُورِيُّ ، نَا مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى , نَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ مُوسَى . ح وَنا أَبُو بَكْرٍ النَّيْسَابُورِيُّ , نَا أَحْمَدُ بْنُ مَنْصُورٍ , نَا عُثْمَانُ بْنُ عُمَرَ , قَالا : أنا أُسَامَةُ بْنُ زَيْدٍ , عَنِ الْقَاسِمِ , عَنْ عَائِشَةَ , أَنّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، قَالَ لِبَرِيرَةَ : " إِنْ شِئْتِ أَنْ تَستَقَرِّي تَحْتَ هَذَا الْعَبْدِ ، وَإِنْ شِئْتِ فَارِقْتِيهِ فَفَارَقَتْهُ "

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ Bariraga: «Xohlasang, shu qulning nikohida qolasan, xohlasang, undan ajralasan», dedilar. Bas, u undan ajraldi.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ Барирага: «Хоҳласанг, шу қулнинг никоҳида қоласан, хоҳласанг, ундан ажраласан», дедилар. Бас, у ундан ажралди.

نَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ حَمَّادٍ ، نَا أَبُو مُوسَى , نَا عُثْمَانُ بْنُ عُمَرَ ، بِإِسْنَادِهِ , قَالَتْ : وَكَانَتْ تَحْتَ عَبْدٍ فَلَمَّا أَعْتَقْتُهَا , قَالَ لَهَا رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " إِنْ شِئْتِ أَنْ تَمْكُثِي تَحْتَ هَذَا الْعَبْدِ ، وَإِنْ شِئْتِ أَنْ تُفَارِقِيهِ فَارَقْتِهِ "

(Oisha roziyallohu anho) aytdi: U bir qulning nikohida edi. Men uni ozod qilganimda, Rasululloh ﷺ unga: «Xohlasang, shu qulning nikohida qolasan, xohlasang, undan ajralasan», dedilar.(Оиша розияллоҳу анҳо) айтди: У бир қулнинг никоҳида эди. Мен уни озод қилганимда, Расулуллоҳ ﷺ унга: «Хоҳласанг, шу қулнинг никоҳида қоласан, хоҳласанг, ундан ажраласан», дедилар.

ثنا أَخُو زُبَيْرٍ , نَا يُوسُفُ , نَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ مُوسَى , وَأَبُو أُسَامَةَ , قَالا : ثنا أُسَامَةُ بْنُ زَيْدٍ نَحْوَهُ , قَالَ : قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " اخْتَارِي إِنْ رَضِيتِ أَنْ تَكُونِي تَحْتَ هَذَا الْعَبْدِ وَإِنْ شِئْتِ فَارِقْتِيهِ "

Rasululloh ﷺ: «Tanla: xohlasang, shu qulning nikohida boʻlishga rozi boʻl, xohlasang, undan ajral», dedilar.Расулуллоҳ ﷺ: «Танла: хоҳласанг, шу қулнинг никоҳида бўлишга рози бўл, хоҳласанг, ундан ажрал», дедилар.

نَا أَحْمَدُ بْنُ نَصْرِ بْنِ سَنْدَوَيْهِ حَبْشُونَ الْبُنْدَارُ ، نَا يُوسُفُ بْنُ مُوسَى , نَا جَرِيرٌ , عَنْ هِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ , عَنْ أَبِيهِ , عَنْ عَائِشَةَ , قَالَتْ : " وَخَيَّرَهَا رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَكَانَ زَوْجُهَا عَبْدًا ، وَلَوْ كَانَ زَوْجُهَا حُرًّا مَا خَيَّرَهَا رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ "

Oisha (roziyallohu anho) aytdi: «Rasululloh ﷺ uni ixtiyorli qildilar, uning eri qul edi. Agar eri ozod kishi boʻlganida, Rasululloh ﷺ uni ixtiyorli qilmagan boʻlar edilar».Оиша (розияллоҳу анҳо) айтди: «Расулуллоҳ ﷺ уни ихтиёрли қилдилар, унинг эри қул эди. Агар эри озод киши бўлганида, Расулуллоҳ ﷺ уни ихтиёрли қилмаган бўлар эдилар».

نَا أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِي شَيْبَةَ ، نَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ سَعْدٍ , نَا عَمِّي , نَا أَبِي , عَنِ ابْنِ إِسْحَاقَ , عَنْ هِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ , وَالزُّهْرِيِّ , عَنْ عُرْوَةَ , عَنْ عَائِشَةَ , قَالَتْ : " كَانَتْ بَرِيرَةُ عِنْدَ عَبْدٍ فَأُعْتِقَتْ , فَجَعَلَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَمْرَهَا بِيَدِهَا "

Oisha (roziyallohu anho) aytdi: «Barira bir qulning nikohida edi, soʻng ozod qilindi. Shunda Rasululloh ﷺ uning ishini oʻz qoʻliga berdilar».Оиша (розияллоҳу анҳо) айтди: «Барира бир қулнинг никоҳида эди, сўнг озод қилинди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ унинг ишини ўз қўлига бердилар».

نَا أَبُو بَكْرِ بْنُ مُجَاهِدٍ ، وَأَحْمَدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ ، صَاحِبُ أَبِي صَخْرَةَ ، وَغَيْرُهُمَا ، قَالُوا : نَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ أَيُّوبَ الْمَخْرَمِيُّ , نَا يَحْيَى بْنُ أَبِي بُكَيْرٍ , نَا أَبُو جَعْفَرٍ الرَّازِيُّ ، عَنِ الأَعْمَشِ ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ , عَنِ الأَسْوَدِ , عَنْ عَائِشَةَ , قَالَتْ : " كَانَ زَوْجُ بَرِيرَةَ مَمْلُوكًا لآلِ أَبِي أَحْمَدَ " ، لَفْظُ ابْنِ مُجَاهِدٍ

Oisha (roziyallohu anho) aytdi: «Bariraning eri Abu Ahmad oilasiga qarashli qul edi». Bu Ibn Mujohidning lafzidir.Оиша (розияллоҳу анҳо) айтди: «Бариранинг эри Абу Аҳмад оиласига қарашли қул эди». Бу Ибн Мужоҳиднинг лафзидир.

ثنا الْحُسَيْنُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ ، نَا هَارُونُ بْنُ إِسْحَاقَ , نَا عَبْدَةُ , عَنْ سَعِيدٍ , عَنْ أَبِي مَعْشَرٍ ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ , عَنِ الأَسْوَدِ , عَنْ عَائِشَةَ , " أَنَّ زَوْجَ بَرِيرَةَ كَانَ حُرًّا يَوْمَ أُعْتِقَتْ "

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Barira ozod qilingan kuni uning eri ozod kishi edi.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Барира озод қилинган куни унинг эри озод киши эди.

نَا مُحَمَّدُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ الْفَارِسِيُّ , نَا عُثْمَانُ بْنُ خَرَّزَاذَ , حَدَّثَنِي أَبُو الأَصْبَغِ الْحَرَّانِيُّ عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ يَحْيَى , نَا مُحَمَّدُ بْنُ سَلَمَةَ , عَنِ ابْنِ إِسْحَاقَ , عَنْ أَبَانَ بْنِ صَالِحٍ , عَنْ هِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ , عَنْ أَبِيهِ , عَنْ عَائِشَةَ , أَنّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، قَالَ لِبَرِيرَةَ : " اذْهَبِي فَقَدْ عُتِقَ مَعَكِ بَضْعُكِ "

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ Bariraga: «Bor, sen bilan birga farjing ham ozod boʻldi», dedilar.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ Барирага: «Бор, сен билан бирга фаржинг ҳам озод бўлди», дедилар.

نَا أَحْمَدُ بْنُ الْحُسَيْنِ بْنِ الْجُنَيْدِ ، نَا مُحَمَّدُ بْنُ مَنْصُورٍ الطُّوسِيُّ , نَا يَعْقُوبُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ بْنِ سَعْدٍ , حَدَّثَنِي أَبِي , عَنِ ابْنِ إِسْحَاقَ , حَدَّثَنِي مُحَمَّدُ بْنُ مُسْلِمٍ الزُّهْرِيُّ , وَهِشَامُ بْنُ عُرْوَةَ , كِلاهُمَا حَدَّثَنِي عَنْ عُرْوَةَ , عَنْ عَائِشَةَ , قَالَتْ : " كَانَتْ بَرِيرَةُ عِنْدَ عَبْدٍ فَعُتِقَتْ , فَجَعَلَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَمْرَهَا بِيَدِهَا "

Oisha (roziyallohu anho) aytdi: Barira bir qulning nikohida edi, soʻng u ozod qilindi. Shunda Rasululloh ﷺ uning ishini oʻz qoʻliga topshirdilar.Оиша (розияллоҳу анҳо) айтди: Барира бир қулнинг никоҳида эди, сўнг у озод қилинди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ унинг ишини ўз қўлига топширдилар.

نَا أَبُو حَامِدٍ مُحَمَّدُ بْنُ هَارُونَ ، نَا بُنْدَارٌ , نَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ مَهْدِيٍّ , نَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عُمَرَ , عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ الْقَاسِمِ , وَرَبِيعَةَ بْنِ أَبِي عَبْدِ الرَّحْمَنِ , عَنِ الْقَاسِمِ بْنِ مُحَمَّدٍ , عَنْ عَائِشَةَ , قَالَتْ : " كَانَ زَوْجُ بَرِيرَةَ عَبْدًا "

Oisha (roziyallohu anho) aytdi: Bariraning eri qul edi.Оиша (розияллоҳу анҳо) айтди: Бариранинг эри қул эди.

نَا أَبُو عُبَيْدٍ الْقَاسِمُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ ، نَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ الْمَخْرَمِيُّ , نَا أَبُو هِشَامٍ الْمَخْزُومِيُّ ، نَا وُهَيْبٌ , نَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ عُمَرَ , عَنْ يَزِيدَ بْنِ رُومَانَ , عَنْ عُرْوَةَ , عَنْ عَائِشَةَ , " أَنَّ زَوْجَ بَرِيرَةَ كَانَ عَبْدًا "

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Bariraning eri qul edi.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Бариранинг эри қул эди.

نَا أَبُو بَكْرٍ النَّيْسَابُورِيُّ ، نَا مُحَمَّدُ بْنُ إِسْحَاقَ , نَا يَحْيَى بْنُ أَبِي بُكَيْرٍ , نَا شُعْبَةُ , عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ الْقَاسِمِ , عَنْ أَبِيهِ , عَنْ عَائِشَةَ , قَالَتْ : " وَخُيِّرَتْ يَعْنِي بَرِيرَةَ كَانَ زَوْجُهَا عَبْدًا "

Oisha (roziyallohu anho) aytdi: Unga — yaʼni Bariraga — ixtiyor berildi; uning eri qul edi.Оиша (розияллоҳу анҳо) айтди: Унга — яъни Барирага — ихтиёр берилди; унинг эри қул эди.

نَا مُحَمَّدُ بْنُ مَخْلَدٍ ، نَا عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ عَبَّادٍ ، أَخُو حَمْدُونَ , نَا يَعْقُوبُ بْنُ مُحَمَّدٍ , نَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُوسَى , نَا أُسَامَةُ بْنُ زَيْدٍ , عَنِ الزُّهْرِيِّ ، عَنِ الْقَاسِمِ بْنِ مُحَمَّدٍ , عَنْ عَائِشَةَ , قَالَتْ : " كَانَ زَوْجُ بَرِيرَةَ مَمْلُوكًا , فَقَالَ لَهَا رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لَمَّا عُتِقَتِ : اخْتَارِي "

Oisha (roziyallohu anho) aytdi: Bariraning eri qul edi. U ozod qilinganida Rasululloh ﷺ unga: «Ixtiyor qil», dedilar.Оиша (розияллоҳу анҳо) айтди: Бариранинг эри қул эди. У озод қилинганида Расулуллоҳ ﷺ унга: «Ихтиёр қил», дедилар.

نَا مُحَمَّدُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ الْفَارِسِيُّ , نَا شَاذَانُ بْنُ مَاهَانَ , نَا شَيْبَانُ , نَا عُثْمَانُ بْنُ مِقْسَمٍ , عَنْ يَحْيَى بْنِ سَعِيدٍ , عَنْ عَمْرَةَ , عَنْ عَائِشَةَ , " أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ خَيَّرَهَا ، وَكَانَ زَوْجُهَا مَمْلُوكًا "

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ unga ixtiyor berdilar; uning eri esa qul edi.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ унга ихтиёр бердилар; унинг эри эса қул эди.

نَا أَبُو بَكْرٍ النَّيْسَابُورِيُّ ، نَا الرَّبِيعُ بْنُ سُلَيْمَانَ , نَا الشَّافِعِيُّ , نَا الْقَاسِمُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ بْنِ حَفْصٍ , عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ دِينَارٍ , عَنِ ابْنِ عُمَرَ , " أَنَّ زَوْجَ بَرِيرَةَ كَانَ عَبْدًا " ، قَالَ أَبُو بَكْرٍ النَّيْسَابُورِيُّ : هَذَا حَدِيثٌ غَرِيبٌ

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Bariraning eri qul edi. Abu Bakr an-Naysaburiy aytdi: Bu gʻarib hadisdir.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Бариранинг эри қул эди. Абу Бакр ан-Найсабурий айтди: Бу ғариб ҳадисдир.

نَا مُحَمَّدُ بْنُ مَخْلَدٍ ، نَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ الْحُسَيْنِ بْنِ أَبِي الْعَلاءِ الْهَمْدَانِيُّ , نَا الْحَارِثُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ الْخَازِنُ , نَا أَبُو حَفْصٍ الأَبَّارُ ، عَنِ ابْنِ أَبِي لَيْلَى , عَنْ نَافِعٍ , عَنِ ابْنِ عُمَرَ , قَالَ : " كَانَ زَوْجُ بَرِيرَةَ عَبْدًا "

Ibn Umar (roziyallohu anhumo) aytdi: Bariraning eri qul edi.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо) айтди: Бариранинг эри қул эди.

نَا أَبُو عُبَيْدٍ الْمَحَامِلِيُّ ، أنا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ الْمَخْرَمِيُّ , نَا أَبُو هِشَامٍ الْمَخْزُومِيُّ ، نَا وُهَيْبٌ , نَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ عُمَرَ , عَنْ نَافِعٍ , عَنْ صَفِيَّةَ بِنْتِ أَبِي عُبَيْدٍ , " أَنَّ زَوْجَ بَرِيرَةَ كَانَ عَبْدًا "

Safiyya binti Abu Ubayddan rivoyat qilinadiki, Bariraning eri qul edi.Сафийя бинти Абу Убайддан ривоят қилинадики, Бариранинг эри қул эди.

نَا أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ سَعْدَانَ ، نَا شُعَيْبُ بْنُ أَيُّوبَ , نَا أَبُو يَحْيَى الْحِمَّانِيُّ ، نَا النَّصْرُ , عَنْ عِكْرِمَةَ , عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ ، أَنَّ بَرِيرَةَ قَضَى فِيهَا رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بِثَلاثٍ ، وَكَانَتْ عِنْدَ عَبْدٍ "

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ Barira haqida uchta hukm chiqardilar; u bir qulning nikohida edi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ Барира ҳақида учта ҳукм чиқардилар; у бир қулнинг никоҳида эди.

نَا أَبُو حَامِدٍ الْحَضْرَمِيُّ ، نَا بُنْدَارٌ , نَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ مَهْدِيٍّ , نَا حَمَّادُ بْنُ سَلَمَةَ , عَنْ قَتَادَةَ , عَنْ عِكْرِمَةَ , عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ , قَالَ : " كَانَ زَوْجُ بَرِيرَةَ عَبْدًا "

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) aytdi: Bariraning eri qul edi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) айтди: Бариранинг эри қул эди.

نَا الْحُسَيْنُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ ، نَا هَارُونُ بْنُ إِسْحَاقَ الْهَمْدَانِيُّ , نَا عَبْدَةُ , عَنْ سَعِيدٍ , عَنْ أَيُّوبَ , وَقَتَادَةَ , عَنْ عِكْرِمَةَ , عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ , " أَنَّ زَوْجَ بَرِيرَةَ كَانَ عَبْدًا أَسْوَدَ لِبَنِي الْمُغِيرَةِ يَوْمَ أُعْتِقَتْ , وَاللَّهِ لَكَأَنِّي بِهِ فِي طُرُقِ الْمَدِينَةِ وَنَوَاحِيهَا ، وَإِنَّ دُمُوعَهُ لَتَتَحَدَّرُ عَلَى لِحْيَتِهِ يَتْبَعُهَا يَتَرَضَّاهَا لِتَخْتَارَهُ فَلَمْ تَفْعَلْ "

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Barira ozod qilingan kuni uning eri Bani Mugʻiraga tegishli bir qora qul edi. Allohga qasamki, men uni hozir ham Madina koʻchalari va atroflarida koʻrib turgandekman — soqoli ustidan koʻz yoshlari oqib, uning ortidan yurar va oʻzini tanlashi uchun uni koʻndirmoqchi boʻlar edi, biroq u bunday qilmadi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Барира озод қилинган куни унинг эри Бани Муғирага тегишли бир қора қул эди. Аллоҳга қасамки, мен уни ҳозир ҳам Мадина кўчалари ва атрофларида кўриб тургандекман — соқоли устидан кўз ёшлари оқиб, унинг ортидан юрар ва ўзини танлаши учун уни кўндирмоқчи бўлар эди, бироқ у бундай қилмади.

نَا أَبُو مُحَمَّدِ بْنُ صَاعِدٍ ، نَا يَعْقُوبُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ , نَا هُشَيْمٌ , أنا خَالِدٌ , عَنْ عِكْرِمَةَ , عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ , قَالَ : " لَمَّا خُيِّرَتْ بَرِيرَةُ , قَالَ : رَأَيْتُ زَوْجَهَا يَتْبَعُهَا فِي أَزِقَّةِ الْمَدِينَةِ وَدُمُوعُهُ تَسِيلُ عَلَى لِحْيَتِهِ , قَالَ : فَكَلَّمَ الْعَبَّاسَ لِيَتَكَلَّمَ فِيهِ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ , فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لِبَرِيرَةَ : إِنَّهُ زَوْجُكِ , قَالَتْ : أَتَأْمُرُنِي بِهِ يَا رَسُولَ اللَّهِ ؟ ، قَالَ : إِنَّمَا أَنَا شَافِعٌ , قَالَ : فَخَيَّرَهَا فَاخْتَارَتْ نَفْسَهَا , قَالَ : وَكَانَ عَبْدًا لِبَنِي الْمُغِيرَةِ ، يُقَالُ لَهُ : مُغِيثٌ "

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) aytdi: Bariraga ixtiyor berilganida, men uning erini Madina koʻchalarida uning ortidan ergashib yurganini, koʻz yoshlari soqoli ustidan oqayotganini koʻrdim. U Abbosga gapirdi, toki Nabiy ﷺ uning haqida soʻz aytsinlar. Shunda Rasululloh ﷺ Bariraga: «Axir u sening eringdir», dedilar. U: «Yo Rasululloh, menga uni buyuryapsizmi?» dedi. U zot: «Men faqat shafoatchiman», dedilar. Soʻng u zot unga ixtiyor berdilar, u esa oʻzini tanladi. U Bani Mugʻiraning quli edi, unga Mugʻis deyilardi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) айтди: Барирага ихтиёр берилганида, мен унинг эрини Мадина кўчаларида унинг ортидан эргашиб юрганини, кўз ёшлари соқоли устидан оқаётганини кўрдим. У Аббосга гапирди, токи Набий ﷺ унинг ҳақида сўз айтсинлар. Шунда Расулуллоҳ ﷺ Барирага: «Ахир у сенинг эрингдир», дедилар. У: «Ё Расулуллоҳ, менга уни буюряпсизми?» деди. У зот: «Мен фақат шафоатчиман», дедилар. Сўнг у зот унга ихтиёр бердилар, у эса ўзини танлади. У Бани Муғиранинг қули эди, унга Муғис дейиларди.

نَا الْحُسَيْنُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ ، نَا يُوسُفُ بْنُ مُوسَى الْقَطَّانُ , نَا عَمْرُو بْنُ حُمْرَانَ , نَا سَعِيدُ بْنُ أَبِي عَرُوبَةَ , عَنْ أَيُّوبَ , عَنْ عِكْرِمَةَ , عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ " أَنَّ زَوْجَ بَرِيرَةَ إِذْ خُيِّرَتْ كَانَ مَمْلُوكًا لِبَنِي الْمُغِيرَةِ , لَكَأَنِّي أَنْظُرُ إِلَيْهِ فِي طُرُقِ الْمَدِينَةِ يَتْبَعُهَا يَتَرَضَّاهَا ، وَإِنَّ دُمُوعَهُ تَتَحَادَرُ عَلَى لِحْيَتِهِ ، وَهِيَ تَقُولُ لا حَاجَةَ لِي فِيكَ "

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Bariraga ixtiyor berilgan paytda uning eri Bani Mugʻiraning quli edi. Men uni hozir ham Madina koʻchalarida uning ortidan yurib, uni koʻndirmoqchi boʻlayotganini, koʻz yoshlari soqoli ustidan oqayotganini koʻrib turgandekman; u esa: «Menga sen kerak emassan», derdi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Барирага ихтиёр берилган пайтда унинг эри Бани Муғиранинг қули эди. Мен уни ҳозир ҳам Мадина кўчаларида унинг ортидан юриб, уни кўндирмоқчи бўлаётганини, кўз ёшлари соқоли устидан оқаётганини кўриб тургандекман; у эса: «Менга сен керак эмассан», дерди.

نَا أَحْمَدُ بْنُ مُوسَى بْنِ مُجَاهِدٍ ، نَا عَبَّاسُ بْنُ مُحَمَّدٍ , نَا مُحَمَّدُ بْنُ عُمَرَ أَبُو عَمْرٍو الشَّهْرُزُورِيُّ , نَا مُحَمَّدُ بْنُ سَلَمَةَ , عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْحَاقَ , عَنْ هِشَامٍ . ح وَنا عُثْمَانُ بْنُ أَحْمَدَ بْنِ السَّمَّاكِ , نَا أَحْمَدُ بْنُ عَلِيٍّ الْخَزَّازُ , نَا مُحَمَّدُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ الشَّامِيُّ , نَا شُعَيْبُ بْنُ إِسْحَاقَ , عَنْ هِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ , عَنْ أَبِيهِ , عَنْ عَائِشَةَ , قَالَتْ : قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، لِبَرِيرَةَ : " إِنْ وَطِئَكِ فَلا خِيَارَ لَكِ " ، وَقَالَ ابْنُ مُجَاهِدٍ : " إِنْ قَرِبَكِ فَلا خِيَارَ لَكِ "

Oisha (roziyallohu anho) aytdi: Rasululloh ﷺ Bariraga: «Agar u senga yaqinlik qilgan boʻlsa, senga ixtiyor yoʻq», dedilar. Ibn Mujohid esa: «Agar u senga yaqinlashgan boʻlsa, senga ixtiyor yoʻq», dedi.Оиша (розияллоҳу анҳо) айтди: Расулуллоҳ ﷺ Барирага: «Агар у сенга яқинлик қилган бўлса, сенга ихтиёр йўқ», дедилар. Ибн Мужоҳид эса: «Агар у сенга яқинлашган бўлса, сенга ихтиёр йўқ», деди.

نَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ الْعَزِيزِ ، نَا مُحَمَّدُ بْنُ بَكَّارٍ , نَا أَبُو مَعْشَرٍ ، عَنْ هِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ , عَنْ أَبِيهِ , عَنْ عَائِشَةَ , قَالَتْ : " جَعَلَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عِدَّةَ بَرِيرَةَ حِينَ فَارَقَهَا زَوْجُهَا عِدَّةَ الْمُطَلَّقَةِ "

Oisha (roziyallohu anho) aytdi: Eri undan ajralganida Rasululloh ﷺ Bariraning iddasini taloq qilingan ayolning iddasi qilib belgiladilar.Оиша (розияллоҳу анҳо) айтди: Эри ундан ажралганида Расулуллоҳ ﷺ Бариранинг иддасини талоқ қилинган аёлнинг иддаси қилиб белгиладилар.

نَا أَبُو بَكْرٍ النَّيْسَابُورِيُّ ، نَا أَحْمَدُ بْنُ سَعِيدِ بْنِ صَخْرٍ الدَّارِمِيُّ , نَا حَبَّانُ بْنُ هِلالٍ , نَا هَمَّامٌ , قَالَ : سَمِعْتُ قَتَادَةَ , يُحَدِّثُ عَنْ عِكْرِمَةَ , عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ , أَنَّ عَائِشَةَ " اشْتَرَتْ بَرِيرَةَ فَأَعْتَقَتْهَا وَاشْتَرَطُوا الْوَلاءَ , فَقَضَى رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : أَنَّ الْوَلاءَ لِمَنْ أَعْتَقَ , وَخَيَّرَهَا فَاخْتَارَتْ نَفْسَهَا فَفَرَّقَ بَيْنَهُمَا وَجَعَلَ عَلَيْهَا عِدَّةَ الْحُرَّةِ " ، قَالَ أَبُو بَكْرٍ : جَوَّدَ حَبَّانُ فِي قَوْلِهِ : عِدَّةُ الْحُرَّةِ ، لأَنَّ عَفَّانَ بْنَ مُسْلِمٍ ، وَعَمْرَو بْنَ عَاصِمٍ رَوَيَاهُ , فَقَالا : وَأَمَرَهَا أَنْ تَعْتَدَّ , وَلَمْ يَذْكُرَا : عِدَّةَ الْحُرَّةِ

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Oisha Barirani sotib olib, uni ozod qildi, ular esa valoni oʻzlariga shart qilgan edilar. Shunda Rasululloh ﷺ: valo ozod qilgan kishiga tegishli, deb hukm qildilar. U zot unga ixtiyor berdilar, u esa oʻzini tanladi; u zot ikkovini ajratdilar va uning zimmasiga hur ayolning iddasini lozim qildilar. Abu Bakr aytdi: Habbon «hur ayolning iddasi» degan soʻzida yaxshi (aniq) rivoyat qildi, chunki Affon ibn Muslim va Amr ibn Osim buni rivoyat qilib: «U zot unga idda saqlashni buyurdilar», deganlar-u, «hur ayolning iddasi»ni zikr qilmaganlar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Оиша Барирани сотиб олиб, уни озод қилди, улар эса валони ўзларига шарт қилган эдилар. Шунда Расулуллоҳ ﷺ: вало озод қилган кишига тегишли, деб ҳукм қилдилар. У зот унга ихтиёр бердилар, у эса ўзини танлади; у зот икковини ажратдилар ва унинг зиммасига ҳур аёлнинг иддасини лозим қилдилар. Абу Бакр айтди: Ҳаббон «ҳур аёлнинг иддаси» деган сўзида яхши (аниқ) ривоят қилди, чунки Аффон ибн Муслим ва Амр ибн Осим буни ривоят қилиб: «У зот унга идда сақлашни буюрдилар», деганлар-у, «ҳур аёлнинг иддаси»ни зикр қилмаганлар.

نَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ حَمَّادٍ ، نَا عُمَرُ بْنُ شَبَّةَ , نَا عَبْدُ الْوَهَّابِ , نَا أَيُّوبُ , عَنْ مُحَمَّدٍ , عَنْ عُبَيْدَةَ فِي هَذِهِ الآيَةِ : " ‏ وَإِنْ خِفْتُمْ شِقَاقَ بَيْنِهِمَا فَابْعَثُوا حَكَمًا مِنْ أَهْلِهِ وَحَكَمًا مِنْ أَهْلِهَا , قَالَ : جَاءَ رَجُلٌ وَامْرَأَةٌ إِلَى عَلِيٍّ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ مَعَ كُلِّ وَاحِدٍ مِنْهُمَا فِئَامٌ مِنَ النَّاسِ , فَأَمَرَهُمْ فَبَعَثُوا حَكَمًا مِنْ أَهْلِهِ وَحَكَمًا مِنْ أَهْلِهَا وَقَالَ لِلْحَكَمَيْنِ : هَلْ تَدْرِيَانِ مَا عَلَيْكُمَا ؟ إِنَّ عَلَيْكُمَا إِنْ رَأَيْتُمَا أَنْ تُفَرِّقَا ، أَنْ تُفَرِّقَا , فَقَالَتِ الْمَرْأَةُ : رَضِيتُ بِكِتَابِ اللَّهِ بِمَا عَلَيَّ فِيهِ وَلِيَّ , وَقَالَ الرَّجُلُ : أَمَّا الْفُرْقَةُ فَلا , فَقَالَ عَلِيُّ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ : كَذَبْتَ وَاللَّهِ ، حَتَّى تُقِرَّ بِمِثْلِ الَّذِي أَقَرَّتْ بِهِ "

Ubayda Allohning: «Agar ikkovining orasi buzilishidan qoʻrqsangiz, erning ahlidan bir hakam va xotinning ahlidan bir hakam yuboringlar» degan oyati haqida aytdi: Ali (roziyallohu anhu)ning oldiga bir er va bir ayol keldi; ularning har biri bilan bir toʻda odam bor edi. U ularga buyurdi, ular erning ahlidan bir hakam va xotinning ahlidan bir hakam yubordilar. U ikki hakamga: «Zimmangizdagi narsani bilasizlarmi? Agar ajratishni maʼqul koʻrsangiz, ajratish zimmangizdadir», dedi. Ayol: «Kitobullohga — undagi menga foydali va menga zararli boʻlgan narsaga rozi boʻldim», dedi. Er esa: «Ajralishga kelsak, yoʻq», dedi. Shunda Ali (roziyallohu anhu): «Yolgʻon aytding! Allohga qasamki, toki u iqror boʻlgan narsaga sen ham iqror boʻlmaguningcha (qoʻymayman)», dedi.Убайда Аллоҳнинг: «Агар икковининг ораси бузилишидан қўрқсангиз, эрнинг аҳлидан бир ҳакам ва хотиннинг аҳлидан бир ҳакам юборинглар» деган ояти ҳақида айтди: Али (розияллоҳу анҳу)нинг олдига бир эр ва бир аёл келди; уларнинг ҳар бири билан бир тўда одам бор эди. У уларга буюрди, улар эрнинг аҳлидан бир ҳакам ва хотиннинг аҳлидан бир ҳакам юбордилар. У икки ҳакамга: «Зиммангиздаги нарсани биласизларми? Агар ажратишни маъқул кўрсангиз, ажратиш зиммангиздадир», деди. Аёл: «Китобуллоҳга — ундаги менга фойдали ва менга зарарли бўлган нарсага рози бўлдим», деди. Эр эса: «Ажралишга келсак, йўқ», деди. Шунда Али (розияллоҳу анҳу): «Ёлғон айтдинг! Аллоҳга қасамки, токи у иқрор бўлган нарсага сен ҳам иқрор бўлмагунингча (қўймайман)», деди.

نَا أَحْمَدُ بْنُ عَلِيِّ بْنِ الْعَلاءِ ، نَا زِيَادُ بْنُ أَيُّوبَ , نَا يَحْيَى بْنُ زَكَرِيَّا بْنِ أَبِي زَائِدَةَ , أَخْبَرَنِي ابْنُ عَوْنٍ , عَنِ ابْنِ سِيرِينَ , عَنْ عُبَيْدَةَ , قَالَ : جَاءَ رَجُلٌ وَامْرَأَتُهُ إِلَى عَلِيٍّ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ مَعَ كُلِّ وَاحِدٍ مِنْهُمَا فِئَامٌ مِنَ النَّاسِ , فَلَمَّا بَعَثَ الْحَكَمَيْنِ ، قَالَ : " رُوَيْدَكُمَا حَتَّى أُعْلِمَكُمَا مَاذَا عَلَيْكُمَا ، هَلْ تَدْرِيَانِ مَا عَلَيْكُمَا ؟ إِنَّكُمَا إِنْ رَأَيْتُمَا أَنْ تَجْمَعَا جَمَعْتُمَا ، وَإِنْ رَأَيْتُمَا أَنْ تُفَرِّقَا فَرَّقْتُمَا ، ثُمَّ أَقْبَلَ عَلَى الْمَرْأَةِ , وَقَالَ : أَرَضِيتِ بِمَا حَكَمَا ؟ ، قَالَتْ : نَعَمْ قَدْ رَضِيتُ بِكِتَابِ اللَّهِ عَلَيَّ وَلِيَّ , ثُمَّ أَقْبَلَ عَلَى الرَّجُلِ , فَقَالَ : قَدْ رَضِيتَ بِمَا حَكَمَا ، قَالَ : لا وَلَكِنِّي أَرْضَى أَنْ يَجْمَعَا ، وَلا أَرْضَى أَنْ يُفَرِّقَا , فَقَالَ لَهُ : كَذَبْتَ وَاللَّهِ لا تَبْرَحُ حَتَّى تَرْضَى بِمِثْلِ الَّذِي رَضِيَتْ بِهِ "

Ubayda aytdi: Ali (roziyallohu anhu)ning oldiga bir er va uning xotini keldi; ularning har biri bilan bir toʻda odam bor edi. U ikki hakamni yuborganida: «Shoshmanglar, zimmangizdagi narsani sizlarga bildirib qoʻyay. Zimmangizdagi narsani bilasizlarmi? Agar ikkovini birlashtirishni maʼqul koʻrsangiz, birlashtirasizlar; ajratishni maʼqul koʻrsangiz, ajratasizlar», dedi. Soʻng ayolga yuzlanib: «Ular ikkovi hukm qilgan narsaga rozimisan?» dedi. U: «Ha, menga foydali va menga zararli boʻlgan Kitobullohga rozi boʻldim», dedi. Soʻng erga yuzlanib: «Ular ikkovi hukm qilgan narsaga rozimisan?» dedi. U: «Yoʻq, men ular birlashtirishlariga roziman, ajratishlariga rozi emasman», dedi. Shunda u unga: «Yolgʻon aytding! Allohga qasamki, u rozi boʻlgan narsaga sen ham rozi boʻlmaguningcha ketmaysan», dedi.Убайда айтди: Али (розияллоҳу анҳу)нинг олдига бир эр ва унинг хотини келди; уларнинг ҳар бири билан бир тўда одам бор эди. У икки ҳакамни юборганида: «Шошманглар, зиммангиздаги нарсани сизларга билдириб қўяй. Зиммангиздаги нарсани биласизларми? Агар икковини бирлаштиришни маъқул кўрсангиз, бирлаштирасизлар; ажратишни маъқул кўрсангиз, ажратасизлар», деди. Сўнг аёлга юзланиб: «Улар иккови ҳукм қилган нарсага розимисан?» деди. У: «Ҳа, менга фойдали ва менга зарарли бўлган Китобуллоҳга рози бўлдим», деди. Сўнг эрга юзланиб: «Улар иккови ҳукм қилган нарсага розимисан?» деди. У: «Йўқ, мен улар бирлаштиришларига розиман, ажратишларига рози эмасман», деди. Шунда у унга: «Ёлғон айтдинг! Аллоҳга қасамки, у рози бўлган нарсага сен ҳам рози бўлмагунингча кетмайсан», деди.

نَا الْحُسَيْنُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ ، نَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ أَحْمَدَ بْنِ أَبِي مَسَرَّةَ , نَا أَبُو عَبْدِ الرَّحْمَنِ الْمُقْرِئُ , نَا سَعِيدُ بْنُ أَبِي أَيُّوبَ , نَا مُحَمَّدُ بْنُ عَجْلانَ , عَنْ زَيْدِ بْنِ أَسْلَمَ , عَنْ أَبِي صَالِحٍ , عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ , عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، قَالَ : " خَيْرُ الصَّدَقَةِ مَا كَانَ عَنْ ظَهْرِ غِنًى ، وَالْيَدُ الْعُلْيَا خَيْرٌ مِنَ الْيَدِ السُّفْلَى ، وَابْدَأْ بِمَنْ تَعُولُ, قَالَ : وَمَنْ أَعُولُ يَا رَسُولَ اللَّهِ ؟ ، قَالَ : امْرَأَتُكَ تَقُولُ : أَطْعِمْنِي وَإِلا فَارِقْنِي , خَادِمُكَ يَقُولُ : أَطْعِمْنِي وَاسْتَعْمِلْنِي , وَلَدُكَ يَقُولُ : إِلَى مَنْ تَتْرُكُنِي ؟ "

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan, u Nabiy ﷺdan rivoyat qiladi: «Sadaqaning eng yaxshisi boylik ortidan berilganidir. Yuqoridagi qoʻl pastdagi qoʻldan yaxshiroqdir. Va oʻzing boqadigan kishilardan boshla», dedilar. U: «Yo Rasululloh, men kimni boqaman?» dedi. U zot: «Xotining: ‹Meni boq, boʻlmasa mendan ajral›, deydi; xizmatkoring: ‹Meni boq va menga ish buyur›, deydi; farzanding: ‹Meni kimga tashlab ketasan?› deydi», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан, у Набий ﷺдан ривоят қилади: «Садақанинг энг яхшиси бойлик ортидан берилганидир. Юқоридаги қўл пастдаги қўлдан яхшироқдир. Ва ўзинг боқадиган кишилардан бошла», дедилар. У: «Ё Расулуллоҳ, мен кимни боқаман?» деди. У зот: «Хотининг: ‹Мени боқ, бўлмаса мендан ажрал›, дейди; хизматкоринг: ‹Мени боқ ва менга иш буюр›, дейди; фарзандинг: ‹Мени кимга ташлаб кетасан?› дейди», дедилар.

نَا أَبُو بَكْرٍ الشَّافِعِيُّ ، نَا مُحَمَّدُ بْنُ بِشْرِ بْنِ مَطَرٍ , نَا شَيْبَانُ بْنُ فَرُّوخَ , نَا حَمَّادُ بْنُ سَلَمَةَ , عَنْ عَاصِمٍ , عَنْ أَبِي صَالِحٍ , عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ , أَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ , قَالَ : " الْمَرْأَةُ تَقُولُ لِزَوْجِهَا : أَطْعِمْنِي أَوْ طَلِّقْنِي , وَيَقُولُ عَبْدُهُ : أَطْعِمْنِي وَاسْتَعْمِلْنِي , وَيَقُولُ وَلَدُهُ : إِلَى مَنْ تَكِلُنَا ؟ "

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Nabiy ﷺ: «Ayol eriga: ‹Meni boq yoki meni taloq qil›, deydi; uning quli: ‹Meni boq va menga ish buyur›, deydi; farzandi esa: ‹Bizni kimga topshirasan?› deydi», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Набий ﷺ: «Аёл эрига: ‹Мени боқ ёки мени талоқ қил›, дейди; унинг қули: ‹Мени боқ ва менга иш буюр›, дейди; фарзанди эса: ‹Бизни кимга топширасан?› дейди», дедилар.