نَا الْقَاضِي الْحُسَيْنُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ , نَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ جَرِيرِ بْنِ جَبَلَةَ , نَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ عَائِشَةَ , نَا حَمَّادُ بْنُ سَلَمَةَ , عَنْ قَتَادَةَ , عَنْ أَنَسٍ , أَنَّ رَجُلا ، قَالَ : يَا رَسُولَ اللَّهِ ، " أَلَيْسَ قَالَ اللَّهُ تَعَالَى : ‏ الطَّلاقُ مَرَّتَانِ , فَلِمَ صَارَ ثَلاثًا ؟ ، قَالَ : ‏ فَإِمْسَاكٌ بِمَعْرُوفٍ أَوْ تَسْرِيحٌ بِإِحْسَانٍ "

Anas (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, bir kishi: «Ey Allohning Rasuli, Alloh taolo: {Taloq ikki martadir}, demadimi? Bas, u nega uchta boʻldi?», dedi. U zot: «{Yaxshilik bilan ushlab qolish yoki chiroyli tarzda qoʻyib yuborish}», dedilar.Анас (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, бир киши: «Эй Аллоҳнинг Расули, Аллоҳ таоло: {Талоқ икки мартадир}, демадими? Бас, у нега учта бўлди?», деди. У зот: «{Яхшилик билан ушлаб қолиш ёки чиройли тарзда қўйиб юбориш}», дедилар.

نَا أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ زِيَادٍ الْقَطَّانُ ، وَآخَرُونَ ، قَالُوا : نَا إِدْرِيسُ بْنُ عَبْدِ الْكَرِيمِ الْمُقْرِئُ , نَا لَيْثُ بْنُ حَمَّادٍ , نَا عَبْدُ الْوَاحِدِ بْنُ زِيَادٍ , نَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ سُمَيْعٍ الْحَنَفِيُّ , عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ , قَالَ : قَالَ رَجُلٌ لِلنَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " إِنِّي أَسْمَعُ اللَّهَ تَعَالَى يَقُولُ : ‏ الطَّلاقُ مَرَّتَانِ , فَأَيْنَ الثَّالِثَةُ ؟ ، قَالَ : ‏ فَإِمْسَاكٌ بِمَعْرُوفٍ أَوْ تَسْرِيحٌ بِإِحْسَانٍ هِيَ الثَّالِثَةُ " ، كَذَا قَالَ : عَنْ أَنَسٍ ، وَالصَّوَابُ عَنْ إِسْمَاعِيلَ بْنِ سُمَيْعٍ , عَنْ أَبِي رَزِينٍ ، مُرْسَلٌ عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: bir kishi Nabiy ﷺga: «Men Alloh taoloning: {Taloq ikki martadir}, deyayotganini eshitaman. Bas, uchinchisi qani?», dedi. U zot: «{Yaxshilik bilan ushlab qolish yoki chiroyli tarzda qoʻyib yuborish} — mana shu uchinchisidir», dedilar. U shunday, Anasdan (deb) aytdi; toʻgʻrisi esa — Ismoil ibn Sumayʼdan, u Abu Rozindan, u Nabiy ﷺdan mursal (tarzda rivoyat qilingani)dir.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: бир киши Набий ﷺга: «Мен Аллоҳ таолонинг: {Талоқ икки мартадир}, деяётганини эшитаман. Бас, учинчиси қани?», деди. У зот: «{Яхшилик билан ушлаб қолиш ёки чиройли тарзда қўйиб юбориш} — мана шу учинчисидир», дедилар. У шундай, Анасдан (деб) айтди; тўғриси эса — Исмоил ибн Сумайъдан, у Абу Розиндан, у Набий ﷺдан мурсал (тарзда ривоят қилингани)дир.

نَا مُحَمَّدُ بْنُ أَحْمَدَ بْنِ أَبِي الثَّلْجِ , نَا مُحَمَّدُ بْنُ حَمَّادٍ الطِّهْرَانِيُّ , نَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ , أَخْبَرَنِي عَمِّي وَهْبُ بْنُ نَافِعٍ ، قَالَ : سَمِعْتُ عِكْرِمَةَ , يُحَدِّثُ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ , يَقُولُ : " الطَّلاقُ عَلَى أَرْبَعَةِ وُجُوهٍ , وَجْهَانِ حَلالٌ ، وَوَجْهَانِ حَرَامٌ , فَأَمَّا الْحَلالُ : فَأَنْ يُطَلِّقَهَا طَاهِرًا عَنْ غَيْرِ جِمَاعٍ , وَأَنْ يُطَلِّقَهَا حَامِلا مُسْتَبِينًا , وَأَمَّا الْحَرَامُ فَأَنْ يُطَلِّقَهَا وَهِيَ حَائِضٌ , أَوْ يُطَلِّقَهَا حِينَ يُجَامِعَهَا ، لا تَدْرِي أَشْتَمَلَ الرَّحِمُ عَلَى وَلَدٍ أَمْ لا ؟ "

Ikrima (rahimahulloh) Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan soʻzlab berdi: «Taloq toʻrt vajh (koʻrinish) uzradir: ikki vajhi halol, ikki vajhi harom. Halol boʻlgani — uni jimoʼsiz pok holida taloq qilishi va homiladorligi ayon boʻlgan holda taloq qilishidir. Harom boʻlgani esa — uni hayzli holida taloq qilishi yoki jimoʼ qilgan paytida — bachadon bolani oʻz ichiga olganmi yoki yoʻqmi, bilmagan holda — taloq qilishidir».Икрима (раҳимаҳуллоҳ) Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан сўзлаб берди: «Талоқ тўрт важҳ (кўриниш) узрадир: икки важҳи ҳалол, икки важҳи ҳаром. Ҳалол бўлгани — уни жимўсиз пок ҳолида талоқ қилиши ва ҳомиладорлиги аён бўлган ҳолда талоқ қилишидир. Ҳаром бўлгани эса — уни ҳайзли ҳолида талоқ қилиши ёки жимў қилган пайтида — бачадон болани ўз ичига олганми ёки йўқми, билмаган ҳолда — талоқ қилишидир».

نَا الْحُسَيْنُ , وَالْقَاسِمُ , أنا إِسْمَاعِيلُ الْمَحَامِلِيُّ , قَالا : نَا أَبُو السَّائِبِ سَلْمُ بْنُ جُنَادَةَ , نَا حَفْصُ بْنُ غِيَاثٍ , عَنِ الأَعْمَشِ ، عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ ، عَنْ أَبِي الأَحْوَصِ , عَنْ عَبْدِ اللَّهِ , قَالَ : " طَلاقُ السُّنَّةِ أَنْ يُطَلِّقَهَا فِي كُلِّ طُهْرٍ تَطْلِيقَةً ، فَإِذَا كَانَ آخِرُ ذَلِكَ ، فَتِلْكَ الْعِدَّةُ الَّتِي أَمَرَ اللَّهُ بِهَا "

Abdulloh (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: «Sunnatga muvofiq taloq — uni har bir poklik davrida bir marta taloq qilishdir; buning oxirgisi boʻlganda, mana shu — Alloh buyurgan iddadir», dedi.Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: «Суннатга мувофиқ талоқ — уни ҳар бир поклик даврида бир марта талоқ қилишдир; бунинг охиргиси бўлганда, мана шу — Аллоҳ буюрган иддадир», деди.

نَا عَلِيُّ بْنُ مُحَمَّدٍ الْمِصْرِيُّ , نَا ابْنُ أَبِي مَرْيَمَ , نَا الْفِرْيَابِيُّ ، نَا سُفْيَانُ , عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ ، عَنْ أَبِي الأَحْوَصِ , عَنْ عَبْدِ اللَّهِ , قَالَ : " مَنْ أَرَادَ السُّنَّةَ ، فَلْيُطَلِّقْهَا طَاهِرًا عَنْ غَيْرِ جِمَاعٍ وَيُشْهِدُ "

Abdulloh (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: «Kim sunnatni (rioya qilishni) istasa, xotinini jimoʼsiz pok holida taloq qilsin va (bunga) guvoh keltirsin», dedi.Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: «Ким суннатни (риоя қилишни) истаса, хотинини жимўсиз пок ҳолида талоқ қилсин ва (бунга) гувоҳ келтирсин», деди.

نَا عُثْمَانُ بْنُ أَحْمَدَ الدَّقَّاقُ , نَا عَبْدُ الْمَلِكِ بْنُ مُحَمَّدٍ أَبُو قِلابَةَ , نَا بِشْرُ بْنُ عُمَرَ , نَا شُعْبَةُ , عَنْ أَنَسِ بْنِ سِيرِينَ , قَالَ : سَمِعْتُ ابْنَ عُمَرَ , يَقُولُ : " طَلَّقْتُ امْرَأَتِي وَهِيَ حَائِضٌ ، فَأَتَى عُمَرُ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَسَأَلَهُ ، فَقَالَ : مُرْهُ فَلْيُرَاجِعْهَا ، فَإِذَا طَهُرَتْ فَلْيُطَلِّقْهَا إِنْ شَاءَ , قَالَ : فَقَالَ عُمَرُ : يَا رَسُولَ اللَّهِ ، أَفَتُحْتَسَبُ بِتِلْكَ التَّطْلِيقَةِ ؟ ، قَالَ : نَعَمْ ، قَالَ : وَنا شُعْبَةُ , عَنْ قَتَادَةَ , عَنْ يُونُسَ بْنِ جُبَيْرٍ , عَنِ ابْنِ عُمَرَ , أَنَّ عُمَرَ سَأَلَ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَذَكَرَ نَحْوَهُ

Anas ibn Sirin (rahimahulloh) aytdi: Ibn Umar (roziyallohu anhumo)ning shunday deyayotganini eshitdim: «Men xotinimni u hayzli holida taloq qildim. Shunda Umar Nabiy ﷺ huzuriga kelib, u zotdan soʻradi. U zot: ‹Unga buyur, xotinini qaytarib olsin; u poklanganda, agar xohlasa, taloq qilsin›, dedilar». (Rovi) dedi: shunda Umar: «Ey Allohning Rasuli, oʻsha taloq (hisobga) olinadimi?», dedi. U zot: «Ha», dedilar. (Rovi) dedi: bizga Shuʼba Qatodadan, u Yunus ibn Jubayrdan, u Ibn Umardan (rivoyat qildiki), Umar Nabiy ﷺdan soʻragan — va shunga oʻxshashini zikr qildi.Анас ибн Сирин (раҳимаҳуллоҳ) айтди: Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)нинг шундай деяётганини эшитдим: «Мен хотинимни у ҳайзли ҳолида талоқ қилдим. Шунда Умар Набий ﷺ ҳузурига келиб, у зотдан сўради. У зот: ‹Унга буюр, хотинини қайтариб олсин; у покланганда, агар хоҳласа, талоқ қилсин›, дедилар». (Рови) деди: шунда Умар: «Эй Аллоҳнинг Расули, ўша талоқ (ҳисобга) олинадими?», деди. У зот: «Ҳа», дедилар. (Рови) деди: бизга Шуъба Қатодадан, у Юнус ибн Жубайрдан, у Ибн Умардан (ривоят қилдики), Умар Набий ﷺдан сўраган — ва шунга ўхшашини зикр қилди.

نَا أَبُو بَكْرٍ النَّيْسَابُورِيُّ ، نَا مُوهَبُ بْنُ يَزِيدَ بْنِ خَالِدٍ أَبُو سَعِيدٍ , وَأَبُو ثَوْرٍ عَمْرُو بْنُ سَعْدٍ , قَالا : نَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ وَهْبٍ , أَخْبَرَنِي يُونُسُ , عَنِ ابْنِ شِهَابٍ , عَنْ سَالِمٍ , عَنِ ابْنِ عُمَرَ , أَنَّهُ " طَلَّقَ امْرَأَتَهُ وَهِيَ حَائِضٌ فِي عَهْدِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، فَسَأَلَ عُمَرُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، فَتَغَيَّظَ عَلَيْهِ , وَقَالَ : مُرْهُ فَلْيُرَاجِعْهَا ثُمَّ يُمْسِكْهَا حَتَّى تَطْهُرَ ، ثُمَّ تَحِيضَ ، ثُمَّ تَطْهُرَ ، ثُمَّ يُطَلِّقَهَا طَاهِرًا قَبْلَ أَنْ يَمَسَّهَا , فَذَلِكَ الطَّلاقُ لِلْعِدَّةِ كَمَا أَمَرَ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ بِهِ "

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, u Rasululloh ﷺ zamonida xotinini — u hayzli holida — taloq qildi. Shunda Umar Rasululloh ﷺdan soʻradi, u zot esa unga gʻazablandilar va: «Unga buyur, xotinini qaytarib olsin, soʻng uni poklanguncha ushlab tursin, soʻng (yana) hayz koʻrsin, soʻng poklansin, soʻng unga tegishidan oldin, pok holida taloq qilsin. Mana shu — Alloh azza va jalla buyurganidek, idda (koʻzlab qilinadigan) taloqdir», dedilar.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, у Расулуллоҳ ﷺ замонида хотинини — у ҳайзли ҳолида — талоқ қилди. Шунда Умар Расулуллоҳ ﷺдан сўради, у зот эса унга ғазабландилар ва: «Унга буюр, хотинини қайтариб олсин, сўнг уни поклангунча ушлаб турсин, сўнг (яна) ҳайз кўрсин, сўнг поклансин, сўнг унга тегишидан олдин, пок ҳолида талоқ қилсин. Мана шу — Аллоҳ азза ва жалла буюрганидек, идда (кўзлаб қилинадиган) талоқдир», дедилар.

نَا أَبُو بَكْرٍ النَّيْسَابُورِيُّ ، نَا مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى , وَأَبُو الأَزْهَرِ , قَالا : نَا يَعْقُوبُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ , نَا ابْنُ أَخِي الزُّهْرِيِّ , عَنْ عَمِّهِ , أَخْبَرَنِي سَالِمُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ , أَنَّ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عُمَرَ , قَالَ : " طَلَّقْتُ امْرَأَتِي وَهِيَ حَائِضٌ ، فَذَكَرَ ذَلِكَ عُمَرُ لِرَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، فَتَغَيَّظَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ , فَقَالَ : لِيُرَاجِعْهَا ، ثُمَّ لِيُمْسِكْهَا حَتَّى تَحِيضَ حَيْضَةً مُسْتَقْبَلَةً سِوَى حَيْضَتِهَا الَّتِي طَلَّقَهَا فِيهَا , فَإِنْ بَدَا لَهُ أَنْ يُطَلِّقَهَا فَلْيُطَلِّقْهَا طَاهِرًا مِنْ حَيْضَتِهَا ، قَبْلَ أَنْ يَمَسَّهَا فَذَلِكَ الطَّلاقُ لِلْعِدَّةِ كَمَا أَمَرَ اللَّهُ , وَكَانَ عَبْدُ اللَّهِ طَلَّقَهَا تَطْلِيقَةً فَحُسِبَ فِي طَلاقِهَا وَرَاجَعَهَا عَبْدُ اللَّهِ كَمَا أَمَرَهُ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ " ، نَا أَبُو بَكْرٍ , نَا مُحَمَّدُ بْنُ عُزَيْزٍ هُوَ الأَيْلِيُّ , نَا سَلامَةُ , عَنْ عَقِيلٍ , وَنا يُوسُفُ بْنُ سَعِيدٍ , نَا حَجَّاجٌ , عَنْ لَيْثٍ , عَنْ عَقِيلٍ , وَنا مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى , نَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ حُمَيْدٍ , نَا صَالِحُ بْنُ أَبِي الأَخْضَرِ , جَمِيعًا عَنِ الزُّهْرِيِّ , بِهَذَا قَالَ : فَذَكَرَ ذَلِكَ عُمَرُ لِلنَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَتَغَيَّظَ فِيهِ . وَقَالَ صَالِحٌ : فَتَغَيَّظَ عَلَى عَبْدِ اللَّهِ ، ثُمَّ ذَكَرَ نَحْوَهُ

Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: u dedi: «Xotinimni hayz koʻrib turgan paytida taloq qildim. Shunda Umar buni Rasululloh ﷺga aytdi». Rasululloh ﷺ gʻazablandilar va: «Uni qaytarib olsin, soʻng uni ushlab tursin — toki u oʻzi taloq qilingan hayzdan boshqa, keyin keladigan yana bir hayzni koʻrsin. Soʻng agar uni taloq qilish (fikri) unga koʻringan boʻlsa, hayzidan poklangan paytida, unga tegishidan oldin taloq qilsin. Mana shu — Alloh buyurganidek, idda (koʻzlab qilinadigan) taloqdir», dedilar. Abdulloh uni bir taloq qilgan edi, u ayolning taloqiga (biri deb) hisoblandi va Abdulloh Rasululloh ﷺ buyurganlaridek uni qaytarib oldi. Bizga Abu Bakr aytdi: bizga Muhammad ibn Aziz al-Ayliy, unga Salama Uqayldan; bizga Yusuf ibn Saʼid, unga Hajjoj Laysdan, u Uqayldan; bizga Muhammad ibn Yahyo, unga Ibrohim ibn Humayd, unga Solih ibn Abul-Axzar — hammalari Zuhriydan shuni (rivoyat qildilar) va: «Buni Umar Nabiy ﷺga aytdi, u zot esa bu haqda gʻazablandilar», dedilar. Solih esa: «Abdullohga gʻazablandilar», dedi, soʻng shunga oʻxshashini zikr qildi.Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: у деди: «Хотинимни ҳайз кўриб турган пайтида талоқ қилдим. Шунда Умар буни Расулуллоҳ ﷺга айтди». Расулуллоҳ ﷺ ғазабландилар ва: «Уни қайтариб олсин, сўнг уни ушлаб турсин — токи у ўзи талоқ қилинган ҳайздан бошқа, кейин келадиган яна бир ҳайзни кўрсин. Сўнг агар уни талоқ қилиш (фикри) унга кўринган бўлса, ҳайзидан покланган пайтида, унга тегишидан олдин талоқ қилсин. Мана шу — Аллоҳ буюрганидек, идда (кўзлаб қилинадиган) талоқдир», дедилар. Абдуллоҳ уни бир талоқ қилган эди, у аёлнинг талоқига (бири деб) ҳисобланди ва Абдуллоҳ Расулуллоҳ ﷺ буюрганларидек уни қайтариб олди. Бизга Абу Бакр айтди: бизга Муҳаммад ибн Азиз ал-Айлий, унга Салама Уқайлдан; бизга Юсуф ибн Саъид, унга Ҳажжож Лайсдан, у Уқайлдан; бизга Муҳаммад ибн Яҳё, унга Иброҳим ибн Ҳумайд, унга Солиҳ ибн Абул-Ахзар — ҳаммалари Зуҳрийдан шуни (ривоят қилдилар) ва: «Буни Умар Набий ﷺга айтди, у зот эса бу ҳақда ғазабландилар», дедилар. Солиҳ эса: «Абдуллоҳга ғазабландилар», деди, сўнг шунга ўхшашини зикр қилди.

نَا أَحْمَدُ بْنُ كَامِلٍ ، نَا عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ الْهَاشِمِيُّ , نَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ جَعْفَرٍ , نَا مَرْوَانُ بْنُ مُعَاوِيَةَ , عَنِ الأَعْمَشِ ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ , عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ يَزِيدَ , عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَسْعُودٍ , قَالَ : " الطَّلاقُ لِلسُّنَّةِ أَنْ يُطَلِّقَهَا طَاهِرًا عَنْ غَيْرِ جِمَاعٍ ، أَوْ حَبَلٍ قَدْ تَبَيَّنَ "

Abdulloh ibn Masʼud (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: «Sunnatga muvofiq taloq — uni jimoʼsiz pok holida yoki homiladorligi ayon boʻlgan holda taloq qilishdir», dedi.Абдуллоҳ ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: «Суннатга мувофиқ талоқ — уни жимўсиз пок ҳолида ёки ҳомиладорлиги аён бўлган ҳолда талоқ қилишдир», деди.

نَا مُحَمَّدُ بْنُ سُلَيْمَانَ النُّعْمَانِيُّ , نَا الْحُسَيْنُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ الْجَرْجَرَائِيُّ , نَا وَكِيعٌ , نَا سُفْيَانُ , عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ ، مَوْلَى آلِ طَلْحَةَ , عَنْ سَالِمٍ , عَنِ ابْنِ عُمَرَ , أَنَّهُ " طَلَّقَ امْرَأَتَهُ فِي الْحَيْضِ فَذَكَرَ عُمَرُ أَمْرَهُمْ لِلنَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ , فَقَالَ : مُرْهُ فَلْيُرَاجِعْهَا ثُمَّ لِيُطَلِّقْهَا وَهِيَ طَاهِرٌ أَوْ حَامِلٌ "

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, u xotinini hayzli paytida taloq qildi. Umar ularning ishini Nabiy ﷺga aytdi. Shunda u zot: «Unga buyur, xotinini qaytarib olsin, soʻng uni pok yoki homilador holida taloq qilsin», dedilar.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, у хотинини ҳайзли пайтида талоқ қилди. Умар уларнинг ишини Набий ﷺга айтди. Шунда у зот: «Унга буюр, хотинини қайтариб олсин, сўнг уни пок ёки ҳомиладор ҳолида талоқ қилсин», дедилар.

نَا مُحَمَّدُ بْنُ مَخْلَدٍ ، نَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ يَزِيدَ الْحَنَفِيُّ , نَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عُثْمَانَ , نَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ الْمُبَارَكِ , أنا سُفْيَانُ , عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ ، مَوْلَى آلِ طَلْحَةَ , نَا سَالِمٌ , عَنِ ابْنِ عُمَرَ , قَالَ : قِيلَ لِلنَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " إِنَّ ابْنَ عُمَرَ طَلَّقَ امْرَأَتَهُ وَهِيَ حَائِضٌ , قَالَ : فَلْيُرَاجِعْهَا فَإِذَا طَهُرَتْ فَلْيُطَلِّقْهَا وَهِيَ طَاهِرٌ أَوْ حَامِلٌ " ، نَا دَعْلَجٌ , نَا الْحَسَنُ بْنُ سُفْيَانَ , نَا حَبَّانُ , نَا ابْنُ الْمُبَارَكِ , بِهَذَا

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺga: «Ibn Umar xotinini u hayzli holida taloq qildi», deyildi. U zot: «Uni qaytarib olsin; u poklanganda esa, pok yoki homilador holida taloq qilsin», dedilar. Bizga Daʼlaj, unga Hasan ibn Sufyon, unga Habbon, unga Ibn Muborak shuni (rivoyat qildi).Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Набий ﷺга: «Ибн Умар хотинини у ҳайзли ҳолида талоқ қилди», дейилди. У зот: «Уни қайтариб олсин; у покланганда эса, пок ёки ҳомиладор ҳолида талоқ қилсин», дедилар. Бизга Даълаж, унга Ҳасан ибн Суфён, унга Ҳаббон, унга Ибн Муборак шуни (ривоят қилди).

نَا مُحَمَّدُ بْنُ أَحْمَدَ بْنِ يُوسُفَ بْنِ يَزِيدَ الْكُوفِيُّ أَبُو بَكْرٍ بِبَغْدَادَ , وَأَبُو بَكْرٍ أَحْمَدُ بْنُ أَبِي دَارِمٍ , قَالا : نَا أَحْمَدُ بْنُ مُوسَى بْنِ إِسْحَاقَ , نَا أَحْمَدُ بْنُ صُبَيْحٍ الأَسَدِيُّ , نَا طَرِيفُ بْنُ نَاصِحٍ , عَنْ مُعَاوِيَةَ , عَنْ عَمَّارٍ الدُّهْنِيِّ , عَنْ أَبِي الزُّبَيْرِ , قَالَ : سَأَلْتُ ابْنَ عُمَرَ " عَنْ رَجُلٍ طَلَّقَ امْرَأَتَهُ ثَلاثًا وَهِيَ حَائِضٌ , فَقَالَ : أَتَعْرِفُ ابْنَ عُمَرَ ؟ ، قُلْتُ : نَعَمْ , قَالَ : طَلَّقْتُ امْرَأَتِي ثَلاثًا عَلَى عَهْدِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، وَهِيَ حَائِضٌ , فَرَدَّهَا رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِلَى السُّنَّةِ " ، هَؤُلاءِ كُلُّهُمْ مِنَ الشِّيعَةِ , وَالْمَحْفُوظُ أَنَّ ابْنَ عُمَرَ طَلَّقَ امْرَأَتَهُ وَاحِدَةً فِي الْحَيْضِ

Abu Zubayr (rahimahulloh) aytdi: men Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan xotinini u hayzli holida uch taloq qilgan kishi haqida soʻradim. U: «Ibn Umarni tanaysanmi?», dedi. Men: «Ha», dedim. U: «Men xotinimni Rasululloh ﷺ zamonida, u hayzli holida uch taloq qildim; Rasululloh ﷺ uni sunnatga qaytardilar», dedi. Bularning hammasi shialardandir; mahfuz (boʻlgan rivoyat) shuki, Ibn Umar xotinini hayz paytida bir marta taloq qilgan.Абу Зубайр (раҳимаҳуллоҳ) айтди: мен Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан хотинини у ҳайзли ҳолида уч талоқ қилган киши ҳақида сўрадим. У: «Ибн Умарни танайсанми?», деди. Мен: «Ҳа», дедим. У: «Мен хотинимни Расулуллоҳ ﷺ замонида, у ҳайзли ҳолида уч талоқ қилдим; Расулуллоҳ ﷺ уни суннатга қайтардилар», деди. Буларнинг ҳаммаси шиалардандир; маҳфуз (бўлган ривоят) шуки, Ибн Умар хотинини ҳайз пайтида бир марта талоқ қилган.

نَا أَبُو عُمَرَ يُوسُفُ بْنُ يَعْقُوبَ بْنِ يُوسُفَ النَّيْسَابُورِيُّ , نَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ الأَعْلَى الصَّنْعَانِيُّ , نَا مُعْتَمِرُ بْنُ سُلَيْمَانَ , قَالَ : سَمِعْتُ عُبَيْدَ اللَّهِ , عَنْ نَافِعٍ , عَنْ عَبْدِ اللَّهِ ، أَنَّهُ " طَلَّقَ امْرَأَتَهُ وَهِيَ حَائِضٌ تَطْلِيقَةٌ , فَانْطَلَقَ عُمَرُ فَأَخْبَرَ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بِذَلِكَ , فَقَالَ لَهُ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " مُرْ عَبْدَ اللَّهِ فَلْيُرَاجِعْهَا ، فَإِذَا اغْتَسَلَتْ فَلْيَتْرُكْهَا حَتَّى تَحِيضَ ، فَإِذَا اغْتَسَلَتْ مِنْ حَيْضَتِهَا الأُخْرَى فَلا يَمَسَّهَا حَتَّى يُطَلِّقَهَا , فَإِنْ شَاءَ أَنْ يُمْسِكَهَا فَلْيُمْسِكْهَا ، فَإِنَّهَا الْعِدَّةُ الَّتِي أَمَرَ اللَّهُ أَنْ تُطَلَّقَ لَهَا النِّسَاءُ " ، قَالَ عُبَيْدُ اللَّهِ : وَكَانَ تَطْلِيقَهُ إِيَّاهَا فِي الْحَيْضِ ، أَنَّهُ خَالَفَ السُّنَّةِ

Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, u xotinini hayz koʻrayotgan paytida bir marta taloq qildi. Shunda Umar borib, Rasululloh ﷺga buni xabar qildi. Nabiy ﷺ unga: «Abdullohga buyur, xotinini qaytarib olsin; u gʻusl qilgach, hayz koʻrguncha uni tark etsin. Keyingi hayzidan gʻusl qilgach esa, uni taloq qilmaguncha yaqinlik qilmasin. Agar ushlab qolishni istasa, ushlab qolsin. Ana shu — Alloh xotinlar taloq qilinishini buyurgan iddadir», dedilar. Ubaydulloh dedi: uning xotinini hayz paytida taloq qilgani — sunnatga xilof qilgani edi.Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, у хотинини ҳайз кўраётган пайтида бир марта талоқ қилди. Шунда Умар бориб, Расулуллоҳ ﷺга буни хабар қилди. Набий ﷺ унга: «Абдуллоҳга буюр, хотинини қайтариб олсин; у ғусл қилгач, ҳайз кўргунча уни тарк этсин. Кейинги ҳайзидан ғусл қилгач эса, уни талоқ қилмагунча яқинлик қилмасин. Агар ушлаб қолишни истаса, ушлаб қолсин. Ана шу — Аллоҳ хотинлар талоқ қилинишини буюрган иддадир», дедилар. Убайдуллоҳ деди: унинг хотинини ҳайз пайтида талоқ қилгани — суннатга хилоф қилгани эди.

نَا ابْنُ صَاعِدٍ , نَا عَمْرُو بْنُ عَلِيٍّ , نَا بِشْرُ بْنُ الْمُفَضَّلِ , عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ , عَنْ نَافِعٍ , أَنَّ ابْنَ عُمَرَ أَخْبَرَهُ , أَنَّهُ طَلَّقَ امْرَأَتَهُ وَهِيَ حَائِضٌ تَطْلِيقَةً ، فَاسْتَفْتَى عُمَرُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ , فَقَالَ : " إِنَّ عَبْدَ اللَّهِ طَلَّقَ امْرَأَتَهُ وَهِيَ حَائِضٌ , فَقَالَ : مُرْ عَبْدَ اللَّهِ فَلْيُرَاجِعْهَا ، ثُمَّ يُمْسِكْهَا حَتَّى تَطْهُرَ مِنْ حَيْضَتِهَا هَذِهِ ، فَإِذَا حَاضَتْ أُخْرَى وَطَهُرَتْ ، فَإِنْ شَاءَ فَلْيُطَلِّقْهَا قَبْلَ أَنْ يُجَامِعَهَا ، وَإِنْ شَاءَ فَلْيُمْسِكْهَا فَإِنَّهَا الْعِدَّةُ الَّتِي أَمَرَ اللَّهُ أَنْ تُطَلَّقَ لَهَا النِّسَاءُ " ، وَكَذَلِكَ قَالَ صَالِحُ بْنُ كَيْسَانَ , وَمُوسَى بْنُ عُقْبَةَ , وَإِسْمَاعِيلُ بْنُ أُمَيَّةَ , وَلَيْثُ بْنُ سَعْدٍ ,وَابْنُ أَبِي ذِئْبٍ , وَابْنُ جُرَيْجٍ , وَجَابِرٌ , وَإِسْمَاعِيلُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ بْنِ عُقْبَةَ , عَنْ نَافِعٍ , عَنِ ابْنِ عُمَرَ ، أَنَّهُ طَلَّقَ امْرَأَتَهُ تَطْلِيقَةً وَاحِدَةً . وَكَذَلِكَ قَالَ الزُّهْرِيُّ , عَنْ سَالِمٍ , عَنْ أَبِيهِ , وَيُونُسُ بْنُ جُبَيْرٍ , وَالشَّعْبِيُّ , وَالْحَسَنُ

Nofeʼ (rahimahulloh)ga Ibn Umar (roziyallohu anhumo) xabar berdiki, u xotinini hayz koʻrayotgan paytida bir marta taloq qildi. Shunda Umar Rasululloh ﷺdan fatvo soʻrab: «Abdulloh xotinini u hayzli holida taloq qildi», dedi. U zot: «Abdullohga buyur, xotinini qaytarib olsin, soʻng uni shu hayzidan poklanguncha ushlab tursin. Boshqa bir hayz koʻrib poklangach, agar xohlasa, unga jimoʼ qilishidan oldin taloq qilsin, agar xohlasa, ushlab qolsin. Zero ana shu — Alloh xotinlar taloq qilinishini buyurgan iddadir», dedilar. Solih ibn Kayson, Muso ibn Uqba, Ismoil ibn Umayya, Lays ibn Saʼd, Ibn Abu Ziʼb, Ibn Jurayj, Jobir va Ismoil ibn Ibrohim ibn Uqba ham Nofeʼdan, u Ibn Umardan shunday deganlar: u xotinini bir marta taloq qilgan. Zuhriy ham Solimdan, u otasidan; Yunus ibn Jubayr, Shaʼbiy va Hasan ham shunday deganlar.Нофеъ (раҳимаҳуллоҳ)га Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо) хабар бердики, у хотинини ҳайз кўраётган пайтида бир марта талоқ қилди. Шунда Умар Расулуллоҳ ﷺдан фатво сўраб: «Абдуллоҳ хотинини у ҳайзли ҳолида талоқ қилди», деди. У зот: «Абдуллоҳга буюр, хотинини қайтариб олсин, сўнг уни шу ҳайзидан поклангунча ушлаб турсин. Бошқа бир ҳайз кўриб поклангач, агар хоҳласа, унга жимў қилишидан олдин талоқ қилсин, агар хоҳласа, ушлаб қолсин. Зеро ана шу — Аллоҳ хотинлар талоқ қилинишини буюрган иддадир», дедилар. Солиҳ ибн Кайсон, Мусо ибн Уқба, Исмоил ибн Умайя, Лайс ибн Саъд, Ибн Абу Зиъб, Ибн Журайж, Жобир ва Исмоил ибн Иброҳим ибн Уқба ҳам Нофеъдан, у Ибн Умардан шундай деганлар: у хотинини бир марта талоқ қилган. Зуҳрий ҳам Солимдан, у отасидан; Юнус ибн Жубайр, Шаъбий ва Ҳасан ҳам шундай деганлар.

قُرِئَ عَلَى ابْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ الْعَزِيزِ ، وَأَنَا أَسْمَعُ , حَدَّثَكُمْ إِسْمَاعِيلُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ التَّرْجُمَانِيُّ أَبُو إِبْرَاهِيمَ , نَا سَعِيدُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ . ح وَنا ابْنُ صَاعِدٍ , نَا أَبُو عَلِيٍّ الْقُهُسْتَانِيُّ أَحْمَدُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ ، نَا أَبُو إِبْرَاهِيمَ التَّرْجُمَانِيُّ ، نَا سَعِيدُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ الْجُمَحِيُّ , عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ , عَنْ نَافِعٍ , عَنِ ابْنِ عُمَرَ , أَنَّ رَجُلا أَتَى عُمَرَ , فَقَالَ : إِنِّي طَلَّقْتُ امْرَأَتِي وَهِيَ حَائِضٌ , وَقَالَ ابْنُ صَاعِدٍ : إِنَّ رَجُلا قَالَ لِعُمَرَ : إِنِّي طَلَّقْتُ امْرَأَتِي الْبَتَّةَ وَهِيَ حَائِضٌ , وَقَالا جَمِيعًا : فَقَالَ : عَصَيْتَ رَبَّكَ وَفَارَقْتَ امْرَأَتَكَ , فَقَالَ لِلرَّجُلِ : فَإِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ " أَمَرَ ابْنَ عُمَرَ حِينَ فَارَقَ امْرَأَتَهُ أَنْ يُرَاجِعَهَا " , وَقَالَ ابْنُ صَاعِدٍ : فَإِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، قَالَ لِعَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ حِينَ فَارَقَ امْرَأَتَهُ ، وَهِيَ حَائِضٌ فَأَمَرَهُ " أَنْ يَرْتَجِعَهَا " , وَقَالا جَمِيعًا : فَقَالَ لَهُ عُمَرُ : إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ " أَمَرَهُ أَنْ يُرَاجِعَ امْرَأَتَهُ بِطَلاقٍ بَقِيَ لَهُ " , وَقَالَ ابْنُ صَاعِدٍ : " أَنْ يَرْتَجِعَهَا فِي طَلاقٍ بَقِيَ لَهُ , وَأَنْتَ لَمْ تُبْقِ مَا تَرْتَجِعُ امْرَأَتَكَ " . وَقَالَ ابْنُ مَنِيعٍ : وَإِنَّهُ لَمْ يَبْقَ لَكَ مَا تَرْتَجِعُ بِهِ امْرَأَتَكَ . قَالَ لَنَا أَبُو الْقَاسِمِ : رَوَى هَذَا وَاحِدٌ لَمْ يَذْكُرْ فِيهِ كَلامَ عُمَرَ وَلا أَعْلَمُهُ رَوَى هَذَا الْكَلامَ غَيْرُ سَعِيدِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ الْجُمَحِيِّ

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, bir kishi Umarning oldiga kelib: «Men xotinimni u hayzli holida taloq qildim», dedi. Ibn Soid esa: bir kishi Umarga: «Men xotinimni u hayzli holida battata (qatʼiy) taloq qildim», dedi, dedi. Ikkovi ham (shunday) dedilar: shunda (Umar): «Rabbingga osiy boʻlibsan va xotiningdan ajralibsan», dedi. Soʻng u kishiga: «Rasululloh ﷺ Ibn Umarga, xotinidan ajralganida, uni qaytarib olishni buyurganlar», dedi. Ibn Soid esa: «Rasululloh ﷺ Abdulloh ibn Umarga, xotinidan — u hayzli holida — ajralganida aytdilar va unga uni qaytarib olishni buyurdilar», dedi. Ikkovi ham (shunday) dedilar: Umar unga: «Rasululloh ﷺ unga oʻzida qolgan taloq (huquqi) bilan xotinini qaytarib olishni buyurgan edilar», dedi. Ibn Soid esa: «...oʻzida qolgan taloq (huquqi) ichida uni qaytarib olishni (buyurgan edilar); sen esa xotiningni qaytarib oladigan narsa qoldirmabsan», dedi. Ibn Maniʼ esa: «Va senda xotiningni qaytarib oladigan narsa qolmabdi», dedi. Bizga Abul-Qosim aytdi: buni bir kishi rivoyat qilgan, unda Umarning soʻzini zikr qilmagan; men bu soʻzni Saʼid ibn Abdurrahmon al-Jumahiydan boshqa birov rivoyat qilganini bilmayman.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, бир киши Умарнинг олдига келиб: «Мен хотинимни у ҳайзли ҳолида талоқ қилдим», деди. Ибн Соид эса: бир киши Умарга: «Мен хотинимни у ҳайзли ҳолида баттата (қатъий) талоқ қилдим», деди, деди. Иккови ҳам (шундай) дедилар: шунда (Умар): «Раббингга осий бўлибсан ва хотинингдан ажралибсан», деди. Сўнг у кишига: «Расулуллоҳ ﷺ Ибн Умарга, хотинидан ажралганида, уни қайтариб олишни буюрганлар», деди. Ибн Соид эса: «Расулуллоҳ ﷺ Абдуллоҳ ибн Умарга, хотинидан — у ҳайзли ҳолида — ажралганида айтдилар ва унга уни қайтариб олишни буюрдилар», деди. Иккови ҳам (шундай) дедилар: Умар унга: «Расулуллоҳ ﷺ унга ўзида қолган талоқ (ҳуқуқи) билан хотинини қайтариб олишни буюрган эдилар», деди. Ибн Соид эса: «...ўзида қолган талоқ (ҳуқуқи) ичида уни қайтариб олишни (буюрган эдилар); сен эса хотинингни қайтариб оладиган нарса қолдирмабсан», деди. Ибн Маниъ эса: «Ва сенда хотинингни қайтариб оладиган нарса қолмабди», деди. Бизга Абул-Қосим айтди: буни бир киши ривоят қилган, унда Умарнинг сўзини зикр қилмаган; мен бу сўзни Саъид ибн Абдурраҳмон ал-Жумаҳийдан бошқа биров ривоят қилганини билмайман.

وَقُرِئَ عَلَى أَبِي الْقَاسِمِ بْنِ مَنِيعٍ ، وَأَنَا أَسْمَعُ , حَدَّثَكُمْ سَعِيدُ بْنُ يَحْيَى الأُمَوِيُّ , نَا ابْنُ إِدْرِيسَ , عَنْ هِشَامِ بْنِ حَسَّانَ , عَنِ ابْنِ سِيرِينَ , عَنْ يُونُسَ أَبِي عَلابٍ , قَالَ : قِيلَ لابْنِ عُمَرَ : " أَكُنْتَ اعْتَدَدْتَ بِتِلْكَ التَّطْلِيقَةِ ؟ ، فَقَالَ : وَمَالِي لا أَعْتَدُّ بِهَا ، وَإِنْ كُنْتُ عَجَزْتُ وَاسْتَحْمَقْتُ "

Yunus Abu Alab (rahimahulloh) aytdi: Ibn Umar (roziyallohu anhumo)ga: «Oʻsha taloqni (hisobga) olganmiding?», deyildi. U: «Nega uni hisobga olmas ekanman — garchi men ojizlik qilgan va ahmoqona ish tutgan boʻlsam ham?!», dedi.Юнус Абу Алаб (раҳимаҳуллоҳ) айтди: Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)га: «Ўша талоқни (ҳисобга) олганмидинг?», дейилди. У: «Нега уни ҳисобга олмас эканман — гарчи мен ожизлик қилган ва аҳмоқона иш тутган бўлсам ҳам?!», деди.

نَا أَبُو مُحَمَّدِ بْنُ صَاعِدٍ ، نَا مُؤَمَّلُ بْنُ هِشَامٍ الْيَشْكُرِيُّ , وَيَعْقُوبُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ , قَالا : نَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ بْنِ عُلَيَّةَ , نَا أَيُّوبُ , عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سِيرِينَ , قَالَ : مَكَثْتُ عِشْرِينَ سَنَةً فَحَدَّثَنِي مَنْ لا أَتَّهِمُ , أَنَّ ابْنَ عُمَرَ , " طَلَّقَ امْرَأَتَهُ وَهِيَ حَائِضٌ ثَلاثًا ، فَأُمِرَ أَنْ يُرَاجِعَهَا " ، فَجَعَلْتُ لا أَتَّهِمُهُمْ وَلا أَعْرِفُ الْحَدِيثَ حَتَّى لَقِيتُ أَبَا عَلابٍ يُونُسَ بْنَ جُبَيْرٍ الْبَاهِلِيَّ ، وَكَانَ ذَا ثَبْتٍ فَحَدَّثَنِي , أَنَّهُ سَأَلَ ابْنَ عُمَرَ فَحَدَّثَهُ أَنَّهُ طَلَّقَهَا وَاحِدَةً وَهِيَ حَائِضٌ ، " فَأُمِرَ أَنْ يُرَاجِعَهَا " , قَالَ : فَقُلْتُ لَهُ : " أَفَحُسِبَتْ عَلَيْهِ ؟ " ، قَالَ : " فَمَهْ وَإِنْ عَجَزَ "

Muhammad ibn Sirin (rahimahulloh) aytdi: men yigirma yil turdim, menga oʻzim ayblamaydigan kishi soʻzlab berdiki, Ibn Umar (roziyallohu anhumo) xotinini u hayzli holida uch taloq qilgan va unga uni qaytarib olish buyurilgan. Men ularni ayblamas, hadisni ham bilmas edim — toki Abu Alab Yunus ibn Jubayr al-Bohiliyni uchratgunimcha; u (yodlashda) sobit kishi edi. U menga soʻzlab berdiki, oʻzi Ibn Umardan soʻragan, u esa xotinini u hayzli holida bir marta taloq qilganini va unga uni qaytarib olish buyurilganini aytgan. (Yunus) dedi: men unga: «Bu (taloq) unga hisobga olindimi?», dedim. U: «Boʻlmasa-chi! Garchi u ojizlik qilgan boʻlsa ham», dedi.Муҳаммад ибн Сирин (раҳимаҳуллоҳ) айтди: мен йигирма йил турдим, менга ўзим айбламайдиган киши сўзлаб бердики, Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо) хотинини у ҳайзли ҳолида уч талоқ қилган ва унга уни қайтариб олиш буюрилган. Мен уларни айбламас, ҳадисни ҳам билмас эдим — токи Абу Алаб Юнус ибн Жубайр ал-Боҳилийни учратгунимча; у (ёдлашда) собит киши эди. У менга сўзлаб бердики, ўзи Ибн Умардан сўраган, у эса хотинини у ҳайзли ҳолида бир марта талоқ қилганини ва унга уни қайтариб олиш буюрилганини айтган. (Юнус) деди: мен унга: «Бу (талоқ) унга ҳисобга олиндими?», дедим. У: «Бўлмаса-чи! Гарчи у ожизлик қилган бўлса ҳам», деди.

نَا مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى بْنِ مِرْدَاسٍ ، نَا أَبُو دَاوُدَ ، نَا الْحَسَنُ بْنُ عَلِيٍّ , نَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ , نَا مَعْمَرٌ , عَنْ أَيُّوبَ , عَنِ ابْنِ سِيرِينَ , أَخْبَرَنِي يُونُسُ بْنُ جُبَيْرٍ , أَنَّهُ سَأَلَ ابْنَ عُمَرَ : " كَمْ طَلَّقْتَ امْرَأَتَكَ ؟ ، قَالَ : وَاحِدَةً "

Yunus ibn Jubayr (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadiki, u Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan: «Xotiningni necha (bor) taloq qilgan eding?», deb soʻradi. U: «Bir (marta)», dedi.Юнус ибн Жубайр (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинадики, у Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан: «Хотинингни неча (бор) талоқ қилган эдинг?», деб сўради. У: «Бир (марта)», деди.

نَا أَبُو بَكْرٍ النَّيْسَابُورِيُّ ، نَا مُحَمَّدُ بْنُ غَالِبٍ الأَنْطَاكِيُّ , نَا سَعِيدُ بْنُ مَسْلَمَةَ , نَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ أُمَيَّةَ , عَنْ نَافِعٍ , أَنَّ ابْنَ عُمَرَ " طَلَّقَ امْرَأَتَهُ وَهِيَ حَائِضٌ تَطْلِيقَةً ، فَاسْتَفْتَى عُمَرُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَأَمَرَهُ ، أَنْ يُرَاجِعَهَا ، ثُمَّ يُمْسِكَ حَتَّى تَطْهُرَ ، ثُمَّ تَحِيضَ حَيْضَةً أُخْرَى ، ثُمَّ يُمْهِلَهَا حَتَّى تَطْهُرَ مِنْ قَبْلِ أَنْ يُجَامِعَهَا , فَتِلْكَ الْعِدَّةُ الَّتِي أَمَرَ اللَّهُ أَنْ تُطَلَّقَ لَهَا النِّسَاءُ "

Nofeʼ (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadiki, Ibn Umar (roziyallohu anhumo) xotinini u hayzli holida bir marta taloq qildi. Shunda Umar Rasululloh ﷺdan fatvo soʻradi, u zot esa unga buyurdilarki, uni qaytarib olsin, soʻng poklanguncha ushlab tursin, soʻng yana boshqa bir hayz koʻrsin, soʻng unga jimoʼ qilishidan oldin poklanguncha muhlat bersin. Mana shu — Alloh xotinlar taloq qilinishini buyurgan iddadir.Нофеъ (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинадики, Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо) хотинини у ҳайзли ҳолида бир марта талоқ қилди. Шунда Умар Расулуллоҳ ﷺдан фатво сўради, у зот эса унга буюрдиларки, уни қайтариб олсин, сўнг поклангунча ушлаб турсин, сўнг яна бошқа бир ҳайз кўрсин, сўнг унга жимў қилишидан олдин поклангунча муҳлат берсин. Мана шу — Аллоҳ хотинлар талоқ қилинишини буюрган иддадир.

نَا أَبُو بَكْرٍ النَّيْسَابُورِيُّ ، نَا أَبُو الأَزْهَرِ ، نَا يَعْقُوبُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ بْنِ سَعْدٍ , نَا أَبِي , عَنْ صَالِحٍ , نَا نَافِعٌ , أَنَّ ابْنَ عُمَرَ " طَلَّقَ امْرَأَتَهُ وَهِيَ حَائِضٌ فَذَهَبَ عُمَرُ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَأَخْبَرَهُ , فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : لِيُرَاجِعْهَا ثُمَّ لِيَتْرُكْهَا حَتَّى تَطْهُرَ ، ثُمَّ لِيُمْسِكْهَا حَتَّى تَحِيضَ ، ثُمَّ لِيَتْرُكْهَا حَتَّى تَطْهُرَ ، فَإِذَا طَهُرَتْ فَلْيُطَلِّقْهَا قَبْلَ أَنْ يَمَسَّهَا , وَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : فَتِلْكَ الْعِدَّةُ الَّتِي أَمَرَ اللَّهُ بِهَا لِلنِّسَاءِ أَنْ يُطَلَّقْنَ لَهَا " ، نَا أَبُو بَكْرٍ ، نَا أَبُو الأَزْهَرِ ، نَا يَعْقُوبُ , نَا أَبِي , عَنْ صَالِحٍ , نَا نَافِعٌ , أَنَّ عَبْدَ اللَّهِ ، " إِنَّمَا طَلَّقَ امْرَأَتَهُ تِلْكَ وَاحِدَةً " نَا أَبُو بَكْرٍ النَّيْسَابُورِيُّ ، نَا مُحَمَّدُ بْنُ إِشْكَابَ , نَا يَزِيدُ بْنُ هَارُونَ , أنا مُحَمَّدُ بْنُ إِسْحَاقَ , وَابْنُ أَبِي ذِئْبٍ , عَنْ نَافِعٍ , عَنِ ابْنِ عُمَرَ , أَنَّهُ طَلَّقَ امْرَأَتَهُ فِي عَهْدِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، وَهِيَ حَائِضٌ , فَذَكَرَ عُمَرُ ذَلِكَ لِرَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ذَكَرَ نَحْوَهُ , وَقَالَ ابْنُ أَبِي ذِئْبٍ فِي حَدِيثِهِ : " هِيَ وَاحِدَةٌ ، فَتِلْكَ الْعِدَّةُ الَّتِي أَمَرَ اللَّهُ أَنْ تُطَلَّقَ لَهَا النِّسَاءُ " . نا أَبُو بَكْرٍ النَّيْسَابُورِيُّ نَا أَحْمَدُ بْنُ يُوسُفَ السُّلَمِيُّ , نَا أَحْمَدُ بْنُ يُونُسَ , نَا زُهَيْرٌ , نَا مُوسَى بْنُ عُقْبَةَ , عَنْ نَافِعٍ , عَنِ ابْنِ عُمَرَ , أَنَّهُ طَلَّقَ امْرَأَتَهُ فِي عَهْدِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ تَطْلِيقَةً وَاحِدَةً وَهِيَ حَائِضٌ , فَاسْتَفْتَى عُمَرُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ , ذَكَرَ نَحْوَهُ

Nofeʼ (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadiki, Ibn Umar (roziyallohu anhumo) xotinini u hayzli holida taloq qildi. Umar Rasululloh ﷺ huzuriga borib, buni xabar qildi. Shunda Rasululloh ﷺ: «Uni qaytarib olsin, soʻng poklanguncha tark etsin, soʻng hayz koʻrguncha ushlab tursin, soʻng poklanguncha tark etsin. Poklangach esa, unga tegishidan oldin taloq qilsin», dedilar. Rasululloh ﷺ yana: «Mana shu — Alloh xotinlar shunda taloq qilinishlarini buyurgan iddadir», dedilar. Bizga Abu Bakr, unga Abul-Azhar, unga Yaʼqub, unga otasi Solihdan, unga Nofeʼ (rivoyat qildi)ki, Abdulloh oʻsha xotinini faqat bir marta taloq qilgan. Bizga Abu Bakr Naysoburiy, unga Muhammad ibn Ishkob, unga Yazid ibn Horun, unga Muhammad ibn Ishoq va Ibn Abu Ziʼb Nofeʼdan, u Ibn Umardan (rivoyat qildilar)ki, u Rasululloh ﷺ zamonida xotinini u hayzli holida taloq qilgan va Umar buni Rasululloh ﷺga aytgan — va shunga oʻxshashini zikr qildi. Ibn Abu Ziʼb oʻz hadisida: «U bittadir; mana shu — Alloh xotinlar taloq qilinishini buyurgan iddadir», dedi. Bizga Abu Bakr Naysoburiy, unga Ahmad ibn Yusuf as-Sulamiy, unga Ahmad ibn Yunus, unga Zuhayr, unga Muso ibn Uqba Nofeʼdan, u Ibn Umardan (rivoyat qildi)ki, u Rasululloh ﷺ zamonida xotinini u hayzli holida bir marta taloq qilgan va Umar Rasululloh ﷺdan fatvo soʻragan — va shunga oʻxshashini zikr qildi.Нофеъ (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинадики, Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо) хотинини у ҳайзли ҳолида талоқ қилди. Умар Расулуллоҳ ﷺ ҳузурига бориб, буни хабар қилди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ: «Уни қайтариб олсин, сўнг поклангунча тарк этсин, сўнг ҳайз кўргунча ушлаб турсин, сўнг поклангунча тарк этсин. Поклангач эса, унга тегишидан олдин талоқ қилсин», дедилар. Расулуллоҳ ﷺ яна: «Мана шу — Аллоҳ хотинлар шунда талоқ қилинишларини буюрган иддадир», дедилар. Бизга Абу Бакр, унга Абул-Азҳар, унга Яъқуб, унга отаси Солиҳдан, унга Нофеъ (ривоят қилди)ки, Абдуллоҳ ўша хотинини фақат бир марта талоқ қилган. Бизга Абу Бакр Найсобурий, унга Муҳаммад ибн Ишкоб, унга Язид ибн Ҳорун, унга Муҳаммад ибн Ишоқ ва Ибн Абу Зиъб Нофеъдан, у Ибн Умардан (ривоят қилдилар)ки, у Расулуллоҳ ﷺ замонида хотинини у ҳайзли ҳолида талоқ қилган ва Умар буни Расулуллоҳ ﷺга айтган — ва шунга ўхшашини зикр қилди. Ибн Абу Зиъб ўз ҳадисида: «У биттадир; мана шу — Аллоҳ хотинлар талоқ қилинишини буюрган иддадир», деди. Бизга Абу Бакр Найсобурий, унга Аҳмад ибн Юсуф ас-Суламий, унга Аҳмад ибн Юнус, унга Зуҳайр, унга Мусо ибн Уқба Нофеъдан, у Ибн Умардан (ривоят қилди)ки, у Расулуллоҳ ﷺ замонида хотинини у ҳайзли ҳолида бир марта талоқ қилган ва Умар Расулуллоҳ ﷺдан фатво сўраган — ва шунга ўхшашини зикр қилди.

نَا أَبُو بَكْرٍ ، نَا أَحْمَدُ بْنُ يُوسُفَ السُّلَمِيُّ , نَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ مُوسَى , أنا إِسْرَائِيلُ , عَنْ جَابِرٍ , عَنْ نَافِعٍ , عَنِ ابْنِ عُمَرَ طَلَّقَ امْرَأَتَهُ وَاحِدَةً , " فَأَمَرَهُ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَنْ يُمْسِكَهَا حَتَّى تَطْهُرَ ، فَإِنْ شَاءَ طَلَّقَ ، وَإِنْ شَاءَ أَمْسَكَ " ، لَمْ يَذْكُرْ عُمَرَ . نَا أَبُو بَكْرٍ , نَا عَيَّاشُ بْنُ مُحَمَّدٍ , نَا أَبُو عَاصِمٍ , عَنِ ابْنِ جُرَيْجٍ , عَنْ نَافِعٍ , عَنِ ابْنِ عُمَرَ , أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، قَالَ : " هِيَ وَاحِدَةٌ "

Nofeʼ (rahimahulloh)dan, u Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qiladi: u xotinini bir marta taloq qildi. Shunda Nabiy ﷺ unga buyurdilarki, uni poklanguncha ushlab tursin; soʻng xohlasa taloq qilsin, xohlasa ushlab qolsin. (Bu rivoyatda) Umarni zikr qilmadi. Bizga Abu Bakr, unga Ayyosh ibn Muhammad, unga Abu Osim Ibn Jurayjdan, u Nofeʼdan, u Ibn Umardan (rivoyat qildi)ki, Rasululloh ﷺ: «U bittadir», dedilar.Нофеъ (раҳимаҳуллоҳ)дан, у Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилади: у хотинини бир марта талоқ қилди. Шунда Набий ﷺ унга буюрдиларки, уни поклангунча ушлаб турсин; сўнг хоҳласа талоқ қилсин, хоҳласа ушлаб қолсин. (Бу ривоятда) Умарни зикр қилмади. Бизга Абу Бакр, унга Айёш ибн Муҳаммад, унга Абу Осим Ибн Журайждан, у Нофеъдан, у Ибн Умардан (ривоят қилди)ки, Расулуллоҳ ﷺ: «У биттадир», дедилар.

نَا أَبُو بَكْرٍ ، نَا مُحَمَّدُ بْنُ عَلِيٍّ السَّرَخْسِيُّ , نَا عَلِيُّ بْنُ عَاصِمٍ , نَا خَالِدٌ , وَهِشَامٌ , عَنْ مُحَمَّدٍ , عَنْ خَالِدٍ الْحَذَّاءِ , قَالَ : قُلْتُ لابْنِ عُمَرَ : رَجُلٌ طَلَّقَ حَائِضًا ؟ ، قَالَ : أَتَعْرِفُ ابْنَ عُمَرَ ؟ فَإِنَّهُ طَلَّقَ حَائِضًا , فَسَأَلَ عُمَرُ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ , فَقَالَ : " قُلْ لَهُ فَلْيُرَاجِعْهَا فَإِذَا حَاضَتْ ثُمَّ طَهُرَتْ ، فَإِنْ شَاءَ طَلَّقَ ، وَإِنْ شَاءَ أَمْسَكَ " , قُلْتُ : اعْتَدَدْتَ بِتِلْكَ التَّطْلِيقَةِ ؟ قَالَ : نَعَمْ

Xolid al-Hazzo (rahimahulloh) aytdi: men Ibn Umar (roziyallohu anhumo)ga: «Bir kishi (xotinini) hayzli holida taloq qildi (nima deysiz)?», dedim. U: «Ibn Umarni tanaysanmi? U (xotinini) hayzli holida taloq qilgan edi; shunda Umar Nabiy ﷺdan soʻradi, u zot: ‹Unga ayt, xotinini qaytarib olsin; u hayz koʻrib, soʻng poklanganda, xohlasa taloq qilsin, xohlasa ushlab qolsin›, dedilar», dedi. Men: «Oʻsha taloqni hisobga oldingizmi?», dedim. U: «Ha», dedi.Холид ал-Ҳаззо (раҳимаҳуллоҳ) айтди: мен Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)га: «Бир киши (хотинини) ҳайзли ҳолида талоқ қилди (нима дейсиз)?», дедим. У: «Ибн Умарни танайсанми? У (хотинини) ҳайзли ҳолида талоқ қилган эди; шунда Умар Набий ﷺдан сўради, у зот: ‹Унга айт, хотинини қайтариб олсин; у ҳайз кўриб, сўнг покланганда, хоҳласа талоқ қилсин, хоҳласа ушлаб қолсин›, дедилар», деди. Мен: «Ўша талоқни ҳисобга олдингизми?», дедим. У: «Ҳа», деди.

نَا أَبُو عُبَيْدٍ الْقَاسِمُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ ، نَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ الْمَلِكِ بْنِ زَنْجُوَيْهِ , نَا نُعَيْمُ بْنُ حَمَّادٍ , عَنِ ابْنِ الْمُبَارَكِ , عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ رَاشِدٍ , نَا سَلَمَةُ بْنُ أَبِي سَلَمَةَ , عَنْ أَبِيهِ , أَنَّهُ ذَكَرَ عِنْدَهُ أَنَّ الطَّلاقَ الثَّلاثَ بِمَرَّةٍ مَكْرُوهٌ , فَقَالَ : طَلَّقَ حَفْصُ بْنُ عَمْرِو بْنِ الْمُغِيرَةِ ، فَاطِمَةَ بِنْتَ قَيْسٍ بِكَلِمَةٍ وَاحِدَةٍ ثَلاثًا , فَلَمْ يَبْلُغْنَا أَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَابَ ذَلِكَ عَلَيْهِ , وَطَلَّقَ عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ عَوْفٍ امْرَأَتَهُ ثَلاثًا فَلَمْ يَعِبْ ذَلِكَ عَلَيْهِ أَحَدٌ "

Abu Salama (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadiki, uning huzurida bir yoʻla uch taloq qilish makruh ekani zikr qilindi. Shunda u: «Hafs ibn Amr ibn al-Mugʻiyra Fotima binti Qaysni bitta soʻz bilan uch (taloq) qildi; Nabiy ﷺ buning uchun uni aybladilar, degan (xabar) bizga yetmagan. Abdurrahmon ibn Avf ham xotinini uch taloq qildi va hech kim buning uchun uni ayblamadi», dedi.Абу Салама (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинадики, унинг ҳузурида бир йўла уч талоқ қилиш макруҳ экани зикр қилинди. Шунда у: «Ҳафс ибн Амр ибн ал-Муғийра Фотима бинти Қайсни битта сўз билан уч (талоқ) қилди; Набий ﷺ бунинг учун уни айбладилар, деган (хабар) бизга етмаган. Абдурраҳмон ибн Авф ҳам хотинини уч талоқ қилди ва ҳеч ким бунинг учун уни айбламади», деди.

نَا عُثْمَانُ بْنُ أَحْمَدَ الدَّقَّاقُ , نَا الْحَسَنُ بْنُ سَلامٍ , نَا مُحَمَّدُ بْنُ سَابِقٍ , نَا شَيْبَانُ , عَنْ فِرَاسٍ , عَنِ الشَّعْبِيِّ , قَالَ : طَلَّقَ ابْنُ عُمَرَ امْرَأَتَهُ وَاحِدَةً وَهِيَ حَائِضٌ ، فَانْطَلَقَ عُمَرُ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَأَخْبَرَهُ , فَأَمَرَهُ أَنْ يُرَاجِعَهَا ، ثُمَّ يَسْتَقْبِلَ الطَّلاقَ فِي عِدَّتِهَا ، وَتُحْتَسَبَ بِهَذِهِ التَّطْلِيقَةِ الَّتِي طَلَّقَ أَوَّلَ مَرَّةٍ "

Shaʼbiy (rahimahulloh) aytdi: Ibn Umar (roziyallohu anhumo) xotinini u hayzli holida bir marta taloq qildi. Shunda Umar Rasululloh ﷺ huzuriga borib, buni xabar qildi. U zot unga buyurdilarki, uni qaytarib olsin, soʻng uning iddasi ichida taloqni yangidan boshlasin; birinchi marta qilgan oʻsha taloqi esa hisobga olinsin.Шаъбий (раҳимаҳуллоҳ) айтди: Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо) хотинини у ҳайзли ҳолида бир марта талоқ қилди. Шунда Умар Расулуллоҳ ﷺ ҳузурига бориб, буни хабар қилди. У зот унга буюрдиларки, уни қайтариб олсин, сўнг унинг иддаси ичида талоқни янгидан бошласин; биринчи марта қилган ўша талоқи эса ҳисобга олинсин.

نَا دَعْلَجُ بْنُ أَحْمَدَ ، نَا الْحَسَنُ بْنُ سُفْيَانَ , نَا حَبَّانُ , نَا ابْنُ الْمُبَارَكِ , نَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ عُمَرَ , عَنْ نَافِعٍ , عَنِ ابْنِ عُمَرَ , أَنَّهُ طَلَّقَ امْرَأَتَهُ وَهِيَ حَائِضٌ , فَأَتَى عُمَرُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ , فَقَالَ : " إِنَّ عَبْدَ اللَّهِ طَلَّقَ امْرَأَتَهُ وَهِيَ حَائِضٌ , قَالَ : فَمُرْهُ فَلْيُرَاجِعْهَا ، فَإِذَا طَهُرَتْ ، ثُمَّ حَاضَتْ ، ثُمَّ طَهُرَتْ ، فَإِنْ شَاءَ فَلْيُمْسِكْهَا ، وَإِنْ أَرَادَ أَنْ يُطَلِّقَهَا فَلا يَغْشَاهَا , فَإِنَّهَا الْعِدَّةُ الَّتِي أَمَرَ اللَّهُ تَعَالَى بِهَا "

Nofeʼ (rahimahulloh)dan, u Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qiladi: u xotinini u hayzli holida taloq qildi. Shunda Umar Rasululloh ﷺ huzuriga kelib: «Abdulloh xotinini u hayzli holida taloq qildi», dedi. U zot: «Unga buyur, uni qaytarib olsin. U poklanib, soʻng hayz koʻrib, soʻng (yana) poklanganda, xohlasa ushlab qolsin, agar taloq qilmoqchi boʻlsa, unga yaqinlik qilmasin. Zero ana shu — Alloh taolo buyurgan iddadir», dedilar.Нофеъ (раҳимаҳуллоҳ)дан, у Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилади: у хотинини у ҳайзли ҳолида талоқ қилди. Шунда Умар Расулуллоҳ ﷺ ҳузурига келиб: «Абдуллоҳ хотинини у ҳайзли ҳолида талоқ қилди», деди. У зот: «Унга буюр, уни қайтариб олсин. У покланиб, сўнг ҳайз кўриб, сўнг (яна) покланганда, хоҳласа ушлаб қолсин, агар талоқ қилмоқчи бўлса, унга яқинлик қилмасин. Зеро ана шу — Аллоҳ таоло буюрган иддадир», дедилар.

نَا أَبُو بَكْرٍ النَّيْسَابُورِيُّ ، نَا يُوسُفُ بْنُ سَعِيدٍ , وَأَبُو حُمَيْدٍ , قَالا : نَا حَجَّاجٌ , عَنِ ابْنِ جُرَيْجٍ , أَخْبَرَنِي عَطَاءٌ , أَخْبَرَنِي عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ عَاصِمِ بْنِ ثَابِتٍ , أَنَّ فَاطِمَةَ بِنْتَ قَيْسٍ ، أُخْتَ الضَّحَّاكِ بْنِ قَيْسٍ أَخْبَرَتْهُ , " أَنَّهَا كَانَتْ عِنْدَ رَجُلٍ مِنْ بَنِي مَخْزُومٍ , فَأَخْبَرْتُهُ : أَنَّهُ طَلَّقَهَا ثَلاثًا ، وَخَرَجَ إِلَى بَعْضِ الْمَغَازِي "

Zahhok ibn Qaysning singlisi Fotima binti Qays (roziyallohu anho) Abdurrahmon ibn Osim ibn Sobitga xabar berdiki, u Banu Maxzumdan boʻlgan bir kishining nikohida edi va unga (eri) oʻzini uch taloq qilganini hamda gʻazotlardan biriga chiqib ketganini xabar qildi.Заҳҳок ибн Қайснинг синглиси Фотима бинти Қайс (розияллоҳу анҳо) Абдурраҳмон ибн Осим ибн Собитга хабар бердики, у Бану Махзумдан бўлган бир кишининг никоҳида эди ва унга (эри) ўзини уч талоқ қилганини ҳамда ғазотлардан бирига чиқиб кетганини хабар қилди.

ثنا أَبُو أَحْمَدَ مُحَمَّدُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ الْجُرْجَانِيُّ , نَا عِمْرَانُ بْنُ مُوسَى بْنِ مُجَاشِعٍ السَّخْتِيَانِيُّ , نَا شَيْبَانُ بْنُ فَرُّوخَ , نَا مُحَمَّدُ بْنُ رَاشِدٍ , عَنْ سَلَمَةَ بْنِ أَبِي سَلَمَةَ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ , عَنْ أَبِيهِ , أَنَّ عَبْدَ الرَّحْمَنِ بْنَ عَوْفٍ " طَلَّقَ امْرَأَتَهُ تُمَاضِرَ بِنْتَ الأَصْبَغِ الْكَلْبِيَّةَ ، وَهِيَ أُمُّ أَبِي سَلَمَةَ ، ثَلاثَ تَطْلِيقَاتٍ فِي كَلِمَةٍ وَاحِدَةٍ ، فَلَمْ يَبْلُغْنَا أَنَّ أَحَدًا مِنْ أَصْحَابِهِ عَابَ ذَلِكَ "

Abu Salama (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadiki, Abdurrahmon ibn Avf xotini Tumozir binti al-Asbagʻ al-Kalbiyani — u Abu Salamaning onasidir — bitta soʻz bilan uch taloq qildi; sahobalaridan birov buni aybladi, degan (xabar) bizga yetmagan.Абу Салама (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинадики, Абдурраҳмон ибн Авф хотини Тумозир бинти ал-Асбағ ал-Калбияни — у Абу Саламанинг онасидир — битта сўз билан уч талоқ қилди; саҳобаларидан биров буни айблади, деган (хабар) бизга етмаган.

قَالَ : وَنا سَلَمَةُ بْنُ أَبِي سَلَمَةَ , عَنْ أَبِيهِ , أَنَّ حَفْصَ بْنَ الْمُغِيرَةِ " طَلَّقَ امْرَأَتَهُ فَاطِمَةَ بِنْتَ قَيْسٍ ، عَلَى عَهْدِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، ثَلاثَ تَطْلِيقَاتٍ فِي كَلِمَةٍ وَاحِدَةٍ , فَأَبَانَهَا مِنْهُ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، وَلَمْ يَبْلُغْنَا أَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَابَ ذَلِكَ عَلَيْهِ " ، نَا أَبُو بَكْرٍ الشَّافِعِيُّ , نَا مُحَمَّدُ بْنُ بِشْرِ بْنِ مَطَرٍ , نَا شَيْبَانُ , نَا مُحَمَّدُ بْنُ رَاشِدٍ , بِإِسْنَادِهِ مِثْلَهُ فِي الْقَضِيَّتَيْنِ جَمِيعًا

(Rovi) dedi: bizga Salama ibn Abu Salama otasidan (rivoyat qildi)ki, Hafs ibn al-Mugʻiyra xotini Fotima binti Qaysni Rasululloh ﷺ zamonida bitta soʻz bilan uch taloq qildi. Nabiy ﷺ uni undan boin (ajralgan deb) qildilar va Nabiy ﷺ buning uchun uni aybladilar, degan (xabar) bizga yetmagan. Bizga Abu Bakr Shofeiy, unga Muhammad ibn Bishr ibn Matar, unga Shaybon, unga Muhammad ibn Roshid oʻz isnodi bilan har ikki voqea haqida shuning mislini (rivoyat qildi).(Рови) деди: бизга Салама ибн Абу Салама отасидан (ривоят қилди)ки, Ҳафс ибн ал-Муғийра хотини Фотима бинти Қайсни Расулуллоҳ ﷺ замонида битта сўз билан уч талоқ қилди. Набий ﷺ уни ундан боин (ажралган деб) қилдилар ва Набий ﷺ бунинг учун уни айбладилар, деган (хабар) бизга етмаган. Бизга Абу Бакр Шофеий, унга Муҳаммад ибн Бишр ибн Матар, унга Шайбон, унга Муҳаммад ибн Рошид ўз исноди билан ҳар икки воқеа ҳақида шунинг мислини (ривоят қилди).

نَا أَبُو بَكْرٍ النَّيْسَابُورِيُّ ، نَا أَبُو الأَزْهَرِ ، نَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ , أنا ابْنُ جُرَيْجٍ , أَخْبَرَنِي عِكْرِمَةُ بْنُ خَالِدٍ , عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ , عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ , " أَنَّ رَجُلا طَلَّقَ امْرَأَتَهُ أَلْفًا , فَقَالَ : يَكْفِيكَ مِنْ ذَلِكَ ثَلاثٌ ، وَتَدَعُ تَسْعَمِائَةً وَسَبْعًا وَتِسْعِينَ "

Saʼid ibn Jubayr (rahimahulloh)dan, u Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qiladi: bir kishi xotinini ming (marta) taloq qildi. Shunda u: «Bundan senga uchtasi kifoya qiladi, toʻqqiz yuz toʻqson yettitasini esa qoʻyib yubor», dedi.Саъид ибн Жубайр (раҳимаҳуллоҳ)дан, у Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилади: бир киши хотинини минг (марта) талоқ қилди. Шунда у: «Бундан сенга учтаси кифоя қилади, тўққиз юз тўқсон еттитасини эса қўйиб юбор», деди.

نَا أَبُو بَكْرٍ ، نَا أَبُو حُمَيْدٍ الْمِصِّيصِيُّ ، نَا حَجَّاجٌ , نَا شُعْبَةُ , أَخْبَرَنِي عَمْرُو بْنُ مُرَّةَ , قَالَ : سَمِعْتُ مَاهَانَ يَسْأَلُ سَعِيدَ بْنَ جُبَيْرٍ ، عَنْ رَجُلٍ " طَلَّقَ امْرَأَتَهُ ثَلاثًا , فَقَالَ سَعِيدٌ : سُئِلَ ابْنُ عَبَّاسٍ عَنْ رَجُلٍ طَلَّقَ امْرَأَتَهُ مِائَةً , فَقَالَ : ثَلاثٌ تُحَرِّمُ عَلَيْكَ امْرَأَتَكَ ، وَسَائِرُهُنَّ وِزْرٌ , اتَّخَذْتَ آيَاتِ اللَّهِ هُزُوًا "

Amr ibn Murra (rahimahulloh) aytdi: men Mohonning Saʼid ibn Jubayrdan xotinini uch taloq qilgan kishi haqida soʻrayotganini eshitdim. Shunda Saʼid: «Ibn Abbosdan xotinini yuz (marta) taloq qilgan kishi haqida soʻralgan edi, u: ‹Uchtasi xotiningni senga harom qiladi, qolganlari esa gunohdir: sen Allohning oyatlarini masxara qilib olibsan›, dedi», dedi.Амр ибн Мурра (раҳимаҳуллоҳ) айтди: мен Моҳоннинг Саъид ибн Жубайрдан хотинини уч талоқ қилган киши ҳақида сўраётганини эшитдим. Шунда Саъид: «Ибн Аббосдан хотинини юз (марта) талоқ қилган киши ҳақида сўралган эди, у: ‹Учтаси хотинингни сенга ҳаром қилади, қолганлари эса гуноҳдир: сен Аллоҳнинг оятларини масхара қилиб олибсан›, деди», деди.

نَا أَبُو بَكْرٍ ، نَا يُوسُفُ بْنُ سَعِيدٍ , نَا حَجَّاجٌ , نَا شُعْبَةُ , عَنْ حُمَيْدٍ الأَعْرَجِ , وَابْنِ أَبِي نَجِيحٍ , عَنْ مُجَاهِدٍ , عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ , أَنَّهُ سُئِلَ " عَنْ رَجُلٍ طَلَّقَ امْرَأَتَهُ مِائَةً , قَالَ : عَصَيْتَ رَبَّكَ وَفَارَقْتَ امْرَأَتَكَ ، لَمْ تَتَّقِ اللَّهَ فَيَجْعَلْ لَكَ مَخْرَجًا "

Mujohid (rahimahulloh)dan, u Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qiladiki, undan xotinini yuz (marta) taloq qilgan kishi haqida soʻralgan edi. U: «Rabbingga osiy boʻlibsan va xotiningdan ajralibsan; Allohdan qoʻrqmabsan — (qoʻrqqaningda) U senga chiqish yoʻli qilar edi», dedi.Мужоҳид (раҳимаҳуллоҳ)дан, у Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қиладики, ундан хотинини юз (марта) талоқ қилган киши ҳақида сўралган эди. У: «Раббингга осий бўлибсан ва хотинингдан ажралибсан; Аллоҳдан қўрқмабсан — (қўрққанингда) У сенга чиқиш йўли қилар эди», деди.

نَا دَعْلَجٌ ، نَا الْحَسَنُ بْنُ سُفْيَانَ , نَا حَبَّانُ , نَا ابْنُ الْمُبَارَكِ , أنا سَيْفٌ , عَنْ مُجَاهِدٍ , قَالَ : جَاءَ رَجُلٌ مِنْ قُرَيْشٍ إِلَى ابْنِ عَبَّاسٍ , فَقَالَ : يَا أَبَا عَبَّاسٍ ، " إِنِّي طَلَّقْتُ امْرَأَتِي ثَلاثًا وَأَنَا غَضْبَانُ , فَقَالَ : إِنَّ أَبَا عَبَّاسٍ لا يَسْتَطِيعُ أَنْ يَحِلَّ لَكَ مَا حُرِّمَ عَلَيْكَ عَصَيْتَ رَبَّكَ وَحُرِّمَتْ عَلَيْكَ امْرَأَتُكَ , إِنَّكَ لَمْ تَتَّقِ اللَّهَ فَيَجْعَلْ لَكَ مَخْرَجًا , ثُمَّ قَرَأَ ‏ إِذَا طَلَّقْتُمُ النِّسَاءَ فَطَلِّقُوهُنَّ لِعِدَّتِهِنَّ طَاهِرًا عَنْ غَيْرِ جِمَاعٍ " ، قَالَ سَيْفٌ : وَلَيْسَ طَاهِرًا عَنْ غَيْرِ جِمَاعٍ فِي التِّلاوَةِ ، وَلَكِنَّهُ تَفْسِيرُهُ

Mujohid (rahimahulloh) aytdi: Qurayshdan bir kishi Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)ning oldiga kelib: «Ey Abu Abbos, men xotinimni gʻazablangan holimda uch taloq qildim», dedi. U: «Abu Abbos senga harom qilingan narsani halol qila olmaydi. Rabbingga osiy boʻlibsan va xotining senga harom boʻlibdi. Sen Allohdan qoʻrqmabsan — (qoʻrqqaningda) U senga chiqish yoʻli qilar edi», dedi. Soʻng: {Ayollarni taloq qilsangiz, ularni iddalarini (koʻzlab) taloq qilinglar} (oyatini) oʻqidi — jimoʼsiz pok holida (degani). Sayf dedi: «jimoʼsiz pok holida» (degani) tilovatda yoʻq, balki bu uning tafsiridir.Мужоҳид (раҳимаҳуллоҳ) айтди: Қурайшдан бир киши Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)нинг олдига келиб: «Эй Абу Аббос, мен хотинимни ғазабланган ҳолимда уч талоқ қилдим», деди. У: «Абу Аббос сенга ҳаром қилинган нарсани ҳалол қила олмайди. Раббингга осий бўлибсан ва хотининг сенга ҳаром бўлибди. Сен Аллоҳдан қўрқмабсан — (қўрққанингда) У сенга чиқиш йўли қилар эди», деди. Сўнг: {Аёлларни талоқ қилсангиз, уларни иддаларини (кўзлаб) талоқ қилинглар} (оятини) ўқиди — жимўсиз пок ҳолида (дегани). Сайф деди: «жимўсиз пок ҳолида» (дегани) тиловатда йўқ, балки бу унинг тафсиридир.

قَالَ : وَنا ابْنُ الْمُبَارَكِ ، أنا سُفْيَانُ , عَنْ عَمْرِو بْنِ مُرَّةَ , عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ , قَالَ : جَاءَ رَجُلٌ إِلَى ابْنِ عَبَّاسٍ , فَقَالَ : " إِنِّي طَلَّقْتُ امْرَأَتِي أَلْفًا , قَالَ : أَمَّا ثَلاثٌ فَتُحَرِّمُ عَلَيْكَ امْرَأَتَكَ ، وَبَقِيَّتُهُنَّ وِزْرٌ اتَّخَذْتَ آيَاتِ اللَّهِ هُزُوًا " ، نَا ابْنُ صَاعِدٍ , نَا يَعْقُوبُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ الدَّوْرَقِيُّ , نَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ , نَا سُفْيَانُ , بِإِسْنَادِهِ مِثْلَهُ

Saʼid ibn Jubayr (rahimahulloh) aytdi: bir kishi Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)ning oldiga kelib: «Men xotinimni ming (marta) taloq qildim», dedi. U: «Uchtasi xotiningni senga harom qiladi, qolganlari esa gunohdir: sen Allohning oyatlarini masxara qilib olibsan», dedi. Bizga Ibn Soid, unga Yaʼqub ibn Ibrohim ad-Davraqiy, unga Abdurrahmon, unga Sufyon oʻz isnodi bilan shuning mislini (rivoyat qildi).Саъид ибн Жубайр (раҳимаҳуллоҳ) айтди: бир киши Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)нинг олдига келиб: «Мен хотинимни минг (марта) талоқ қилдим», деди. У: «Учтаси хотинингни сенга ҳаром қилади, қолганлари эса гуноҳдир: сен Аллоҳнинг оятларини масхара қилиб олибсан», деди. Бизга Ибн Соид, унга Яъқуб ибн Иброҳим ад-Даврақий, унга Абдурраҳмон, унга Суфён ўз исноди билан шунинг мислини (ривоят қилди).

نَا إِسْحَاقُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ الْفَضْلِ الزَّيَّاتُ , نَا عَلِيُّ بْنُ شُعَيْبٍ , نَا عَبْدُ الْمَجِيدِ , عَنِ ابْنِ جُرَيْجٍ , عَنْ عَمْرِو بْنِ شُعَيْبٍ , عَنْ طَاوُسٍ , عَنْ مُعَاذِ بْنِ جَبَلٍ , أَنّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، قَالَ : " لا طَلاقَ قَبْلَ نِكَاحٍ ، وَلا نَذَرَ فِيمَا لا يَمْلِكُ "

Muoz ibn Jabal (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Nikohdan oldin taloq yoʻq va (kishi) egalik qilmagan narsada nazr yoʻq», dedilar.Муоз ибн Жабал (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Никоҳдан олдин талоқ йўқ ва (киши) эгалик қилмаган нарсада назр йўқ», дедилар.

نَا أَبُو بَكْرٍ مُحَمَّدُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ بْنِ نَيْرُوزٍ ، نَا عَمْرُو بْنُ عَلِيٍّ , نَا عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ عَبْدِ الصَّمَدِ , نَا مَطَرٌ الْوَرَّاقُ , عَنْ عَمْرِو بْنِ شُعَيْبٍ , عَنْ أَبِيهِ , عَنْ جَدِّهِ أَنّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ , قَالَ : " لا يَجُوزُ طَلاقٌ ، وَلا عَتَاقٌ ، وَلا بَيْعٌ ، وَلا وَفَاءُ نَذْرٍ ، فِيمَا لا يَمْلِكُ "

Amr ibn Shuayb (rahimahulloh)dan, u otasidan, u bobosidan rivoyat qiladi: Rasululloh ﷺ: «(Kishi) egalik qilmagan narsada taloq ham, ozod qilish ham, sotish ham, nazrni bajarish ham joiz emas», dedilar.Амр ибн Шуайб (раҳимаҳуллоҳ)дан, у отасидан, у бобосидан ривоят қилади: Расулуллоҳ ﷺ: «(Киши) эгалик қилмаган нарсада талоқ ҳам, озод қилиш ҳам, сотиш ҳам, назрни бажариш ҳам жоиз эмас», дедилар.

نَا أَحْمَدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مُحَمَّدٍ صَاحِبُ أَبِي صَخْرَةَ ، نَا الْحَسَنُ بْنُ عَرَفَةَ , نَا عَبْدَةُ بْنُ سُلَيْمَانَ , عَنْ سَعِيدِ بْنِ أَبِي عَرُوبَةَ . ح وَنا مُحَمَّدُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ بْنِ نَيْرُوزٍ , نَا عَمْرُو بْنُ عَلِيٍّ , نَا عَبْدُ الأَعْلَى , وَمُحَمَّدُ بْنُ سَوَاءٍ , قَالا : نَا سَعِيدٌ , عَنْ مَطَرٍ , عَنْ عَمْرِو بْنِ شُعَيْبٍ , عَنْ أَبِيهِ , عَنْ جَدِّهِ عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ , قَالَ : " لَيْسَ عَلَى الرَّجُلِ طَلاقٌ فِيمَا لا يَمْلِكُ , وَلا بَيْعٌ فِيمَا لا يَمْلِكُ , وَلا عِتْقُ فِيمَا لا يَمْلِكُ "

Amr ibn Shuayb (rahimahulloh)dan, u otasidan, u bobosidan rivoyat qiladi: Nabiy ﷺ: «Kishiga oʻzi egalik qilmagan narsada taloq yoʻq, egalik qilmagan narsada sotish yoʻq, egalik qilmagan narsada ozod qilish yoʻq», dedilar.Амр ибн Шуайб (раҳимаҳуллоҳ)дан, у отасидан, у бобосидан ривоят қилади: Набий ﷺ: «Кишига ўзи эгалик қилмаган нарсада талоқ йўқ, эгалик қилмаган нарсада сотиш йўқ, эгалик қилмаган нарсада озод қилиш йўқ», дедилар.

نَا مُحَمَّدُ بْنُ نَيْرُوزٍ ، نَا عَمْرُو بْنُ عَلِيٍّ , نَا عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ عَبْدِ الصَّمَدِ , نَا عَامِرٌ الأَحْوَلُ , عَنْ عَمْرِو بْنِ شُعَيْبٍ , عَنْ أَبِيهِ , عَنْ جَدِّهِ عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ , قَالَ : " لا يَجُوزُ عَتَاقٌ ، وَلا طَلاقٌ فِيمَا لا يَمْلِكُ " , وَلَمْ يَذْكُرْ فِيهِ الْبَيْعَ

Amr ibn Shuayb (rahimahulloh)dan, u otasidan, u bobosidan rivoyat qiladi: Rasululloh ﷺ: «(Kishi) egalik qilmagan narsada ozod qilish ham, taloq ham joiz emas», dedilar. Unda sotishni zikr qilmadi.Амр ибн Шуайб (раҳимаҳуллоҳ)дан, у отасидан, у бобосидан ривоят қилади: Расулуллоҳ ﷺ: «(Киши) эгалик қилмаган нарсада озод қилиш ҳам, талоқ ҳам жоиз эмас», дедилар. Унда сотишни зикр қилмади.

نَا الْحُسَيْنُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ ، نَا يُوسُفُ بْنُ مُوسَى , نَا أَبُو أُسَامَةَ ، نَا الْوَلِيدُ بْنُ كَثِيرٍ , حَدَّثَنِي عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ الْحَارِثِ , عَنْ عَمْرِو بْنِ شُعَيْبٍ , عَنْ أَبِيهِ , عَنْ جَدِّهِ أَنّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ , قَالَ : " مَنْ يُطَلِّقُ مَا لا يَمْلِكُ فَلا طَلاقَ لَهُ , وَمَنْ أَعْتَقَ مَا لا يَمْلِكُ فَلا عَتَاقَ لَهُ , وَمَنْ نَذَرَ فِيمَا لا يَمْلِكُ فَلا نَذْرَ لَهُ , وَمَنْ حَلَفَ عَلَى مَعْصِيَةٍ فَلا يَمِينَ لَهُ , وَمَنْ حَلَفَ عَلَى قَطِيعَةِ رَحِمٍ فَلا يَمِينَ لَهُ "

Amr ibn Shuayb (rahimahulloh)dan, u otasidan, u bobosidan rivoyat qiladi: Rasululloh ﷺ: «Kim oʻzi egalik qilmagan narsani taloq qilsa, uning taloqi (eʼtiborli) emas; kim oʻzi egalik qilmagan narsani ozod qilsa, uning ozod qilishi (eʼtiborli) emas; kim oʻzi egalik qilmagan narsada nazr qilsa, uning nazri (eʼtiborli) emas; kim bir maʼsiyat ustiga qasam ichsa, uning qasami (eʼtiborli) emas; kim qarindoshlik aloqasini uzish ustiga qasam ichsa, uning qasami (eʼtiborli) emas», dedilar.Амр ибн Шуайб (раҳимаҳуллоҳ)дан, у отасидан, у бобосидан ривоят қилади: Расулуллоҳ ﷺ: «Ким ўзи эгалик қилмаган нарсани талоқ қилса, унинг талоқи (эътиборли) эмас; ким ўзи эгалик қилмаган нарсани озод қилса, унинг озод қилиши (эътиборли) эмас; ким ўзи эгалик қилмаган нарсада назр қилса, унинг назри (эътиборли) эмас; ким бир маъсият устига қасам ичса, унинг қасами (эътиборли) эмас; ким қариндошлик алоқасини узиш устига қасам ичса, унинг қасами (эътиборли) эмас», дедилар.

نَا مُحَمَّدُ بْنُ مَخْلَدٍ ، نَا أَبُو بَكْرٍ إِسْمَاعِيلُ بْنُ الْفَضْلِ الْبَلْخِيُّ , حَدَّثَنِي أَبُو صَالِحٍ أَحْمَدُ بْنُ يَعْقُوبَ ، بِبَلْخَ , نَا الْوَلِيدُ بْنُ سَلَمَةَ الأَزْدِيُّ , نَا يُونُسُ , عَنِ الزُّهْرِيِّ ، عَنْ عُرْوَةَ , عَنْ عَائِشَةَ , قَالَتْ : " بَعَثَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، أَبَا سُفْيَانَ بْنَ حَرْبٍ ، فَكَانَ فِيمَا عَهَدَ إِلَيْهِ ، أَنْ لا يُطَلِّقَ الرَّجُلُ مَنْ لا يَتَزَوَّجُ ، وَلا يُعْتِقَ مَنْ لا يَمْلِكُ "

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: «Nabiy ﷺ Abu Sufyon ibn Harbni (voliy qilib) yubordilar; unga topshirgan ahdlari orasida shu ham bor edi: kishi oʻzi uylanmagan (ayol)ni taloq qilmasin va oʻzi egalik qilmagan (qul)ni ozod qilmasin», dedi.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: «Набий ﷺ Абу Суфён ибн Ҳарбни (волий қилиб) юбордилар; унга топширган аҳдлари орасида шу ҳам бор эди: киши ўзи уйланмаган (аёл)ни талоқ қилмасин ва ўзи эгалик қилмаган (қул)ни озод қилмасин», деди.

نَا أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ سَعِيدٍ ، نَا مُحَمَّدُ بْنُ عُبَيْدِ بْنِ عُتْبَةَ , نَا مَعْمَرُ بْنُ بَكَّارٍ , نَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ سَعْدٍ , عَنِ الزُّهْرِيِّ ، عَنْ عُرْوَةَ , عَنْ عَائِشَةَ , قَالَتْ : " بَعَثَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَبَا سُفْيَانَ عَلَى نَجْرَانَ الْيَمَنِ عَلَى صَلاتِهَا وَحَرْبِهَا وَصَدَقَاتِهَا , وَبَعَثَ مَعَهُ رَاشِدَ بْنَ عَبْدِ اللَّهِ ، وَكَانَ إِذَا ذَكَرَهُ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ , قَالَ : رَاشِدٌ خَيْرٌ مِنْ سُلَيْمٍ , وَأَبُو سُفْيَانَ خَيْرٌ مِنْ عُرَيْنَةَ , فَكَانَ فِيمَا عَهَدَ إِلَى أَبِي سُفْيَانَ أَوْصَاهُ بِتَقْوَى اللَّهِ , وَقَالَ : لا يُطَلِّقُ رَجُلٌ مَا لا يَنْكِحُ , وَلا يُعْتِقُ مَا لا يَمْلِكُ , وَلا نَذْرَ فِي مَعْصِيَةِ اللَّهِ "

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: «Rasululloh ﷺ Abu Sufyonni Yaman Najroniga — uning namozi, urushi va sadaqalari ustidan (voliy qilib) yubordilar hamda u bilan birga Roshid ibn Abdullohni yubordilar. Rasululloh ﷺ uni zikr qilganlarida: ‹Roshid Sulaymdan yaxshiroq, Abu Sufyon esa Uraynadan yaxshiroqdir›, der edilar. Abu Sufyonga topshirgan ahdlari orasida uni Allohdan qoʻrqishga buyurdilar va: ‹Kishi oʻzi nikohlamagan (ayol)ni taloq qilmasin, oʻzi egalik qilmagan (qul)ni ozod qilmasin va Allohga maʼsiyat (boʻlgan ish)da nazr yoʻq›, dedilar», dedi.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: «Расулуллоҳ ﷺ Абу Суфённи Яман Нажронига — унинг намози, уруши ва садақалари устидан (волий қилиб) юбордилар ҳамда у билан бирга Рошид ибн Абдуллоҳни юбордилар. Расулуллоҳ ﷺ уни зикр қилганларида: ‹Рошид Сулаймдан яхшироқ, Абу Суфён эса Урайнадан яхшироқдир›, дер эдилар. Абу Суфёнга топширган аҳдлари орасида уни Аллоҳдан қўрқишга буюрдилар ва: ‹Киши ўзи никоҳламаган (аёл)ни талоқ қилмасин, ўзи эгалик қилмаган (қул)ни озод қилмасин ва Аллоҳга маъсият (бўлган иш)да назр йўқ›, дедилар», деди.

نَا أَبُو الْحُسَيْنِ أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ جَعْفَرٍ الْجُوزِيُّ , نَا مُحَمَّدُ بْنُ غَالِبِ بْنِ حَرْبٍ , نَا خَالِدُ بْنُ يَزِيدَ الْقَرَنِيُّ , نَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ مُسْهِرٍ , نَا أَبُو خَالِدٍ الْوَاسِطِيُّ ، عَنْ أَبِي هَاشِمٍ الرُّمَّانِيِّ ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ , عَنِ ابْنِ عُمَرَ , عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، أَنَّهُ سُئِلَ عَنْ رَجُلٍ ، قَالَ : " يَوْمَ أَتَزَوَّجُ فُلانَةَ ، فَهِيَ طَالِقٌ , قَالَ : طَلَّقَ مَا لا يَمْلِكُ "

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan, u Rasululloh ﷺdan rivoyat qiladi: u zotdan: «Falonchiga uylanadigan kunim, u taloqdir», degan kishi haqida soʻralgan edi. U zot: «U oʻzi egalik qilmagan narsani taloq qilibdi», dedilar.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан, у Расулуллоҳ ﷺдан ривоят қилади: у зотдан: «Фалончига уйланадиган куним, у талоқдир», деган киши ҳақида сўралган эди. У зот: «У ўзи эгалик қилмаган нарсани талоқ қилибди», дедилар.

نَا مُحَمَّدُ بْنُ أَحْمَدَ بْنِ قَطَنٍ ، نَا الْحَسَنُ بْنُ عَرَفَةَ , نَا عُمَرُ بْنُ يُونُسَ , عَنْ سُلَيْمَانَ بْنِ أَبِي سُلَيْمَانَ الزُّهْرِيِّ , عَنْ يَحْيَى بْنِ أَبِي كَثِيرٍ , عَنْ طَاوُسٍ , عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ , قَالَ : قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " لا نَذْرَ إِلا فِيمَا أُطِيعُ اللَّهُ فِيهِ , وَلا يَمِينَ فِي قَطِيعَةِ رَحِمٍ , وَلا عَتَاقَ ، وَلا طَلاقَ فِيمَا لا يَمْلِكُ "

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Nazr faqat Allohga itoat qilinadigan narsadadir; qarindoshlik aloqasini uzishda qasam yoʻq; (kishi) egalik qilmagan narsada ozod qilish ham, taloq ham yoʻq», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Назр фақат Аллоҳга итоат қилинадиган нарсададир; қариндошлик алоқасини узишда қасам йўқ; (киши) эгалик қилмаган нарсада озод қилиш ҳам, талоқ ҳам йўқ», дедилар.

نَا مُحَمَّدُ بْنُ الْحُسَيْنِ الْحَرَّانِيُّ , نَا أَحْمَدُ بْنُ يَحْيَى بْنِ زُهَيْرٍ , نَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ سَعْدٍ أَبُو أُمَيَّةَ , نَا إِبْرَاهِيمُ أَبُو إِسْحَاقَ الضَّرِيرُ , نَا يَزِيدُ بْنُ عِيَاضٍ , عَنِ الزُّهْرِيِّ ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ الْمُسَيِّبِ , عَنْ مُعَاذٍ , قَالَ : قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " لا طَلاقَ إِلا بَعْدَ نِكَاحٍ , وَإِنْ سَمَّيْتَ الْمَرْأَةَ بِعَيْنِهَا " ، يَزِيدُ بْنُ عِيَاضٍ ، ضَعِيفٌ

Muoz (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Taloq faqat nikohdan keyin (boʻladi), garchi sen ayolni nomma-nom aytgan boʻlsang ham», dedilar. Yazid ibn Iyoz — zaifdir.Муоз (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Талоқ фақат никоҳдан кейин (бўлади), гарчи сен аёлни номма-ном айтган бўлсанг ҳам», дедилар. Язид ибн Иёз — заифдир.

نَا يَحْيَى بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ صَاعِدٍ ، نَا مُحَمَّدُ بْنُ زُنْبُورٍ الْمَكِّيُّ , نَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ جَعْفَرٍ , نَا ابْنُ أَرْدَكَ , عَنْ عَطَاءِ بْنِ أَبِي رَبَاحٍ , عَنِ ابْنِ مَاهَكَ , عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ , عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ , قَالَ : " ثَلاثٌ جِدُّهُنَّ جِدٌّ وَهَزْلُهُنَّ جِدٌّ : النِّكَاحُ ، وَالطَّلاقُ ، وَالرَّجْعَةُ " ، نَا الْقَاضِي الْمَحَامِلِيُّ , نَا أَحْمَدُ بْنُ الْوَلِيدِ , نَا إِسْمَاعِيلُ , حَدَّثَنِي سُلَيْمَانُ , عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ حَبِيبِ بْنِ أَرْدَكَ , أَنَّهُ سَمِعَ عَطَاءً , يَقُولُ : أَخْبَرَنِي يُوسُفُ بْنُ مَاهَكَ , أَنَّهُ سَمِعَ أَبَا هُرَيْرَةَ , يُحَدِّثُ عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مِثْلَهُ

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan, u Nabiy ﷺdan rivoyat qiladi: «Uchta (narsa) borki, jiddiy qilingani ham jiddiy, hazil qilingani ham jiddiy (sanaladi): nikoh, taloq va (xotinni) qaytarib olish», dedilar. Bizga qozi Mahomiliy, unga Ahmad ibn Valid, unga Ismoil, unga Sulaymon Abdurrahmon ibn Habib ibn Ardakdan (rivoyat qildi)ki, u Atoning: «Menga Yusuf ibn Mohak xabar berdi, u Abu Hurayraning Rasululloh ﷺdan shuning mislini soʻzlaganini eshitgan», deganini eshitgan.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан, у Набий ﷺдан ривоят қилади: «Учта (нарса) борки, жиддий қилингани ҳам жиддий, ҳазил қилингани ҳам жиддий (саналади): никоҳ, талоқ ва (хотинни) қайтариб олиш», дедилар. Бизга қози Маҳомилий, унга Аҳмад ибн Валид, унга Исмоил, унга Сулаймон Абдурраҳмон ибн Ҳабиб ибн Ардакдан (ривоят қилди)ки, у Атонинг: «Менга Юсуф ибн Моҳак хабар берди, у Абу Ҳурайранинг Расулуллоҳ ﷺдан шунинг мислини сўзлаганини эшитган», деганини эшитган.

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ أَحْمَدَ الْمَارَسْتَانِيُّ , نَا الْقَاسِمُ بْنُ سَعِيدٍ , نَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ قَيْسٍ , نَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ سَعِيدٍ الْقَيْسِيُّ , نَا عَمْرُو بْنُ خَالِدٍ , نَا زَيْدُ بْنُ عَلِيٍّ , عَنْ آبَائِهِ أَنَّ رَجُلا أَتَى النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ , فَقَالَ : يَا رَسُولَ اللَّهِ ، " إِنَّ أُمِّي عَرَضَتْ عَلَيَّ قَرَابَةً لِي أَتَزَوَّجُهَا , فَقُلْتُ : هِيَ طَالِقٌ ثَلاثًا إِنْ تَزَوَّجْتُهَا , فَقَالَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : هَلْ كَانَ قَبْلَ ذَلِكَ مِنْ مِلْكٍ ؟ ، قَالَ : لا , قَالَ : لا بَأْسَ فَتَزَوَّجْهَا "

Zayd ibn Ali (rahimahulloh)dan, u ota-bobolaridan rivoyat qiladiki, bir kishi Nabiy ﷺ huzuriga kelib: «Ey Allohning Rasuli, onam menga bir qarindoshimni uylanishim uchun taklif qildi; men esa: ‹Agar unga uylansam, u uch taloqdir›, dedim», dedi. Shunda Nabiy ﷺ: «Bundan oldin (unga) biror egalik boʻlganmi?», dedilar. U: «Yoʻq», dedi. U zot: «Zarari yoʻq, unga uylanaver», dedilar.Зайд ибн Али (раҳимаҳуллоҳ)дан, у ота-боболаридан ривоят қиладики, бир киши Набий ﷺ ҳузурига келиб: «Эй Аллоҳнинг Расули, онам менга бир қариндошимни уйланишим учун таклиф қилди; мен эса: ‹Агар унга уйлансам, у уч талоқдир›, дедим», деди. Шунда Набий ﷺ: «Бундан олдин (унга) бирор эгалик бўлганми?», дедилар. У: «Йўқ», деди. У зот: «Зарари йўқ, унга уйланавер», дедилар.

نَا أَبُو مُحَمَّدِ بْنُ صَاعِدٍ ، نَا يَحْيَى بْنُ عَبْدِ الْبَاقِي الأَذَنِيُّ . ح وَنا عُثْمَانُ بْنُ أَحْمَدَ الدَّقَّاقُ , نَا يَحْيَى بْنُ عَبْدِ الْبَاقِي الأَذَنِيُّ , نَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْقَاسِمِ الصَّنْعَانِيُّ , نَا عَمْرُو بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ فَلاحٍ الصَّنْعَانِيُّ , نَا مُحَمَّدُ بْنُ عُيَيْنَةَ , عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْوَلِيدِ الْوَصَّافِيِّ , وَصَدَقَةَ بْنِ أَبِي عِمْرَانَ , عَنْ إِبْرَاهِيمَ بْنِ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عُبَادَةَ بْنِ الصَّامِتِ , عَنْ أَبِيهِ , عَنْ جَدِّهِ , قَالَ : طَلَّقَ بَعْضُ آبَائِي امْرَأَتَهُ أَلْفًا ، فَانْطَلَقَ بَنُوهُ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ , فَقَالُوا : يَا رَسُولَ اللَّهِ ، " إِنَّ أَبَانَا طَلَّقَ أُمَّنَا أَلْفًا ، فَهَلْ لَهُ مِنْ مَخْرَجٍ ؟ فَقَالَ : إِنَّ أَبَاكُمْ لَمْ يَتَّقِ اللَّهَ فَيَجْعَلْ لَهُ مِنْ أَمْرِهِ مَخْرَجًا , بَانَتْ مِنْهُ بِثَلاثٍ عَلَى غَيْرِ السُّنَّةِ , وَتِسْعُمِائَةٌ وَسَبْعَةٌ وَتِسْعُونَ إِثْمٌ فِي عُنُقِهِ " ، رُوَاتُهُ مَجْهُولُونَ وَضُعَفَاءُ ، إِلا شَيْخُنَا ، وَابْنُ عَبْدِ الْبَاقِي

Uboda ibn Somit (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: ota-bobolarimdan biri xotinini ming (marta) taloq qildi. Shunda uning oʻgʻillari Rasululloh ﷺ huzuriga borib: «Ey Allohning Rasuli, otamiz onamizni ming (marta) taloq qildi; unga biror chiqish yoʻli bormi?», dedilar. U zot: «Otangiz Allohdan qoʻrqmabdi — (qoʻrqqanida) U unga oʻz ishidan chiqish yoʻli qilar edi. U ayol undan sunnatga xilof uch (taloq) bilan boin boʻldi, toʻqqiz yuz toʻqson yettitasi esa uning boʻynidagi gunohdir», dedilar. Uning rovilari — bizning shayximiz va Ibn Abdulboqiydan boshqalari — majhul va zaif kishilardir.Убода ибн Сомит (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: ота-боболаримдан бири хотинини минг (марта) талоқ қилди. Шунда унинг ўғиллари Расулуллоҳ ﷺ ҳузурига бориб: «Эй Аллоҳнинг Расули, отамиз онамизни минг (марта) талоқ қилди; унга бирор чиқиш йўли борми?», дедилар. У зот: «Отангиз Аллоҳдан қўрқмабди — (қўрққанида) У унга ўз ишидан чиқиш йўли қилар эди. У аёл ундан суннатга хилоф уч (талоқ) билан боин бўлди, тўққиз юз тўқсон еттитаси эса унинг бўйнидаги гуноҳдир», дедилар. Унинг ровилари — бизнинг шайхимиз ва Ибн Абдулбоқийдан бошқалари — мажҳул ва заиф кишилардир.

نَا مُحَمَّدُ بْنُ مَخْلَدٍ ، نَا أَحْمَدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ الْحَدَّادُ , نَا أَبُو الصَّلْتِ إِسْمَاعِيلُ بْنُ أَبِي أُمَيَّةَ الدَّارِعُ . ح وَنا عَبْدُ الْبَاقِي بْنُ قَانِعٍ , نَا عَبْدُ الْوَارِثِ بْنُ إِبْرَاهِيمَ الْعَسْكَرِيُّ , نَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ أَبِي أُمَيَّةَ , نَا حَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ , نَا عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ صُهَيْبٍ , عَنْ أَنَسٍ , قَالَ : سَمِعْتُ مُعَاذَ بْنَ جَبَلٍ , قَالَ : قَالَ لِي رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " يَا مُعَاذُ ، مَنْ طَلَّقَ فِي بِدْعَةٍ وَاحِدَةٍ ، أَوِ اثْنَتَيْنِ ، أَوْ ثَلاثًا أَلْزَمْنَاهُ بِدْعَتَهُ " ، إِسْمَاعِيلُ بْنُ أَبِي أُمَيَّةَ الْقُرَشِيُّ ، ضَعِيفٌ مَتْرُوكُ الْحَدِيثِ

Anas (roziyallohu anhu) aytdi: men Muoz ibn Jabalning shunday deganini eshitdim: menga Rasululloh ﷺ: «Ey Muoz, kim bidʼat (yoʻli) bilan bir, ikki yoki uch (taloq) qilsa, biz uni oʻz bidʼatiga bogʻlaymiz», dedilar. Ismoil ibn Abu Umayya al-Qurashiy — zaif, matruk ul-hadisdir.Анас (розияллоҳу анҳу) айтди: мен Муоз ибн Жабалнинг шундай деганини эшитдим: менга Расулуллоҳ ﷺ: «Эй Муоз, ким бидъат (йўли) билан бир, икки ёки уч (талоқ) қилса, биз уни ўз бидъатига боғлаймиз», дедилар. Исмоил ибн Абу Умайя ал-Қураший — заиф, матрук ул-ҳадисдир.

نَا أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ سَعِيدٍ ، نَا أَحْمَدُ بْنُ يَحْيَى الصُّوفِيُّ , نَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ أَبِي أُمَيَّةَ الْقُرَشِيُّ , نَا عُثْمَانُ بْنُ مَطَرٍ , عَنْ عَبْدِ الْغَفُورِ , عَنْ أَبِي هَاشِمٍ ، عَنْ زَاذَانَ , عَنْ عَلِيٍّ , قَالَ : سَمِعَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ " رَجُلا طَلَّقَ الْبَتَّةَ فَغَضِبَ , وَقَالَ : تَتَّخِذُونَ آيَاتِ اللَّهِ هُزُوًا , أَوْ دِينَ اللَّهِ هُزُوًا وَلَعِبًا , مَنْ طَلَّقَ الْبَتَّةَ أَلْزَمْنَاهُ ثَلاثًا ، لا تَحِلُّ لَهُ حَتَّى تَنْكِحَ زَوْجًا غَيْرَهُ " ، إِسْمَاعِيلُ بْنُ أَبِي أُمَيَّةَ ، هَذَا كُوفِيُّ ضَعِيفُ الْحَدِيثِ

Ali (roziyallohu anhu) aytdi: Nabiy ﷺ battata (qatʼiy) taloq qilgan bir kishini eshitdilar-da, gʻazablandilar va: «Allohning oyatlarini masxara qilib olyapsizlarmi?» — yoki: «Allohning dinini masxara va oʻyin qilib olyapsizlarmi? Kim battata taloq qilsa, biz uni uch (taloq)ga bogʻlaymiz: u boshqa erga tegmaguncha unga halol boʻlmaydi», dedilar. Bu Ismoil ibn Abu Umayya kufalik boʻlib, zaif ul-hadisdir.Али (розияллоҳу анҳу) айтди: Набий ﷺ баттата (қатъий) талоқ қилган бир кишини эшитдилар-да, ғазабландилар ва: «Аллоҳнинг оятларини масхара қилиб оляпсизларми?» — ёки: «Аллоҳнинг динини масхара ва ўйин қилиб оляпсизларми? Ким баттата талоқ қилса, биз уни уч (талоқ)га боғлаймиз: у бошқа эрга тегмагунча унга ҳалол бўлмайди», дедилар. Бу Исмоил ибн Абу Умайя куфалик бўлиб, заиф ул-ҳадисдир.

نَا ابْنُ صَاعِدٍ , نَا مُحَمَّدُ بْنُ زُنْبُورٍ , نَا فُضَيْلُ بْنُ عِيَاضٍ , عَنِ الأَعْمَشِ ، عَنْ حَبِيبِ بْنِ أَبِي ثَابِتٍ , قَالَ : جَاءَ رَجُلٌ إِلَى عَلِيِّ بْنِ أَبِي طَالِبٍ , فَقَالَ : " إِنِّي طَلَّقْتُ امْرَأَتِي أَلْفًا , قَالَ عَلِيٌّ : يُحَرِّمُهَا عَلَيْكَ ثَلاثٌ ، وَسَائِرُهُنَّ اقْسِمْهُنَّ بَيْنَ نِسَائِكَ "

Habib ibn Abu Sobit (rahimahulloh) aytdi: bir kishi Ali ibn Abu Tolibning oldiga kelib: «Men xotinimni ming (marta) taloq qildim», dedi. Ali: «Uchtasi uni senga harom qiladi, qolganlarini esa xotinlaring orasida taqsimlab chiq», dedi.Ҳабиб ибн Абу Собит (раҳимаҳуллоҳ) айтди: бир киши Али ибн Абу Толибнинг олдига келиб: «Мен хотинимни минг (марта) талоқ қилдим», деди. Али: «Учтаси уни сенга ҳаром қилади, қолганларини эса хотинларинг орасида тақсимлаб чиқ», деди.

نَا أَبُو مُحَمَّدِ بْنُ صَاعِدٍ ، نَا بَحْرُ بْنُ نَصْرٍ الْخَوْلانِيُّ ، بِمِصْرَ , نَا يَحْيَى بْنُ حَسَّانَ , نَا مَنْصُورُ بْنُ أَبِي الأَسْوَدِ , عَنْ مُسْلِمٍ الأَعْوَرِ الْمُلائِيِّ , عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ , وَمُجَاهِدٍ , عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ , أَنَّهُ " سُئِلَ عَنْ رَجُلٍ طَلَّقَ امْرَأَتَهُ عَدَدَ النُّجُومِ , فَقَالَ : أَخْطَأَ السُّنَّةَ ، حُرِّمَتْ عَلَيْهِ امْرَأَتُهُ "

Saʼid ibn Jubayr va Mujohid (rahimahumalloh)dan, ikkovi Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qiladilarki, undan xotinini yulduzlar sanoqcha taloq qilgan kishi haqida soʻralgan edi. U: «U sunnatga xato qilibdi; xotini unga harom boʻlibdi», dedi.Саъид ибн Жубайр ва Мужоҳид (раҳимаҳумаллоҳ)дан, иккови Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қиладиларки, ундан хотинини юлдузлар саноқча талоқ қилган киши ҳақида сўралган эди. У: «У суннатга хато қилибди; хотини унга ҳаром бўлибди», деди.

نَا أَبُو عُبَيْدٍ الْقَاسِمُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ ، نَا أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ سَعِيدٍ الصَّيْرَفِيُّ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ , نَا مُحَمَّدُ بْنُ كَثِيرٍ , نَا مُسْلِمٌ الأَعْوَرُ , عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ , عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ , " أَنَّ رَجُلا طَلَّقَ امْرَأَتَهُ عَدَدَ النُّجُومِ , فَقَالَ : أَخْطَأَ السُّنَّةَ ، وَحُرِّمَتْ عَلَيْهِ امْرَأَتُهُ "

Saʼid ibn Jubayr (rahimahulloh)dan, u Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qiladi: bir kishi xotinini yulduzlar sanoqcha taloq qildi. U: «Sunnatga xato qilibdi; xotini unga harom boʻlibdi», dedi.Саъид ибн Жубайр (раҳимаҳуллоҳ)дан, у Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилади: бир киши хотинини юлдузлар саноқча талоқ қилди. У: «Суннатга хато қилибди; хотини унга ҳаром бўлибди», деди.

نَا عُثْمَانُ بْنُ أَحْمَدَ الدَّقَّاقُ , نَا عَبْدُ الْمَلِكِ بْنُ مُحَمَّدٍ أَبُو قِلابَةَ , نَا أَبِي , نَا حَرْبُ بْنُ أَبِي الْعَالِيَةِ , عَنْ أَبِي الزُّبَيْرِ , عَنْ جَابِرٍ , عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، قَالَ : " الْمُطَلَّقَةُ ثَلاثًا لَهَا السُّكْنَى ، وَالنَّفَقَةُ "

Jobir (roziyallohu anhu)dan, u Nabiy ﷺdan rivoyat qiladi: «Uch taloq qilingan ayolga turar joy va nafaqa (bor)», dedilar.Жобир (розияллоҳу анҳу)дан, у Набий ﷺдан ривоят қилади: «Уч талоқ қилинган аёлга турар жой ва нафақа (бор)», дедилар.

نَا عَلِيُّ بْنُ الْفَضْلِ بْنِ طَاهِرٍ ، نَا مُحَمَّدُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ الْبُوشَنْجِيُّ , نَا إِسْحَاقُ بْنُ زِيَادٍ الأَيْلِيُّ , نَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ الرَّقَاشِيُّ , نَا حَرْبُ بْنُ أَبِي الْعَالِيَةِ , عَنْ أَبِي الزُّبَيْرِ , عَنْ جَابِرٍ , عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ , قَالَ : " لَيْسَ لِلْحَامِلِ الْمُتَوَفَّى عَنْهَا زَوْجُهَا نَفَقَةٌ "

Jobir (roziyallohu anhu)dan, u Nabiy ﷺdan rivoyat qiladi: «Eri vafot etgan homilador ayolga nafaqa yoʻq», dedilar.Жобир (розияллоҳу анҳу)дан, у Набий ﷺдан ривоят қилади: «Эри вафот этган ҳомиладор аёлга нафақа йўқ», дедилар.

نَا حَامِدُ بْنُ مُحَمَّدٍ الْهَرَوِيُّ , نَا عَلِيُّ بْنُ عَبْدِ الْعَزِيزِ , نَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ الرَّقَاشِيُّ , نَا حَرْبُ بْنُ أَبِي الْعَالِيَةِ , عَنْ أَبِي الزُّبَيْرِ , عَنْ جَابِرٍ , عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، قَالَ " فِي الْحَامِلِ الْمُتَوَفَّى عَنْهَا زَوْجُهَا : لا نَفَقَةَ لَهَا "

Jobir (roziyallohu anhu)dan, u Nabiy ﷺdan rivoyat qiladi: u zot eri vafot etgan homilador ayol haqida: «Unga nafaqa yoʻq», dedilar.Жобир (розияллоҳу анҳу)дан, у Набий ﷺдан ривоят қилади: у зот эри вафот этган ҳомиладор аёл ҳақида: «Унга нафақа йўқ», дедилар.

نَا الْحُسَيْنُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ ، نَا عَلِيُّ بْنُ أَحْمَدَ الْحَوَارِبِيُّ , نَا يَزِيدُ , نَا شَرِيكٌ , عَنْ جَابِرٍ , عَنْ عَامِرٍ , عَنْ فَاطِمَةَ بِنْتِ قَيْسٍ , قَالَتْ : قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " الْمُطَلَّقَةُ ثَلاثًا لا سُكْنَى لَهَا وَلا نَفَقَةَ , إِنَّمَا السُّكْنَى ، وَالنَّفَقَةُ لِمَنْ يَمْلِكُ الرَّجْعَةَ "

Fotima binti Qays (roziyallohu anho) aytdi: Rasululloh ﷺ: «Uch taloq qilingan ayolga turar joy ham, nafaqa ham yoʻq; turar joy va nafaqa faqat (xotinini) qaytarib olish (huquqi)ga egalik qiluvchi kishi uchundir», dedilar.Фотима бинти Қайс (розияллоҳу анҳо) айтди: Расулуллоҳ ﷺ: «Уч талоқ қилинган аёлга турар жой ҳам, нафақа ҳам йўқ; турар жой ва нафақа фақат (хотинини) қайтариб олиш (ҳуқуқи)га эгалик қилувчи киши учундир», дедилар.

نَا أَبُو صَالِحٍ عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ سَعِيدِ بْنِ هَارُونَ الأَصْبَهَانِيُّ , نَا الْعَبَّاسُ بْنُ مُحَمَّدٍ , نَا أَسْوَدُ بْنُ عَامِرٍ , عَنِ الْحَسَنِ بْنِ صَالِحٍ , عَنِ السُّدِّيِّ ، عَنِ الْبَهِيِّ , عَنْ عَائِشَةَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهَا , أَنّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، قالَ لِفَاطِمَةَ : " إِنَّمَا السُّكْنَى وَالنَّفَقَةُ ، لِمَنْ كَانَ لِزَوْجِهَا عَلَيْهَا رَجْعَةٌ "

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ Fotimaga: «Turar joy va nafaqa faqat eri uning ustida qaytarib olish (huquqi)ga ega boʻlgan ayol uchundir», dedilar.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ Фотимага: «Турар жой ва нафақа фақат эри унинг устида қайтариб олиш (ҳуқуқи)га эга бўлган аёл учундир», дедилар.

نَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ إِبْرَاهِيمَ ، نَا مُحَمَّدُ بْنُ أَحْمَدَ بْنِ الْوَلِيدِ بْنِ بُرْدٍ , نَا الْهَيْثَمُ بْنُ جَمِيلٍ , نَا زُهَيْرٌ , عَنْ جَابِرٍ , عَنْ عَامِرٍ الشَّعْبِيِّ , قَالَ : دَخَلْنَا عَلَى فَاطِمَةَ بِنْتِ قَيْسٍ ، فَقُلْنَا لَهَا : حَدِّثِينَا عَنْ قَضَاءِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِيكِ , قَالَتْ : " دَخَلْتُ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، وَمَعِي أَخُو زَوْجِي , فَقُلْتُ : إِنَّ زَوْجِي طَلَّقَنِي ، وَإِنَّ هَذَا يَزْعُمُ أَنْ لَيْسَ لِي سُكْنَى وَلا نَفَقَةٌ , فَقَالَ : بَلْ لَكِ سُكْنَى وَلَكِ نَفَقَةٌ , قَالَ : إِنَّ زَوْجَهَا طَلَّقَهَا ثَلاثًا , فَقَالَ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : إِنَّمَا السُّكْنَى وَالنَّفَقَةُ عَلَى مَنْ لَهُ عَلَيْهَا رَجْعَةٌ " فَلَمَّا قَدِمْتُ الْكُوفَةَ طَلَبَنِي الأَسْوَدُ بْنُ يَزِيدَ يَسْأَلُنِي عَنْ ذَلِكَ ، وَأَنَّ أَصْحَابَ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَسْعُودٍ لَيَقُولُونَ : لَهَا السُّكْنَى وَالنَّفَقَةُ "

Omir ash-Shaʼbiy (rahimahulloh) aytdi: biz Fotima binti Qays (roziyallohu anho)ning huzuriga kirdik va unga: «Bizga Rasululloh ﷺning sening haqingdagi hukmlarini soʻzlab ber», dedik. U dedi: «Men Rasululloh ﷺ huzuriga kirdim, men bilan birga erimning akasi bor edi. Men: ‹Erim meni taloq qildi, mana bu esa menga turar joy ham, nafaqa ham yoʻq deb daʼvo qilyapti›, dedim. U zot: ‹Yoʻq, senga turar joy ham, nafaqa ham bor›, dedilar. U (erining akasi): ‹Eri uni uch taloq qilgan›, dedi. Shunda u zot ﷺ: ‹Turar joy va nafaqa faqat uning ustida qaytarib olish (huquqi)ga ega boʻlgan kishining zimmasidadir›, dedilar». Men Kufaga kelganimda, Asvad ibn Yazid meni izlab, bu haqda soʻradi; Abdulloh ibn Masʼudning ashoblari esa: «Unga turar joy va nafaqa bor», deyishar edi.Омир аш-Шаъбий (раҳимаҳуллоҳ) айтди: биз Фотима бинти Қайс (розияллоҳу анҳо)нинг ҳузурига кирдик ва унга: «Бизга Расулуллоҳ ﷺнинг сенинг ҳақингдаги ҳукмларини сўзлаб бер», дедик. У деди: «Мен Расулуллоҳ ﷺ ҳузурига кирдим, мен билан бирга эримнинг акаси бор эди. Мен: ‹Эрим мени талоқ қилди, мана бу эса менга турар жой ҳам, нафақа ҳам йўқ деб даъво қиляпти›, дедим. У зот: ‹Йўқ, сенга турар жой ҳам, нафақа ҳам бор›, дедилар. У (эрининг акаси): ‹Эри уни уч талоқ қилган›, деди. Шунда у зот ﷺ: ‹Турар жой ва нафақа фақат унинг устида қайтариб олиш (ҳуқуқи)га эга бўлган кишининг зиммасидадир›, дедилар». Мен Куфага келганимда, Асвад ибн Язид мени излаб, бу ҳақда сўради; Абдуллоҳ ибн Масъуднинг ашоблари эса: «Унга турар жой ва нафақа бор», дейишар эди.

حَدَّثَنَا ابْنُ صَاعِدٍ , نَا مُحَمَّدُ بْنُ عُمَرَ بْنِ الْوَلِيدِ , نَا أَسْبَاطُ بْنُ مُحَمَّدٍ , عَنِ الأَعْمَشِ ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ , عَنِ الأَسْوَدِ , قَالَ : قَالَ عُمَرُ " لَمَّا بَلَغَهُ قَوْلُ فَاطِمَةَ بِنْتِ قَيْسٍ : لا نُجِيزُ فِي الْمُسْلِمِينَ قَوْلَ امْرَأَةٍ , فَكَانَ يَجْعَلُ لِلْمُطَلَّقَةِ ثَلاثًا السُّكْنَى وَالنَّفَقَةَ "

Asvad (rahimahulloh) aytdi: Umar (roziyallohu anhu)ga Fotima binti Qaysning soʻzi yetganda: «Biz musulmonlar orasida bir ayolning soʻzini joiz (hujjat) qilmaymiz», dedi va uch taloq qilingan ayolga turar joy hamda nafaqa (bor deb) hukm qilar edi.Асвад (раҳимаҳуллоҳ) айтди: Умар (розияллоҳу анҳу)га Фотима бинти Қайснинг сўзи етганда: «Биз мусулмонлар орасида бир аёлнинг сўзини жоиз (ҳужжат) қилмаймиз», деди ва уч талоқ қилинган аёлга турар жой ҳамда нафақа (бор деб) ҳукм қилар эди.

نَا ابْنُ صَاعِدٍ , نَا مُحَمَّدُ بْنُ عُمَرَ بْنِ الْوَلِيدِ , وَأَبُو هِشَامٍ الرِّفَاعِيُّ , قَالا : نَا وَكِيعٌ , عَنْ دَاوُدَ الأَوْدِيِّ الزَّعَافِرِيِّ , عَنِ الشَّعْبِيِّ , قَالَ : لَقِيَنِي الأَسْوَدُ بْنُ يَزِيدَ ، فَقَالَ : " يَا شَعْبِيُّ ، اتَّقِ اللَّهَ وَارْجِعْ عَنْ حَدِيثِ فَاطِمَةَ بِنْتِ قَيْسٍ , فَإِنَّ عُمَرَ ، كَانَ يَجْعَلُ لَهَا السُّكْنَى وَالنَّفَقَةَ ، فَقُلْتُ : لا أَرْجِعُ عَنْ شَيْءٍ حَدَّثَتْنِي بِهِ فَاطِمَةُ بِنْتُ قَيْسٍ ، عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ "

Shaʼbiy (rahimahulloh) aytdi: Asvad ibn Yazid meni uchratib: «Ey Shaʼbiy, Allohdan qoʻrq va Fotima binti Qaysning hadisidan qayt; zero Umar unga turar joy va nafaqa (bor deb) hukm qilar edi», dedi. Men: «Fotima binti Qays menga Rasululloh ﷺdan soʻzlab bergan biror narsadan qaytmayman», dedim.Шаъбий (раҳимаҳуллоҳ) айтди: Асвад ибн Язид мени учратиб: «Эй Шаъбий, Аллоҳдан қўрқ ва Фотима бинти Қайснинг ҳадисидан қайт; зеро Умар унга турар жой ва нафақа (бор деб) ҳукм қилар эди», деди. Мен: «Фотима бинти Қайс менга Расулуллоҳ ﷺдан сўзлаб берган бирор нарсадан қайтмайман», дедим.

نَا ابْنُ صَاعِدٍ , نَا يَعْقُوبُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ , نَا هُشَيْمٌ , عَنْ سَيَّارٍ , وَحُصَيْنٍ , وَمُغِيرَةَ , وَأَشْعَثَ , وَدَاوُدَ , وَمُجَالِدٍ , وَإِسْمَاعِيلَ بْنِ أَبِي خَالِدٍ , كُلُّهُمْ عَنِ الشَّعْبِيِّ ، قَالَ : دَخَلْتُ عَلَى فَاطِمَةَ بِنْتِ قَيْسٍ فَسَأَلْتُهَا " عَنْ قَضَاءِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ , فَقَالَتْ : طَلَّقَهَا زَوْجُهَا الْبَتَّةَ , فَأَتَتْ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، فَذَكَرَتْ ذَلِكَ لَهُ , قَالَتْ : فَلَمْ يَجْعَلْ لِي سُكْنَى وَلا نَفَقَةَ , وَقَالَ : إِنَّمَا السُّكْنَى وَالنَّفَقَةُ لِمَنْ يَمْلِكُ الرَّجْعَةَ " ، خَالَفَهُ الْحَسَنُ بْنُ عَرَفَةَ جَعَلَ آخِرَ الْحَدِيثِ , عَنْ مُجَالِدٍ وَحْدَهُ , عَنِ الشَّعْبِيِّ . ثنا بِهِ الْمَحَامِلِيُّ , وَمُحَمَّدُ بْنُ مَخْلَدٍ , وَعُمَرُ بْنُ أَحْمَدَ الدَّرَنِيُّ , وَعَلِيُّ بْنُ الْحَسَنِ بْنِ هَارُونَ , قَالُوا : نَا الْحَسَنُ بْنُ عَرَفَةَ , نَا هُشَيْمٌ , نَا مُغِيرَةُ , وَحُصَيْنٌ , وَأَشْعَثُ , وَإِسْمَاعِيلُ بْنُ أَبِي خَالِدٍ , وَدَاوُدُ , وَسَيَّارٌ , وَمُجَالِدٌ , كُلُّهُمْ عَنِ الشَّعْبِيِّ بِهَذَا . قَالَ هُشَيْمٌ : قَالَ مُجَالِدٌ فِي حَدِيثِهِ : " إِنَّمَا السُّكْنَى وَالنَّفَقَةُ ، لِمَنْ كَانَ لَهَا عَلَى زَوْجِهَا رَجْعَةٌ "

Shaʼbiy (rahimahulloh) aytdi: men Fotima binti Qays (roziyallohu anho)ning huzuriga kirdim va undan Rasululloh ﷺning hukmlari haqida soʻradim. U dedi: eri uni battata (qatʼiy) taloq qilgan edi; u Rasululloh ﷺ huzuriga kelib, buni u zotga aytdi. (Fotima) dedi: «U zot menga turar joy ham, nafaqa ham (bor deb) hukm qilmadilar va: ‹Turar joy va nafaqa faqat qaytarib olish (huquqi)ga egalik qiluvchi kishi uchundir›, dedilar». Unga Hasan ibn Arafa muxolafat qilib, hadisning oxirini yolgʻiz Mujoliddan, u Shaʼbiydan (deb) keltirdi. Buni bizga Mahomiliy, Muhammad ibn Maxlad, Umar ibn Ahmad ad-Daraniy va Ali ibn Hasan ibn Horun aytdilar: ularga Hasan ibn Arafa, unga Hushaym, unga Mugʻiyra, Husayn, Ashʼas, Ismoil ibn Abu Xolid, Dovud, Sayyor va Mujolid — hammalari Shaʼbiydan shuni (rivoyat qildilar). Hushaym dedi: Mujolid oʻz hadisida: «Turar joy va nafaqa faqat eri uning ustida qaytarib olish (huquqi)ga ega boʻlgan ayol uchundir», dedi.Шаъбий (раҳимаҳуллоҳ) айтди: мен Фотима бинти Қайс (розияллоҳу анҳо)нинг ҳузурига кирдим ва ундан Расулуллоҳ ﷺнинг ҳукмлари ҳақида сўрадим. У деди: эри уни баттата (қатъий) талоқ қилган эди; у Расулуллоҳ ﷺ ҳузурига келиб, буни у зотга айтди. (Фотима) деди: «У зот менга турар жой ҳам, нафақа ҳам (бор деб) ҳукм қилмадилар ва: ‹Турар жой ва нафақа фақат қайтариб олиш (ҳуқуқи)га эгалик қилувчи киши учундир›, дедилар». Унга Ҳасан ибн Арафа мухолафат қилиб, ҳадиснинг охирини ёлғиз Мужолиддан, у Шаъбийдан (деб) келтирди. Буни бизга Маҳомилий, Муҳаммад ибн Махлад, Умар ибн Аҳмад ад-Дараний ва Али ибн Ҳасан ибн Ҳорун айтдилар: уларга Ҳасан ибн Арафа, унга Ҳушайм, унга Муғийра, Ҳусайн, Ашъас, Исмоил ибн Абу Холид, Довуд, Сайёр ва Мужолид — ҳаммалари Шаъбийдан шуни (ривоят қилдилар). Ҳушайм деди: Мужолид ўз ҳадисида: «Турар жой ва нафақа фақат эри унинг устида қайтариб олиш (ҳуқуқи)га эга бўлган аёл учундир», деди.

نَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ حَمَّادٍ ، نَا الْحُسَيْنُ بْنُ عَلِيِّ بْنِ الأَسْوَدِ , نَا مُحَمَّدُ بْنُ فُضَيْلٍ , نَا الأَعْمَشُ ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ , عَنِ الأَسْوَدِ , عَنْ عُمَرَ بْنِ الْخَطَّابِ , أَنَّهُ لَمَّا بَلَغَهُ قَوْلُ فَاطِمَةَ بِنْتِ قَيْسٍ , قَالَ : " لا نَدَعُ كِتَابَ اللَّهِ لِقَوْلِ امْرَأَةٍ ، لَعَلَّهَا نَسِيَتْ "

Asvad (rahimahulloh)dan, u Umar ibn al-Xattob (roziyallohu anhu)dan rivoyat qiladiki, unga Fotima binti Qaysning soʻzi yetganda: «Biz bir ayolning soʻzi uchun Allohning Kitobini tark etmaymiz — balki u unutgandir», dedi.Асвад (раҳимаҳуллоҳ)дан, у Умар ибн ал-Хаттоб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қиладики, унга Фотима бинти Қайснинг сўзи етганда: «Биз бир аёлнинг сўзи учун Аллоҳнинг Китобини тарк этмаймиз — балки у унутгандир», деди.

نَا أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ يُوسُفَ بْنِ مَسْعَدَةَ ، نَا أَحْمَدُ بْنُ عِصَامِ بْنِ عَبْدِ الْمَجِيدِ , نَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ الأَسَدِيُّ وَهُوَ أَبُو أَحْمَدَ الزُّبَيْرِيُّ , نَا عَمَّارُ بْنُ رُزَيْقٍ , عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ , قَالَ : كُنْتُ مَعَ الأَسْوَدِ بْنِ يَزِيدَ جَالِسًا فِي الْمَسْجِدِ الأَعْظَمِ وَمَعَنَا الشَّعْبِيُّ , فَحَدَّثَ الشَّعْبِيُّ بِحَدِيثِ فَاطِمَةَ بِنْتِ قَيْسٍ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ " لَمْ يَجْعَلْ لَهَا سُكْنَى ، وَلا نَفَقَةً ، فَأَخَذَ الأَسْوَدُ كَفًّا مِنْ حَصَى فَحَصَبَهُ , ثُمَّ قَالَ : وَيْلَكَ تُحَدِّثُ بِمِثْلِ هَذَا , قَالَ عُمَرُ : لا نَتْرُكُ كِتَابَ اللَّهِ وَسُنَّةَ نَبِيِّنَا صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لِقَوْلِ امْرَأَةٍ لا نَدْرِي حَفِظَتْ أَوْ نَسِيَتْ ، لَهَا السُّكْنَى وَالنَّفَقَةُ , قَالَ اللَّهُ تَعَالَى ‏ لا تُخْرِجُوهُنَّ مِنْ بُيُوتِهِنَّ الآيَةَ

Abu Ishoq (rahimahulloh) aytdi: men Asvad ibn Yazid bilan masjidi aʼzamda oʻtirgan edim, biz bilan birga Shaʼbiy ham bor edi. Shaʼbiy Fotima binti Qaysning hadisini — Rasululloh ﷺ unga turar joy ham, nafaqa ham (bor deb) hukm qilmaganlarini soʻzlab berdi. Shunda Asvad bir hovuch shagʻal olib, unga otdi va: «Sening holingga voy! Shu kabi (gap)ni soʻzlaysanmi? Umar: ‹Biz Allohning Kitobini va Nabiyimiz ﷺning sunnatini bir ayolning soʻzi uchun tark etmaymiz — bilmaymiz, u yodda saqlaganmi yoki unutganmi. Unga turar joy ham, nafaqa ham bor›, degan edi», dedi. Alloh taolo: {Ularni uylaridan chiqarmangiz} oyatini (aytgan).Абу Ишоқ (раҳимаҳуллоҳ) айтди: мен Асвад ибн Язид билан масжиди аъзамда ўтирган эдим, биз билан бирга Шаъбий ҳам бор эди. Шаъбий Фотима бинти Қайснинг ҳадисини — Расулуллоҳ ﷺ унга турар жой ҳам, нафақа ҳам (бор деб) ҳукм қилмаганларини сўзлаб берди. Шунда Асвад бир ҳовуч шағал олиб, унга отди ва: «Сенинг ҳолингга вой! Шу каби (гап)ни сўзлайсанми? Умар: ‹Биз Аллоҳнинг Китобини ва Набийимиз ﷺнинг суннатини бир аёлнинг сўзи учун тарк этмаймиз — билмаймиз, у ёдда сақлаганми ёки унутганми. Унга турар жой ҳам, нафақа ҳам бор›, деган эди», деди. Аллоҳ таоло: {Уларни уйларидан чиқармангиз} оятини (айтган).

نَا الْحُسَيْنُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ ، نَا أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ يَحْيَى بْنِ سَعِيدٍ , نَا يَحْيَى بْنُ آدَمَ , نَا عَمَّارُ بْنُ رُزَيْقٍ , عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ ، عَنِ الشَّعْبِيِّ , عَنْ فَاطِمَةَ بِنْتِ قَيْسٍ , قَالَتْ : " طَلَّقَنِي زَوْجِي ثَلاثًا فَأَرَدْتُ النَّفَقَةَ , فَأَتَيْتُ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ , فَقَالَ : " انْتَقِلِي إِلَى بَيْتِ ابْنِ أُمِّ مَكْتُومٍ " ، قَالَ أَبُو إِسْحَاقَ : فَلَمَّا حَدَّثَ بِهِ الشَّعْبِيُّ حَصَبَهُ الأَسْوَدُ , وَقَالَ : وَيْحَكَ تُحَدِّثُ ، أَوْ تُفْتِي بِمِثْلِ هَذَا , قَدْ أَتَتْ عُمَرَ , فَقَالَ : إِنْ جِئْتِ بِشَاهِدَيْنِ يَشْهَدَانِ أَنَّهُمَا سَمِعَاهُ مِنْ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، وَإِلا لَمْ نَتْرُكْ كِتَابَ اللَّهِ لِقَوْلِ امْرَأَةٍ ‏ لا تُخْرِجُوهُنَّ مِنْ بُيُوتِهِنَّ الآيَةَ . وَلَمْ يَقُلْ فِيهِ : وَسُنَّةَ نَبِيِّهِ , وَهَذَا أَصَحُّ مِنَ الَّذِي قَبْلَهُ ، لأَنَّ هَذَا الْكَلامَ لا يُثْبَتُ , وَيَحْيَى بْنُ آدَمَ أَحْفَظُ مِنْ أَبِي أَحْمَدَ الزُّبَيْرِيِّ وَأَثْبَتُ مِنْهُ , وَاللَّهُ أَعْلَمُ . وَقَدْ تَابَعَهُ قَبِيصَةُ بْنُ عُقْبَةَ . نَا بِهِ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِي سَعِيدٍ , نَا السَّرِيُّ بْنُ يَحْيَى , نَا قَبِيصَةُ , نَا عَمَّارُ بْنُ رُزَيْقٍ , عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ , مثل قَوْلِ يَحْيَى بْنِ آدَمَ سَوَاءً

Fotima binti Qays (roziyallohu anho) aytdi: «Erim meni uch taloq qildi, men nafaqani istadim va Nabiy ﷺ huzuriga keldim. U zot: ‹Ibn Ummu Maktumning uyiga koʻch›, dedilar». Abu Ishoq dedi: Shaʼbiy buni soʻzlaganida, Asvad unga shagʻal otdi va: «Voy senga! Shu kabi (gap)ni soʻzlaysanmi yoki (shunga) fatvo berasanmi? U (ayol) Umarning oldiga kelgan edi, u: ‹Agar buni Rasululloh ﷺdan eshitganliklariga guvohlik beradigan ikki guvoh keltirsang (mayli); aks holda biz bir ayolning soʻzi uchun Allohning Kitobini tark etmaymiz: {Ularni uylaridan chiqarmangiz} oyati (bor)›, degan edi», dedi. Unda: «va Nabiyining sunnatini», demadi. Bu — undan oldingisidan sahihroqdir, chunki bu soʻz sobit boʻlmaydi; Yahyo ibn Odam esa Abu Ahmad az-Zubayriydan koʻra hofizroq va sobitroqdir, vallohu aʼlam. Unga Qabisa ibn Uqba mutobaat qilgan: buni bizga Abdulloh ibn Muhammad ibn Abu Saʼid, unga Sariy ibn Yahyo, unga Qabisa, unga Ammor ibn Ruzayq Abu Ishoqdan — Yahyo ibn Odamning soʻzi kabi aynan (rivoyat qildi).Фотима бинти Қайс (розияллоҳу анҳо) айтди: «Эрим мени уч талоқ қилди, мен нафақани истадим ва Набий ﷺ ҳузурига келдим. У зот: ‹Ибн Умму Мактумнинг уйига кўч›, дедилар». Абу Ишоқ деди: Шаъбий буни сўзлаганида, Асвад унга шағал отди ва: «Вой сенга! Шу каби (гап)ни сўзлайсанми ёки (шунга) фатво берасанми? У (аёл) Умарнинг олдига келган эди, у: ‹Агар буни Расулуллоҳ ﷺдан эшитганликларига гувоҳлик берадиган икки гувоҳ келтирсанг (майли); акс ҳолда биз бир аёлнинг сўзи учун Аллоҳнинг Китобини тарк этмаймиз: {Уларни уйларидан чиқармангиз} ояти (бор)›, деган эди», деди. Унда: «ва Набийининг суннатини», демади. Бу — ундан олдингисидан саҳиҳроқдир, чунки бу сўз собит бўлмайди; Яҳё ибн Одам эса Абу Аҳмад аз-Зубайрийдан кўра ҳофизроқ ва собитроқдир, валлоҳу аълам. Унга Қабиса ибн Уқба мутобаат қилган: буни бизга Абдуллоҳ ибн Муҳаммад ибн Абу Саъид, унга Сарий ибн Яҳё, унга Қабиса, унга Аммор ибн Рузайқ Абу Ишоқдан — Яҳё ибн Одамнинг сўзи каби айнан (ривоят қилди).

نَا أَبُو أَحْمَدَ الْقَاسِمُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ بِلَيْلٍ الزَّعْفَرَانِيُّ , نَا أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدٍ الشَّعْبِيُّ , نَا الْقَاسِمُ بْنُ الْحَكَمِ , نَا الْحَسَنُ بْنُ عُمَارَةَ , عَنْ سَلَمَةَ بْنِ كُهَيْلٍ , عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْخَلِيلِ الْحَضْرَمِيُّ , قَالَ : ذُكِرَ لِعُمَرَ بْنِ الْخَطَّابِ ، قَوْلُ فَاطِمَةَ بِنْتِ قَيْسٍ , أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ " لَمْ يَجْعَلْ لَهَا السُّكْنَى وَلا النَّفَقَةَ , فَقَالَ عُمَرُ : لا نَدَعُ كِتَابَ اللَّهِ وَسُنَّةَ نَبِيِّهِ لِقَوْلِ امْرَأَةٍ " ، الْحَسَنُ بْنُ عُمَارَةَ مَتْرُوكٌ

Abdulloh ibn al-Xalil al-Hazramiy (rahimahulloh) aytdi: Umar ibn al-Xattobga Fotima binti Qaysning soʻzi — Rasululloh ﷺ unga turar joy ham, nafaqa ham (bor deb) hukm qilmaganlari zikr qilindi. Shunda Umar: «Biz Allohning Kitobini va Nabiysining sunnatini bir ayolning soʻzi uchun tark etmaymiz», dedi. Hasan ibn Umora — matrukdir.Абдуллоҳ ибн ал-Халил ал-Ҳазрамий (раҳимаҳуллоҳ) айтди: Умар ибн ал-Хаттобга Фотима бинти Қайснинг сўзи — Расулуллоҳ ﷺ унга турар жой ҳам, нафақа ҳам (бор деб) ҳукм қилмаганлари зикр қилинди. Шунда Умар: «Биз Аллоҳнинг Китобини ва Набийсининг суннатини бир аёлнинг сўзи учун тарк этмаймиз», деди. Ҳасан ибн Умора — матрукдир.

نَا الْحَسَنُ بْنُ الْخَضِرِ ، بِمِصْرَ , نَا إِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ بْنِ يُونُسَ أَبُو كُرَيْبٍ , نَا حَفْصُ بْنُ غِيَاثٍ , عَنْ أَشْعَثَ , عَنِ الْحَكَمِ , وَحَمَّادٍ , عَنْ إِبْرَاهِيمَ , عَنِ الأَسْوَدِ , عَنْ عُمَرَ , قَالَ : " لا نَدَعُ كِتَابَ اللَّهِ وَسُنَّةَ نَبِيِّنَا لِقَوْلِ امْرَأَةٍ : الْمُطَلَّقَةُ ثَلاثًا لَهَا السُّكْنَى وَالنَّفَقَةُ " ، أَشْعَثُ بْنُ سَوَّارٍ ، ضَعِيفُ الْحَدِيثِ . وَرَوَاهُ الأَعْمَشُ , عَنْ إِبْرَاهِيمَ , عَنِ الأَسْوَدِ وَلَمْ يَقُلْ : " وَسُنَّةَ نَبِيِّنَا " . وَقَدْ كَتَبْنَاهُ قَبْلَ هَذَا ، وَالأَعْمَشُ أَثْبَتُ مِنْ أَشْعَثَ ، وَأَحْفَظُ مِنْهُ . نَا ابْنُ صَاعِدٍ , نَا مُحَمَّدُ بْنُ عُمَرَ بْنِ وَلِيدٍ , نَا أَسْبَاطُ بْنُ مُحَمَّدٍ . ح وَنا إِبْرَاهِيمُ بْنُ حَمَّادٍ , نَا الْحُسَيْنُ بْنُ عَلِيِّ بْنِ الأَسْوَدِ , نَا مُحَمَّدُ بْنُ فُضَيْلٍ , قَالا : نَا الأَعْمَشُ , عَنْ إِبْرَاهِيمَ , عَنِ الأَسْوَدِ , عَنْ عُمَرَ , وَقَدْ كَتَبْتُ لَفْظَهُ قَبْلَ هَذَا

Asvad (rahimahulloh)dan, u Umar (roziyallohu anhu)dan rivoyat qiladi: «Biz Allohning Kitobini va Nabiyimizning sunnatini bir ayolning soʻzi uchun tark etmaymiz: uch taloq qilingan ayolga turar joy va nafaqa bor», dedi. Ashʼas ibn Savvor — zaif ul-hadisdir. Buni Aʼmash Ibrohimdan, u Asvaddan rivoyat qilgan va: «va Nabiyimizning sunnatini», demagan. Biz uni bundan oldin yozgan edik; Aʼmash esa Ashʼasdan koʻra sobitroq va hofizroqdir. Bizga Ibn Soid, unga Muhammad ibn Umar ibn Valid, unga Asbot ibn Muhammad; shuningdek bizga Ibrohim ibn Hammod, unga Husayn ibn Ali ibn al-Asvad, unga Muhammad ibn Fuzayl (aytdi): ikkovlariga Aʼmash Ibrohimdan, u Asvaddan, u Umardan (rivoyat qildi) — uning lafzini men bundan oldin yozgan edim.Асвад (раҳимаҳуллоҳ)дан, у Умар (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилади: «Биз Аллоҳнинг Китобини ва Набийимизнинг суннатини бир аёлнинг сўзи учун тарк этмаймиз: уч талоқ қилинган аёлга турар жой ва нафақа бор», деди. Ашъас ибн Саввор — заиф ул-ҳадисдир. Буни Аъмаш Иброҳимдан, у Асваддан ривоят қилган ва: «ва Набийимизнинг суннатини», демаган. Биз уни бундан олдин ёзган эдик; Аъмаш эса Ашъасдан кўра собитроқ ва ҳофизроқдир. Бизга Ибн Соид, унга Муҳаммад ибн Умар ибн Валид, унга Асбот ибн Муҳаммад; шунингдек бизга Иброҳим ибн Ҳаммод, унга Ҳусайн ибн Али ибн ал-Асвад, унга Муҳаммад ибн Фузайл (айтди): икковларига Аъмаш Иброҳимдан, у Асваддан, у Умардан (ривоят қилди) — унинг лафзини мен бундан олдин ёзган эдим.

نَا أَبُو الْقَاسِمِ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ الْعَزِيزِ ، نَا أَبُو الْجَهْمِ الْعَلاءُ بْنُ مُوسَى ، نَا لَيْثُ بْنُ سَعْدٍ , عَنْ نَافِعٍ , أَنَّ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عُمَرَ , " طَلَّقَ امْرَأَتَهُ وَهِيَ حَائِضٌ تَطْلِيقَةً وَاحِدَةً , فَأَمَرَهُ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَنْ يُرَاجِعَهَا ، ثُمَّ يُمْسِكَهَا حَتَّى تَطْهُرَ ، ثُمَّ تَحِيضَ عِنْدَهُ حَيْضَةً أُخْرَى ، ثُمَّ يُمْهِلَهَا حَتَّى تَطْهُرَ مِنْ حَيْضَتِهَا , فَإِنْ أَرَادَ أَنْ يُطَلِّقَهَا فَلْيُطَلِّقْهَا حِينَ تَطْهُرُ مِنْ قَبْلِ أَنْ يُجَامِعَهَا فَتِلْكَ الْعِدَّةُ الَّتِي أَمَرَ اللَّهُ تَعَالَى بِهَا أَنْ تُطَلَّقَ لَهَا النِّسَاءُ ، قَالَ : وَكَانَ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عُمَرَ إِذَا سُئِلَ عَنْ ذَلِكَ ، قَالَ : أَمَّا أَنْتَ طَلَّقْتَ امْرَأَتَكَ تَطْلِيقَةً أَوْ تَطْلِيقَتَيْنِ ، فَإِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَمَرَنِي بِهَذَا , وَإِنْ كُنْتَ طَلَّقْتَهَا ثَلاثًا فَقَدْ حُرِّمَتْ عَلَيْكَ ، حَتَّى تَنْكِحَ زَوْجًا غَيْرَكَ , وَعَصَيْتَ اللَّهَ فِيمَا أَمَرَكَ مِنْ طَلاقِ امْرَأَتِكَ "

Nofeʼ (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadiki, Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo) xotinini u hayzli holida bir marta taloq qildi. Shunda Rasululloh ﷺ unga buyurdilarki, uni qaytarib olsin, soʻng uni poklanguncha ushlab tursin, soʻng uning huzurida yana boshqa bir hayz koʻrsin, soʻng uni hayzidan poklanguncha qoʻyib bersin. Agar uni taloq qilmoqchi boʻlsa, u poklangan paytda, jimoʼ qilishidan oldin taloq qilsin. Mana shu — Alloh taolo xotinlar shunda taloq qilinishlarini buyurgan iddadir. (Rovi) dedi: Abdulloh ibn Umar bu haqda soʻralganda: «Agar sen xotiningni bir yoki ikki marta taloq qilgan boʻlsang — Rasululloh ﷺ menga shuni buyurganlar. Agar uni uch taloq qilgan boʻlsang, u sendan boshqa erga tegmaguncha senga harom boʻlibdi; va sen xotiningni taloq qilish borasida Alloh senga buyurgan narsada Allohga osiy boʻlibsan», der edi.Нофеъ (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинадики, Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо) хотинини у ҳайзли ҳолида бир марта талоқ қилди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ унга буюрдиларки, уни қайтариб олсин, сўнг уни поклангунча ушлаб турсин, сўнг унинг ҳузурида яна бошқа бир ҳайз кўрсин, сўнг уни ҳайзидан поклангунча қўйиб берсин. Агар уни талоқ қилмоқчи бўлса, у покланган пайтда, жимў қилишидан олдин талоқ қилсин. Мана шу — Аллоҳ таоло хотинлар шунда талоқ қилинишларини буюрган иддадир. (Рови) деди: Абдуллоҳ ибн Умар бу ҳақда сўралганда: «Агар сен хотинингни бир ёки икки марта талоқ қилган бўлсанг — Расулуллоҳ ﷺ менга шуни буюрганлар. Агар уни уч талоқ қилган бўлсанг, у сендан бошқа эрга тегмагунча сенга ҳаром бўлибди; ва сен хотинингни талоқ қилиш борасида Аллоҳ сенга буюрган нарсада Аллоҳга осий бўлибсан», дер эди.

نَا يَعْقُوبُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ الْبَزَّازُ , نَا الْحَسَنُ بْنُ عَرَفَةَ . ح وَنا أَحْمَدُ بْنُ الْحُسَيْنِ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ بْنِ الْجُنَيْدِ , نَا زِيَادُ بْنُ أَيُّوبَ , قَالا : نَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ عُلَيَّةَ , نَا أَيُّوبُ , عَنْ نَافِعٍ , عَنِ ابْنِ عُمَرَ , أَنَّهُ طَلَّقَ امْرَأَتَهُ وَهِيَ حَائِضٌ , وَقَالَ ابْنُ عَرَفَةَ : إِنَّ ابْنَ عُمَرَ طَلَّقَ امْرَأَتَهُ تَطْلِيقَةً وَهِيَ حَائِضٌ ، فَسَأَلَ عُمَرُ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ , فَأَمَرَهُ أَنْ يُرَاجِعَهَا ثُمَّ يُمْهِلَهَا حَتَّى تَحِيضَ حَيْضَةً أُخْرَى , ثُمَّ يُمْهِلَهَا حَتَّى تَطْهُرَ ، ثُمَّ يُطَلِّقَهَا قَبْلَ أَنْ يَمَسَّهَا , فَتِلْكَ الْعِدَّةُ الَّتِي أَمَرَ اللَّهُ أَنْ تُطَلَّقَ لَهَا النِّسَاءُ ، قَالَ : وَكَانَ ابْنُ عُمَرَ إِذَا سُئِلَ عَنِ الرَّجُلِ يُطَلِّقُ امْرَأَتَهُ وَهِيَ حَائِضٌ ، يَقُولُ : أَمَّا أَنْتَ طَلَّقْتَهَا طَلْقَةً وَاحِدَةً أَوِ اثْنَتَيْنِ , فَإِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، أَمَرَهُ أَنْ يُرَاجِعَهَا ، ثُمَّ يُمْهِلَهَا حَتَّى تَحِيضَ حَيْضَةً أُخْرَى , ثُمَّ يُمْهِلَهَا حَتَّى تَطْهُرَ ، ثُمَّ يُطَلِّقَهَا قَبْلَ أَنْ يَمَسَّهَا , وَأَمَّا أَنْتَ طَلَّقْتَهَا ثَلاثًا فَقَدْ عَصَيْتَ اللَّهَ تَعَالَى فِيمَا أَمَرَكَ بِهِ مِنْ طَلاقِ امْرَأَتِكَ ، وَبَانَتْ مِنْكَ "

Nofeʼ (rahimahulloh)dan, u Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qiladi: u xotinini u hayzli holida taloq qildi. Ibn Arafa esa: Ibn Umar xotinini u hayzli holida bir marta taloq qildi, dedi. Shunda Umar Nabiy ﷺdan soʻradi; u zot unga buyurdilarki, uni qaytarib olsin, soʻng uni yana boshqa bir hayz koʻrguncha qoʻyib tursin, soʻng poklanguncha qoʻyib tursin, soʻng unga tegishidan oldin taloq qilsin. Mana shu — Alloh xotinlar shunda taloq qilinishlarini buyurgan iddadir. (Rovi) dedi: Ibn Umar xotinini hayzli holida taloq qiladigan kishi haqida soʻralsa: «Agar sen uni bir yoki ikki taloq qilgan boʻlsang — Rasululloh ﷺ unga buyurdilarki, uni qaytarib olsin, soʻng uni yana boshqa bir hayz koʻrguncha qoʻyib tursin, soʻng poklanguncha qoʻyib tursin, soʻng unga tegishidan oldin taloq qilsin. Agar sen uni uch taloq qilgan boʻlsang — xotiningni taloq qilish borasida Alloh taolo senga buyurgan narsada Unga osiy boʻlibsan va u sendan boin boʻlibdi», der edi.Нофеъ (раҳимаҳуллоҳ)дан, у Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилади: у хотинини у ҳайзли ҳолида талоқ қилди. Ибн Арафа эса: Ибн Умар хотинини у ҳайзли ҳолида бир марта талоқ қилди, деди. Шунда Умар Набий ﷺдан сўради; у зот унга буюрдиларки, уни қайтариб олсин, сўнг уни яна бошқа бир ҳайз кўргунча қўйиб турсин, сўнг поклангунча қўйиб турсин, сўнг унга тегишидан олдин талоқ қилсин. Мана шу — Аллоҳ хотинлар шунда талоқ қилинишларини буюрган иддадир. (Рови) деди: Ибн Умар хотинини ҳайзли ҳолида талоқ қиладиган киши ҳақида сўралса: «Агар сен уни бир ёки икки талоқ қилган бўлсанг — Расулуллоҳ ﷺ унга буюрдиларки, уни қайтариб олсин, сўнг уни яна бошқа бир ҳайз кўргунча қўйиб турсин, сўнг поклангунча қўйиб турсин, сўнг унга тегишидан олдин талоқ қилсин. Агар сен уни уч талоқ қилган бўлсанг — хотинингни талоқ қилиш борасида Аллоҳ таоло сенга буюрган нарсада Унга осий бўлибсан ва у сендан боин бўлибди», дер эди.

نَا عَلِيُّ بْنُ مُحَمَّدٍ الْمِصْرِيُّ , نَا يُوسُفُ بْنُ يَزِيدَ , نَا يَعْقُوبُ بْنُ أَبِي عَبَّادٍ , نَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ بْنِ عُقْبَةَ , عَنْ نَافِعٍ , عَنِ ابْنِ عُمَرَ , أَنَّهُ طَلَّقَ امْرَأَتَهُ وَهِيَ حَائِضٌ عَلَى عَهْدِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ تَطْلِيقَةً , فَاسْتَفْتَى عُمَرُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ , فَقَالَ : مُرْهُ فَلْيُرَاجِعْهَا ، فَذَكَرَ نَحْوَهُ . وَفِيهِ : وَكَانَ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عُمَرَ ، يَقُولُ لِلرَّجُلِ : أَمَّا أَنْتَ طَلَّقْتَ امْرَأَتَكَ تَطْلِيقَةً أَوْ تَطْلِيقَتَيْنِ ، فَإِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَدْ أَمَرَنِي بِهَذَا , فَإِنْ طَلَّقْتَ ثَلاثًا فَلا تَحِلُّ لَكَ حَتَّى تَنْكِحَ زَوْجًا غَيْرَكَ ، وَقَدْ عَصَيْتَ رَبَّكَ "

Nofeʼ (rahimahulloh)dan, u Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qiladi: u Rasululloh ﷺ zamonida xotinini u hayzli holida bir marta taloq qildi. Shunda Umar Rasululloh ﷺdan fatvo soʻradi, u zot: «Unga buyur, uni qaytarib olsin», dedilar — va shunga oʻxshashini zikr qildi. Unda (yana shu bor): Abdulloh ibn Umar kishiga: «Agar sen xotiningni bir yoki ikki marta taloq qilgan boʻlsang — Rasululloh ﷺ menga shuni buyurganlar. Agar uch taloq qilgan boʻlsang, u sendan boshqa erga tegmaguncha senga halol boʻlmaydi; va sen Rabbingga osiy boʻlibsan», der edi.Нофеъ (раҳимаҳуллоҳ)дан, у Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилади: у Расулуллоҳ ﷺ замонида хотинини у ҳайзли ҳолида бир марта талоқ қилди. Шунда Умар Расулуллоҳ ﷺдан фатво сўради, у зот: «Унга буюр, уни қайтариб олсин», дедилар — ва шунга ўхшашини зикр қилди. Унда (яна шу бор): Абдуллоҳ ибн Умар кишига: «Агар сен хотинингни бир ёки икки марта талоқ қилган бўлсанг — Расулуллоҳ ﷺ менга шуни буюрганлар. Агар уч талоқ қилган бўлсанг, у сендан бошқа эрга тегмагунча сенга ҳалол бўлмайди; ва сен Раббингга осий бўлибсан», дер эди.

نَا عَلِيُّ بْنُ مُحَمَّدٍ الْمِصْرِيُّ , نَا عُبَيْدُ بْنُ رِجَالٍ , نَا مُحَمَّدُ بْنُ يُوسُفَ , نَا أَبُو قُرَّةَ ، عَنِ ابْنِ جُرَيْجٍ , عَنْ مُوسَى بْنِ عُقْبَةَ , عَنْ نَافِعٍ , أَنَّ ابْنَ عُمَرَ كَانَ يَقُولُ لِلرَّجُلِ إِذَا سَأَلَهُ " عَنْ طَلاقِ الْحَائِضِ ، فَأَخْبَرَهُ بِمَا قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ , يَقُولُ ابْنُ عُمَرَ : أَمَّا أَنْتَ فَطَلَّقْتَ امْرَأَتَكَ وَاحِدَةً أَوِ اثْنَتَيْنِ فَإِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، قَدْ أَمَرَنِي بِهَذَا , وَأَمَّا أَنْتَ فَطَلَّقَتْ ثَلاثًا فَقَدْ حُرِّمَتْ عَلَيْكَ ، حَتَّى تَنْكِحَ زَوْجًا غَيْرَكَ ، وَقَدْ عَصَيْتَ رَبَّكَ فِيمَا أَمَرَكَ بِهِ مِنَ الطَّلاقِ "

Nofeʼ (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadiki, Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan hayzli ayolni taloq qilish haqida soʻralganda, u kishiga Rasululloh ﷺ aytgan narsani xabar qilar, soʻng Ibn Umar shunday der edi: «Agar sen xotiningni bir yoki ikki marta taloq qilgan boʻlsang — Rasululloh ﷺ menga shuni buyurganlar. Agar sen uch taloq qilgan boʻlsang, u sendan boshqa erga tegmaguncha senga harom boʻlibdi; va sen taloq borasida Rabbing senga buyurgan narsada Unga osiy boʻlibsan».Нофеъ (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинадики, Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ҳайзли аёлни талоқ қилиш ҳақида сўралганда, у кишига Расулуллоҳ ﷺ айтган нарсани хабар қилар, сўнг Ибн Умар шундай дер эди: «Агар сен хотинингни бир ёки икки марта талоқ қилган бўлсанг — Расулуллоҳ ﷺ менга шуни буюрганлар. Агар сен уч талоқ қилган бўлсанг, у сендан бошқа эрга тегмагунча сенга ҳаром бўлибди; ва сен талоқ борасида Раббинг сенга буюрган нарсада Унга осий бўлибсан».

نَا أَبُو بَكْرٍ النَّيْسَابُورِيُّ ، وَنا يُوسُفُ بْنُ سَعِيدٍ ، نَا حَجَّاجٌ , نَا ابْنُ جُرَيْجٍ , قَالَ : وَحَدَّثَنِي ابْنُ شِهَابٍ , عَنْ أَبِي سَلَمَةَ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ , عَنْ فَاطِمَةَ بِنْتِ قَيْسٍ , أَنَّهَا أَخْبَرَتْهُ " أَنَّهَا كَانَتْ عِنْدَ أَبِي عَمْرِو بْنِ حَفْصِ بْنِ الْمُغِيرَةِ ، فَطَلَّقَهَا آخِرَ ثَلاثِ تَطْلِيقَاتٍ ، فَزَعَمَتْ أَنَّهَا جَاءَتْ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، فَاسْتَفْتَتْهُ فِي خُرُوجِهَا مِنْ بَيْتِهَا فَأَمَرَهَا أَنْ تَنْتَقِلَ إِلَى بَيْتِ ابْنِ أُمِّ مَكْتُومٍ ، فَأَبَى مَرْوَانُ إِلا أَنْ يَتَّهِمَ فَاطِمَةَ فِي خُرُوجِ الْمُطَلَّقَةِ مِنْ بَيْتِهَا وَزَعَمَ عُرْوَةُ , أَنَّ عَائِشَةَ أَنْكَرَتْ ذَلِكَ عَلَى فَاطِمَةَ , وَأَنَّ عَائِشَةَ كَانَتْ تَنْهَى الْمُطَلَّقَةَ أَنْ تَخْرُجَ مِنْ بَيْتِهَا ، حَتَّى تَنْقَضِيَ عِدَّتُهَا "

Fotima binti Qays (roziyallohu anho) Abu Salama ibn Abdurrahmonga xabar berdiki, u Abu Amr ibn Hafs ibn al-Mugʻiyraning nikohida edi va u (eri) uni uch taloqning oxirgisi bilan taloq qildi. U Rasululloh ﷺ huzuriga kelib, uyidan chiqishi haqida fatvo soʻraganini aytdi; u zot unga Ibn Ummu Maktumning uyiga koʻchishni buyurdilar. Marvon esa taloq qilingan ayolning uyidan chiqishi borasida Fotimani ayblashdan boshqasiga koʻnmadi. Urva: «Oisha buni Fotimaga nisbatan inkor qildi va Oisha taloq qilingan ayolni iddasi tugaguncha uyidan chiqishdan qaytarar edi», dedi.Фотима бинти Қайс (розияллоҳу анҳо) Абу Салама ибн Абдурраҳмонга хабар бердики, у Абу Амр ибн Ҳафс ибн ал-Муғийранинг никоҳида эди ва у (эри) уни уч талоқнинг охиргиси билан талоқ қилди. У Расулуллоҳ ﷺ ҳузурига келиб, уйидан чиқиши ҳақида фатво сўраганини айтди; у зот унга Ибн Умму Мактумнинг уйига кўчишни буюрдилар. Марвон эса талоқ қилинган аёлнинг уйидан чиқиши борасида Фотимани айблашдан бошқасига кўнмади. Урва: «Оиша буни Фотимага нисбатан инкор қилди ва Оиша талоқ қилинган аёлни иддаси тугагунча уйидан чиқишдан қайтарар эди», деди.

نَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ سُلَيْمَانَ بْنِ الأَشْعَثِ ، نَا عَمْرُو بْنُ عُثْمَانَ , نَا الْوَلِيدُ , عَنِ الأَوْزَاعِيِّ , حَدَّثَنِي الزُّهْرِيُّ ، قَالَ : وَسَأَلْتُهُ أَيَّ أَزْوَاجِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ اسْتَعَاذَتْ مِنْهُ ؟ ، فَقَالَ : أَخْبَرَنِي عُرْوَةُ بْنُ الزُّبَيْرِ , عَنْ عَائِشَةَ ، " أَنَّ ابْنَةَ الْجَوْنِ الْكِلابِيَّةَ ، لَمَّا دَخَلَتْ عَلَى رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَدَنَا مِنْهَا , فَقَالَتْ : أَعُوذُ بِاللَّهِ مِنْكَ , فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : عُذْتِ بِعَظِيمٍ الْحَقِي بِأَهْلِكِ "

Zuhriy (rahimahulloh) aytdi — undan: «Nabiy ﷺning ayollaridan qaysi biri u zotdan panoh soʻragan edi?», deb soʻraldi. U dedi: menga Urva ibn Zubayr Oisha (roziyallohu anho)dan xabar berdiki, Javn qizi al-Kilobiya Rasululloh ﷺ huzuriga kirganida, u zot unga yaqinlashdilar. Shunda u ayol: «Sizdan Allohga sigʻinaman», dedi. Rasululloh ﷺ: «Sen Ulugʻ Zotdan panoh soʻrading. Ahling oldiga qaytib bor», dedilar.Зуҳрий (раҳимаҳуллоҳ) айтди — ундан: «Набий ﷺнинг аёлларидан қайси бири у зотдан паноҳ сўраган эди?», деб сўралди. У деди: менга Урва ибн Зубайр Оиша (розияллоҳу анҳо)дан хабар бердики, Жавн қизи ал-Килобия Расулуллоҳ ﷺ ҳузурига кирганида, у зот унга яқинлашдилар. Шунда у аёл: «Сиздан Аллоҳга сиғинаман», деди. Расулуллоҳ ﷺ: «Сен Улуғ Зотдан паноҳ сўрадинг. Аҳлинг олдига қайтиб бор», дедилар.

نَا أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ زِيَادٍ الْقَطَّانُ , نَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ مُحَمَّدٍ , نَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ الْهَيْثَمِ صَاحِبُ الطَّعَامِ , نَا مُحَمَّدُ بْنُ حُمَيْدٍ , نَا سَلَمَةُ بْنُ الْفَضْلِ , عَنْ عَمْرِو بْنِ أَبِي قَيْسٍ , عَنْ إِبْرَاهِيمَ بْنِ عَبْدِ الأَعْلَى , عَنْ سُوَيْدِ بْنِ غَفَلَةَ , قَالَ : كَانَتْ عَائِشَةُ الْخَثْعَمِيَّةُ عِنْدَ الْحَسَنِ بْنِ عَلِيِّ بْنِ أَبِي طَالِبٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ , فَلَمَّا أُصِيبَ عَلِيٌّ وَبُويِعَ الْحَسَنُ بِالْخِلافَةِ , قَالَتْ : لِتَهْنِكَ الْخِلافَةَ يَا أَمِيرَ الْمُؤْمِنِينَ , فَقَالَ : يُقْتَلُ عَلِيٌّ وَتُظْهِرِينَ الشَّمَاتَةَ ، اذْهَبِي فَأَنْتِ طَالِقٌ ثَلاثًا , قَالَ : فَتَلَفَّعَتْ نِسَاجَهَا وَقَعَدَتْ حَتَّى انْقَضَتْ عِدَّتُهَا ، وَبَعَثَ إِلَيْهَا بِعَشَرَةِ آلافٍ مُتْعَةً وَبَقِيَّةً بَقِيَ لَهَا مِنْ صَدَاقِهَا , فَقَالَتْ : مَتَاعٌ قَلِيلٌ مِنْ حَبِيبٍ مُفَارِقٍ , فَلَمَّا بَلَغَهُ قَوْلُهَا بَكَى وَقَالَ : لَوْلا أَنِّي سَمِعْتُ جَدِّي , أَوْ حَدَّثَنِي أَبِي , أَنَّهُ سَمِعَ جَدِّي ، يَقُولُ : " أَيُّمَا رَجُلٍ طَلَّقَ امْرَأَتَهُ ثَلاثًا مُبْهَمَةً أَوْ ثَلاثًا عِنْدَ الإِقْرَاءِ ، لَمْ تَحِلَّ لَهُ حَتَّى تَنْكِحَ زَوْجًا غَيْرَهُ لَرَاجَعْتُهَا "

Suvayd ibn Gʻafala (rahimahulloh) aytdi: Oisha al-Xasʼamiya Hasan ibn Ali ibn Abu Tolib (roziyallohu anhu)ning nikohida edi. Ali (shahid qilib) urilib, Hasanga xalifalik uchun bayʼat berilganda, u ayol: «Xalifalik senga muborak boʻlsin, ey amirul-moʻʼminin», dedi. U: «Ali oʻldirilsa-yu, sen shodlik izhor qilasanmi? Ket, sen uch taloqsan», dedi. (Rovi) dedi: u ayol toʻqilgan roʻmoliga oʻraldi va iddasi tugaguncha oʻtirdi. U (Hasan) unga mutʼa sifatida oʻn ming (dirham) va mahridan qolgan qismini yubordi. Ayol: «Ajralib ketayotgan sevimlidan (qolgan) oz matoh», dedi. Uning soʻzi unga yetganda, yigʻladi va: «Agar bobomdan eshitmaganimda — yoki otam menga bobomdan eshitganini soʻzlab bermaganida — uni qaytarib olar edim. (Bobom): ‹Qaysi bir kishi xotinini mubham uch (taloq) bilan yoki poklik davrlarida uch (taloq) bilan taloq qilsa, u boshqa erga tegmaguncha unga halol boʻlmaydi›, der edilar», dedi.Сувайд ибн Ғафала (раҳимаҳуллоҳ) айтди: Оиша ал-Хасъамия Ҳасан ибн Али ибн Абу Толиб (розияллоҳу анҳу)нинг никоҳида эди. Али (шаҳид қилиб) урилиб, Ҳасанга халифалик учун байъат берилганда, у аёл: «Халифалик сенга муборак бўлсин, эй амирул-мўъминин», деди. У: «Али ўлдирилса-ю, сен шодлик изҳор қиласанми? Кет, сен уч талоқсан», деди. (Рови) деди: у аёл тўқилган рўмолига ўралди ва иддаси тугагунча ўтирди. У (Ҳасан) унга мутъа сифатида ўн минг (дирҳам) ва маҳридан қолган қисмини юборди. Аёл: «Ажралиб кетаётган севимлидан (қолган) оз матоҳ», деди. Унинг сўзи унга етганда, йиғлади ва: «Агар бобомдан эшитмаганимда — ёки отам менга бобомдан эшитганини сўзлаб бермаганида — уни қайтариб олар эдим. (Бобом): ‹Қайси бир киши хотинини мубҳам уч (талоқ) билан ёки поклик даврларида уч (талоқ) билан талоқ қилса, у бошқа эрга тегмагунча унга ҳалол бўлмайди›, дер эдилар», деди.

نَا أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ سَعِيدٍ ، نَا يَحْيَى بْنُ إِسْمَاعِيلَ الْجُرَيْرِيُّ , نَا حُسَيْنُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ الْجُرَيْرِيُّ , نَا يُونُسُ بْنُ بُكَيْرٍ , نَا عَمْرُو بْنُ شِمْرٍ , عَنْ عِمْرَانَ بْنِ مُسْلِمٍ , وَإِبْرَاهِيمَ بْنِ عَبْدِ الأَعْلَى , عَنْ سُوَيْدِ بْنِ غَفَلَةَ , قَالَ : لَمَّا مَاتَ عَلِيٌّ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ ، جَاءَتْ عَائِشَةُ بِنْتُ خَلِيفَةَ الْخَثْعَمِيَّةُ امْرَأَةُ الْحَسَنِ بْنِ عَلِيٍّ , فَقَالَتْ لَهُ : لِتَهْنِكَ الإِمَارَةَ , فَقَالَ لَهَا : تُهَنِّينِي بِمَوْتِ أَمِيرِ الْمُؤْمِنِينَ ، انْطَلِقِي فَأَنْتِ طَالِقٌ ، فَتَقَنَّعْتُ بِثَوْبِهَا , وَقَالَتِ : اللَّهُمَّ إِنِّي لَمْ أُرِدْ إِلا خَيْرًا فَبَعَثَ إِلَيْهَا بِمُتْعَةٍ عَشَرَةِ آلافٍ وَبَقِيَّةَ صَدَاقِهَا فَلَمَّا وُضِعَ بَيْنَ يَدَيْهَا بَكَتْ , وَقَالَتْ : مَتَاعٌ قَلِيلٌ مِنْ حَبِيبٍ مُفَارِقٍ ، فَأَخْبَرَهُ الرَّسُولُ , فَبَكَى ، وَقَالَ : " لَوْلا أَنِّي أَبَنْتُ الطَّلاقَ لَهَا لَرَاجَعْتُهَا , وَلَكِنِّي سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ : " أَيُّمَا رَجُلٍ طَلَّقَ امْرَأَتَهُ ثَلاثًا عِنْدَ كُلِّ طُهْرٍ تَطْلِيقَةً ، أَوْ عِنْدَ رَأْسِ كُلِّ شَهْرٍ تَطْلِيقَةً ، أَوْ طَلَّقَهَا ثَلاثًا جَمِيعًا ، لَمْ تَحِلَّ حَتَّى تَنْكِحَ زَوْجًا غَيْرَهُ "

Suvayd ibn Gʻafala (rahimahulloh) aytdi: Ali (roziyallohu anhu) vafot etganda, Hasan ibn Alining xotini Oisha binti Xalifa al-Xasʼamiya kelib, unga: «Amirlik senga muborak boʻlsin», dedi. U unga: «Amirul-moʻʼminin oʻlimi bilan meni tabriklayapsanmi? Ket, sen taloqsan», dedi. U ayol koʻylagi bilan yuzini oʻradi va: «Allohim, men faqat yaxshilikni istagan edim», dedi. U (Hasan) unga mutʼa sifatida oʻn ming (dirham) va mahridan qolganini yubordi. Ular uning oldiga qoʻyilganda, yigʻladi va: «Ajralib ketayotgan sevimlidan (qolgan) oz matoh», dedi. Elchi buni unga xabar qildi, u esa yigʻladi va: «Agar men unga taloqni boin qilmaganimda, uni qaytarib olar edim. Lekin men Rasululloh ﷺning: ‹Qaysi bir kishi xotinini uch (taloq) — har bir poklikda bir taloq, yoki har oy boshida bir taloq (qilib) — taloq qilsa, yoki uni birdaniga uch taloq qilsa, u boshqa erga tegmaguncha (unga) halol boʻlmaydi›, deyayotganlarini eshitganman», dedi.Сувайд ибн Ғафала (раҳимаҳуллоҳ) айтди: Али (розияллоҳу анҳу) вафот этганда, Ҳасан ибн Алининг хотини Оиша бинти Халифа ал-Хасъамия келиб, унга: «Амирлик сенга муборак бўлсин», деди. У унга: «Амирул-мўъминин ўлими билан мени табриклаяпсанми? Кет, сен талоқсан», деди. У аёл кўйлаги билан юзини ўради ва: «Аллоҳим, мен фақат яхшиликни истаган эдим», деди. У (Ҳасан) унга мутъа сифатида ўн минг (дирҳам) ва маҳридан қолганини юборди. Улар унинг олдига қўйилганда, йиғлади ва: «Ажралиб кетаётган севимлидан (қолган) оз матоҳ», деди. Элчи буни унга хабар қилди, у эса йиғлади ва: «Агар мен унга талоқни боин қилмаганимда, уни қайтариб олар эдим. Лекин мен Расулуллоҳ ﷺнинг: ‹Қайси бир киши хотинини уч (талоқ) — ҳар бир покликда бир талоқ, ёки ҳар ой бошида бир талоқ (қилиб) — талоқ қилса, ёки уни бирданига уч талоқ қилса, у бошқа эрга тегмагунча (унга) ҳалол бўлмайди›, деяётганларини эшитганман», деди.

نَا عَلِيُّ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ عُبَيْدٍ الْحَافِظُ ، نَا مُحَمَّدُ بْنُ شَاذَانَ الْجَوْهَرِيُّ , نَا مُعَلَّى بْنُ مَنْصُورٍ , نَا شُعَيْبُ بْنُ رُزَيْقٍ , أَنَّ عَطَاءً الْخُرَاسَانِيَّ حَدَّثَهُمْ , عَنِ الْحَسَنِ , قَالَ : نَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عُمَرَ , أَنَّهُ " طَلَّقَ امْرَأَتَهُ تَطْلِيقَةً وَهِيَ حَائِضٌ ، ثُمَّ أَرَادَ أَنْ يُتْبِعَهَا بِتَطْلِيقَتَيْنِ أُخْرَاوَيْنِ عِنْدَ الْقُرْئَيْنِ ، فَبَلَغَ ذَلِكَ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ , فَقَالَ : يَا ابْنَ عُمَرَ ، مَا هَكَذَا أَمَرَكَ اللَّهُ إِنَّكَ قَدْ أَخْطَأْتَ السُّنَّةَ ، وَالسُّنَّةُ أَنْ تَسْتَقْبِلَ الطُّهْرُ فَيُطَلَّقَ لِكُلِّ قُرُوءٍ , قَالَ : فَأَمَرَنِي رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَرَاجَعْتُهَا , ثُمَّ قَالَ : إِذَا هِيَ طَهُرَتْ فَطَلِّقْ عِنْدَ ذَلِكَ ، أَوْ أَمْسِكْ , فَقُلْتُ : يَا رَسُولَ اللَّهِ ، رَأَيْتَ لَوْ أَنِّي طَلَّقْتُهَا ثَلاثًا أَكَانَ يَحِلُّ لِي أَنْ أُرَاجِعَهَا ؟ ، قَالَ : لا كَانَتْ تَبِينُ مِنْكَ ، وَتَكُونُ مَعْصِيَةً "

Hasan (rahimahulloh) aytdi: bizga Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo) soʻzlab berdiki, u xotinini u hayzli holida bir marta taloq qilgan, soʻng ikki poklik davrida yana ikki taloq bilan ketma-ket qilmoqchi boʻlgan. Bu Rasululloh ﷺga yetdi va u zot: «Ey Ibn Umar, Alloh senga bunday buyurmagan; sen sunnatga xato qilding. Sunnat shuki, poklikni kutasan va har bir poklikda bir taloq qilinadi», dedilar. (Ibn Umar) dedi: Rasululloh ﷺ menga buyurdilar, men esa uni qaytarib oldim. Soʻng u zot: «U poklanganda, oʻshanda taloq qil yoki ushlab qol», dedilar. Men: «Ey Allohning Rasuli, aytingchi, agar men uni uch taloq qilgan boʻlsam, uni qaytarib olishim halol boʻlarmidi?», dedim. U zot: «Yoʻq, u sendan boin boʻlar va (bu) maʼsiyat boʻlar edi», dedilar.Ҳасан (раҳимаҳуллоҳ) айтди: бизга Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо) сўзлаб бердики, у хотинини у ҳайзли ҳолида бир марта талоқ қилган, сўнг икки поклик даврида яна икки талоқ билан кетма-кет қилмоқчи бўлган. Бу Расулуллоҳ ﷺга етди ва у зот: «Эй Ибн Умар, Аллоҳ сенга бундай буюрмаган; сен суннатга хато қилдинг. Суннат шуки, покликни кутасан ва ҳар бир покликда бир талоқ қилинади», дедилар. (Ибн Умар) деди: Расулуллоҳ ﷺ менга буюрдилар, мен эса уни қайтариб олдим. Сўнг у зот: «У покланганда, ўшанда талоқ қил ёки ушлаб қол», дедилар. Мен: «Эй Аллоҳнинг Расули, айтингчи, агар мен уни уч талоқ қилган бўлсам, уни қайтариб олишим ҳалол бўлармиди?», дедим. У зот: «Йўқ, у сендан боин бўлар ва (бу) маъсият бўлар эди», дедилар.

نَا ابْنُ مُبَشِّرٍ ، نَا أَحْمَدُ بْنُ سِنَانٍ , نَا , أنا مُحَمَّدُ بْنُ إِسْحَاقَ , عَنْ نَافِعٍ , قَالَ : كَانَ ابْنُ عُمَرَ ، يَقُولُ : " مَنْ طَلَّقَ امْرَأَتَهُ ثَلاثًا فَقَدْ بَانَتْ مِنْهُ امْرَأَتُهُ ، وَعَصَى رَبَّهُ تَعَالَى ، وَخَالَفَ السُّنَّةَ "

Nofeʼ (rahimahulloh) aytdi: Ibn Umar (roziyallohu anhumo): «Kim xotinini uch taloq qilsa, xotini undan boin boʻlibdi, u Rabbi taologa osiy boʻlibdi va sunnatga xilof qilibdi», der edi.Нофеъ (раҳимаҳуллоҳ) айтди: Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо): «Ким хотинини уч талоқ қилса, хотини ундан боин бўлибди, у Рабби таолога осий бўлибди ва суннатга хилоф қилибди», дер эди.

نَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ الْعَزِيزِ ، نَا دَاوُدُ بْنُ رُشَيْدٍ , نَا أَبُو حَفْصٍ الأَبَّارُ ، عَنْ عَطَاءِ بْنِ السَّائِبِ , عَنِ الْحَسَنِ , عَنْ عَلِيٍّ , قَالَ : " الْخَلِيَّةُ ، وَالْبَرِيَّةُ ، وَالْبَتَّةُ ، وَالْبَائِنُ ، وَالْحَرَامُ ثَلاثًا ، لا تَحِلُّ لَهُمْ حَتَّى تَنْكِحَ زَوْجًا "

Hasan (rahimahulloh)dan, u Ali (roziyallohu anhu)dan rivoyat qiladi: «Xoliyya, bariyya, batta, boin va harom — uch (taloq)dir; (xotinlari) boshqa erga tegmaguncha ularga halol boʻlmaydi», dedi.Ҳасан (раҳимаҳуллоҳ)дан, у Али (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилади: «Холийя, барийя, батта, боин ва ҳаром — уч (талоқ)дир; (хотинлари) бошқа эрга тегмагунча уларга ҳалол бўлмайди», деди.

نَا أَحْمَدُ بْنُ عَلِيِّ بْنِ الْعَلاءِ ، نَا أَبُو عُبَيْدَةَ بْنُ أَبِي السَّفَرِ , نَا أَبُو أُسَامَةَ ، عَنْ زَائِدَةَ بْنِ قُدَامَةَ , عَنْ عَلِيِّ بْنِ زَيْدٍ , عَنْ أُمِّ مُحَمَّدٍ , عَنْ عَائِشَةَ , قَالَتْ : قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " إِذَا طَلَّقَ الرَّجُلُ امْرَأَتَهُ ثَلاثًا ، لَمْ تَحِلَّ لَهُ حَتَّى تَنْكِحَ زَوْجًا غَيْرَهُ ، وَيَذُوقَ كُلُّ وَاحِدٍ مِنْهُمَا عُسَيْلَةَ صَاحِبِهِ "

Oisha (roziyallohu anho) aytdi: Rasululloh ﷺ: «Kishi xotinini uch taloq qilsa, u boshqa erga tegmaguncha va ularning har biri sherigining asalchasidan tatimaguncha unga halol boʻlmaydi», dedilar.Оиша (розияллоҳу анҳо) айтди: Расулуллоҳ ﷺ: «Киши хотинини уч талоқ қилса, у бошқа эрга тегмагунча ва уларнинг ҳар бири шеригининг асалчасидан татимагунча унга ҳалол бўлмайди», дедилар.

نَا أَبُو بَكْرٍ النَّيْسَابُورِيُّ ، نَا الرَّبِيعُ بْنُ سُلَيْمَانَ , أنا الشَّافِعِيُّ , أنا عَمِّي مُحَمَّدُ بْنُ عَلِيِّ بْنِ شَافِعٍ , عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَلِيِّ بْنِ السَّائِبِ , عَنْ نَافِعِ بْنِ عُجَيْرِ بْنِ عَبْدِ يَزِيدَ , أَنَّ رُكَانَةَ بْنَ عَبْدِ يَزِيدَ طَلَّقَ امْرَأَتَهُ سُهَيْمَةَ الْبَتَّةَ , ثُمَّ أَتَى رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ , فَقَالَ : يَا رَسُولَ اللَّهِ ، " إِنِّي طَلَّقْتُ امْرَأَتِي سُهَيْمَةَ الْبَتَّةَ ، وَاللَّهِ مَا أَرَدْتُ إِلا وَاحِدَةً , فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لِرُكَانَةَ : وَاللَّهِ مَا أَرَدْتَ إِلا وَاحِدَةً ؟ ، فَقَالَ رُكَانَةُ : وَاللَّهِ مَا أَرَدْتُ إِلا وَاحِدَةً , فَرَدَّهَا رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، فَطَلَّقَهَا الثَّانِيَةَ فِي زَمَانِ عُمَرَ ، وَالثَّالِثَةَ فِي زَمَانِ عُثْمَانَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُمَا "

Nofeʼ ibn Ujayr ibn Abdu Yazid (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadiki, Rukona ibn Abdu Yazid xotini Suhaymani battata (qatʼiy) taloq qildi. Soʻng Rasululloh ﷺ huzuriga kelib: «Ey Allohning Rasuli, men xotinim Suhaymani battata taloq qildim; vallohi, men faqat bir (taloq)ni qasd qilgan edim», dedi. Shunda Rasululloh ﷺ Rukonaga: «Vallohi, sen faqat bir (taloq)ni qasd qildingmi?», dedilar. Rukona: «Vallohi, men faqat bir (taloq)ni qasd qilgan edim», dedi. Bas, Rasululloh ﷺ uni unga (qaytarib) berdilar. Soʻng u xotinini Umar zamonida ikkinchi marta, Usmon (roziyallohu anhumo) zamonida uchinchi marta taloq qildi.Нофеъ ибн Ужайр ибн Абду Язид (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинадики, Рукона ибн Абду Язид хотини Суҳаймани баттата (қатъий) талоқ қилди. Сўнг Расулуллоҳ ﷺ ҳузурига келиб: «Эй Аллоҳнинг Расули, мен хотиним Суҳаймани баттата талоқ қилдим; валлоҳи, мен фақат бир (талоқ)ни қасд қилган эдим», деди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ Руконага: «Валлоҳи, сен фақат бир (талоқ)ни қасд қилдингми?», дедилар. Рукона: «Валлоҳи, мен фақат бир (талоқ)ни қасд қилган эдим», деди. Бас, Расулуллоҳ ﷺ уни унга (қайтариб) бердилар. Сўнг у хотинини Умар замонида иккинчи марта, Усмон (розияллоҳу анҳумо) замонида учинчи марта талоқ қилди.

نَا مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى بْنِ مِرْدَاسٍ ، نَا أَبُو دَاوُدَ السِّجِسْتَانِيُّ ، نَا أَحْمَدُ بْنُ عَمْرِو بْنِ السَّرْحِ ، وَأَبُو ثَوْرٍ إِبْرَاهِيمُ بْنُ خَالِدٍ ، وَآَخَرُونَ , قَالُوا : نَا الشَّافِعِيُّ , حَدَّثَنِي عَمِّي مُحَمَّدُ بْنُ عَلِيِّ بْنِ شَافِعٍ , عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَلِيِّ بْنِ السَّائِبِ , عَنْ نَافِعِ بْنِ عُجَيْرِ بْنِ عَبْدِ يَزِيدَ , أَنَّ رُكَانَةَ بْنَ عَبْدِ يَزِيدَ " طَلَّقَ امْرَأَتَهُ سُهَيْمَةَ الْبَتَّةَ ، فَأُخْبِرَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بِذَلِكَ ، فَقَالَ : وَاللَّهِ مَا أَرَدْتُ إِلا وَاحِدَةً , فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : وَاللَّهِ مَا أَرَدْتَ إِلا وَاحِدَةً ؟ ، فَقَالَ رُكَانَةُ : وَاللَّهِ مَا أَرَدْتُ إِلا وَاحِدَةً , فَرَدَّهَا إِلَيْهِ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، فَطَلَّقَهَا الثَّانِيَةَ فِي زَمَانِ عُمَرَ بْنِ الْخَطَّابِ ، وَالثَّالِثَةَ فِي زَمَانِ عُثْمَانَ " ، قَالَ أَبُو دَاوُدَ : وَهَذَا حَدِيثٌ صَحِيحٌ . نَا مُحَمَّدُ بْنُ مَخْلَدٍ , نَا أَبُو دَاوُدَ , نَا مُحَمَّدُ بْنُ يُونُسَ النَّسَائِيُّ , نَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ الزُّبَيْرِ , عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِدْرِيسَ , نَا عَمِّي مُحَمَّدُ بْنُ عَلِيٍّ ، عَنِ ابْنِ السَّائِبِ , عَنْ نَافِعِ بْنِ عُجَيْرٍ , عَنْ رُكَانَةَ بْنِ عَبْدِ يَزِيدَ , عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بِهَذَا

Nofeʼ ibn Ujayr ibn Abdu Yazid (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadiki, Rukona ibn Abdu Yazid xotini Suhaymani battata (qatʼiy) taloq qildi. Buni Nabiy ﷺga xabar qilishdi; u (Rukona): «Vallohi, men faqat bir (taloq)ni qasd qilgan edim», dedi. Shunda Rasululloh ﷺ: «Vallohi, sen faqat bir (taloq)ni qasd qildingmi?», dedilar. Rukona: «Vallohi, men faqat bir (taloq)ni qasd qilgan edim», dedi. Bas, Rasululloh ﷺ uni unga (qaytarib) berdilar. Soʻng u xotinini Umar ibn al-Xattob zamonida ikkinchi marta, Usmon zamonida uchinchi marta taloq qildi. Abu Dovud aytdi: bu — sahih hadisdir. Bizga Muhammad ibn Maxlad, unga Abu Dovud, unga Muhammad ibn Yunus an-Nasoiy, unga Abdulloh ibn Zubayr Muhammad ibn Idrisdan (aytdi): bizga amakim Muhammad ibn Ali Ibn as-Soibdan, u Nofeʼ ibn Ujayrdan, u Rukona ibn Abdu Yaziddan, u Nabiy ﷺdan shuni (rivoyat qildi).Нофеъ ибн Ужайр ибн Абду Язид (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинадики, Рукона ибн Абду Язид хотини Суҳаймани баттата (қатъий) талоқ қилди. Буни Набий ﷺга хабар қилишди; у (Рукона): «Валлоҳи, мен фақат бир (талоқ)ни қасд қилган эдим», деди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ: «Валлоҳи, сен фақат бир (талоқ)ни қасд қилдингми?», дедилар. Рукона: «Валлоҳи, мен фақат бир (талоқ)ни қасд қилган эдим», деди. Бас, Расулуллоҳ ﷺ уни унга (қайтариб) бердилар. Сўнг у хотинини Умар ибн ал-Хаттоб замонида иккинчи марта, Усмон замонида учинчи марта талоқ қилди. Абу Довуд айтди: бу — саҳиҳ ҳадисдир. Бизга Муҳаммад ибн Махлад, унга Абу Довуд, унга Муҳаммад ибн Юнус ан-Насоий, унга Абдуллоҳ ибн Зубайр Муҳаммад ибн Идрисдан (айтди): бизга амаким Муҳаммад ибн Али Ибн ас-Соибдан, у Нофеъ ибн Ужайрдан, у Рукона ибн Абду Язиддан, у Набий ﷺдан шуни (ривоят қилди).

قُرِئَ عَلَى أَبِي الْقَاسِمِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ الْعَزِيزِ ، وَأَنَا أَسْمَعُ ، حَدَّثَكُمْ أَبُو نَضْرٍ التَّمَّارُ ، نَا جَرِيرُ بْنُ حَازِمٍ , عَنِ الزُّبَيْرِ بْنِ سَعِيدٍ , عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَلِيِّ بْنِ رُكَانَةَ , عَنْ أَبِيهِ , عَنْ جَدِّهِ . ح وَقُرِئَ عَلَى أَبِي الْقَاسِمِ أَيْضًا ، وَأَنَا أَسْمَعُ ، حَدَّثَكُمْ أَبُو الرَّبِيعِ الزَّهْرَانِيُّ ، وَشَيْبَانُ , قَالا : نَا جَرِيرُ بْنُ حَازِمٍ , عَنِ الزُّبَيْرِ بْنِ سَعِيدٍ , نَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عَلِيِّ بْنِ يَزِيدَ بْنِ رُكَانَةَ , عَنْ أَبِيهِ , عَنْ جَدِّهِ , أَنَّهُ طَلَّقَ امْرَأَتَهُ عَلَى عَهْدِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ الْبَتَّةَ , فَقَالَ لَهُ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : مَا أَرَدْتَ بِهَا ؟ ، قَالَ : وَاحِدَةً , فَقَالَ : آللَّهِ ؟ ، قَالَ : آللَّهِ , فَقَالَ : هُوَ عَلَى مَا أَرَدْتَ " ، غَيْرَ أَنَّ أَبَا نَضْرٍ ، لَمْ يَقُلِ : ابْنُ يَزِيدَ بْنُ رُكَانَةَ . أَرْسَلَهُ ابْنُ الْمُبَارَكِ , عَنِ الزُّبَيْرِ بْنِ سَعِيدٍ

Abdulloh ibn Ali ibn Rukona (rahimahulloh)dan, u otasidan, u bobosidan rivoyat qilinadi; (boshqa isnodda esa) Abdulloh ibn Ali ibn Yazid ibn Rukonadan, u otasidan, u bobosidan rivoyat qilinadiki, u Rasululloh ﷺ zamonida xotinini battata (qatʼiy) taloq qildi. Shunda Rasululloh ﷺ unga: «U bilan nimani qasd qilding?», dedilar. U: «Bittani», dedi. U zot: «Alloh nomi bilanmi?», dedilar. U: «Alloh nomi bilan», dedi. U zot: «U — sen qasd qilgan narsa boʻyichadir», dedilar. Faqat Abu Nazr «ibn Yazid ibn Rukona», demadi. Buni Ibn Muborak Zubayr ibn Saʼiddan mursal qilib rivoyat qilgan.Абдуллоҳ ибн Али ибн Рукона (раҳимаҳуллоҳ)дан, у отасидан, у бобосидан ривоят қилинади; (бошқа иснодда эса) Абдуллоҳ ибн Али ибн Язид ибн Руконадан, у отасидан, у бобосидан ривоят қилинадики, у Расулуллоҳ ﷺ замонида хотинини баттата (қатъий) талоқ қилди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ унга: «У билан нимани қасд қилдинг?», дедилар. У: «Биттани», деди. У зот: «Аллоҳ номи биланми?», дедилар. У: «Аллоҳ номи билан», деди. У зот: «У — сен қасд қилган нарса бўйичадир», дедилар. Фақат Абу Назр «ибн Язид ибн Рукона», демади. Буни Ибн Муборак Зубайр ибн Саъиддан мурсал қилиб ривоят қилган.

نَا دَعْلَجُ بْنُ أَحْمَدَ ، نَا الْحَسَنُ بْنُ سُفْيَانَ , نَا حَبَّانُ , أنا ابْنُ الْمُبَارَكِ , أنا الزُّبَيْرُ بْنُ سَعِيدٍ , أَخْبَرَنِي عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عَلِيِّ بْنِ يَزِيدَ بْنِ رُكَانَةَ , قَالَ : كَانَ جَدِّي رُكَانَةُ بْنُ عَبْدِ يَزِيدَ " طَلَّقَ امْرَأَتَهُ الْبَتَّةَ , فَأَتَى رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، فَقَالَ : " إِنِّي طَلَّقْتُ امْرَأَتِي الْبَتَّةَ , فَقَالَ : مَا أَرَدْتَ ؟ ، فَقَالَ : أَرَدْتُ وَاحِدَةً , قَالَ : آللَّهِ ؟ ، قَالَ : آللَّهِ , قَالَ : فَهِيَ وَاحِدَةٌ " ، خَالَفَهُ إِسْحَاقُ بْنُ أَبِي إِسْرَائِيلَ

Abdulloh ibn Ali ibn Yazid ibn Rukona (rahimahulloh) aytdi: bobom Rukona ibn Abdu Yazid xotinini battata (qatʼiy) taloq qilgan edi. U Rasululloh ﷺ huzuriga kelib: «Men xotinimni battata taloq qildim», dedi. U zot: «Nimani qasd qilding?», dedilar. U: «Bittani qasd qildim», dedi. U zot: «Alloh nomi bilanmi?», dedilar. U: «Alloh nomi bilan», dedi. U zot: «U — bittadir», dedilar. Unga Ishoq ibn Abu Isroil muxolafat qilgan.Абдуллоҳ ибн Али ибн Язид ибн Рукона (раҳимаҳуллоҳ) айтди: бобом Рукона ибн Абду Язид хотинини баттата (қатъий) талоқ қилган эди. У Расулуллоҳ ﷺ ҳузурига келиб: «Мен хотинимни баттата талоқ қилдим», деди. У зот: «Нимани қасд қилдинг?», дедилар. У: «Биттани қасд қилдим», деди. У зот: «Аллоҳ номи биланми?», дедилар. У: «Аллоҳ номи билан», деди. У зот: «У — биттадир», дедилар. Унга Ишоқ ибн Абу Исроил мухолафат қилган.

نَا مُحَمَّدُ بْنُ هَارُونَ أَبُو حَامِدٍ ، نَا إِسْحَاقُ بْنُ أَبِي إِسْرَائِيلَ , نَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ الْمُبَارَكِ , أَخْبَرَنِي الزُّبَيْرُ بْنُ سَعِيدٍ , عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَلِيِّ بْنِ السَّائِبِ , عَنْ جَدِّهِ رُكَانَةَ بْنِ عَبْدِ يَزِيدَ ، أَنَّهُ " طَلَّقَ امْرَأَتَهُ الْبَتَّةَ , فَأَتَى النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَذَكَرَ ذَلِكَ لَهُ ، فَقَالَ : مَا أَرَدْتَ بِذَلِكَ ؟ ، قَالَ : وَاحِدَةً , قَالَ : آللَّهِ مَا أَرَدْتَ إِلا وَاحِدَةً ؟ ، قَالَ : آللَّهِ مَا أَرَدْتُ إِلا وَاحِدَةً , قَالَ : فَهِيَ وَاحِدَةٌ "

Abdulloh ibn Ali ibn as-Soib (rahimahulloh)dan, u bobosi Rukona ibn Abdu Yaziddan rivoyat qiladiki, u xotinini battata (qatʼiy) taloq qildi. Soʻng Nabiy ﷺ huzuriga kelib, buni u zotga aytdi. U zot: «Bu bilan nimani qasd qilding?», dedilar. U: «Bittani», dedi. U zot: «Alloh nomi bilan, faqat bittani qasd qildingmi?», dedilar. U: «Alloh nomi bilan, men faqat bittani qasd qildim», dedi. U zot: «U — bittadir», dedilar.Абдуллоҳ ибн Али ибн ас-Соиб (раҳимаҳуллоҳ)дан, у бобоси Рукона ибн Абду Язиддан ривоят қиладики, у хотинини баттата (қатъий) талоқ қилди. Сўнг Набий ﷺ ҳузурига келиб, буни у зотга айтди. У зот: «Бу билан нимани қасд қилдинг?», дедилар. У: «Биттани», деди. У зот: «Аллоҳ номи билан, фақат биттани қасд қилдингми?», дедилар. У: «Аллоҳ номи билан, мен фақат биттани қасд қилдим», деди. У зот: «У — биттадир», дедилар.

نَا أَبُو الْعَبَّاسِ مُحَمَّدُ بْنُ مُوسَى بْنِ عَلِيٍّ الدَّوْلابِيُّ , وَيَعْقُوبُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ , قَالا : نَا الْحَسَنُ بْنُ عَرَفَةَ , نَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ عَيَّاشٍ , عَنْ حُمَيْدِ بْنِ مَالِكٍ اللَّخْمِيِّ , عَنْ مَكْحُولٍ , عَنْ مُعَاذِ بْنِ جَبَلٍ , قَالَ : قَالَ لِي رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " يَا مُعَاذُ ، مَا خَلَقَ اللَّهُ شَيْئًا عَلَى وَجْهِ الأَرْضِ أَحَبَّ إِلَيْهِ مِنَ الْعَتَاقِ , وَلا خَلَقَ اللَّهُ شَيْئًا عَلَى وَجْهِ الأَرْضِ أَبْغَضَ إِلَيْهِ مِنَ الطَّلاقِ , فَإِذَا قَالَ الرَّجُلُ لِمَمْلُوكِهِ : أَنْتَ حُرٌّ إِنْ شَاءَ اللَّهُ فَهُوَ حُرٌّ ، وَلا اسْتِثْنَاءَ لَهُ , وَإِذَا قَالَ الرَّجُلُ لامْرَأَتِهِ : أَنْتِ طَالِقٌ إِنْ شَاءَ اللَّهُ ، فَلَهُ اسْتِثْنَاؤُهُ ، وَلا طَلاقَ عَلَيْهِ " ، نَا مُحَمَّدُ بْنُ مُوسَى بْنِ عَلِيٍّ , نَا حُمَيْدُ بْنُ الرَّبِيعِ , نَا يَزِيدُ بْنُ هَارُونَ , أنا إِسْمَاعِيلُ بْنُ عَيَّاشٍ ، بِإِسْنَادِهِ نَحْوَهُ . قَالَ حُمَيْدٌ : قَالَ لِي يَزِيدُ بْنُ هَارُونَ : وَأَيُّ حَدِيثٍ لَوْ كَانَ حُمَيْدُ بْنُ مَالِكٍ اللَّخْمِيُّ مَعْرُوفًا ؟ قُلْتُ : هُوَ جَدِّي , قَالَ يَزِيدُ : سَرَرْتَنِي الآنَ صَارَ حَدِيثًا

Muoz ibn Jabal (roziyallohu anhu) aytdi: menga Rasululloh ﷺ: «Ey Muoz, Alloh yer yuzida (qul) ozod qilishdan koʻra Oʻziga suyukliroq narsani yaratmagan va Alloh yer yuzida taloqdan koʻra Oʻziga yomonroq koʻradigan narsani yaratmagan. Kishi oʻz qanoqiga: ‹Alloh xohlasa, sen ozodsan›, desa, u ozoddir va unga istisno (qilish) yoʻq. Kishi xotiniga: ‹Alloh xohlasa, sen taloqsan›, desa, unga istisnosi (oʻrinli) va unga taloq (voqe boʻlishi) yoʻq», dedilar. Bizga Muhammad ibn Muso ibn Ali, unga Humayd ibn Robeʼ, unga Yazid ibn Horun, unga Ismoil ibn Ayyosh oʻz isnodi bilan shunga oʻxshashini (rivoyat qildi). Humayd aytdi: menga Yazid ibn Horun: «Agar Humayd ibn Molik al-Laxmiy maʼruf (tanilgan) boʻlganida, bu qanday (ajoyib) hadis boʻlar edi!», dedi. Men: «U mening bobom», dedim. Yazid: «Endi meni xursand qilding; (bu) hadis boʻldi», dedi.Муоз ибн Жабал (розияллоҳу анҳу) айтди: менга Расулуллоҳ ﷺ: «Эй Муоз, Аллоҳ ер юзида (қул) озод қилишдан кўра Ўзига суюклироқ нарсани яратмаган ва Аллоҳ ер юзида талоқдан кўра Ўзига ёмонроқ кўрадиган нарсани яратмаган. Киши ўз қаноқига: ‹Аллоҳ хоҳласа, сен озодсан›, деса, у озоддир ва унга истисно (қилиш) йўқ. Киши хотинига: ‹Аллоҳ хоҳласа, сен талоқсан›, деса, унга истисноси (ўринли) ва унга талоқ (воқе бўлиши) йўқ», дедилар. Бизга Муҳаммад ибн Мусо ибн Али, унга Ҳумайд ибн Робеъ, унга Язид ибн Ҳорун, унга Исмоил ибн Айёш ўз исноди билан шунга ўхшашини (ривоят қилди). Ҳумайд айтди: менга Язид ибн Ҳорун: «Агар Ҳумайд ибн Молик ал-Лахмий маъруф (танилган) бўлганида, бу қандай (ажойиб) ҳадис бўлар эди!», деди. Мен: «У менинг бобом», дедим. Язид: «Энди мени хурсанд қилдинг; (бу) ҳадис бўлди», деди.

نَا عُثْمَانُ بْنُ أَحْمَدَ الدَّقَّاقُ , نَا إِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ بْنِ سِنِينَ , نَا عُمَرُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ بْنِ خَالِدٍ , نَا حُمَيْدُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ مَالِكٍ اللَّخْمِيُّ , نَا مَكْحُولٌ , عَنْ مَالِكِ بْنِ يُخَامِرَ , عَنْ مُعَاذِ بْنِ جَبَلٍ , قَالَ : قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " مَا أَحَلَّ اللَّهُ شَيْئًا أَبْغَضَ إِلَيْهِ مِنَ الطَّلاقِ ، فَمَنْ طَلَّقَ وَاسْتَثْنَى فَلَهُ ثُنْيَاهُ "

Muoz ibn Jabal (roziyallohu anhu) aytdi: Rasululloh ﷺ: «Alloh taloqdan koʻra Oʻziga yomonroq koʻradigan biror narsani halol qilmagan. Kim taloq qilib, istisno qilsa, uning istisnosi (oʻrinli)dir», dedilar.Муоз ибн Жабал (розияллоҳу анҳу) айтди: Расулуллоҳ ﷺ: «Аллоҳ талоқдан кўра Ўзига ёмонроқ кўрадиган бирор нарсани ҳалол қилмаган. Ким талоқ қилиб, истисно қилса, унинг истисноси (ўринли)дир», дедилар.

نَا جَعْفَرُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ نُصَيْرٍ ، نَا أَحْمَدُ بْنُ يَحْيَى الْحُلْوَانِيُّ , نَا عَلِيُّ بْنُ قَرِينٍ , نَا بَقِيَّةُ بْنُ الْوَلِيدِ , عَنْ ثَوْرِ بْنِ يَزِيدَ , عَنْ خَالِدِ بْنِ مَعْدَانَ , عَنْ أَبِي ثَعْلَبَةَ الْخُشَنِيِّ ، قَالَ : قَالَ لِي عَمٌّ لِي : " اعْمَلْ لِي عَمَلا حَتَّى أُزَوِّجَكَ ابْنَتِي , فَقُلْتُ : إِنْ تُزَوِّجْنِيهَا فَهِيَ طَالِقٌ ثَلاثًا ، ثُمَّ بَدَا لِي أَنْ أَتَزَوَّجَهَا , فَأَتَيْتُ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَسَأَلْتُهُ ، فَقَالَ لِي : تَزَوَّجْهَا ، فَإِنَّهُ لا طَلاقَ إِلا بَعْدَ نِكَاحٍ " , فَتَزَوَّجْتُهَا فَوَلَدَتْ لِي سَعْدًا وَسَعِيدًا "

Abu Saʼlaba al-Xushaniy (roziyallohu anhu) aytdi: menga amakilarimdan biri: «Menga bir ish qilib ber, men senga qizimni nikohlab beray», dedi. Men: «Agar uni menga nikohlab bersang, u uch taloqdir», dedim. Soʻng menga unga uylanish (fikri) koʻrindi va Nabiy ﷺ huzuriga kelib, u zotdan soʻradim. U zot menga: «Unga uylanaver; zero taloq faqat nikohdan keyin (boʻladi)», dedilar. Men unga uylandim va u menga Saʼd hamda Saʼidni tugʻib berdi.Абу Саълаба ал-Хушаний (розияллоҳу анҳу) айтди: менга амакиларимдан бири: «Менга бир иш қилиб бер, мен сенга қизимни никоҳлаб берай», деди. Мен: «Агар уни менга никоҳлаб берсанг, у уч талоқдир», дедим. Сўнг менга унга уйланиш (фикри) кўринди ва Набий ﷺ ҳузурига келиб, у зотдан сўрадим. У зот менга: «Унга уйланавер; зеро талоқ фақат никоҳдан кейин (бўлади)», дедилар. Мен унга уйландим ва у менга Саъд ҳамда Саъидни туғиб берди.

نَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ الْعَبَّاسِ ، وَآخَرُونَ ، قَالُوا : نَا مُحَمَّدُ بْنُ الْحَجَّاجِ الضَّبِّيُّ , نَا عَبْدُ الرَّحِيمِ بْنُ سُلَيْمَانَ , عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْحَاقَ , عَنْ ثَوْرِ بْنِ يَزِيدَ , عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عُبَيْدٍ , قَالَ : بَعَثَنِي عَدِيُّ بْنُ عَدِيٍّ الْكِنْدِيُّ إِلَى صَفِيَّةَ بِنْتِ شَيْبَةَ أَسْأَلُهَا أَشْيَاءَ كَانَتْ تَرْوِيهَا ، عَنْ عَائِشَةَ أُمِّ الْمُؤْمِنِينَ , فَقَالَتْ : حَدَّثَتْنِي عَائِشَةُ , أَنَّهَا سَمِعَتْ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، يَقُولُ : " لا عَتَاقَ ، وَلا طَلاقَ فِي إِغْلاقٍ "

Muhammad ibn Ubayd (rahimahulloh) aytdi: meni Adiy ibn Adiy al-Kindiy Safiyya binti Shaybaning oldiga yubordi — undan Oisha Ummul-moʻʼminin (roziyallohu anho)dan rivoyat qiladigan baʼzi narsalarni soʻrashim uchun. U dedi: menga Oisha soʻzlab berdiki, u Rasululloh ﷺning: «Igʻloq (majburlash) holatida ozod qilish ham, taloq ham yoʻq», deyayotganlarini eshitgan.Муҳаммад ибн Убайд (раҳимаҳуллоҳ) айтди: мени Адий ибн Адий ал-Киндий Сафийя бинти Шайбанинг олдига юборди — ундан Оиша Уммул-мўъминин (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қиладиган баъзи нарсаларни сўрашим учун. У деди: менга Оиша сўзлаб бердики, у Расулуллоҳ ﷺнинг: «Иғлоқ (мажбурлаш) ҳолатида озод қилиш ҳам, талоқ ҳам йўқ», деяётганларини эшитган.

نَا أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ جَعْفَرٍ الْجُوزِيُّ , نَا مُحَمَّدُ بْنُ غَالِبٍ , نَا مُحَمَّدُ بْنُ سَعِيدٍ مَرْدَوَيْهِ , نَا قَزَعَةُ بْنُ سُوَيْدٍ , نَا زَكَرِيَّا بْنُ إِسْحَاقَ , وَمُحَمَّدُ بْنُ عُثْمَانَ , جَمِيعًا عَنْ صَفِيَّةَ بِنْتِ شَيْبَةَ , عَنْ عَائِشَةَ , أَنّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، قَالَ : " لا طَلاقَ ، وَلا عَتَاقَ فِي إِغْلاقٍ "

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ: «Majburlash (holati)da na taloq bor, na ozod qilish», dedilar.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ: «Мажбурлаш (ҳолати)да на талоқ бор, на озод қилиш», дедилар.

نَا أَبُو بَكْرٍ النَّيْسَابُورِيُّ ، نَا مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى . ح وَنا مُحَمَّدُ بْنُ أَحْمَدَ بْنِ أَبِي الثَّلْجِ , نَا مُحَمَّدُ بْنُ حَمَّادٍ الطِّهْرَانِيُّ . ح وَنا مُحَمَّدُ بْنُ مَخْلَدٍ , نَا أَحْمَدُ بْنُ مَنْصُورٍ , قَالُوا : نَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ , أَخْبَرَنِي عَمِّي وَهْبُ بْنُ نَافِعٍ , أَنَّهُ سَمِعَ عِكْرِمَةَ مَوْلَى ابْنِ عَبَّاسٍ , يَقُولُ : قَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ : " الطَّلاقُ عَلَى أَرْبَعَةِ وُجُوهٍ : وَجْهَانِ حَلالٌ ، وَوَجْهَانِ حَرَامٌ , فَأَمَّا اللَّذَانِ هُمَا حَلالٌ : فَأَنْ يُطَلِّقَ الرَّجُلُ امْرَأَتَهُ طَاهِرًا عَنْ غَيْرِ جِمَاعٍ , أَوْ يُطَلِّقَهَا حَامِلا مُسْتَبِينًا حَمْلُهَا , وَأَمَّا اللَّذَانِ هُمَا حَرَامٌ : فَأَنْ يُطَلِّقَهَا حَائِضًا , أَوْ يُطَلِّقَهَا عِنْدَ الْجِمَاعِ لا يَدْرِي أَشْتَمَلَ الرَّحِمُ عَلَى وَلَدٍ أَمْ لا ؟ " ، لَفْظُ مُحَمَّدِ بْنِ يَحْيَى

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) dedi: «Taloq toʻrt xil boʻladi: ikkisi halol, ikkisi harom. Halol boʻlgan ikkisi — kishining xotinini jimosiz poklik holatida taloq qilishi yoki homilasi ochiq bilinib turgan holda homilador ekanida taloq qilishidir. Harom boʻlgan ikkisi esa — uni hayz holatida taloq qilishi yoxud jimo (qilgan) paytida, bachadon bolani oʻz ichiga olganmi yoki yoʻqmi — buni bilmagan holda taloq qilishidir». Bu Muhammad ibn Yahyoning lafzidir.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) деди: «Талоқ тўрт хил бўлади: иккиси ҳалол, иккиси ҳаром. Ҳалол бўлган иккиси — кишининг хотинини жимосиз поклик ҳолатида талоқ қилиши ёки ҳомиласи очиқ билиниб турган ҳолда ҳомиладор эканида талоқ қилишидир. Ҳаром бўлган иккиси эса — уни ҳайз ҳолатида талоқ қилиши ёхуд жимо (қилган) пайтида, бачадон болани ўз ичига олганми ёки йўқми — буни билмаган ҳолда талоқ қилишидир». Бу Муҳаммад ибн Яҳёнинг лафзидир.

نَا الْحُسَيْنُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ ، وَمُحَمَّدُ بْنُ سُلَيْمَانَ النُّعْمَانِيُّ ، قَالا : نَا أَبُو عُتْبَةَ أَحْمَدُ بْنُ الْفَرَجِ ، نَا بَقِيَّةُ بْنُ الْوَلِيدِ , نَا أَبُو الْحَجَّاجِ الْمَهْرِيُّ ، عَنْ مُوسَى بْنِ أَيُّوبَ الْغَافِقِيِّ , عَنْ عِكْرِمَةَ , عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ , قَالَ : " جَاءَ رَجُلٌ إِلَى النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، يَشْكُوا أَنَّ مَوْلاهُ زَوَّجَهُ ، وَهُوَ يُرِيدُ أَنْ يُفَرِّقَ بَيْنَهُ وَبَيْنَ امْرَأَتِهِ , فَحَمِدَ اللَّهَ تَعَالَى وَأَثْنَى عَلَيْهِ ، ثُمَّ قَالَ : مَا بَالُ قَوْمٌ يُزَوِّجُونَ عَبِيدَهُمْ إِمَاءَهُمْ ، ثُمَّ يُرِيدُونَ أَنْ يُفَرِّقُوا بَيْنَهُمْ , أَلا إِنَّمَا يَمْلِكُ الطَّلاقَ مَنْ أَخَذَ بِالسَّاقِ "

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) dedi: Bir kishi Nabiy ﷺning huzurlariga kelib, xoʻjayini uni uylantirganini, endi esa uni xotinidan ajratmoqchi ekanini shikoyat qildi. Shunda u zot Alloh taologa hamd va sano aytdilar, soʻng: «Baʼzi qavmlarga nima boʻldiki, qullarini oʻz choʻrilariga uylantiradilar, keyin esa ularni ajratmoqchi boʻladilar? Ogoh boʻlinglar, taloqqa faqat boldirdan ushlagan kishi egadir», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) деди: Бир киши Набий ﷺнинг ҳузурларига келиб, хўжайини уни уйлантирганини, энди эса уни хотинидан ажратмоқчи эканини шикоят қилди. Шунда у зот Аллоҳ таолога ҳамд ва сано айтдилар, сўнг: «Баъзи қавмларга нима бўлдики, қулларини ўз чўриларига уйлантирадилар, кейин эса уларни ажратмоқчи бўладилар? Огоҳ бўлинглар, талоққа фақат болдирдан ушлаган киши эгадир», дедилар.

نَا أَبُو بَكْرٍ النَّيْسَابُورِيُّ ، نَا يُوسُفُ بْنُ سَعِيدٍ , نَا مُوسَى بْنُ دَاوُدَ , نَا ابْنُ لَهِيعَةَ , عَنْ مُوسَى بْنِ أَيُّوبَ , عَنْ عِكْرِمَةَ ، أَنَّ مَمْلُوكًا أَتَى النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، فَذَكَرَ نَحْوَهُ , فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " إِنَّمَا الطَّلاقُ لِمَنْ أَخَذَ بِالسَّاقِ " ، وَلَمْ يَذْكُرِ ابْنَ عَبَّاسٍ

Ikrimadan rivoyat qilinadi: Bir mamluk Nabiy ﷺning huzurlariga keldi — deb shunga oʻxshashini zikr qildi. Rasululloh ﷺ: «Taloq faqat boldirdan ushlagan kishinikidir», dedilar. U Ibn Abbosni zikr qilmadi.Икримадан ривоят қилинади: Бир мамлук Набий ﷺнинг ҳузурларига келди — деб шунга ўхшашини зикр қилди. Расулуллоҳ ﷺ: «Талоқ фақат болдирдан ушлаган кишиникидир», дедилар. У Ибн Аббосни зикр қилмади.

نَا مُحَمَّدُ بْنُ مَخْلَدٍ ، نَا إِسْحَاقُ بْنُ دَاوُدَ بْنِ عِيسَى الْمَرْوَزِيُّ , نَا خَالِدُ بْنُ عَبْدِ السَّلامِ الصَّدَفِيُّ , نَا الْفَضْلُ بْنُ الْمُخْتَارِ , عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَوْهَبٍ , عَنْ عِصْمَةَ بْنِ مَالِكٍ , قَالَ : " جَاءَ مَمْلُوكٌ إِلَى النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، فَقَالَ : إِنَّ مَوْلايَ زَوَّجَنِي ، وَهُوَ يُرِيدُ أَنْ يُفَرِّقَ بَيْنِي وَبَيْنَ امْرَأَتِي , قَالَ : فَصَعِدَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ الْمِنْبَرَ , فَقَالَ : يَا أَيُّهَا النَّاسُ ، إِنَّمَا الطَّلاقُ لِمَنْ أَخَذَ بِالسَّاقِ "

Isma ibn Molik (roziyallohu anhu) dedi: Bir mamluk Nabiy ﷺning huzurlariga kelib: «Xoʻjayinim meni uylantirgan edi, endi esa u meni xotinimdan ajratmoqchi», dedi. (Roviy) dedi: Shunda Nabiy ﷺ minbarga chiqdilar va: «Ey odamlar, taloq faqat boldirdan ushlagan kishinikidir», dedilar.Исма ибн Молик (розияллоҳу анҳу) деди: Бир мамлук Набий ﷺнинг ҳузурларига келиб: «Хўжайиним мени уйлантирган эди, энди эса у мени хотинимдан ажратмоқчи», деди. (Ровий) деди: Шунда Набий ﷺ минбарга чиқдилар ва: «Эй одамлар, талоқ фақат болдирдан ушлаган кишиникидир», дедилар.

نَا الْحُسَيْنُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ ، نَا عَلِيُّ بْنُ شُعَيْبٍ . ح وَنا عُثْمَانُ بْنُ جَعْفَرٍ اللَّبَّانُ , نَا مُحَمَّدُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ الأَحْمَسِيُّ , قَالا : نَا عُمَرُ بْنُ شَبِيبٍ الْمُسْلِيُّ , نَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عِيسَى بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِي لَيْلَى , عَنْ عَطِيَّةَ الْعَوْفِيِّ , عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ , قَالَ : قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " طَلاقُ الأَمَةِ اثْنَتَانِ ، وَعِدَّتُهَا حَيْضَتَانِ " ، نَا أَبُو بَكْرٍ النَّيْسَابُورِيُّ , نَا سَعْدَانُ بْنُ نَصْرٍ , وَأَحْمَدُ بْنُ مَنْصُورٍ , قَالا : نَا عُمَرُ بْنُ شَبِيبٍ ، بِإِسْنَادِهِ مِثْلَهُ . تَفَرَّدَ بِهِ عُمَرُ بْنُ شَبِيبٍ مَرْفُوعًا ، وَكَانَ ضَعِيفًا , وَالصَّحِيحُ عَنِ ابْنِ عُمَرَ , مَا رَوَاهُ سَالِمٌ ، وَنَافِعٌ عَنْهُ مِنْ قَوْلِهِ

Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo) dedi: Rasululloh ﷺ: «Choʻrining taloqi ikkitadir, iddasi esa ikki hayzdir», dedilar. Sadon ibn Nasr va Ahmad ibn Mansur ham Umar ibn Shabibdan shu isnod bilan shuning mislini rivoyat qilishdi. Buni marfuʼ holda Umar ibn Shabib yolgʻiz rivoyat qilgan, u esa zaif edi. Ibn Umardan sahih boʻlgani — Solim va Nofeʼ undan uning oʻz soʻzi sifatida rivoyat qilgan narsadir.Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо) деди: Расулуллоҳ ﷺ: «Чўрининг талоқи иккитадир, иддаси эса икки ҳайздир», дедилар. Садон ибн Наср ва Аҳмад ибн Мансур ҳам Умар ибн Шабибдан шу иснод билан шунинг мислини ривоят қилишди. Буни марфуъ ҳолда Умар ибн Шабиб ёлғиз ривоят қилган, у эса заиф эди. Ибн Умардан саҳиҳ бўлгани — Солим ва Нофеъ ундан унинг ўз сўзи сифатида ривоят қилган нарсадир.

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرٍ النَّيْسَابُورِيُّ ، نَا أَحْمَدُ بْنُ مَنْصُورٍ , وَأَحْمَدُ بْنُ يُوسُفَ السُّلَمِيُّ , قَالا : نَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ , أنا مَعْمَرٌ , عَنِ الزُّهْرِيِّ ، عَنْ سَالِمٍ , أَنَّ ابْنَ عُمَرَ كَانَ يَقُولُ " فِي الْعَبْدِ تَكُونُ تَحْتَهُ الْحُرَّةُ , أَوِ الْحُرِّ تَكُونُ تَحْتَهُ الأَمَةُ , قَالَ : أَيُّهُمَا رُقَّ نَقَصَ الطَّلاقُ بَرِقِّهِ , وَالْعُدَّةُ بِالنِّسَاءِ "

Solimdan rivoyat qilinadi: Ibn Umar (roziyallohu anhumo) nikohida hurra (ozod ayol) boʻlgan qul yoki nikohida choʻri boʻlgan hur (erkak) haqida: «Ulardan qay biri qul boʻlsa, taloq uning qulligi sababli kamayadi, idda esa ayollarga qarab (belgilanadi)», der edi.Солимдан ривоят қилинади: Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо) никоҳида ҳурра (озод аёл) бўлган қул ёки никоҳида чўри бўлган ҳур (эркак) ҳақида: «Улардан қай бири қул бўлса, талоқ унинг қуллиги сабабли камаяди, идда эса аёлларга қараб (белгиланади)», дер эди.

نَا أَبُو بَكْرٍ ، نَا مُحَمَّدُ بْنُ إِسْحَاقَ , نَا أَبُو صَالِحٍ ، نَا اللَّيْثُ , حَدَّثَنِي عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ خَالِدٍ , عَنِ ابْنِ شِهَابٍ , عَنْ سَالِمٍ , وَنَافِعٍ , أَنَّ ابْنَ عُمَرَ , كَانَ يَقُولُ : " طَلاقُ الْعَبْدِ الْحُرَّةَ تَطْلِيقَتَانِ ، وَعِدَّتُهَا ثَلاثَةُ قُرُوءٍ , وَطَلاقُ الْحُرِّ الأَمَةَ تَطْلِيقَتَانِ ، وَعِدَّتُهَا عِدَّةُ الأَمَةِ حَيْضَتَانِ "

Solim va Nofeʼdan rivoyat qilinadi: Ibn Umar (roziyallohu anhumo): «Qulning hurrani taloq qilishi ikki taloqdir, uning iddasi uch qurʼdir. Hurning choʻrini taloq qilishi ikki taloqdir, uning iddasi esa choʻrining iddasi — ikki hayzdir», der edi.Солим ва Нофеъдан ривоят қилинади: Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо): «Қулнинг ҳуррани талоқ қилиши икки талоқдир, унинг иддаси уч қуръдир. Ҳурнинг чўрини талоқ қилиши икки талоқдир, унинг иддаси эса чўрининг иддаси — икки ҳайздир», дер эди.

نَا أَبُو بَكْرٍ النَّيْسَابُورِيُّ ، نَا عَلِيُّ بْنُ الْحُسَيْنِ بْنِ أَبِي عِيسَى , نَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ الْوَلِيدِ , نَا سُفْيَانُ . ح وَنا أَبُو بَكْرٍ , نَا أَحْمَدُ بْنُ مَنْصُورٍ , نَا يَزِيدُ بْنُ أَبِي حَكِيمٍ , نَا سُفْيَانُ , نَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ عُمَرَ , وَإِسْمَاعِيلُ بْنُ أُمَيَّةَ , عَنْ نَافِعٍ , عَنِ ابْنِ عُمَرَ , قَالَ : " إِذَا كَانَتِ الْحُرَّةُ تَحْتَ الْمَمْلُوكِ فَطَلاقُهَا تَطْلِيقَتَانِ ، وَعِدَّتُهَا ثَلاثُ حِيَضٍ , وَإِذَا كَانَتِ الْمَمْلُوكَةُ تَحْتَ الْحُرِّ فَطَلاقُهَا تَطْلِيقَتَانِ ، وَالْعُدَّةُ عَلَى النِّسَاءِ "

Ibn Umar (roziyallohu anhumo) dedi: «Hurra ayol qulning nikohida boʻlsa, uning taloqi ikki taloq, iddasi uch hayzdir. Choʻri hur (erkak)ning nikohida boʻlsa, uning taloqi ikki taloqdir, idda esa ayollarga koʻra (belgilanadi)».Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо) деди: «Ҳурра аёл қулнинг никоҳида бўлса, унинг талоқи икки талоқ, иддаси уч ҳайздир. Чўри ҳур (эркак)нинг никоҳида бўлса, унинг талоқи икки талоқдир, идда эса аёлларга кўра (белгиланади)».

نَا أَبُو بَكْرٍ ، نَا الرَّبِيعُ , نَا الشَّافِعِيُّ , نَا مَالِكٌ , عَنْ نَافِعٍ , عَنِ ابْنِ عُمَرَ , قَالَ : " إِذَا طَلَّقَ الْعَبْدُ امْرَأَتَهُ ثِنْتَيْنِ فَقَدْ حُرِّمَتْ عَلَيْهِ ، حَتَّى تَنْكِحَ زَوْجًا غَيْرَهُ حُرَّةً كَانَتْ ، أَوْ أَمَةً , عِدَّةُ الْحُرَّةِ ثَلاثُ حِيَضٍ , وَعِدَّةُ الأَمَةِ حَيْضَتَانِ "

Ibn Umar (roziyallohu anhumo) dedi: «Qul xotinini ikki marta taloq qilsa, u — hurra boʻlsin, choʻri boʻlsin — unga harom boʻladi, toki boshqa erga tegmagunicha. Hurraning iddasi uch hayz, choʻrining iddasi esa ikki hayzdir».Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо) деди: «Қул хотинини икки марта талоқ қилса, у — ҳурра бўлсин, чўри бўлсин — унга ҳаром бўлади, токи бошқа эрга тегмагунича. Ҳурранинг иддаси уч ҳайз, чўрининг иддаси эса икки ҳайздир».

نَا أَبُو بَكْرٍ ، نَا أَبُو الأَزْهَرِ ، نَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ نُمَيْرٍ , نَا عُبَيْدُ اللَّهِ , عَنْ نَافِعٍ , عَنِ ابْنِ عُمَرَ فِي الأَمَةِ تَكُونُ تَحْتَ الْحُرِّ تَبِينُ بِتَطْلِيقَتَيْنِ ، وَتَعْتَدُّ حَيْضَتَيْنِ , وَإِذَا كَانَتِ الْحُرَّةُ تَحْتَ الْعَبْدِ بَانَتْ بِتَطْلِيقَتَيْنِ ، وَتَعْتَدُّ ثَلاثَ حِيَضٍ " ، وَكَذَلِكَ رَوَاهُ اللَّيْثُ بْنُ سَعْدٍ , وَابْنُ جُرَيْجٍ ، وَغَيْرُهُمَا ، عَنْ نَافِعٍ , عَنِ ابْنِ عُمَرَ مَوْقُوفًا ، وَهَذَا هُوَ الصَّوَابُ . وَحَدِيثُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عِيسَى , عَنْ عَطِيَّةَ , عَنِ ابْنِ عُمَرَ , عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ثَابِتٌ مِنْ وَجْهَيْنِ , أَحَدُهُمَا : أَنَّ عَطِيَّةَ ، ضَعِيفٌ , وَسَالِمٌ ، وَنَافِعٌ أَثْبَتُ مِنْهُ وَأَصَحُّ رِوَايَةً , وَالْوَجْهُ الآخَرُ أَنَّ عَمْرَو بْنَ شَبِيبٍ ، ضَعِيفُ الْحَدِيثِ ، لا يُحْتَجُّ بِرِوَايَتِهِ ، وَاللَّهُ أَعْلَمُ

Nofeʼdan rivoyat qilinadi: Ibn Umar (roziyallohu anhumo) hur (erkak)ning nikohidagi choʻri haqida: «U ikki taloq bilan bois boʻladi va ikki hayz idda oʻtiradi. Hurra ayol qulning nikohida boʻlsa, ikki taloq bilan bois boʻladi va uch hayz idda oʻtiradi», dedi. Buni Lays ibn Saʼd, Ibn Jurayj va boshqalar ham Nofeʼdan, u Ibn Umardan mavquf holda rivoyat qilganlar va toʻgʻrisi shudir. Abdulloh ibn Iysoning Atiyyadan, u Ibn Umardan, u Nabiy ﷺdan (rivoyat qilgan) hadisi esa ikki jihatdan sobit emas: biri — Atiyya zaifdir, Solim va Nofeʼ esa undan mustahkamroq va rivoyati sahihroqdir; ikkinchi jihat — Amr ibn Shabib hadisi zaif kishidir, uning rivoyati bilan hujjat keltirilmaydi. Vallohu aʼlam.Нофеъдан ривоят қилинади: Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо) ҳур (эркак)нинг никоҳидаги чўри ҳақида: «У икки талоқ билан боис бўлади ва икки ҳайз идда ўтиради. Ҳурра аёл қулнинг никоҳида бўлса, икки талоқ билан боис бўлади ва уч ҳайз идда ўтиради», деди. Буни Лайс ибн Саъд, Ибн Журайж ва бошқалар ҳам Нофеъдан, у Ибн Умардан мавқуф ҳолда ривоят қилганлар ва тўғриси шудир. Абдуллоҳ ибн Ийсонинг Атийядан, у Ибн Умардан, у Набий ﷺдан (ривоят қилган) ҳадиси эса икки жиҳатдан собит эмас: бири — Атийя заифдир, Солим ва Нофеъ эса ундан мустаҳкамроқ ва ривояти саҳиҳроқдир; иккинчи жиҳат — Амр ибн Шабиб ҳадиси заиф кишидир, унинг ривояти билан ҳужжат келтирилмайди. Валлоҳу аълам.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ أَحْمَدَ الصَّوَّافُ , نَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ أَحْمَدَ بْنِ حَنْبَلٍ , نَا مُحَمَّدُ بْنُ أَبِي بَكْرٍ الْمُقَدَّمِيُّ , نَا عَبْدُ الْوَهَّابِ الثَّقَفِيُّ , حَدَّثَنِي الْمُثَنَّى , عَنْ عَمْرِو بْنِ شُعَيْبٍ , عَنْ أَبِيهِ , عَنْ جَدِّهِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو , عَنْ أُبَيِّ بْنِ كَعْبٍ , قَالَ : قُلْتُ لِلنَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " ‏ وَأُولاتُ الأَحْمَالِ أَجَلُهُنَّ أَنْ يَضَعْنَ حَمْلَهُنَّ لِلْمُطَلَّقَةِ ثَلاثًا ، أَوْ لِلْمُتَوَفَّى عَنْهَا زَوْجُهَا ؟ ، قَالَ : هِيَ لِلْمُطَلَّقَةِ ، وَالْمُتَوَفَّى عَنْهَا زَوْجُهَا "

Ubay ibn Kaʼb (roziyallohu anhu) dedi: Men Nabiy ﷺga: «{Homiladorlarning muddati — homilalarini qoʻyishlaridir} (oyati) uch (taloq bilan) taloq qilingan ayol haqidami yoki eri vafot etgan ayol haqidami?» dedim. U zot: «U ham taloq qilingan, ham eri vafot etgan ayol haqidadir», dedilar.Убай ибн Каъб (розияллоҳу анҳу) деди: Мен Набий ﷺга: «{Ҳомиладорларнинг муддати — ҳомилаларини қўйишларидир} (ояти) уч (талоқ билан) талоқ қилинган аёл ҳақидами ёки эри вафот этган аёл ҳақидами?» дедим. У зот: «У ҳам талоқ қилинган, ҳам эри вафот этган аёл ҳақидадир», дедилар.

نَا أَبُو عَمْرٍو يُوسُفُ بْنُ يَعْقُوبَ بْنِ يُوسُفَ بْنِ خَالِدٍ ، نَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ عَبْدِ الْعَزِيزِ الْمُقَوِّمُ , نَا صُغْدِيُّ بْنُ سِنَانٍ , عَنْ مُظَاهِرِ بْنِ أَسْلَمَ , عَنِ الْقَاسِمِ بْنِ مُحَمَّدٍ , عَنْ عَائِشَةَ , قَالَتْ : قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " طَلاقُ الْعَبْدِ تَطْلِيقَتَانِ ، وَلا تَحِلُّ لَهُ حَتَّى تَنْكِحَ زَوْجًا ، وَقُرْءُ الأَمَةِ حَيْضَتَانِ ، وَتَتَزَوَّجُ الْحُرَّةُ عَلَى الأَمَةِ ، وَلا تَتَزَوَّجُ الأَمَةُ عَلَى الْحُرَّةِ "

Oisha (roziyallohu anho) dedi: Rasululloh ﷺ: «Qulning taloqi ikki taloqdir, (xotini) unga halol boʻlmaydi, toki boshqa erga tegmagunicha. Choʻrining qurʼi ikki hayzdir. Hurra choʻri ustiga nikohlanadi, choʻri esa hurra ustiga nikohlanmaydi», dedilar.Оиша (розияллоҳу анҳо) деди: Расулуллоҳ ﷺ: «Қулнинг талоқи икки талоқдир, (хотини) унга ҳалол бўлмайди, токи бошқа эрга тегмагунича. Чўрининг қуръи икки ҳайздир. Ҳурра чўри устига никоҳланади, чўри эса ҳурра устига никоҳланмайди», дедилар.

نَا أَبُو بَكْرٍ النَّيْسَابُورِيُّ ، نَا مُحَمَّدُ بْنُ إِسْحَاقَ , وَمُحَمَّدُ بْنُ أَحْمَدَ بْنِ الْجُنَيْدِ وَجَمَاعَةٌ ، قَالُوا : نَا أَبُو عَاصِمٍ ، نَا ابْنُ جُرَيْجٍ , عَنْ مُظَاهِرٍ , عَنِ الْقَاسِمِ بْنِ مُحَمَّدٍ , عَنْ عَائِشَةَ , قَالَتْ : قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " طَلاقُ الأَمَةِ تَطْلِيقَتَانِ ، وَقُرْؤُهَا حَيْضَتَانِ "

Oisha (roziyallohu anho) dedi: Rasululloh ﷺ: «Choʻrining taloqi ikki taloqdir, qurʼi esa ikki hayzdir», dedilar.Оиша (розияллоҳу анҳо) деди: Расулуллоҳ ﷺ: «Чўрининг талоқи икки талоқдир, қуръи эса икки ҳайздир», дедилар.

قَالَ أَبُو عَاصِمٍ : فَلَقِيتُ مُظَاهِرًا فَحَدَّثَنِي , عَنِ الْقَاسِمِ , عَنْ عَائِشَةَ , قَالَتْ : قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " يُطَلِّقُ الْعَبْدُ تَطْلِيقَتَيْنِ , وَتَعْتَدُّ حَيْضَتَيْنِ " ، قَالَ : فَقُلْتُ لَهُ : حَدِّثْنِي كَمَا حَدَّثْتَ ابْنَ جُرَيْجٍ ، قَالَ : فَحَدَّثَنِي بِهِ كَمَا حَدَّثَهُ ، نَا أَبُو بَكْرٍ النَّيْسَابُورِيُّ , نَا مُحَمَّدُ بْنُ إِسْحَاقَ , قَالَ : سَمِعْتُ أَبَا عَاصِمٍ , يَقُولُ : لَيْسَ بِالْبَصْرَةِ حَدِيثٌ أَنْكَرَ مِنْ حَدِيثِ مُظَاهِرٍ هَذَا , قَالَ أَبُو بَكْرٍ النَّيْسَابُورِيُّ : وَالصَّحِيحُ عَنِ الْقَاسِمِ خِلافُ هَذَا

Abu Osim dedi: Men Muzohirni uchratdim, u menga al-Qosimdan, u Oisha (roziyallohu anho)dan soʻzlab berdi. U dedi: Rasululloh ﷺ: «Qul ikki taloq qiladi, (xotini esa) ikki hayz idda oʻtiradi», dedilar. (Abu Osim) dedi: Men unga: «Menga Ibn Jurayjga soʻzlab berganingdek soʻzlab ber», dedim. Shunda u menga unga soʻzlab berganidek soʻzlab berdi. Muhammad ibn Ishoq dedi: Men Abu Osimning: «Basrada Muzohirning mana shu hadisidan koʻra munkarroq hadis yoʻq», deganini eshitdim. Abu Bakr an-Naysoburiy dedi: al-Qosimdan sahih boʻlgani bunga xilofdir.Абу Осим деди: Мен Музоҳирни учратдим, у менга ал-Қосимдан, у Оиша (розияллоҳу анҳо)дан сўзлаб берди. У деди: Расулуллоҳ ﷺ: «Қул икки талоқ қилади, (хотини эса) икки ҳайз идда ўтиради», дедилар. (Абу Осим) деди: Мен унга: «Менга Ибн Журайжга сўзлаб берганингдек сўзлаб бер», дедим. Шунда у менга унга сўзлаб берганидек сўзлаб берди. Муҳаммад ибн Ишоқ деди: Мен Абу Осимнинг: «Басрада Музоҳирнинг мана шу ҳадисидан кўра мункарроқ ҳадис йўқ», деганини эшитдим. Абу Бакр ан-Найсобурий деди: ал-Қосимдан саҳиҳ бўлгани бунга хилофдир.

نَا أَبُو بَكْرٍ النَّيْسَابُورِيُّ ، نَا أَحْمَدُ بْنُ مَنْصُورٍ , نَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ صَالِحٍ , حَدَّثَنِي اللَّيْثُ , حَدَّثَنِي هِشَامُ بْنُ سَعْدٍ , حَدَّثَنِي زَيْدُ بْنُ أَسْلَمَ , قَالَ : سُئِلَ الْقَاسِمُ " عَنِ الأَمَةِ كَمْ تُطَلَّقُ ؟ ، قَالَ : طَلاقُهَا اثْنَتَانِ ، وَعِدَّتُهَا حَيْضَتَانِ . قَالَ : فَقِيلَ لَهُ : أَبَلَغَكَ عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي هَذَا ؟ ، قَالَ : لا "

Zayd ibn Aslam dedi: al-Qosimdan choʻri necha marta taloq qilinishi haqida soʻraldi. U: «Uning taloqi ikkitadir, iddasi esa ikki hayzdir», dedi. (Roviy) dedi: Unga: «Senga bu haqda Nabiy ﷺdan biror narsa yetib kelganmi?» deyildi. U: «Yoʻq», dedi.Зайд ибн Аслам деди: ал-Қосимдан чўри неча марта талоқ қилиниши ҳақида сўралди. У: «Унинг талоқи иккитадир, иддаси эса икки ҳайздир», деди. (Ровий) деди: Унга: «Сенга бу ҳақда Набий ﷺдан бирор нарса етиб келганми?» дейилди. У: «Йўқ», деди.

ثنا أَبُو بَكْرٍ ، نَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ مَرْزُوقٍ , نَا أَبُو عَامِرٍ ، نَا هِشَامُ بْنُ سَعْدٍ , عَنْ زَيْدِ بْنِ أَسْلَمَ , قَالَ : سُئِلَ الْقَاسِمُ ، " عَنْ عِدَّةِ الأَمَةِ , فَقَالَ : النَّاسُ يَقُولُونَ : حَيْضَتَانِ ، وَإِنَّا لا نَعْلَمُ ذَلِكَ ، أَوْ قَالَ : لا نَجِدُ ذَلِكَ فِي كِتَابِ اللَّهِ ، وَلا فِي سُنَّةِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ " ، وَكَذَلِكَ رَوَاهُ ابْنُ وَهْبٍ , عَنْ أُسَامَةَ بْنِ زَيْدٍ , عَنْ أَبِيهِ , عَنِ الْقَاسِمِ , وَسَالِمٍ , قَالا : " لَيْسَ هَذَا فِي كِتَابِ اللَّهِ ، وَلا فِي سُنَّةِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، وَلَكِنْ عَمَلَ بِهِ الْمُسْلِمُونَ "

Zayd ibn Aslam dedi: al-Qosimdan choʻrining iddasi haqida soʻraldi. U: «Odamlar: ‹Ikki hayz›, deydilar, biz esa buni bilmaymiz», dedi. Yoki: «Buni Allohning Kitobida ham, Rasululloh ﷺning sunnatida ham topmaymiz», dedi. Buni Ibn Vahb ham Usoma ibn Zayddan, u otasidan, u al-Qosim va Solimdan shunday rivoyat qilgan. Ikkovi: «Bu Allohning Kitobida ham, Rasululloh ﷺning sunnatida ham yoʻq, lekin musulmonlar shunga amal qilib kelganlar», dedilar.Зайд ибн Аслам деди: ал-Қосимдан чўрининг иддаси ҳақида сўралди. У: «Одамлар: ‹Икки ҳайз›, дейдилар, биз эса буни билмаймиз», деди. Ёки: «Буни Аллоҳнинг Китобида ҳам, Расулуллоҳ ﷺнинг суннатида ҳам топмаймиз», деди. Буни Ибн Ваҳб ҳам Усома ибн Зайддан, у отасидан, у ал-Қосим ва Солимдан шундай ривоят қилган. Иккови: «Бу Аллоҳнинг Китобида ҳам, Расулуллоҳ ﷺнинг суннатида ҳам йўқ, лекин мусулмонлар шунга амал қилиб келганлар», дедилар.

نَا الْحُسَيْنُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ ، نَا يَعْقُوبُ الدَّوْرَقِيُّ , نَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ عُلَيَّةَ , نَا هِشَامٌ الدَّسْتُوَائِيُّ , قَالَ : كَتَبَ إِلَيَّ يَحْيَى بْنُ أَبِي كَثِيرٍ يُحَدِّثُ , عَنْ عِكْرِمَةَ , عَنْ عُمَرَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ , قَالَ : " الْحَرَامُ يَمِينٌ يُكَفِّرُهَا "

Ikrimadan rivoyat qilinadi: Umar (roziyallohu anhu): «Harom (deyish) — kafforat toʻlanadigan qasamdir», dedi.Икримадан ривоят қилинади: Умар (розияллоҳу анҳу): «Ҳаром (дейиш) — каффорат тўланадиган қасамдир», деди.

قَالَ هِشَامٌ : وَكَتَبَ إِلَيَّ يَحْيَى , عَنْ يَعْلَى بْنِ حَكِيمٍ , عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ , عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ ، " أَنَّهُ كَانَ يَقُولُ : فِي الْحَرَامِ يَمِينٌ يُكَفِّرُهَا "

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: u «harom (qilish)» haqida: «Bu — kafforat toʻlanadigan qasamdir», derdi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: у «ҳаром (қилиш)» ҳақида: «Бу — каффорат тўланадиган қасамдир», дерди.

وَقَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ : " لَقَدْ كَانَ لَكُمْ فِي رَسُولِ اللَّهِ أُسْوَةٌ حَسَنَةٌ , أَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ كَانَ حَرَّمَ جَارِيَتَهُ ، فَقَالَ اللَّهُ : ‏ لِمَ تُحَرِّمُ مَا أَحَلَّ اللَّهُ لَكَ إِلَى قَوْلِهِ : ‏ قَدْ فَرَضَ اللَّهُ لَكُمْ تَحِلَّةَ أَيْمَانِكُمْ , فَكَفَّرَ عَنْ يَمِينِهِ وَصَيَّرَ الْحَرَامَ يَمِينًا "

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) dedi: «{Darhaqiqat, sizlar uchun Rasulullohda goʻzal namuna bordir}. Nabiy ﷺ oʻz choʻrilarini (oʻzlariga) harom qilgan edilar. Shunda Alloh: {Alloh senga halol qilgan narsani nega harom qilasan} degan soʻzidan {Alloh sizlarga qasamlaringizni yechishni farz qilgan} degan soʻzigacha (nozil qildi). Bas, u zot qasamlari uchun kafforat toʻladilar va haromni qasam (hukmiga) qaytardilar».Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) деди: «{Дарҳақиқат, сизлар учун Расулуллоҳда гўзал намуна бордир}. Набий ﷺ ўз чўриларини (ўзларига) ҳаром қилган эдилар. Шунда Аллоҳ: {Аллоҳ сенга ҳалол қилган нарсани нега ҳаром қиласан} деган сўзидан {Аллоҳ сизларга қасамларингизни ечишни фарз қилган} деган сўзигача (нозил қилди). Бас, у зот қасамлари учун каффорат тўладилар ва ҳаромни қасам (ҳукмига) қайтардилар».

نَا الْحَسَنُ بْنُ سَعِيدِ بْنِ الْحَسَنِ بْنِ يُوسُفَ الْمَرْوَزِيُّ , نَا أَبُو بَكْرِ بْنُ زَنْجُوَيْهِ ، نَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُبَارَكِ الصُّورِيُّ , نَا مُعَاوِيَةُ بْنُ سَلامٍ , عَنْ يَحْيَى بْنِ أَبِي كَثِيرٍ , أَنَّ يَعْلَى أَخْبَرَهُ , أَنَّ سَعِيدَ بْنَ جُبَيْرٍ أَخْبَرَهُ , أَنَّهُ سَمِعَ ابْنَ عَبَّاسٍ , يَقُولُ : " إِذَا حَرَّمَ الرَّجُلُ عَلَيْهِ امْرَأَتَهُ ، فَإِنَّمَا هِيَ يَمِينٌ يُكَفِّرُهَا , وَقَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ : لَقَدْ كَانَ لَكُمْ فِي رَسُولِ اللَّهِ أُسْوَةٌ حَسَنَةٌ "

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)ning shunday deganini eshitdi: «Kishi xotinini oʻziga harom qilsa, bu — kafforat toʻlanadigan qasamdir». Ibn Abbos yana: «{Darhaqiqat, sizlar uchun Rasulullohda goʻzal namuna bordir}», dedi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)нинг шундай деганини эшитди: «Киши хотинини ўзига ҳаром қилса, бу — каффорат тўланадиган қасамдир». Ибн Аббос яна: «{Дарҳақиқат, сизлар учун Расулуллоҳда гўзал намуна бордир}», деди.

نَا الْحُسَيْنُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ ، نَا عُمَرُ بْنُ شَبَّةَ , نَا أَبُو دَاوُدَ ، نَا هِشَامُ بْنُ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ , عَنْ يَحْيَى بْنِ أَبِي كَثِيرٍ , أَنَّ يَعْلَى بْنَ حَكِيمٍ ، حَدَّثَهُ , عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ , عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ , أَنَّهُ قَالَ : " فِي الْحَرَامِ كَفَّارَةُ يَمِينٍ , ثُمَّ قَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ : لَقَدْ كَانَ لَكُمْ فِي رَسُولِ اللَّهِ أُسْوَةٌ حَسَنَةٌ "

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) dedi: «Haromda qasam kafforati bordir». Soʻng Ibn Abbos: «{Darhaqiqat, sizlar uchun Rasulullohda goʻzal namuna bordir}», dedi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) деди: «Ҳаромда қасам каффорати бордир». Сўнг Ибн Аббос: «{Дарҳақиқат, сизлар учун Расулуллоҳда гўзал намуна бордир}», деди.

نَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ إِبْرَاهِيمَ الشَّافِعِيُّ , نَا مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى بْنِ عَبْدِ الرَّزَّاقِ الْمُحَارِبِيُّ , نَا يَحْيَى بْنُ أَيُّوبَ , نَا عَلِيُّ بْنُ ثَابِتٍ , حَدَّثَنِي عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحْرِزٍ , عَنْ قَتَادَةَ , عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ , وَعِكْرِمَةَ , عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ , عَنْ عُمَرَ , عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، أَنَّهُ " جَعَلَ الْحَرَامَ يَمِينًا " ، ابْنُ مُحْرِزٍ ، ضَعِيفٌ , وَلَمْ يَرْوِهِ عَنْ قَتَادَةَ ، هَكَذَا غَيْرُهُ

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) Umar (roziyallohu anhu)dan, u Nabiy ﷺdan rivoyat qiladiki, u zot haromni qasam (hukmida) qildilar. Ibn Muhriz zaifdir va buni Qatodadan undan boshqasi shu tarzda rivoyat qilmagan.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) Умар (розияллоҳу анҳу)дан, у Набий ﷺдан ривоят қиладики, у зот ҳаромни қасам (ҳукмида) қилдилар. Ибн Муҳриз заифдир ва буни Қатодадан ундан бошқаси шу тарзда ривоят қилмаган.

نَا يَعْقُوبُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ , نَا الْحَسَنُ بْنُ عَرَفَةَ , نَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ بُكَيْرٍ , نَا سَعِيدٌ , عَنْ قَتَادَةَ , عَنْ عِكْرِمَةَ , وَعَنْ جَابِرِ بْنِ زَيْدٍ , عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ , قَالَ : " فِي الْحَرَامِ يَمِينٌ يُكَفِّرُ " ، وَهَذَا أَصَحُّ مِنْ حَدِيثِ ابْنِ مُحْرِزٍ

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) dedi: «Haromda kafforat toʻlanadigan qasam bordir». Bu Ibn Muhriz hadisidan sahihroqdir.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) деди: «Ҳаромда каффорат тўланадиган қасам бордир». Бу Ибн Муҳриз ҳадисидан саҳиҳроқдир.

نَا الْحُسَيْنُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ ، نَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ شَبِيبٍ , حَدَّثَنِي إِسْحَاقُ بْنُ مُحَمَّدٍ , نَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عُمَرَ , حَدَّثَنِي أَبُو النَّصْرِ مَوْلَى عُمَرَ بْنِ عُبَيْدِ اللَّهِ , عَنْ عَلِيِّ بْنِ الْحُسَيْنِ , عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ , عَنْ عُمَرَ , قَالَ : " دَخَلَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بِأُمِّ وَلَدِهِ مَارِيَةَ فِي بَيْتِ حَفْصَةَ , فَوَجَدْتُهُ حَفْصَةُ مَعَهَا , فَقَالَتْ لَهُ : " تُدْخِلُهَا بَيْتِي ، مَا صَنَعْتَ بِي هَذَا مِنْ بَيْنَ نِسَائِكَ إِلا مِنْ هَوَانِي عَلَيْكَ , فَقَالَ : لا تَذْكُرِي هَذَا لِعَائِشَةَ فَهِيَ عَلَيَّ حَرَامٌ إِنْ قَرَبْتُهَا, قَالَتْ حَفْصَةُ : وَكَيْفَ تُحَرَّمُ عَلَيْكَ وَهِيَ جَارِيَتُكَ ؟ فَحَلَفَ لَهَا لا يَقْرَبُهَا , فَقَالَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : لا تَذْكُرِيهِ لأَحَدٍ , فَذَكَرَتْهُ لِعَائِشَةَ فَآلَى لا يَدْخُلُ عَلَى نِسَائِهِ شَهْرًا ، فَاعْتَزَلَهُنَّ تِسْعًا وَعِشْرِينَ لَيْلَةً , فَأَنْزَلَ اللَّهُ ‏ لِمَ تُحَرِّمُ مَا أَحَلَّ اللَّهُ لَكَ " , قَالَ : وَالْحَدِيثُ بِطُولِهِ طَوِيلٌ

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) Umar (roziyallohu anhu)dan rivoyat qiladi: Rasululloh ﷺ oʻzlarining umm valadlari Moriya bilan Hafsaning uyiga kirdilar. Hafsa u zotni u bilan birga topib qoldi va u zotga: «Uni mening uyimga kiritasizmi? Buni xotinlaringiz ichida menga qilishingiz faqat men sizning nazaringizda xor boʻlganim uchundir», dedi. U zot: «Buni Oishaga aytmagin. Agar unga yaqinlashsam, u menga haromdir», dedilar. Hafsa: «U sizning choʻringiz turib, qanday qilib sizga harom boʻladi?» dedi. Shunda u zot unga yaqinlashmaslikka qasam ichdilar. Nabiy ﷺ: «Buni hech kimga aytmagin», dedilar. U esa buni Oishaga aytdi. Shunda u zot bir oy xotinlarining huzurlariga kirmaslikka qasam ichdilar va yigirma toʻqqiz kecha ulardan chetlandilar. Bas, Alloh: {Alloh senga halol qilgan narsani nega harom qilasan} (oyatini) nozil qildi. (Roviy) dedi: Hadis toʻliq (keltirilsa) uzundir.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) Умар (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилади: Расулуллоҳ ﷺ ўзларининг умм валадлари Мория билан Ҳафсанинг уйига кирдилар. Ҳафса у зотни у билан бирга топиб қолди ва у зотга: «Уни менинг уйимга киритасизми? Буни хотинларингиз ичида менга қилишингиз фақат мен сизнинг назарингизда хор бўлганим учундир», деди. У зот: «Буни Оишага айтмагин. Агар унга яқинлашсам, у менга ҳаромдир», дедилар. Ҳафса: «У сизнинг чўрингиз туриб, қандай қилиб сизга ҳаром бўлади?» деди. Шунда у зот унга яқинлашмасликка қасам ичдилар. Набий ﷺ: «Буни ҳеч кимга айтмагин», дедилар. У эса буни Оишага айтди. Шунда у зот бир ой хотинларининг ҳузурларига кирмасликка қасам ичдилар ва йигирма тўққиз кеча улардан четландилар. Бас, Аллоҳ: {Аллоҳ сенга ҳалол қилган нарсани нега ҳаром қиласан} (оятини) нозил қилди. (Ровий) деди: Ҳадис тўлиқ (келтирилса) узундир.

نَا الْحُسَيْنُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ ، نَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ شَبِيبٍ , حَدَّثَنِي أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ الْعَزِيزِ , قَالَ : وَجَدْتُ فِي كِتَابِ أَبِي , عَنِ الزُّهْرِيِّ ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ , عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ , قَالَ : " وَجَدَتْ حَفْصَةُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مَعَ أُمِّ إِبْرَاهِيمَ فِي يَوْمِ عَائِشَةَ , فَقَالَتْ : لأُخْبِرَنَّهَا , فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : هِيَ عَلَيَّ حَرَامٌ إِنْ قَرَبْتُهَا , فَأَخْبَرَتْ عَائِشَةَ بِذَلِكَ ، فَأَعْلَمَ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ رَسُولَهُ بِذَلِكَ فَعَرَّفَ حَفْصَةَ بَعْضَ مَا قَالَتْ : قَالَتْ لَهُ : مَنْ أَخْبَرَكَ ؟ ، قَالَ : نَبَّأَنِيَ الْعَلِيمُ الْخَبِيرُ ، فَآلَى رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مِنْ نِسَائِهِ شَهْرًا , فَأَنْزَلَ اللَّهُ ‏ إِنْ تَتُوبَا إِلَى اللَّهِ فَقَدْ صَغَتْ قُلُوبُكُمَا " ، قَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ : فَسَأَلْتُ عُمَرَ : مَنِ اللَّتَانِ تَظَاهَرَتَا عَلَى رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ؟ ، فَقَالَ : حَفْصَةُ ، وَعَائِشَةُ

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) dedi: Hafsa Rasululloh ﷺni Oishaning kunida Ibrohimning onasi bilan birga topib qoldi va: «Albatta, buni unga xabar beraman», dedi. Rasululloh ﷺ: «Agar unga yaqinlashsam, u menga haromdir», dedilar. U esa buni Oishaga xabar qildi. Shunda Alloh azza va jalla Rasuliga buni bildirdi, u zot esa Hafsaga u aytgan narsalarning baʼzisini maʼlum qildilar. U: «Sizga kim xabar berdi?» dedi. U zot: «Menga Alim va Xabir (Zot) xabar berdi», dedilar. Soʻng Rasululloh ﷺ bir oy xotinlaridan iylo qildilar. Bas, Alloh: {Agar ikkovingiz Allohga tavba qilsangiz (yaxshi), zero qalblaringiz ogʻgan edi} (oyatini) nozil qildi. Ibn Abbos dedi: Men Umardan: «Rasululloh ﷺga qarshi til biriktirgan u ikkovi kim edi?» deb soʻradim. U: «Hafsa va Oisha», dedi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) деди: Ҳафса Расулуллоҳ ﷺни Оишанинг кунида Иброҳимнинг онаси билан бирга топиб қолди ва: «Албатта, буни унга хабар бераман», деди. Расулуллоҳ ﷺ: «Агар унга яқинлашсам, у менга ҳаромдир», дедилар. У эса буни Оишага хабар қилди. Шунда Аллоҳ азза ва жалла Расулига буни билдирди, у зот эса Ҳафсага у айтган нарсаларнинг баъзисини маълум қилдилар. У: «Сизга ким хабар берди?» деди. У зот: «Менга Алим ва Хабир (Зот) хабар берди», дедилар. Сўнг Расулуллоҳ ﷺ бир ой хотинларидан ийло қилдилар. Бас, Аллоҳ: {Агар икковингиз Аллоҳга тавба қилсангиз (яхши), зеро қалбларингиз оғган эди} (оятини) нозил қилди. Ибн Аббос деди: Мен Умардан: «Расулуллоҳ ﷺга қарши тил бириктирган у иккови ким эди?» деб сўрадим. У: «Ҳафса ва Оиша», деди.

نَا أَبُو الْقَاسِمِ بْنُ مَنِيعٍ ، نَا دَاوُدُ بْنُ رُشَيْدٍ , نَا مُحَمَّدُ بْنُ سَلَمَةَ , عَنِ الزُّبَيْرِ بْنِ خُرَيْقٍ , عَنْ عَطَاءٍ , " فِي رَجُلٍ قَالَ لامْرَأَتِهِ : أَنْتِ عَلَيَّ حَرَامٌ , أَوْ أَنْتِ طَالِقٌ الْبَتَّةَ , أَوْ أَنْتِ طَالِقٌ طَلاقَ حَرَجٍ , قَالَ : أَمَّا قَوْلُهُ أَنْتِ عَلَيَّ حَرَامٌ فَيَمِينٌ يُكَفِّرُهَا , وَأَمَّا قَوْلُهُ الْبَتَّةَ ، وَطَلاقُ حَرَجٍ فَيَدِينُ فِيهِ "

Atodan rivoyat qilinadi: xotiniga: «Sen menga haromsan», yoki: «Sen al-batta taloqsan», yoxud: «Sen taloqi haraj bilan taloqsan», degan kishi haqida u dedi: «Uning ‹Sen menga haromsan› degan soʻziga kelsak, bu — kafforat toʻlanadigan qasamdir. ‹Al-batta› va ‹taloqi haraj› degan soʻziga kelsak, bunda u oʻz niyatiga koʻra (hukm qilinadi)».Атодан ривоят қилинади: хотинига: «Сен менга ҳаромсан», ёки: «Сен ал-батта талоқсан», ёхуд: «Сен талоқи ҳараж билан талоқсан», деган киши ҳақида у деди: «Унинг ‹Сен менга ҳаромсан› деган сўзига келсак, бу — каффорат тўланадиган қасамдир. ‹Ал-батта› ва ‹талоқи ҳараж› деган сўзига келсак, бунда у ўз ниятига кўра (ҳукм қилинади)».

نَا الْحُسَيْنُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ ، نَا مُحَمَّدُ بْنُ مَنْصُورٍ , نَا رَوْحٌ , نَا سُفْيَانُ الثَّوْرِيُّ , عَنْ سَالِمٍ الأَفْطَسِ , عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ , عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ , أَنَّهُ أَتَاهُ رَجُلٌ ، فَقَالَ : " إِنِّي جَعَلْتُ امْرَأَتِي عَلَيَّ حَرَامًا , فَقَالَ : كَذَبْتَ لَيْسَتْ عَلَيْكَ بِحَرَامٍ ، ثُمَّ تَلا ‏ يَأَيُّهَا النَّبِيُّ لِمَ تُحَرِّمُ مَا أَحَلَّ اللَّهُ لَكَ عَلَيْكَ أَغْلَظُ الْكَفَّارَاتِ ، عِتْقُ رَقَبَةٍ "

Saʼid ibn Jubayrdan rivoyat qilinadi: Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)ning huzuriga bir kishi kelib: «Men xotinimni oʻzimga harom qildim», dedi. U: «Yolgʻon aytding, u senga harom emas», dedi, soʻng: {Ey Nabiy, Alloh senga halol qilgan narsani nega harom qilasan} (oyatini) tilovat qildi va: «Senga kafforatlarning eng ogʻiri — qul ozod qilish (lozim)», dedi.Саъид ибн Жубайрдан ривоят қилинади: Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)нинг ҳузурига бир киши келиб: «Мен хотинимни ўзимга ҳаром қилдим», деди. У: «Ёлғон айтдинг, у сенга ҳаром эмас», деди, сўнг: {Эй Набий, Аллоҳ сенга ҳалол қилган нарсани нега ҳаром қиласан} (оятини) тиловат қилди ва: «Сенга каффоратларнинг энг оғири — қул озод қилиш (лозим)», деди.

نَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ الْعَزِيزِ ، إِمْلاءً , نَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ صَالِحٍ الأَزْدِيُّ , نَا عَلِيُّ بْنُ غُرَابٍ , عَنْ عَبْدِ الْحَمِيدِ بْنِ جَعْفَرٍ الأَنْصَارِيِّ , حَدَّثَنِي أَبِي , عَنْ جَدِّ أَبِيهِ رَافِعِ بْنِ سِنَانٍ ، " أَنَّهُ أَسْلَمَ ، وَأَبَتِ امْرَأَتُهُ أَنْ تُسْلِمَ ، وَكَانَ لَهُ مِنْهَا ابْنَةٌ تشبه بِالْفَطِيمِ ، فَخَاصَمَهَا إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ , فَقَالَ : ضَعَاهَا بَيْنَكُمَا ، ثُمَّ ادْعُوَاهَا , فَفَعَلا فَمَالَتْ إِلَى أُمِّهَا , فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : اللَّهُمَّ اهْدِهَا, فَمَالَتْ إِلَى أَبِيهَا فَأَخَذَهَا "

Rofeʼ ibn Sinondan rivoyat qilinadi: u islomni qabul qildi, xotini esa islomni qabul qilishdan bosh tortdi. Undan unga koʻkrakdan ajratilgan (yoshdagi)ga oʻxshash bir qizi bor edi. U ayol bilan Rasululloh ﷺning huzurlarida daʼvolashdi. U zot: «Uni ikkovingizning oʻrtangizga qoʻyinglar, soʻng uni chaqiringlar», dedilar. Ikkovlari shunday qildilar, qiz esa onasi tomon moyil boʻldi. Shunda Rasululloh ﷺ: «Allohim, unga hidoyat ber», dedilar. Bas, u otasi tomon moyil boʻldi, u esa uni oldi.Рофеъ ибн Синондан ривоят қилинади: у исломни қабул қилди, хотини эса исломни қабул қилишдан бош тортди. Ундан унга кўкракдан ажратилган (ёшдаги)га ўхшаш бир қизи бор эди. У аёл билан Расулуллоҳ ﷺнинг ҳузурларида даъволашди. У зот: «Уни икковингизнинг ўртангизга қўйинглар, сўнг уни чақиринглар», дедилар. Икковлари шундай қилдилар, қиз эса онаси томон мойил бўлди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ: «Аллоҳим, унга ҳидоят бер», дедилар. Бас, у отаси томон мойил бўлди, у эса уни олди.

نَا ابْنُ أَبِي الثَّلْجِ , نَا مُحَمَّدُ بْنُ حَمَّادٍ الطِّهْرَانِيُّ , نَا أَبُو عَاصِمٍ ، عَنْ عَبْدِ الْحَمِيدِ بْنِ جَعْفَرٍ , نَا أَبِي , أَنَّ جَدَّهُ رَافِعَ بْنَ سِنَانٍ " أَسْلَمَ ، وَأَبَتِ امْرَأَتُهُ أَنْ تُسْلِمَ , وَكَانَ بَيْنَهُمَا جَارِيَةٌ تُدْعَى عَمِيرَةُ , فَطَلَبَتِ ابْنَتَهَا فَمَنَعَهَا ذَلِكَ ، فَأَتَيَا النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ , فَقَالَ لَهَا رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " اقْعُدِي هَا هُنَا , وَقَالَ لَهُ : اقْعُدْ هَا هُنَا , ثُمَّ قَالَ : ادْعُوَاهَا , فَدَعَوَاهَا , فَمَالَتْ نَحْوَ أُمِّهَا , فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : اللَّهُمَّ اهْدِهَا, فَمَالَتْ إِلَى أَبِيهَا فَأَخَذَهَا فَذَهَبَ بِهَا "

Abdulhamid ibn Jaʼfarning otasidan rivoyat qilinadi: uning bobosi Rofeʼ ibn Sinon islomni qabul qildi, xotini esa islomni qabul qilishdan bosh tortdi. Ikkovining oʻrtasida Umayra deb ataladigan bir qiz bor edi. Ayol oʻz qizini talab qildi, (er) esa unga buni bermadi. Shunda ikkovlari Nabiy ﷺning huzurlariga keldilar. Rasululloh ﷺ ayolga: «Sen bu yerda oʻtir», dedilar, unga esa: «Sen bu yerda oʻtir», dedilar. Soʻng: «Uni chaqiringlar», dedilar. Ikkovlari uni chaqirdilar, u esa onasi tomon moyil boʻldi. Shunda Rasululloh ﷺ: «Allohim, unga hidoyat ber», dedilar. Bas, u otasi tomon moyil boʻldi, u esa uni olib ketdi.Абдулҳамид ибн Жаъфарнинг отасидан ривоят қилинади: унинг бобоси Рофеъ ибн Синон исломни қабул қилди, хотини эса исломни қабул қилишдан бош тортди. Икковининг ўртасида Умайра деб аталадиган бир қиз бор эди. Аёл ўз қизини талаб қилди, (эр) эса унга буни бермади. Шунда икковлари Набий ﷺнинг ҳузурларига келдилар. Расулуллоҳ ﷺ аёлга: «Сен бу ерда ўтир», дедилар, унга эса: «Сен бу ерда ўтир», дедилар. Сўнг: «Уни чақиринглар», дедилар. Икковлари уни чақирдилар, у эса онаси томон мойил бўлди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ: «Аллоҳим, унга ҳидоят бер», дедилар. Бас, у отаси томон мойил бўлди, у эса уни олиб кетди.

نَا ابْنُ مُبَشِّرٍ ، نَا أَحْمَدُ بْنُ سِنَانٍ , نَا مُحَمَّدُ بْنُ أَبِي نُعَيْمٍ , نَا حَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ , نَا أَيُّوبُ , عَنْ إِبْرَاهِيمَ بْنِ مَيْسَرَةَ , عَنْ طَاوُسٍ , أَنَّ أَبَا الصَّهْبَاءِ جَاءَ إِلَى ابْنِ عَبَّاسٍ , فَقَالَ لَهُ ابْنُ عَبَّاسٍ : " هَاتِ مِنْ هَنِيئَاتِكَ وَمِنْ صَدْرِكَ وَمِمَّا جَمَعْتَ , قَالَ : فَقَالَ لَهُ أَبُو الصَّهْبَاءِ : هَلْ عَلِمْتَ أَنَّ الثَّلاثَةَ كَانَتْ تَرُدُّ عَلَى عَهْدِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِلَى الْوَاحِدَةِ ؟ ، قَالَ : فَقَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ : نَعَمْ فَقَدْ كَانَتِ الثَّلاثَةُ تَرُدُّ عَلَى عَهْدِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، وَأَبِي بَكْرٍ ، وَصَدْرًا مِنْ خِلافَةِ عُمَرَ ، إِلَى الْوَاحِدَةِ ، فَلَمَّا كَانَ عُمَرُ تَتَابَعَ النَّاسُ فِي الطَّلاقِ فَأَمْضَاهُنَّ عُمَرُ بْنُ الْخَطَّابِ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ ثَلاثًا "

Tovusdan rivoyat qilinadi: Abus-Sahbo Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)ning huzuriga keldi. Ibn Abbos unga: «Xushxabarlaringdan, koʻnglingdagidan va toʻplaganingdan (bir narsa) keltir», dedi. (Roviy) dedi: Shunda Abus-Sahbo unga: «Rasululloh ﷺ zamonlarida uch (taloq) bittaga qaytarilganini bilarmiding?» dedi. (Roviy) dedi: Ibn Abbos: «Ha, Rasululloh ﷺ zamonlarida, Abu Bakr (davrida) va Umar xalifaligining boshlarida uch (taloq) bittaga qaytarilar edi. Umar (davri) kelganida odamlar taloqda ketma-ket (shoshila) boshlashdi, shunda Umar ibn al-Xattob (roziyallohu anhu) ularni uchta (taloq) qilib joriy etdi», dedi.Товусдан ривоят қилинади: Абус-Саҳбо Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)нинг ҳузурига келди. Ибн Аббос унга: «Хушхабарларингдан, кўнглингдагидан ва тўплаганингдан (бир нарса) келтир», деди. (Ровий) деди: Шунда Абус-Саҳбо унга: «Расулуллоҳ ﷺ замонларида уч (талоқ) биттага қайтарилганини билармидинг?» деди. (Ровий) деди: Ибн Аббос: «Ҳа, Расулуллоҳ ﷺ замонларида, Абу Бакр (даврида) ва Умар халифалигининг бошларида уч (талоқ) биттага қайтарилар эди. Умар (даври) келганида одамлар талоқда кетма-кет (шошила) бошлашди, шунда Умар ибн ал-Хаттоб (розияллоҳу анҳу) уларни учта (талоқ) қилиб жорий этди», деди.

نَا مُحَمَّدُ بْنُ مَخْلَدٍ ، نَا أَحْمَدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ زِيَادٍ الْحَدَّادُ , نَا أَبُو الصَّلْتِ إِسْمَاعِيلُ بْنُ أُمَيَّةَ الدَّارِعُ , نَا حَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ , نَا عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ صُهَيْبٍ , عَنْ أَنَسٍ , قَالَ : سَمِعْتُ مُعَاذَ بْنَ جَبَلٍ , يَقُولُ : سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، يَقُولُ : " يَا مُعَاذُ ، مَنْ طَلَّقَ لِلْبِدْعَةِ وَاحِدَةً ، أَوِ اثْنَتَيْنِ ، أَوْ ثَلاثًا أَلْزَمْنَاهُ بِدْعَتَهُ "

Anas (roziyallohu anhu) dedi: Men Muoz ibn Jabalning shunday deganini eshitdim: Men Rasululloh ﷺning: «Ey Muoz, kim bidʼat (yoʻli) bilan bir, ikki yoki uch (taloq) qilsa, biz uni oʻz bidʼatiga bogʻlaymiz», deganlarini eshitdim.Анас (розияллоҳу анҳу) деди: Мен Муоз ибн Жабалнинг шундай деганини эшитдим: Мен Расулуллоҳ ﷺнинг: «Эй Муоз, ким бидъат (йўли) билан бир, икки ёки уч (талоқ) қилса, биз уни ўз бидъатига боғлаймиз», деганларини эшитдим.

نَا مُحَمَّدُ بْنُ مَخْلَدٍ ، نَا أَحْمَدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ زِيَادٍ الْحَدَّادُ , نَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ أُمَيَّةَ , نَا سَعِيدُ بْنُ رَاشِدٍ , عَنْ حُمَيْدٍ الطَّوِيلِ , عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ , قَالَ : سَمِعْتُ مُعَاذَ بْنَ جَبَلٍ , يَقُولُ : قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " يَا مُعَاذُ ، مَنْ طَلَّقَ لِلْبِدْعَةِ أَلْزَمْنَاهُ بِدْعَتَهُ "

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu) dedi: Men Muoz ibn Jabalning shunday deganini eshitdim: Rasululloh ﷺ: «Ey Muoz, kim bidʼat (yoʻli) bilan taloq qilsa, biz uni oʻz bidʼatiga bogʻlaymiz», dedilar.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу) деди: Мен Муоз ибн Жабалнинг шундай деганини эшитдим: Расулуллоҳ ﷺ: «Эй Муоз, ким бидъат (йўли) билан талоқ қилса, биз уни ўз бидъатига боғлаймиз», дедилар.

حَدَّثَنَا أَبُو صَالِحٍ الأَصْبَهَانِيُّ عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ سَعِيدٍ , وَعُثْمَانُ بْنُ جَعْفَرٍ اللَّبَّانُ ، قَالا : نَا مُحَمَّدُ بْنُ الْحَجَّاجِ بْنِ نَذِيرٍ , نَا عَبْدُ الرَّحِيمِ بْنُ سُلَيْمَانَ , عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْحَاقَ , عَنْ نَافِعٍ , عَنِ ابْنِ عُمَرَ , قَالَ : " مَنْ طَلَّقَ امْرَأَتَهُ وَهِيَ حَائِضٌ ثَلاثًا ، فَقَدْ بَانَتْ مِنْهُ وَعَصَى رَبَّهُ وَخَالَفَ السُّنَّةَ " ، نَا أَبُو صَالِحٍ , وَعُثْمَانُ , قَالا : نَا مُحَمَّدُ بْنُ الْحَجَّاجِ , نَا عَبْدُ الرَّحِيمِ بْنُ سُلَيْمَانَ , عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ , عَنْ نَافِعٍ , عَنِ ابْنِ عُمَرَ مِثْلَهُ

Nofeʼdan rivoyat qilinadi: Ibn Umar (roziyallohu anhumo) dedi: «Kim xotinini hayz holatida uch (taloq bilan) taloq qilsa, u undan bois boʻladi, (bu kishi) esa Robbisiga osiylik qilgan va sunnatga xilof qilgan boʻladi». Abdurrahim ibn Sulaymon ham Ubaydullohdan, u Nofeʼdan, u Ibn Umardan shuning mislini (rivoyat qildi).Нофеъдан ривоят қилинади: Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо) деди: «Ким хотинини ҳайз ҳолатида уч (талоқ билан) талоқ қилса, у ундан боис бўлади, (бу киши) эса Роббисига осийлик қилган ва суннатга хилоф қилган бўлади». Абдурраҳим ибн Сулаймон ҳам Убайдуллоҳдан, у Нофеъдан, у Ибн Умардан шунинг мислини (ривоят қилди).

نَا الْقَاضِي أَحْمَدُ بْنُ كَامِلٍ ، نَا عُبَيْدُ بْنُ كَثِيرٍ , نَا مُحَمَّدُ بْنُ مَرْوَانَ الْقَطَّانُ , نَا سَعِيدُ بْنُ عُثْمَانَ الْخَزَّازُ , عَنْ عَائِذِ بْنِ حَبِيبٍ , عَنْ أَبَانَ بْنِ تَغْلِبَ , قَالَ : سَأَلْتُ جَعْفَرَ بْنَ مُحَمَّدٍ ، عَنْ رَجُلٍ طَلَّقَ امْرَأَتَهُ ثَلاثًا , فَقَالَ : بَانَتْ مِنْهُ ، وَلا تَحِلُّ لَهُ حَتَّى تَنْكِحَ زَوْجًا غَيْرَهُ , فَقُلْتُ لَهُ : أُفْتِي النَّاسَ بِهَذَا ؟ ، قَالَ : نَعَمْ "

Abon ibn Tagʻlib dedi: Men Jaʼfar ibn Muhammaddan xotinini uch (taloq bilan) taloq qilgan kishi haqida soʻradim. U: «U undan bois boʻldi va boshqa erga tegmaguncha unga halol boʻlmaydi», dedi. Men unga: «Odamlarga shu bilan fatvo beraymi?» dedim. U: «Ha», dedi.Абон ибн Тағлиб деди: Мен Жаъфар ибн Муҳаммаддан хотинини уч (талоқ билан) талоқ қилган киши ҳақида сўрадим. У: «У ундан боис бўлди ва бошқа эрга тегмагунча унга ҳалол бўлмайди», деди. Мен унга: «Одамларга шу билан фатво берайми?» дедим. У: «Ҳа», деди.

نَا أَبُو الْحَسَنِ عَلِيُّ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ الْمِصْرِيُّ , نَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ وُهَيْبٍ الْغَزِّيُّ , نَا مُحَمَّدُ بْنُ أَبِي السَّرِيِّ , نَا رَوَّادُ بْنُ عَبَّادِ بْنِ كَثِير ٍ , عَنْ أَيُّوبَ , عَنْ عِكْرِمَةَ , عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ , أَنّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ " جَعَلَ الْخُلْعَ تَطْلِيقَةً بَائِنَةً "

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ xulʼni bir bois taloq deb hukm qildilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ хулъни бир боис талоқ деб ҳукм қилдилар.

نَا عَبْدُ الْبَاقِي بْنُ قَانِعٍ ، نَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ أَحْمَدَ بْنِ مَرْوَانَ الْوَاسِطِيُّ , نَا أَبُو حَازِمٍ إِسْمَاعِيلُ بْنُ يَزِيدَ الْبَصْرِيُّ , نَا هِشَامُ بْنُ يُوسُفَ , نَا مَعْمَرٌ , عَنْ عَمْرِو بْنِ مُسْلِمٍ , عَنْ عِكْرِمَةَ , عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ , أَنَّ امْرَأَةَ ثَابِتِ بْنِ قَيْسٍ اخْتَلَعَتْ مِنْهُ ، " فَأَمَرَهُ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَنْ تَعْتَدَّ بِحَيْضَةٍ " ، وَنا ابْنُ الْمُغِيرَةِ , نَا الرَّمَادِيُّ , نَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ , أنا مَعْمَرٌ , عَنْ عَمْرِو بْنِ مُسْلِمٍ , عَنْ عِكْرِمَةَ , أَنَّ امْرَأَةَ ثَابِتٍ مِثْلَهُ , وَلَمْ يَذْكُرِ ابْنَ عَبَّاسٍ

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Sobit ibn Qaysning xotini undan xulʼ qildi. Shunda Nabiy ﷺ unga bir hayz (bilan) idda oʻtirishni buyurdilar. Maʼmar ham Amr ibn Muslimdan, u Ikrimadan Sobitning xotini haqida shuning mislini (rivoyat qildi), lekin Ibn Abbosni zikr qilmadi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Собит ибн Қайснинг хотини ундан хулъ қилди. Шунда Набий ﷺ унга бир ҳайз (билан) идда ўтиришни буюрдилар. Маъмар ҳам Амр ибн Муслимдан, у Икримадан Собитнинг хотини ҳақида шунинг мислини (ривоят қилди), лекин Ибн Аббосни зикр қилмади.

نَا مُحَمَّدُ بْنُ مَخْلَدٍ ، وَالْعَبَّاسُ بْنُ الْعَبَّاسِ بْنِ الْمُغِيرَةِ ، قَالا : نَا أَحْمَدُ بْنُ مَنْصُورِ بْنِ سَيَّارٍ , عَنْ عَبْدِ الرَّزَّاقِ , أنا مَعْمَرٌ , عَنِ ابْنِ طَاوُسٍ , عَنْ أَبِيهِ , قَالَ : سَمِعْتُ ابْنَ عَبَّاسٍ , يَقُولُ : " كَانَ الطَّلاقُ عَلَى عَهْدِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، وَأَبِي بَكْرٍ ، وَسَنَتَيْنِ مِنْ خِلافَةِ عُمَرَ : الثَّلاثَةُ وَاحِدَةٌ , فَقَالَ عُمَرُ : " إِنَّ النَّاسَ قَدِ اسْتَعْجَلُوا فِي أَمْرٍ كَانَتْ لَهُمْ فِيهِ أَنَاةٌ ، فَلَوْ أَمْضَيْنَاهُ عَلَيْهِمْ ، فَأَمْضَاهُ عَلَيْهِمْ "

Tovus dedi: Men Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)ning shunday deganini eshitdim: «Rasululloh ﷺ zamonlarida, Abu Bakr (davrida) va Umar xalifaligining ikki yilida uch taloq bitta (taloq) edi. Soʻng Umar: ‹Odamlar oʻzlariga muhlat berilgan ishda shoshilib qolishdi. Agar buni ularga joriy qilsak (yaxshi boʻlardi)›, dedi va buni ularga joriy qildi».Товус деди: Мен Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)нинг шундай деганини эшитдим: «Расулуллоҳ ﷺ замонларида, Абу Бакр (даврида) ва Умар халифалигининг икки йилида уч талоқ битта (талоқ) эди. Сўнг Умар: ‹Одамлар ўзларига муҳлат берилган ишда шошилиб қолишди. Агар буни уларга жорий қилсак (яхши бўларди)›, деди ва буни уларга жорий қилди».

نَا أَبُو بَكْرٍ النَّيْسَابُورِيُّ ، نَا أَبُو حُمَيْدٍ الْمِصِّيصِيُّ ، قَالَ : سَمِعْتُ حَجَّاجَ بْنَ مُحَمَّدٍ , يَقُولُ : قَالَ ابْنُ جُرَيْجٍ ، أَخْبَرَنِي ابْنُ طَاوُسٍ , عَنْ أَبِيهِ , أَنَّ أَبَا الصَّهْبَاءِ ، قَالَ لابْنِ عَبَّاسٍ : أَتَعْلَمُ إِنَّمَا كَانَتِ الثَّلاثَةُ تُجْعَلُ وَاحِدَةً عَلَى عَهْدِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، وَأَبِي بَكْرٍ ، وَثَلاثًا مِنْ إِمَارَةِ عُمَرَ ؟ ، فَقَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ : نَعَمْ "

Tovusdan rivoyat qilinadi: Abus-Sahbo Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)ga: «Bilasanmi, Rasululloh ﷺ zamonlarida, Abu Bakr (davrida) va Umar amirligining uch (yilida) uch (taloq) bitta (taloq) qilinar edi?» dedi. Shunda Ibn Abbos: «Ha», dedi.Товусдан ривоят қилинади: Абус-Саҳбо Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)га: «Биласанми, Расулуллоҳ ﷺ замонларида, Абу Бакр (даврида) ва Умар амирлигининг уч (йилида) уч (талоқ) битта (талоқ) қилинар эди?» деди. Шунда Ибн Аббос: «Ҳа», деди.

نَا أَبُو بَكْرٍ النَّيْسَابُورِيُّ ، نَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ مَرْزُوقٍ ، وَيَزِيدُ بْنُ سِنَانٍ ، قَالا : ثنا أَبُو عَاصِمٍ ، عَنِ ابْنِ جُرَيْجٍ , عَنِ ابْنِ طَاوُسٍ , عَنْ أَبِيهِ , أَنَّ أَبَا الصَّهْبَاءِ سَأَلَ ابْنَ عَبَّاسٍ : " نَشَدْتُكَ بِاللَّهِ ، هَلْ تَعْلَمُ أَنَّ الثَّلاثَ كَانَتْ تُرَدُّ إِلَى الْوَاحِدَةِ عَلَى عَهْدِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ , وَأَبِي بَكْرٍ , وَصَدْرًا مِنْ خِلافَةِ عُمَرَ ؟ ، قَالَ : نَعَمْ "

Tovusdan rivoyat qilinadi: Abus-Sahbo Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan soʻradi: «Sendan Alloh (nomi) bilan soʻrayman, Rasululloh ﷺ zamonlarida, Abu Bakr (davrida) va Umar xalifaligining boshlarida uch (taloq) bittaga qaytarilganini bilasanmi?» U: «Ha», dedi.Товусдан ривоят қилинади: Абус-Саҳбо Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан сўради: «Сендан Аллоҳ (номи) билан сўрайман, Расулуллоҳ ﷺ замонларида, Абу Бакр (даврида) ва Умар халифалигининг бошларида уч (талоқ) биттага қайтарилганини биласанми?» У: «Ҳа», деди.

نَا مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى بْنِ مِرْدَاسٍ ، نَا أَبُو دَاوُدَ ، نَا أَحْمَدُ بْنُ صَالِحٍ , نَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ , أنا ابْنُ جُرَيْجٍ , أَخْبَرَنِي ابْنُ طَاوُسٍ , عَنْ أَبِيهِ , أَنَّ أَبَا الصَّهْبَاءِ ، قَالَ لابْنِ عَبَّاسٍ أَتَعْلَمُ إِنَّمَا كَانَتِ الثَّلاثُ تُجْعَلُ وَاحِدَةً عَلَى عَهْدِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ , وَأَبِي بَكْرٍ , وَثَلاثٍ مِنْ إِمَارَةِ عُمَرَ ؟ ، فَقَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ : نَعَمْ "

Tovusdan rivoyat qilinadi: Abus-Sahbo Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)ga: «Bilasanmi, Rasululloh ﷺ zamonlarida, Abu Bakr (davrida) va Umar amirligining uch (yilida) uch (taloq) bitta (taloq) qilinar edi?» dedi. Shunda Ibn Abbos: «Ha», dedi.Товусдан ривоят қилинади: Абус-Саҳбо Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)га: «Биласанми, Расулуллоҳ ﷺ замонларида, Абу Бакр (даврида) ва Умар амирлигининг уч (йилида) уч (талоқ) битта (талоқ) қилинар эди?» деди. Шунда Ибн Аббос: «Ҳа», деди.

نَا أَبُو بَكْرٍ النَّيْسَابُورِيُّ ، نَا يَزِيدُ بْنُ سِنَانٍ , نَا أَبُو عَاصِمٍ ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْمُؤَمَّلِ , عَنِ ابْنِ أَبِي مُلَيْكَةَ , قَالَ : قَالَ أَبُو الْجَوْزَاءِ ، لابْنِ عَبَّاسٍ : أَتَعْلَمُ أَنَّ الثَّلاثَ عَلَى عَهْدِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، كُنَّ يُرْدَدْنَ إِلَى الْوَاحِدَةِ , وَصَدْرًا مِنْ إِمَارَةِ عُمَرَ ؟ ، قَالَ : نَعَمْ "

Ibn Abu Mulaykadan rivoyat qilinadi: Abul Javzo Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)ga: «Bilasanmi, Rasululloh ﷺ zamonlarida va Umar amirligining boshlarida uch (taloq) bittaga qaytarilar edi?» dedi. U: «Ha», dedi.Ибн Абу Мулайкадан ривоят қилинади: Абул Жавзо Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)га: «Биласанми, Расулуллоҳ ﷺ замонларида ва Умар амирлигининг бошларида уч (талоқ) биттага қайтарилар эди?» деди. У: «Ҳа», деди.

نَا أَحْمَدُ بْنُ كَامِلٍ ، نَا مُحَمَّدُ بْنُ أَحْمَدَ بْنِ أَبِي خَيْثَمَةَ , نَا عَمْرُو بْنُ عَلِيٍّ , نَا أَبُو عَاصِمٍ ، نَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ الْمُؤَمَّلِ , عَنِ ابْنِ أَبِي مُلَيْكَةَ , قَالَ : سَأَلَ أَبُو الْجَوْزَاءِ ، ابْنَ عَبَّاسٍ هَلْ عَلِمْتَ أَنَّ الثَّلاثَ كَانَتْ عَلَى عَهْدِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، وَأَبِي بَكْرٍ ، وَعُمَرَ ، تُرَدُّ إِلَى الْوَاحِدَةِ ؟ ، قَالَ : نَعَمْ " ، عَبْدُ اللَّهِ بْنُ الْمُؤَمَّلِ ، ضَعِيفٌ , وَلَمْ يَرْوِهِ عَنِ ابْنِ أَبِي مُلَيْكَةَ غَيْرُهُ

Ibn Abu Mulaykadan rivoyat qilinadi: Abul Javzo Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan soʻradi: «Rasululloh ﷺ, Abu Bakr va Umar zamonlarida uch (taloq) bittaga qaytarilganini bilarmiding?» U: «Ha», dedi. Abdulloh ibn al-Muammal zaifdir va buni Ibn Abu Mulaykadan undan boshqasi rivoyat qilmagan.Ибн Абу Мулайкадан ривоят қилинади: Абул Жавзо Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан сўради: «Расулуллоҳ ﷺ, Абу Бакр ва Умар замонларида уч (талоқ) биттага қайтарилганини билармидинг?» У: «Ҳа», деди. Абдуллоҳ ибн ал-Муаммал заифдир ва буни Ибн Абу Мулайкадан ундан бошқаси ривоят қилмаган.

نَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ غَيْلانَ ، نَا الْحَسَنُ بْنُ الْجُنَيْدِ , نَا سَعِيدُ بْنُ مَسْلَمَةَ , نَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ أُمَيَّةَ , عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ كَثِيرٍ , عَنْ مُجَاهِدٍ , قَالَ : كُنْتُ جَالِسًا مَعَ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَبَّاسٍ يَوْمًا ، فَأَتَاهُ رَجُلٌ ، فَقَالَ : يَا أَبَا عَبَّاسٍ ، " إِنِّي طَلَّقْتُ امْرَأَتِي ثَلاثًا , فَقَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ : " عَصَيْتَ رَبَّكَ وَحُرِّمَتْ عَلَيْكَ امْرَأَتُكَ ، وَلَمْ تَتَّقِ اللَّهَ فَيَجْعَلْ لَكَ مَخْرَجًا , تُطَلِّقُ فَتَتَحَمَّقُ ، ثُمَّ تَقُولُ يَا أَبَا عَبَّاسٍ , قَالَ اللَّهُ تَعَالَى ‏ يَأَيُّهَا النَّبِيُّ إِذَا طَلَّقْتُمُ النِّسَاءَ فَطَلِّقُوهُنَّ لِعِدَّتِهِنَّ , فِي قَبْلِ عِدَّتِهِنَّ " ، قَالَ : وَنا إِسْمَاعِيلُ بْنُ أُمَيَّةَ , عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي يَزِيدَ , أَنَّهُ كَانَ فِي الْمَجْلِسِ مَعَ ابْنِ عَبَّاسٍ فَسَمِعَ مِنْهُ مَا حَدَّثَ بِهِ مُجَاهِدًا فِي هَذَا الْحَدِيثِ . نَا مُحَمَّدُ بْنُ أَحْمَدَ بْنِ أَبِي الثَّلْجِ , نَا عُمَرُ بْنُ شَبَّةَ , نَا عَبْدُ الْوَهَّابِ , نَا أَيُّوبُ , عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ كَثِيرٍ , عَنْ مُجَاهِدٍ , أَنَّ رَجُلا , سَأَلَ ابْنَ عَبَّاسٍ فَقَالَ : إِنَّهُ طَلَّقَ امْرَأَتَهُ ثَلاثًا ، ثُمَّ ذَكَرَ نَحْوَهُ . نَا مُحَمَّدُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ الْفَارِسِيُّ , نَا جَعْفَرُ الْقَلانِسِيُّ , نَا أَبُو الرَّبِيعِ , نَا حَمَّادُ بْنُ كَثِيرٍ , عَنْ أَيُّوبَ , عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ كَثِيرٍ , عَنْ مُجَاهِدٍ , عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ , نَحْوَهُ

Mujohid dedi: Men bir kuni Abdulloh ibn Abbos (roziyallohu anhumo) bilan oʻtirgan edim, uning huzuriga bir kishi kelib: «Ey Abu Abbos, men xotinimni uch (taloq bilan) taloq qildim», dedi. Shunda Ibn Abbos: «Robbingga osiylik qilding va xotining senga harom boʻldi. Sen Allohdan qoʻrqmading, (qoʻrqqaningda) U senga chiqish yoʻlini qilar edi. Taloq qilib ahmoqlik qilasan-u, soʻng: ‹Ey Abu Abbos›, deysan. Alloh taolo: {Ey Nabiy, ayollarni taloq qilsangiz, ularni iddalari (oldi)da taloq qilinglar}, degan — yaʼni iddalarining boshida», dedi. (Roviy) dedi: Ismoil ibn Umayya Ubaydulloh ibn Abu Yaziddan (rivoyat qildi)ki, u Ibn Abbos bilan birga majlisda boʻlgan va undan mana shu hadisda Mujohidga soʻzlab bergan narsasini eshitgan. Ayyub ham Abdulloh ibn Kasirdan, u Mujohiddan (rivoyat qildi)ki, bir kishi Ibn Abbosdan soʻrab, xotinini uch (taloq bilan) taloq qilganini aytdi — soʻng shunga oʻxshashini zikr qildi. Hammod ibn Kasir ham Ayyubdan, u Abdulloh ibn Kasirdan, u Mujohiddan, u Ibn Abbosdan shunga oʻxshashini (rivoyat qildi).Мужоҳид деди: Мен бир куни Абдуллоҳ ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) билан ўтирган эдим, унинг ҳузурига бир киши келиб: «Эй Абу Аббос, мен хотинимни уч (талоқ билан) талоқ қилдим», деди. Шунда Ибн Аббос: «Роббингга осийлик қилдинг ва хотининг сенга ҳаром бўлди. Сен Аллоҳдан қўрқмадинг, (қўрққанингда) У сенга чиқиш йўлини қилар эди. Талоқ қилиб аҳмоқлик қиласан-у, сўнг: ‹Эй Абу Аббос›, дейсан. Аллоҳ таоло: {Эй Набий, аёлларни талоқ қилсангиз, уларни иддалари (олди)да талоқ қилинглар}, деган — яъни иддаларининг бошида», деди. (Ровий) деди: Исмоил ибн Умайя Убайдуллоҳ ибн Абу Язиддан (ривоят қилди)ки, у Ибн Аббос билан бирга мажлисда бўлган ва ундан мана шу ҳадисда Мужоҳидга сўзлаб берган нарсасини эшитган. Айюб ҳам Абдуллоҳ ибн Касирдан, у Мужоҳиддан (ривоят қилди)ки, бир киши Ибн Аббосдан сўраб, хотинини уч (талоқ билан) талоқ қилганини айтди — сўнг шунга ўхшашини зикр қилди. Ҳаммод ибн Касир ҳам Айюбдан, у Абдуллоҳ ибн Касирдан, у Мужоҳиддан, у Ибн Аббосдан шунга ўхшашини (ривоят қилди).

نَا النَّيْسَابُورِيُّ ، نَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ بِشْرِ بْنِ الْحَكَمِ , نَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ مَهْدِيٍّ , وَيَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ , قَالا : نَا سُفْيَانُ , عَنِ الشَّيْبَانِيِّ ، عَنِ الشَّعْبِيِّ ، عَنْ عَمْرِو بْنِ سَلَمَةَ , عَنْ عَلِيٍّ , " فِي الإِيلاءِ , قَالَ : يُوقَفُ بَعْدَ الأَرْبَعَةِ فَإِمَّا أَنْ يَفِئَ ، وَإِمَّا أَنْ يُطَلِّقَ "

Ali (roziyallohu anhu)dan iylo haqida rivoyat qilinadi: u: «Toʻrt (oy)dan keyin u toʻxtatiladi: yo (xotiniga) qaytadi, yo taloq qiladi», dedi.Али (розияллоҳу анҳу)дан ийло ҳақида ривоят қилинади: у: «Тўрт (ой)дан кейин у тўхтатилади: ё (хотинига) қайтади, ё талоқ қилади», деди.

وَعَنِ الشَّيْبَانِيِّ , عَنْ بُكَيْرِ بْنِ الأَخْنَسِ , عَنْ مُجَاهِدٍ , عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِي لَيْلَى , عَنْ عَلِيٍّ , قَالَ : " يُوقَفُ بَعْدَ الأَرْبَعَةِ فَإِمَّا أَنْ يَفِئَ ، وَإِمَّا أَنْ يُطَلِّقَ "

Ali (roziyallohu anhu) dedi: «Toʻrt (oy)dan keyin u toʻxtatiladi: yo (xotiniga) qaytadi, yo taloq qiladi».Али (розияллоҳу анҳу) деди: «Тўрт (ой)дан кейин у тўхтатилади: ё (хотинига) қайтади, ё талоқ қилади».

نَا أَبُو بَكْرٍ النَّيْسَابُورِيُّ ، نَا أَحْمَدُ بْنُ مَنْصُورٍ , نَا ابْنُ أَبِي مَرْيَمَ , نَا يَحْيَى بْنُ أَيُّوبَ , عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ , عَنْ سُهَيْلِ بْنِ أَبِي صَالِحٍ , عَنْ أَبِيهِ , ,أَنَّهُ قَالَ : سَأَلْتُ اثْنَيْ عَشَرَ مِنْ أَصْحَابِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ " عَنِ الرَّجُلِ يُولِي , فَقَالُوا : " لَيْسَ عَلَيْهِ شَيْءٌ حَتَّى يَمْضِيَ أَرْبَعَةُ أَشْهُرٍ فَيُوقَفُ فَإِنْ فَاءَ ، وَإِلا طَلَّقَ "

Abu Solih dedi: Men Rasululloh ﷺning sahobalaridan oʻn ikkitasidan iylo qilgan kishi haqida soʻradim. Ular: «Toʻrt oy oʻtmaguncha unga hech narsa (lozim) emas, soʻng u toʻxtatiladi: agar (xotiniga) qaytsa (mayli), aks holda taloq qiladi», dedilar.Абу Солиҳ деди: Мен Расулуллоҳ ﷺнинг саҳобаларидан ўн иккитасидан ийло қилган киши ҳақида сўрадим. Улар: «Тўрт ой ўтмагунча унга ҳеч нарса (лозим) эмас, сўнг у тўхтатилади: агар (хотинига) қайтса (майли), акс ҳолда талоқ қилади», дедилар.

نَا أَبُو بَكْرٍ ، نَا عَلِيُّ بْنُ حَرْبٍ , نَا سُفْيَانُ , عَنْ يَحْيَى بْنِ سَعِيدٍ , عَنْ سُلَيْمَانَ بْنِ يَسَارٍ , قَالَ : أَدْرَكْتُ بَضْعَةَ عَشَرَ مِنْ أَصْحَابِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ كُلُّهُمْ " يُوقِفُ الْمُولِي "

Sulaymon ibn Yasar dedi: «Men Rasululloh ﷺning sahobalaridan oʻn nechtasiga yetishdim, ularning hammasi iylo qilgan kishini toʻxtatar edilar».Сулаймон ибн Ясар деди: «Мен Расулуллоҳ ﷺнинг саҳобаларидан ўн нечтасига етишдим, уларнинг ҳаммаси ийло қилган кишини тўхтатар эдилар».

نَا أَبُو بَكْرٍ ، نَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ بِشْرٍ , نَا سُفْيَانُ , نَا مَسْعُودٌ , عَنْ حَبِيبِ بْنِ أَبِي ثَابِتٍ , عَنْ طَاوُسٍ , أَنَّ عُثْمَانَ , " كَانَ يُوقَفُ الْمُولِي "

Tovusdan rivoyat qilinadi: Usmon (roziyallohu anhu) iylo qilgan kishini toʻxtatar edi.Товусдан ривоят қилинади: Усмон (розияллоҳу анҳу) ийло қилган кишини тўхтатар эди.

قَالَ : وَنا عَبَّاسُ بْنُ مُحَمَّدٍ ، نَا مَنْصُورُ بْنُ سَلَمَةَ , نَا سُلَيْمَانُ بْنُ بِلالٍ , عَنْ عُمَرَ بْنِ حُسَيْنٍ , عَنِ الْقَاسِمِ , أَنَّ عُثْمَانَ , " كَانَ لا يَرَى الإِيلاءَ شَيْئًا , وَإِنْ مَضَتِ الأَرْبَعَةُ أَشْهُرٍ حَتَّى يُوقَفَ "

al-Qosimdan rivoyat qilinadi: Usmon (roziyallohu anhu) iyloni hech narsa deb bilmas edi, toʻrt oy oʻtsa ham, toki u toʻxtatilmaguncha.ал-Қосимдан ривоят қилинади: Усмон (розияллоҳу анҳу) ийлони ҳеч нарса деб билмас эди, тўрт ой ўтса ҳам, токи у тўхтатилмагунча.

نَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ مُحَمَّدٍ الصَّفَّارُ , نَا عَبَّاسُ بْنُ مُحَمَّدٍ , نَا قَبِيصَةُ , نَا سُفْيَانُ , عَنْ مَعْمَرٍ , عَنْ عَطَاءٍ الْخُرَاسَانِيِّ , عَنْ أَبِي سَلَمَةَ , عَنْ زَيْدِ بْنِ ثَابِتٍ ، وَعُثْمَانَ بْنِ عَفَّانَ , قَالا : " إِذَا مَضَتِ الأَرْبَعَةُ أَشْهُرٍ ، فَهِيَ تَطْلِيقَةٌ "

Zayd ibn Sobit va Usmon ibn Affon (roziyallohu anhumo) dedilar: «Toʻrt oy oʻtsa, u bir taloqdir».Зайд ибн Собит ва Усмон ибн Аффон (розияллоҳу анҳумо) дедилар: «Тўрт ой ўтса, у бир талоқдир».

نَا أَبُو بَكْرٍ النَّيْسَابُورِيُّ ، نَا الْعَبَّاسُ بْنُ الْوَلِيدِ , أَخْبَرَنِي أَبِي , نَا الأَوْزَاعِيُّ ، حَدَّثَنِي عَطَاءٌ الْخُرَاسَانِيُّ , عَنْ أَبِي سَلَمَةَ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ , عَنْ عُثْمَانَ , وَزَيْدِ بْنِ ثَابِتٍ أَنَّهُمَا كَانَا يَقُولانِ : " إِذَا مَضَتِ الأَرْبَعَةُ أَشْهُرٍ ، فَهِيَ تَطْلِيقَةٌ بَائِنَةٌ "

Usmon va Zayd ibn Sobit (roziyallohu anhumo) ikkovlari: «Toʻrt oy oʻtsa, u bir bois taloqdir», der edilar.Усмон ва Зайд ибн Собит (розияллоҳу анҳумо) икковлари: «Тўрт ой ўтса, у бир боис талоқдир», дер эдилар.

نَا أَبُو بَكْرٍ ، نَا الْمَيْمُونِيُّ ، قَالَ : ذَكَرْتُ لأَحْمَدَ بْنِ حَنْبَلٍ حَدِيثَ عَطَاءٍ الْخُرَاسَانِيِّ , عَنْ أَبِي سَلَمَةَ ، عَنْ عُثْمَانَ , فَقَالَ لا أَدْرِي مَا هُوَ قَدْ رُوِيَ عَنْ عُثْمَانَ خِلافُهُ ، قِيلَ لَهُ : مَنْ رَوَاهُ ؟ قَالَ : حَبِيبُ بْنُ أَبِي ثَابِتٍ ، عَنْ طَاوُسٍ ، عَنْ عُثْمَانَ , " وَقَفَ الْمُولِي "

al-Maymuniy dedi: Men Ahmad ibn Hanbalga Ato al-Xurosoniyning Abu Salamadan, u Usmondan (qilgan) hadisini zikr qildim. U: «Bu nima ekanini bilmayman, Usmondan bunga xilof (narsa) rivoyat qilingan», dedi. Unga: «Buni kim rivoyat qilgan?» deyildi. U: «Habib ibn Abu Sobit, Tovusdan, u Usmondan: u iylo qilgan kishini toʻxtatgan», dedi.ал-Маймуний деди: Мен Аҳмад ибн Ҳанбалга Ато ал-Хуросонийнинг Абу Саламадан, у Усмондан (қилган) ҳадисини зикр қилдим. У: «Бу нима эканини билмайман, Усмондан бунга хилоф (нарса) ривоят қилинган», деди. Унга: «Буни ким ривоят қилган?» дейилди. У: «Ҳабиб ибн Абу Собит, Товусдан, у Усмондан: у ийло қилган кишини тўхтатган», деди.

نَا أَبُو بَكْرٍ النَّيْسَابُورِيُّ ، نَا أَبُو الأَزْهَرِ ، نَا يَعْقُوبُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ , نَا أَبِي , عَنِ ابْنِ إِسْحَاقَ , حَدَّثَنِي مُحَمَّدُ بْنُ مُسْلِمِ بْنِ شِهَابٍ , عَنْ سَعِيدِ بْنِ الْمُسَيِّبِ , وَأَبِي بَكْرِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ ، أَنَّ عُمَرَ بْنَ الْخَطَّابِ رَحِمَهُ اللَّهُ كَانَ يَقُولُ : " إِذَا مَضَتْ أَرْبَعَةُ أَشْهُرٍ ، فَهِيَ تَطْلِيقَةٌ ، وَهِيَ أَمْلَكُ بَرْدَهَا مَا دَامَتْ فِي عِدَّتِهَا "

Saʼid ibn al-Musayyab va Abu Bakr ibn Abdurrahmondan rivoyat qilinadi: Umar ibn al-Xattob (rahimahulloh) der edi: «Toʻrt oy oʻtsa, u bir taloqdir va u iddasida ekan, uni qaytarishga haqliroqdir».Саъид ибн ал-Мусайяб ва Абу Бакр ибн Абдурраҳмондан ривоят қилинади: Умар ибн ал-Хаттоб (раҳимаҳуллоҳ) дер эди: «Тўрт ой ўтса, у бир талоқдир ва у иддасида экан, уни қайтаришга ҳақлироқдир».

نَا أَبُو بَكْرٍ النَّيْسَابُورِيُّ ، نَا أَحْمَدُ بْنُ يُوسُفَ السُّلَمِيُّ , نَا أَبُو النُّعْمَانِ ، وَسُلَيْمَانُ بْنُ حَرْبٍ ، قَالا : نَا حَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ , عَنْ أَيُّوبَ , قَالَ : قُلْتُ لِسَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ : أَكَانَ ابْنُ عَبَّاسٍ ، يَقُولُ : " إِذَا مَضَتْ أَرْبَعَةُ أَشْهُرٍ ، فَهِيَ وَاحِدَةٌ بَائِنَةٌ ، وَلا عِدَّةَ عَلَيْهَا ، وَتَزَوَّجْ إِنْ شَاءَتْ ؟ ، قَالَ : نَعَمْ "

Ayyub dedi: Men Saʼid ibn Jubayrga: «Ibn Abbos (roziyallohu anhumo): ‹Toʻrt oy oʻtsa, u bir bois (taloq) boʻladi, unga idda (lozim) emas va xohlasa turmushga chiqaveradi›, der edimi?» dedim. U: «Ha», dedi.Айюб деди: Мен Саъид ибн Жубайрга: «Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо): ‹Тўрт ой ўтса, у бир боис (талоқ) бўлади, унга идда (лозим) эмас ва хоҳласа турмушга чиқаверади›, дер эдими?» дедим. У: «Ҳа», деди.

نَا أَبُو بَكْرٍ النَّيْسَابُورِيُّ ، نَا مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى , نَا عَمْرُو بْنُ أَبِي سَلَمَةَ , عَنْ زُهَيْرِ بْنِ مُحَمَّدٍ , عَنِ ابْنِ جُرَيْجٍ , عَنْ عَمْرِو بْنِ شُعَيْبٍ , عَنْ أَبِيهِ , عَنْ جَدِّهِ أَنّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ , قَالَ : " إِذَا ادَّعَتِ الْمَرْأَةُ طَلاقَ زَوْجِهَا فَجَاءَتْ عَلَى ذَلِكَ بِشَاهِدٍ عَدْلٍ اسْتُحْلِفَ زَوْجُهَا ، فَإِنْ حَلَفَ بَطَلَتْ شَهَادَةُ الشَّاهِدِ , وَإِنْ نَكَلَ فَنُكُولُهُ بِمَنْزِلَةِ شَاهِدٍ آخَرَ ، وَجَازَ طَلاقُهُ "

Abdulloh ibn Amr ibn al-Os (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Paygʻambar ﷺ: «Agar ayol eri uni taloq qilganini daʼvo qilsa va bunga bir adolatli guvoh keltirsa, erini qasam ichishga chaqiriladi. Agar u qasam ichsa, guvohning guvohligi botil boʻladi. Agar u qasam ichishdan bosh tortsa, uning bosh tortishi ikkinchi bir guvoh oʻrnida boʻladi va taloqi voqe boʻladi», dedilar.Абдуллоҳ ибн Амр ибн ал-Ос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Пайғамбар ﷺ: «Агар аёл эри уни талоқ қилганини даъво қилса ва бунга бир адолатли гувоҳ келтирса, эрини қасам ичишга чақирилади. Агар у қасам ичса, гувоҳнинг гувоҳлиги ботил бўлади. Агар у қасам ичишдан бош тортса, унинг бош тортиши иккинчи бир гувоҳ ўрнида бўлади ва талоқи воқе бўлади», дедилар.

نَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ الْعَزِيزِ الْبَغَوِيُّ , نَا سَعِيدُ بْنُ يَحْيَى الأُمَوِيُّ , نَا أَبِي , نَا ابْنُ جُرَيْجٍ , أَخْبَرَنِي عَبْدُ اللَّهِ بْنُ أَبِي مُلَيْكَةَ , قَالَ : سَأَلْتُ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ الزُّبَيْرِ ، " عَنِ الرَّجُلِ يُطَلِّقُ امْرَأَتَهُ فَيَبُتُّهَا ، ثُمَّ يَمُوتُ فِي عِدَّتِهَا ؟ ، فَقَالَ ابْنُ الزُّبَيْرِ طَلَّقَ عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ عَوْفٍ ، امْرَأَتَهُ تُمَاضِرَ بِنْتَ الأَصْبَغِ الْكَلْبِيَّةَ ، ثُمَّ مَاتَ وَهِيَ فِي عِدَّتِهَا ، فَوَرِثَهَا عُثْمَانُ "

Abdulloh ibn Abu Mulayka dedi: Men Abdulloh ibn az-Zubayrdan xotinini taloq qilib, uni bois qilgan, soʻng uning iddasi ichida vafot etgan kishi haqida soʻradim. Ibn az-Zubayr: «Abdurrahmon ibn Avf xotini Tumozir bint al-Asbagʻ al-Kalbiyyani taloq qilgan, soʻng u iddasida turganida vafot etgan edi. Usmon esa unga meros berdi», dedi.Абдуллоҳ ибн Абу Мулайка деди: Мен Абдуллоҳ ибн аз-Зубайрдан хотинини талоқ қилиб, уни боис қилган, сўнг унинг иддаси ичида вафот этган киши ҳақида сўрадим. Ибн аз-Зубайр: «Абдурраҳмон ибн Авф хотини Тумозир бинт ал-Асбағ ал-Калбийяни талоқ қилган, сўнг у иддасида турганида вафот этган эди. Усмон эса унга мерос берди», деди.

نَا أَحْمَدُ بْنُ عِيسَى بْنِ السُّكَيْنِ ، نَا عَبْدُ الْحَمِيدِ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ الْمُسْتَهَامِ , نَا مَخْلَدُ بْنُ يَزِيدَ , أَخْبَرَنِي ابْنُ جُرَيْجٍ , أَخْبَرَنِي ابْنُ أَبِي مُلَيْكَةَ , قَالَ : لَقِيتُ ابْنَ الزُّبَيْرِ وَهُوَ مُقْبِلٌ مِنْ قُعَيْقِعَانَ عَلَى بِرْذَوْنٍ ، فَقُلْتُ : " كَيْفَ تَرَى فِي رَجُلٍ طَلَّقَ امْرَأَتَهُ ثَلاثًا ؟ ، قَالَ : أَمَّا عُثْمَانُ فَوَرِثَهَا "

Ibn Abu Mulayka dedi: Men Ibn az-Zubayrni Quʼayqiʼondan bir yoʻrgʻa ot ustida kelayotganida uchratdim va: «Xotinini uch (taloq bilan) taloq qilgan kishi haqida nima deysan?» dedim. U: «Usmonga kelsak, u unga meros bergan», dedi.Ибн Абу Мулайка деди: Мен Ибн аз-Зубайрни Қуъайқиъондан бир йўрға от устида келаётганида учратдим ва: «Хотинини уч (талоқ билан) талоқ қилган киши ҳақида нима дейсан?» дедим. У: «Усмонга келсак, у унга мерос берган», деди.

نَا عَبْدُ الْغَافِرِ بْنُ سَلامَةَ ، نَا أَبُو شُرَحْبِيلَ عِيسَى بْنُ خَالِدٍ ، نَا أَبُو الْمُغِيرَةِ ، نَا الأَوْزَاعِيُّ ، عَنِ الزُّهْرِيِّ ، أَنَّ طَلْحَةَ بْنَ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَوْفٍ ، حَدَّثَهُ , أَنَّ عُثْمَانَ بْنَ عَفَّانَ ، وَرِثَ تُمَاضِرَ بِنْتَ الأَصْبَغِ مِنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ عَوْفٍ , وَكَانَ عَبْدُ الرَّحْمَنِ طَلَّقَهَا ، وَهِيَ آخِرُ طَلاقِهَا فِي مَرَضِهِ "

az-Zuhriydan rivoyat qilinadi: Talha ibn Abdulloh ibn Avf unga soʻzlab berdiki, Usmon ibn Affon (roziyallohu anhu) Tumozir bint al-Asbagʻga Abdurrahmon ibn Avfdan meros berdi. Abdurrahmon esa uni oʻz kasalligida taloq qilgan edi va bu uning oxirgi taloqi edi.аз-Зуҳрийдан ривоят қилинади: Талҳа ибн Абдуллоҳ ибн Авф унга сўзлаб бердики, Усмон ибн Аффон (розияллоҳу анҳу) Тумозир бинт ал-Асбағга Абдурраҳмон ибн Авфдан мерос берди. Абдурраҳмон эса уни ўз касаллигида талоқ қилган эди ва бу унинг охирги талоқи эди.

نَا مُحَمَّدُ بْنُ مَخْلَدٍ ، نَا أَيُّوبُ بْنُ الْوَلِيدِ أَبُو سُلَيْمَانَ الضَّرِيرُ , نَا زَيْدُ بْنُ الْحُبَابِ , نَا سُفْيَانُ الثَّوْرِيُّ , عَنْ حَبِيبِ بْنِ أَبِي ثَابِتٍ , عَنْ عَمْرِو بْنِ شُعَيْبٍ , عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو , قَالَ : " وَجَدُوا فِي كِتَابِ عُمَرَ إِذَا مَا عَبَثَ طَلَّقَ عَنْهُ وَلِيُّهُ يَعْنِي الْمَجْنُونَ "

Abdulloh ibn Amr (roziyallohu anhumo) dedi: «Umarning kitobida shuni topdilar: (aqli zaif kishi) behuda ish qilganida, uning nomidan valiysi taloq qiladi — yaʼni majnun (haqida)».Абдуллоҳ ибн Амр (розияллоҳу анҳумо) деди: «Умарнинг китобида шуни топдилар: (ақли заиф киши) беҳуда иш қилганида, унинг номидан валийси талоқ қилади — яъни мажнун (ҳақида)».

نَا مُحَمَّدُ بْنُ مَخْلَدٍ ، نَا الصَّاغَانِيُّ ، نَا قَبِيصَةُ , نَا سُفْيَانُ , عَنْ حَبِيبِ بْنِ أَبِي ثَابِتٍ , عَنْ عَمْرِو بْنِ شُعَيْبٍ , قَالَ : وَجَدْنَا فِي كِتَابِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو " إِذَا عَبَثَ الْمَجْنُونُ بِامْرَأَتِهِ ، طَلَّقَ عَنْهُ وَلِيُّهُ "

Amr ibn Shuayb dedi: Biz Abdulloh ibn Amrning kitobida (shuni) topdik: «Majnun xotini bilan behuda ish qilsa, uning nomidan valiysi taloq qiladi».Амр ибн Шуайб деди: Биз Абдуллоҳ ибн Амрнинг китобида (шуни) топдик: «Мажнун хотини билан беҳуда иш қилса, унинг номидан валийси талоқ қилади».

نَا مُحَمَّدُ بْنُ مَخْلَدٍ ، نَا أَحْمَدُ بْنُ مَنْصُورٍ , نَا يَزِيدُ الْعَدَنِيُّ , نَا سُفْيَانُ , نَا حَبِيبُ بْنُ أَبِي ثَابِتٍ , عَنْ عَمْرِو بْنِ شُعَيْبٍ , قَالَ : وَجَدْنَا فِي كِتَابِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو ، عَنْ عُمَرَ بْنِ الْخَطَّابِ , قَالَ : " إِذَا عَبَثَ الْمَعْتُوهُ بِامْرَأَتِهِ ، أُمِرَ وَلِيُّهُ أَنْ يُطَلِّقَ " ، قَالَ : تَابَعَهُ أَبُو حُذَيْفَةَ , عَنْ سُفْيَانَ مِثْلَهُ

Amr ibn Shuayb dedi: Biz Abdulloh ibn Amrning kitobida Umar ibn al-Xattob (roziyallohu anhu)dan (shuni) topdik: u: «Aqli zaif kishi xotini bilan behuda ish qilsa, valiysiga taloq qilish buyuriladi», dedi. (Doraqutniy) dedi: Unga Abu Huzayfa Sufyondan shuning misli bilan mutobaat qildi.Амр ибн Шуайб деди: Биз Абдуллоҳ ибн Амрнинг китобида Умар ибн ал-Хаттоб (розияллоҳу анҳу)дан (шуни) топдик: у: «Ақли заиф киши хотини билан беҳуда иш қилса, валийсига талоқ қилиш буюрилади», деди. (Дорақутний) деди: Унга Абу Ҳузайфа Суфёндан шунинг мисли билан мутобаат қилди.

نَا مُحَمَّدُ بْنُ مَخْلَدٍ , نَا سُلَيْمَانُ بْنُ تَوْبَةَ , نَا أَبُو حُذَيْفَةَ . ح وَنا ابْنُ مَنِيعٍ , نَا دَاوُدُ بْنُ رُشَيْدٍ , نَا مُحَمَّدُ بْنُ سَلَمَةَ , عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْحَاقَ , عَنْ يَزِيدَ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ قُسَيْطٍ , عَنْ سَعِيدِ بْنِ الْمُسَيِّبِ , قَالَ : أَبْقَتْ أَمَةٌ لِبَعْضِ الْعَرَبِ فَوَقَعَتْ بِوَادِي الْقُرَى فَانْتَهَتْ إِلَى الْحَيِّ الَّذِي أَبْقَتْ مِنْهُمْ ، فَتَزَوَّجَهَا رَجُلٌ مِنْ بَنِي عُذْرَةَ ، فَنَثَرَتْ لَهُ ذَاتَ بَطْنِهَا ، ثُمَّ عَثَرَ عَلَيْهَا سَيِّدُهَا بَعْدُ فَاسْتَاقَهَا وَوَلَدَهَا , فَقَضَى عُمَرُ لِلْعُذْرِيِّ بِغَرَرِ وَلَدِهِ الْغُرَّةُ لِكُلِّ وَصِيفٍ وَصِيفٌ , وَلِكُلِّ وَصِيفَةٍ وَصِيفَةٌ , وَجَعَلَ ثَمَنَ الْغُرَّةِ إِذْ لَمْ يُوجَدْ عَلَى أَهْلِ الْقُرَى سِتِّينَ دِينَارًا ، أَوْ سَبْعَمِائَةِ دِرْهَمٍ ، وَعَلَى أَهْلِ الْبَادِيَةِ سِتَّ فَرَائِضَ "

Saʼid ibn al-Musayyab dedi: Baʼzi arablarga tegishli bir choʻri qochib ketib, Vodil-Quroga tushib qoldi va oʻzi qochib chiqqan qabilaga yetib bordi. Uzra oʻgʻillaridan bir kishi unga uylandi va u undan farzand koʻrdi. Soʻng xoʻjayini uni topib qoldi va uni ham, bolasini ham haydab ketdi. Shunda Umar (roziyallohu anhu) uzralik kishiga bolasi evaziga gʻurra hukm qildi: har bir oʻgʻil bola uchun bir oʻgʻil xizmatkor, har bir qiz bola uchun bir qiz xizmatkor. Gʻurra topilmagan taqdirda esa uning bahosini shahar ahliga oltmish dinor yoki yetti yuz dirham, badiya ahliga esa oltita (tuya) qilib belgiladi.Саъид ибн ал-Мусайяб деди: Баъзи арабларга тегишли бир чўри қочиб кетиб, Водил-Қурога тушиб қолди ва ўзи қочиб чиққан қабилага етиб борди. Узра ўғилларидан бир киши унга уйланди ва у ундан фарзанд кўрди. Сўнг хўжайини уни топиб қолди ва уни ҳам, боласини ҳам ҳайдаб кетди. Шунда Умар (розияллоҳу анҳу) узралик кишига боласи эвазига ғурра ҳукм қилди: ҳар бир ўғил бола учун бир ўғил хизматкор, ҳар бир қиз бола учун бир қиз хизматкор. Ғурра топилмаган тақдирда эса унинг баҳосини шаҳар аҳлига олтмиш динор ёки етти юз дирҳам, бадия аҳлига эса олтита (туя) қилиб белгилади.

نَا يَعْقُوبُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ الْبَزَّازُ , نَا الْحَسَنُ بْنُ عَرَفَةَ , نَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ بَكْرٍ , نَا سَعِيدُ بْنُ أَبِي عَرُوبَةَ , عَنْ مَطَرٍ الْوَرَّاقِ , عَنْ عَطَاءٍ , عَنْ عَائِشَةَ , أَنَّهَا قَالَتْ : " فِي الْحَرَامِ يَمِينٌ تُكَفِّرُ "

Ato Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qiladi: u: «Haromda kafforat toʻlanadigan qasam bordir», dedi.Ато Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилади: у: «Ҳаромда каффорат тўланадиган қасам бордир», деди.

نَا يَعْقُوبُ , نَا ابْنُ عَرَفَةَ , نَا السَّهْمِيُّ ، عَنْ سَعِيدٍ , عَنْ قَتَادَةَ , عَنْ سَعِيدِ بْنِ الْمُسَيِّبِ ، وَعَطَاءٍ ، وَطَاوُسٍ ، وَسُلَيْمَانَ بْنِ يَسَارٍ ، وَسَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ , أَنَّهُمْ قَالُوا : " فِي الْحَرَامِ يَمِينٌ تُكَفِّرُ "

Saʼid ibn al-Musayyab, Ato, Tovus, Sulaymon ibn Yasar va Saʼid ibn Jubayrdan rivoyat qilinadi: ular: «Haromda kafforat toʻlanadigan qasam bordir», dedilar.Саъид ибн ал-Мусайяб, Ато, Товус, Сулаймон ибн Ясар ва Саъид ибн Жубайрдан ривоят қилинади: улар: «Ҳаромда каффорат тўланадиган қасам бордир», дедилар.