قُرِئَ عَلَى أَبِي الْقَاسِمِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ الْعَزِيزِ , وَأَنَا أَسْمَعُ ، حَدَّثَكُمْ مُحَمَّدُ بْنُ عَبَّادٍ الْمَكِّيُّ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ، قِرَاءَةً عَلَيْهِ ، فِي رَجَبٍ سَنَةَ ، إِحْدَى وَثَلاثِينَ وَمِائَتَيْنِ , نَا حَفْصُ بْنُ عُمَرَ بْنِ أَبِي الْعَطَّافِ , عَنْ أَبِي الزِّنَادِ ، عَنِ الأَعْرَجِ , عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ , أَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ , قَالَ : " تَعَلَّمُوا الْفَرَائِضَ ، وَعَلِّمُوهَا النَّاسَ فَإِنَّهُ نِصْفُ الْعِلْمِ ، وَهُوَ أَوَّلُ شَيْءٍ يُنْسَى ، وَهُوَ أَوَّلُ شَيْءٍ يُنْتَزَعُ مِنْ أُمَّتِي "

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ: «Faroizni oʻrganinglar va uni odamlarga oʻrgatinglar, chunki u ilmning yarmidir. U unutiladigan birinchi narsadir va u ummatimdan tortib olinadigan birinchi narsadir», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ: «Фароизни ўрганинглар ва уни одамларга ўргатинглар, чунки у илмнинг ярмидир. У унутиладиган биринчи нарсадир ва у умматимдан тортиб олинадиган биринчи нарсадир», дедилар.

نَا عَبْدُ اللَّهِ بن مُحَمَّدِ بْنِ زِيَادٍ , عن , نَا بَحْرُ بْنُ نَصْرٍ , نَا ابْنُ وَهْبٍ , نَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ زِيَادِ بْنِ أَنْعَمَ الإِفْرِيقِيُّ , عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ رَافِعٍ التَّنُوخِيِّ , عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرِو بْنِ الْعَاصِ , أَنّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، قَالَ : " الْعِلْمُ ثَلاثَةٌ وَمَا سِوَى ذَلِكَ فَهُوَ فَضْلٌ : آيَةٌ مُحْكَمَةٌ , أَوْ سُنَّةٌ قَائِمَةٌ , أَوْ فَرِيضَةٌ عَادِلَةٌ "

Abdulloh ibn Amr ibn al-Os (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ: «Ilm uchtadir, bulardan boshqasi esa ortiqchadir: muhkam oyat, yoki amaldagi sunnat, yoxud adolatli farizadir», dedilar.Абдуллоҳ ибн Амр ибн ал-Ос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ: «Илм учтадир, булардан бошқаси эса ортиқчадир: муҳкам оят, ёки амалдаги суннат, ёхуд адолатли фаризадир», дедилар.

نَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ الْعَزِيزِ ، نَا كَامِلُ بْنُ طَلْحَةَ , نَا ابْنُ لَهِيعَةَ , نَا عِيسَى بْنُ لَهِيعَةَ , عَنْ عِكْرِمَةَ , قَالَ : سَمِعْتُ ابْنَ عَبَّاسٍ , يَقُولُ : سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، يَقُولُ " بَعْدَمَا أنزلت سُورَةُ النِّسَاءِ ، وَفُرِضَ فِيهَا الْفَرَائِضُ , يَقُولُ : لا حَبْسَ بَعْدَ سُورَةِ النِّسَاءِ "

Ikrima dedi: Men Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)ning shunday deganini eshitdim: Niso surasi nozil boʻlib, unda faroiz farz qilinganidan keyin men Rasululloh ﷺning: «Niso surasidan keyin ushlab qolish yoʻq», deganlarini eshitdim.Икрима деди: Мен Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)нинг шундай деганини эшитдим: Нисо сураси нозил бўлиб, унда фароиз фарз қилинганидан кейин мен Расулуллоҳ ﷺнинг: «Нисо сурасидан кейин ушлаб қолиш йўқ», деганларини эшитдим.

نَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ عَبْدِ الصَّمَدِ بْنِ الْمُهْتَدِي بِاللَّهِ ، نَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ الرَّحِيمِ بْنِ مُوسَى الصَّدَفِيُّ ، بِمِصْرَ , نَا عَمْرُو بْنُ خَالِدٍ , نَا ابْنُ لَهِيعَةَ , عَنْ أَخِيهِ عِيسَى بْنِ لَهِيعَةَ , عَنْ عِكْرِمَةَ , عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ , قَالَ : قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " لا حَبْسَ عَنْ فَرَائِضِ اللَّهِ عَزَّ وَجَلَّ " ، لَمْ يُسْنِدْهُ غَيْرُ ابْنِ لَهِيعَةَ , عَنْ أَخِيهِ ، وَهُمَا ضَعِيفَانِ

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) dedi: Rasululloh ﷺ: «Alloh azza va jallaning faroizidan ushlab qolish yoʻq», dedilar. Buni Ibn Lahiʼadan, u akasidan (rivoyat qilganidan) boshqa hech kim musnad qilmagan, ikkovi ham zaifdirlar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) деди: Расулуллоҳ ﷺ: «Аллоҳ азза ва жалланинг фароизидан ушлаб қолиш йўқ», дедилар. Буни Ибн Лаҳиъадан, у акасидан (ривоят қилганидан) бошқа ҳеч ким муснад қилмаган, иккови ҳам заифдирлар.

نَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ الْعَزِيزِ ، نَا مُحْرِزُ بْنُ عَوْنٍ , نَا شَرِيكٌ , عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ ، عَنِ الْحَارِثِ , عَنْ عَلِيٍّ , " فِي ابْنَتَيْنِ ، وَأَبَوَيْنِ ، وَامْرَأَةٍ , قَالَ : صَارَ ثَمَنُهَا تِسْعًا "

Ali (roziyallohu anhu)dan ikki qiz, ota-ona va xotin haqida rivoyat qilinadi: u: «Uning sakkizdan biri toʻqqizdan bir boʻlib qoldi», dedi.Али (розияллоҳу анҳу)дан икки қиз, ота-она ва хотин ҳақида ривоят қилинади: у: «Унинг саккиздан бири тўққиздан бир бўлиб қолди», деди.

نَا أَحْمَدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مُحَمَّدٍ وَكِيلُ أَبِي صَخْرَةَ ، نَا عَلِيُّ بْنُ حَرْبٍ , نَا الْحَسَنُ بْنُ مُوسَى , نَا عُمَرُ بْنُ رَاشِدٍ . ح وَنا الْحُسَيْنُ بْنُ يَحْيَى بْنِ عَيَّاشٍ , نَا الْحَسَنُ بْنُ مُحَمَّدٍ الزَّعْفَرَانِيُّ , نَا عَلِيُّ بْنُ الْجَعْدِ , أنا عُمَرُ بْنُ رَاشِدِ بْنِ شَجَرَةَ , عَنْ يَحْيَى بْنِ أَبِي كَثِيرٍ , عَنْ أَبِي سَلَمَةَ ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ , أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ , قَالَ : " لا تَرِثُ مِلَّةٌ مِلَّةً ، وَلا يَجُوزُ شَهَادَةُ أَهْلِ مِلَّةٍ عَلَى مِلَّةٍ إِلا أُمَّتِي ، فَإِنَّهُمْ يَجُوزُ شَهَادَتُهُمْ عَلَى مَنْ سِوَاهُمْ " ، لَفْظُ ابْنِ عَيَّاشٍ ، إِلا أَنَّهُ قَالَ فِي حَدِيثِهِ ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ : أَحْسَبُ شَكَّ عُمَرُ , وَعُمَرُ بْنُ رَاشِدٍ لَيْسَ بِالْقَوِيِّ

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Bir millat boshqa millatga voris boʻlmaydi va bir millat ahlining boshqa millat ustidan guvohligi joiz emas, mening ummatimdan boshqa; ularning oʻzlaridan boshqalar ustidan guvohligi joizdir», dedilar. Bu Ibn Ayyoshning lafzidir, faqat u oʻz hadisida Abu Hurayradan (rivoyat qilib): «Oʻylayman», degan — bu Umarning shubhasidir. Umar ibn Roshid esa kuchli emas.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Бир миллат бошқа миллатга ворис бўлмайди ва бир миллат аҳлининг бошқа миллат устидан гувоҳлиги жоиз эмас, менинг умматимдан бошқа; уларнинг ўзларидан бошқалар устидан гувоҳлиги жоиздир», дедилар. Бу Ибн Айёшнинг лафзидир, фақат у ўз ҳадисида Абу Ҳурайрадан (ривоят қилиб): «Ўйлайман», деган — бу Умарнинг шубҳасидир. Умар ибн Рошид эса кучли эмас.

نَا أَبُو بَكْرٍ النَّيْسَابُورِيُّ ، نَا بَحْرُ بْنُ نَصْرٍ , نَا ابْنُ وَهْبٍ , أَخْبَرَنِي يُونُسُ , أَخْبَرَنِي ابْنُ شِهَابٍ , عَنْ عَلِيِّ بْنِ الْحُسَيْنِ , عَنْ عَمْرِو بْنِ عُثْمَانَ , عَنْ أُسَامَةَ بْنِ زَيْدٍ , عَن النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، قَالَ : " لا يَرِثُ الْكَافِرُ الْمُسْلِمَ ، وَلا الْمُسْلِمُ الْكَافِرَ "

Usoma ibn Zayd (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Nabiy ﷺ shunday dedilar: «Kofir musulmonga voris boʻlmaydi, musulmon ham kofirga voris boʻlmaydi».Усома ибн Зайд (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Набий ﷺ шундай дедилар: «Кофир мусулмонга ворис бўлмайди, мусулмон ҳам кофирга ворис бўлмайди».

نَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ الْعَزِيزِ ، نَا دَاوُدُ بْنُ رُشَيْدٍ , نَا عَمْرُو بْنُ عَبْدِ الْوَاحِدِ , عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ يَزِيدَ بْنِ جَابِرٍ , نَا سَعِيدُ بْنُ أَبِي سَعِيدٍ , عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ , قَالَ : " إِنِّي لَتَحْتَ نَاقَةِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، يَسِيلُ عَلَيَّ لُعَابُهَا فَسَمِعْتُهُ ، يَقُولُ : إِنَّ اللَّهَ عَزَّ وَجَلَّ قَدْ أَعْطَى كُلَّ ذِي حَقٍّ حَقَّهُ فَلا وَصِيَّةَ لِوَارِثٍ , وَالْوَلَدُ لِلْفِرَاشِ وَلِلْعَاهِرِ الْحَجَرُ , لا يَدَّعِينَ رَجُلٌ إِلَى غَيْرِ أَبِيهِ ، وَلا يَنْتَمِي إِلَى غَيْرِ مَوَالِيهِ ، فَمَنْ فَعَلَ ذَلِكَ فَعَلَيْهِ لَعْنَةُ اللَّهِ مُتَتَابِعَةً ، لا تُنْفِقُ الْمَرْأَةُ شَيْئًا مِنْ بَيْتِ زَوْجِهَا إِلا بِإِذْنِهِ , فَقَالَ رَجُلٌ : وَلا الطَّعَامَ يَا رَسُولَ اللَّهِ ؟ ، قَالَ : ذَاكَ أَفْضَلُ أَمْوَالِنَا , ثُمَّ قَالَ : أَلا إِنَّ الْعَارِيَةَ مُؤَدَّاةٌ , وَالدَّيْنَ مَقْضِيٌّ , وَالزَّعِيمُ غَارِمٌ " ، نَا أَبُو بَكْرٍ النَّيْسَابُورِيُّ , نَا عَبَّاسُ بْنُ الْوَلِيدِ بْنِ مَزْيَدٍ , أَخْبَرَنِي أَبِي , نَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ يَزِيدَ بْنِ جَابِرٍ , حَدَّثَنِي سَعِيدُ بْنُ أَبِي سَعِيدٍ ، شَيْخٌ بِالسَّاحِلِ , قَالَ : حَدَّثَنِي رَجُلٌ مِنْ أَهْلِ الْمَدِينَةِ , قَالَ : إِنِّي لَتَحْتَ نَاقَةِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، فَذَكَرَ نَحْوَهُ

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu) dedi: «Men Rasululloh ﷺning tuyalari tagida edim, uning soʻlagi ustimga oqib tushar edi. Shunda men u zotning shunday deganlarini eshitdim: ‹Albatta, Alloh azza va jalla har bir haq egasiga oʻz haqqini bergan, bas, vorisga vasiyat yoʻqdir. Bola toʻshakniki, zinokorga esa tosh (mahrumlik)dir. Hech kim otasidan boshqasini oʻziga ota deb daʼvo qilmasin va oʻz mavlolaridan boshqasiga mansublik qilmasin. Kim shunday qilsa, unga Allohning ketma-ket laʼnati boʻlsin. Ayol erining uyidan uning iznisiz hech narsa infoq qilmasin›. Bir kishi: ‹Taomni ham (bermaydimi), yo Rasululloh?› dedi. U zot: ‹U bizning mollarimizning eng afzalidir›, dedilar. Soʻng: ‹Ogoh boʻlinglar, oriyat qaytariladi, qarz toʻlanadi, kafil esa toʻlovchidir›, dedilar». Saʼid ibn Abu Saʼid — sohilda (yashovchi) bir shayx — dedi: Menga madinalik bir kishi soʻzlab berdi: Men Rasululloh ﷺning tuyalari tagida edim — deb shunga oʻxshashini zikr qildi.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу) деди: «Мен Расулуллоҳ ﷺнинг туялари тагида эдим, унинг сўлаги устимга оқиб тушар эди. Шунда мен у зотнинг шундай деганларини эшитдим: ‹Албатта, Аллоҳ азза ва жалла ҳар бир ҳақ эгасига ўз ҳаққини берган, бас, ворисга васият йўқдир. Бола тўшакники, зинокорга эса тош (маҳрумлик)дир. Ҳеч ким отасидан бошқасини ўзига ота деб даъво қилмасин ва ўз мавлоларидан бошқасига мансублик қилмасин. Ким шундай қилса, унга Аллоҳнинг кетма-кет лаънати бўлсин. Аёл эрининг уйидан унинг изнисиз ҳеч нарса инфоқ қилмасин›. Бир киши: ‹Таомни ҳам (бермайдими), ё Расулуллоҳ?› деди. У зот: ‹У бизнинг молларимизнинг энг афзалидир›, дедилар. Сўнг: ‹Огоҳ бўлинглар, орият қайтарилади, қарз тўланади, кафил эса тўловчидир›, дедилар». Саъид ибн Абу Саъид — соҳилда (яшовчи) бир шайх — деди: Менга мадиналик бир киши сўзлаб берди: Мен Расулуллоҳ ﷺнинг туялари тагида эдим — деб шунга ўхшашини зикр қилди.

نَا أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ يَزِيدَ الزَّعْفَرَانِيُّ , نَا مُحَمَّدُ بْنُ حَسَّانَ الأَزْرَقُ , نَا أَبُو عَامِرٍ ، نَا زَمْعَةُ بْنُ صَالِحٍ , عَنِ ابْنِ طَاوُسٍ , عَنْ أَبِيهِ , عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ , أَنّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ , قَالَ : " أَلْحِقُوا الْمَالَ بِالْفَرَائِضِ ، فَمَا تَرَكَتْ فَلأَوْلَى ذَكَرٍ "

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ: «Molni faroizga qoʻshinglar; (faroiz) nimani qoldirsa, u eng yaqin erkakka (tegishli)dir», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ: «Молни фароизга қўшинглар; (фароиз) нимани қолдирса, у энг яқин эркакка (тегишли)дир», дедилар.

نَا يُوسُفُ بْنُ يَعْقُوبَ بْنِ إِسْحَاقَ بْنِ بُهْلُولٍ ، وَأَبُو عِيسَى مُحَمَّدُ بْنُ أَحْمَدَ بْنِ قَطَنٍ ، قَالا : نَا أَحْمَدُ بْنُ مَنْصُورٍ ح وَنا أَبُو شَيْبَةَ عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ جَعْفَرٍ , نَا مُحَمَّدُ بْنُ مَسْعُودٍ الْعَجَمِيُّ , قَالا : نَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ , أنا مَعْمَرٌ , عَنِ ابْنِ طَاوُسٍ , عَنْ أَبِيهِ , عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ , قَالَ : قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " أَقْسِمُوا الْمَالَ بَيْنَ أَهْلِ الْفَرَائِضِ ، فَمَا تَرَكَتِ الْفَرَائِضُ فَلأَوْلَى رَجُلٍ ذَكَرٍ " ، وَقَالَ أَبُو شَيْبَةَ : " أَقْسِمُوا الْمِيرَاثَ بَيْنَ أَهْلِ الْفَرَائِضِ عَلَى كِتَابِ اللَّهِ تَعَالَى "

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) dedi: Rasululloh ﷺ: «Molni farz ahllari orasida taqsimlanglar; farzlardan ortib qolgani esa eng yaqin erkak kishinikidir», dedilar. Abu Shayba esa: «Merosni Alloh taoloning Kitobiga koʻra farz ahllari orasida taqsimlanglar», dedi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) деди: Расулуллоҳ ﷺ: «Молни фарз аҳллари орасида тақсимланглар; фарзлардан ортиб қолгани эса энг яқин эркак кишиникидир», дедилар. Абу Шайба эса: «Меросни Аллоҳ таолонинг Китобига кўра фарз аҳллари орасида тақсимланглар», деди.

نَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ إِبْرَاهِيمَ ، نَا مُعَاذُ بْنُ الْمُثَنَّى , نَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمِنْهَالِ , نَا يَزِيدُ بْنُ زُرَيْعٍ , نَا رَوْحُ بْنُ الْقَاسِمِ , عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ طَاوُسٍ , عَنْ أَبِيهِ , عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ , قَالَ : قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " أَلْحِقُوا الْفَرَائِضَ بِأَهْلِهَا ، فَمَا تَرَكَتِ فَلأَوْلَى رَجُلٍ ذَكَرٍ "

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) dedi: Rasululloh ﷺ: «Faroizni ularning ahli (egalari)ga yetkazinglar; (undan) ortgani esa eng yaqin erkak kishinikidir», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) деди: Расулуллоҳ ﷺ: «Фароизни уларнинг аҳли (эгалари)га етказинглар; (ундан) ортгани эса энг яқин эркак кишиникидир», дедилар.

نَا عَلِيُّ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مُبَشِّرٍ ، نَا أَحْمَدُ بْنُ سِنَانٍ , نَا مُحَمَّدُ بْنُ أَبِي نُعَيْمٍ . ح وَنا أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ سَعْدَانَ , نَا سَعِيدُ بْنُ أَيُّوبَ , نَا مُسْلِمٌ , قَالا : نَا وُهَيْبٌ , نَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ طَاوُسٍ , عَنْ أَبِيهِ , عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ , عَن النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ , قَالَ : " أَلْحِقُوا الْفَرَائِضَ بِأَهْلِهَا ، فَمَا بَقِيَ فَهُوَ لأَوْلَى رَجُلٍ ذَكَرٍ "

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) Nabiy ﷺdan rivoyat qiladi: U zot: «Faroizni ularning ahliga yetkazinglar. Qolgani esa eng yaqin erkak kishinikidir», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) Набий ﷺдан ривоят қилади: У зот: «Фароизни уларнинг аҳлига етказинглар. Қолгани эса энг яқин эркак кишиникидир», дедилар.

نَا عَبْدُ الْبَاقِي بْنُ قَانِعٍ ، نَا عَلِيُّ بْنُ عَبْدِ الصَّمَدِ الطَّيَالِسِيُّ , نَا خَالِدُ بْنُ يُوسُفَ السَّمْتِيُّ , حَدَّثَنِي أَبِي , عَنْ زِيَادِ بْنِ سَعْدٍ , سَمِعَ ابْنَ طَاوُسٍ , قَالَ : سَمِعْتُ طَاوُسًا , يَقُولُ : قَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ : قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " أَلْحِقُوا الْمَالَ بِالْفَرَائِضِ ، فَمَا تَرَكَتْ فَلأَوْلَى رَحِمٍ ذَكَرٍ "

Tovus dedi: Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) dedi: Rasululloh ﷺ: «Molni faroizga qoʻshinglar; (faroiz) nimani qoldirsa, u eng yaqin erkak qarindoshnikidir», dedilar.Товус деди: Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) деди: Расулуллоҳ ﷺ: «Молни фароизга қўшинглар; (фароиз) нимани қолдирса, у энг яқин эркак қариндошникидир», дедилар.

نَا عُمَرُ بْنُ الْحَسَنِ بْنِ عَلِيٍّ الشَّيْبَانِيُّ , نَا أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ بَكْرٍ , نَا هِشَامُ بْنُ خَالِدٍ , نَا مَرْوَانُ بْنُ مُحَمَّدٍ , نَا سُفْيَانُ , عَنْ هِشَامِ بْنِ حُجَيْرٍ , عَنْ طَاوُسٍ , عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ , قَالَ : قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " أَلْحِقُوا الْمَالَ بِالْفَرَائِضِ ، فَمَا أَبْقَتْ فَلأَوْلَى رَحِمٍ ذَكَرٍ "

Tovusdan rivoyat qilinadi: Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) dedi: Rasululloh ﷺ: «Molni faroizga qoʻshinglar; (faroiz) nimani ortdirsa, u eng yaqin erkak qarindoshnikidir», dedilar.Товусдан ривоят қилинади: Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) деди: Расулуллоҳ ﷺ: «Молни фароизга қўшинглар; (фароиз) нимани ортдирса, у энг яқин эркак қариндошникидир», дедилар.

نَا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ الْمَطِيرِيُّ , نَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَيْمُونٍ , نَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ مُوسَى , نَا حَسَنُ بْنُ صَالِحٍ , عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سَعِيدٍ , عَنْ عَمْرِو بْنِ شُعَيْبٍ , أَخْبَرَنِي أَبِي , عَنْ جَدِّي عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو , أَنّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ " قَامَ يَوْمَ فَتْحِ مَكَّةَ , فَقَالَ : لا يَتَوَارَثُ أَهْلُ مِلَّتَيْنِ , وَالْمَرْأَةُ تَرِثُ مِنْ دِيَةِ زَوْجِهَا وَمَالِهِ , وَهُوَ يَرِثُ مِنْ دِيَتِهَا وَمَالِهَا ، مَا لَمْ يَقْتُلْ أَحَدُهُمَا صَاحِبَهُ عَمْدًا , فَإِنْ قَتَلَ أَحَدُهُمَا صَاحِبَهُ عَمْدًا ، لَمْ تَرِثْ مِنْ دِيَتِهِ وَمَالِهِ شَيْئًا , وَإِنْ قَتَلَ صَاحِبَهُ خَطَأً وَرِثَ مِنْ مَالِهِ وَلَمْ تَرِثْ مِنْ دِيَتِهِ " ، مُحَمَّدُ بْنُ سَعِيدٍ الطَّائِفِيُّ ثِقَةٌ . نَا أَبُو بَكْرٍ النَّيْسَابُورِيُّ , نَا مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى , نَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ مُوسَى , أنا الْحَسَنُ بْنُ صَالِحٍ , بِإِسْنَادِهِ مِثْلَهُ . مُحَمَّدُ بْنُ سَعِيدٍ الطَّائِفِيُّ ثِقَةٌ

Amr ibn Shuayb dedi: Menga otam bobom Abdulloh ibn Amr (roziyallohu anhumo)dan xabar berdiki, Rasululloh ﷺ Makka fath boʻlgan kuni turib: «Ikki millat ahli bir-biriga voris boʻlmaydi. Ayol erining diyati va molidan meros oladi, er esa uning diyati va molidan meros oladi, toki ulardan biri ikkinchisini qasddan oʻldirmagan boʻlsa. Agar ulardan biri ikkinchisini qasddan oʻldirsa, uning diyati va molidan hech narsa meros olmaydi. Agar oʻz sherigini xato bilan oʻldirsa, uning molidan meros oladi, diyatidan esa meros olmaydi», dedilar. Muhammad ibn Saʼid at-Toifiy ishonchlidir. Ubaydulloh ibn Muso ham al-Hasan ibn Solihdan shu isnod bilan shuning mislini (rivoyat qildi). Muhammad ibn Saʼid at-Toifiy ishonchlidir.Амр ибн Шуайб деди: Менга отам бобом Абдуллоҳ ибн Амр (розияллоҳу анҳумо)дан хабар бердики, Расулуллоҳ ﷺ Макка фатҳ бўлган куни туриб: «Икки миллат аҳли бир-бирига ворис бўлмайди. Аёл эрининг дияти ва молидан мерос олади, эр эса унинг дияти ва молидан мерос олади, токи улардан бири иккинчисини қасддан ўлдирмаган бўлса. Агар улардан бири иккинчисини қасддан ўлдирса, унинг дияти ва молидан ҳеч нарса мерос олмайди. Агар ўз шеригини хато билан ўлдирса, унинг молидан мерос олади, диятидан эса мерос олмайди», дедилар. Муҳаммад ибн Саъид ат-Тоифий ишончлидир. Убайдуллоҳ ибн Мусо ҳам ал-Ҳасан ибн Солиҳдан шу иснод билан шунинг мислини (ривоят қилди). Муҳаммад ибн Саъид ат-Тоифий ишончлидир.

ثنا أَبُو بَكْرٍ النَّيْسَابُورِيُّ ، نَا بَحْرُ بْنُ نَصْرٍ , نَا ابْنُ وَهْبٍ , أَخْبَرَنِي سُفْيَانُ الثَّوْرِيُّ , عَنْ دَاوُدَ بْنِ أَبِي هِنْدَ , عَنْ عُمَرَ بْنِ عَبْدِ الْعَزِيزِ , " أَنَّهُ كَانَ لا يُوَرِّثُ مَيِّتًا مِنْ مَيِّتٍ , وَيُوَرِّثُ الأَحْيَاءَ مِنَ الأَمْوَاتِ "

Dovud ibn Abu Hinddan rivoyat qilinadi: Umar ibn Abdulaziz oʻlikni oʻlikdan meros qildirmas, tiriklarni esa oʻliklardan meros qildirar edi.Довуд ибн Абу Ҳинддан ривоят қилинади: Умар ибн Абдулазиз ўликни ўликдан мерос қилдирмас, тирикларни эса ўликлардан мерос қилдирар эди.

وَأَخْبَرَنِي سُفْيَانُ الثَّوْرِي , عَنُ أَبِي الزِّنَادِ , قَالَ : " قُسِمَتْ مَوَارِيثُ أَصْحَابِ الْحَرَّةِ ، فَوَرِثَ الأَحْيَاءُ مِنَ الأَمْوَاتِ , وَلَمْ يَرِثِ الأَمْوَاتُ مِنَ الأَمْوَاتِ "

Abuz-Zinod dedi: «Harra (kuni halok boʻlganlar) ahlining meroslari taqsimlandi: tiriklar oʻliklardan meros oldilar, oʻliklar esa oʻliklardan meros olmadilar».Абуз-Зинод деди: «Ҳарра (куни ҳалок бўлганлар) аҳлининг мерослари тақсимланди: тириклар ўликлардан мерос олдилар, ўликлар эса ўликлардан мерос олмадилар».

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرٍ ، نَا بَحْرُ , نَا ابْنُ وَهْبٍ , أَخْبَرَنِي عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عُمَرَ بْنِ حَفْصٍ , " أَنَّ أُمَّ كُلْثُومٍ وَابْنَهَا زَيْدَ بْنَ عُمَرَ بْنِ الْخَطَّابِ ، هَلَكَا فِي سَاعَةٍ وَاحِدَةٍ ، لَمْ يُدْرَ أَيُّهُمَا هَلَكَ قَبْلُ ، فَلَمْ يَتَوَارَثَا "

Abdulloh ibn Umar ibn Hafsdan rivoyat qilinadi: Umm Kulsum va uning oʻgʻli Zayd ibn Umar ibn al-Xattob bir soatda halok boʻldilar va qaysi biri avval halok boʻlgani bilinmadi, shuning uchun ular bir-birlariga voris boʻlmadilar.Абдуллоҳ ибн Умар ибн Ҳафсдан ривоят қилинади: Умм Кулсум ва унинг ўғли Зайд ибн Умар ибн ал-Хаттоб бир соатда ҳалок бўлдилар ва қайси бири аввал ҳалок бўлгани билинмади, шунинг учун улар бир-бирларига ворис бўлмадилар.

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ سَعِيدِ الْمُقْرِئُ , نَا يَعْقُوبُ الدَّوْرَقِيُّ , نَا رَوْحُ بْنُ عُبَادَةَ , نَا زَكَرِيَّا بْنُ إِسْحَاقَ , عَنْ عَمْرِو بْنِ دِينَارٍ , عَنْ أَبِي الْمِنْهَالِ ، عَنْ إِيَاسِ بْنِ عَبْدٍ ، وَلَهُ صُحْبَةٌ " أَنَّ قَوْمًا وَقَعَ عَلَيْهِمْ بَيْتٌ ، فَوَرِثَ بَعْضُهُمْ مِنْ بَعْضٍ "

Iyos ibn Abddan — uning suhbati bor — rivoyat qilinadi: Bir qavmning ustiga uy qulab tushdi va ular bir-birlaridan meros oldilar.Иёс ибн Абддан — унинг суҳбати бор — ривоят қилинади: Бир қавмнинг устига уй қулаб тушди ва улар бир-бирларидан мерос олдилар.

نَا مُحَمَّدُ بْنُ حَمْدَوَيْهِ ، نَا مَحْمُودُ بْنُ آدَمَ , نَا سُفْيَانُ , عَنْ عَمْرٍو , عَنْ أَبِي الْمِنْهَالِ , عَنْ إِيَاسِ بْنِ عَبْدٍ ، أَنَّهُ سُئِلَ " عَنْ بَيْتٍ سَقَطَ عَلَى نَاسٍ فَمَاتُوا , فَقَالَ : يُوَرَّثُ بَعْضُهُمْ مِنْ بَعْضٍ "

Iyos ibn Abddan rivoyat qilinadi: undan odamlarning ustiga qulab tushib, ularni halok qilgan uy haqida soʻraldi. U: «Ular bir-birlaridan meros oladilar», dedi.Иёс ибн Абддан ривоят қилинади: ундан одамларнинг устига қулаб тушиб, уларни ҳалок қилган уй ҳақида сўралди. У: «Улар бир-бирларидан мерос оладилар», деди.

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرٍ النَّيْسَابُورِيُّ ، نَا يُونُسُ بْنُ عَبْدِ الأَعْلَى , نَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ وَهْبٍ , أَخْبَرَنِي مُحَمَّدُ بْنُ عَمْرٍو , عَنِ ابْنِ جُرَيْجٍ , عَنْ أَبِي الزُّبَيْرِ , عَنْ جَابِرٍ , أَنّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ , قَالَ : " لا يَرِثُ الْمُسْلِمُ النَّصْرَانِيَّ ، إِلا أَنْ يَكُونَ عَبْدَهُ أَوْ أَمَتَهُ "

Jobir (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Musulmon nasroniyga voris boʻlmaydi, magar u (nasroniy) uning quli yoki choʻrisi boʻlsa», dedilar.Жобир (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Мусулмон насронийга ворис бўлмайди, магар у (насроний) унинг қули ёки чўриси бўлса», дедилар.

نَا أَبُو بَكْرٍ النَّيْسَابُورِيُّ ، نَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ بِشْرٍ , وَأَبُو الأَزْهَرِ , قَالا : نَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ , أنا ابْنُ جُرَيْجٍ , أَخْبَرَنِي أَبُو الزُّبَيْرِ , عَنْ جَابِرٍ , قَالَ : " لا يَرِثُ الْيَهُودِيُّ وَلا النَّصْرَانِيُّ الْمُسْلِمَ , وَلا يَرِثُهُمْ ، إِلا أَنْ يَكُونَ عَبْدَ الرَّجُلِ أَوْ أَمَتِهِ " ، مَوْقُوفٌ ، وَهُوَ الْمَحْفُوظُ

Abuz-Zubayrdan rivoyat qilinadi: Jobir (roziyallohu anhu) dedi: «Yahudiy ham, nasroniy ham musulmonga voris boʻlmaydi, (musulmon) ham ularga voris boʻlmaydi, magar (voris boʻlinuvchi) kishining quli yoki choʻrisi boʻlsa». Bu mavqufdir va mahfuz boʻlgani shudir.Абуз-Зубайрдан ривоят қилинади: Жобир (розияллоҳу анҳу) деди: «Яҳудий ҳам, насроний ҳам мусулмонга ворис бўлмайди, (мусулмон) ҳам уларга ворис бўлмайди, магар (ворис бўлинувчи) кишининг қули ёки чўриси бўлса». Бу мавқуфдир ва маҳфуз бўлгани шудир.

نَا عَلِيُّ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ يَحْيَى بْنِ مِهْرَانَ السَّوَّاقُ , نَا أَبُو النَّصْرِ الْفَقِيهُ إِسْمَاعِيلُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَيْمُونٍ , نَا أَبُو غَسَّانَ ، نَا شَرِيكٌ , عَنْ أَشْعَثَ , عَنِ الْحَسَنِ , عَنْ جَابِرٍ , رَفَعَهُ ، قَالَ : " لا نَرِثُ أَهْلَ الْكِتَابِ وَلا يَرِثُونَا ، إِلا أَنْ يَرِثَ الرَّجُلُ عَبْدَهُ أَوْ أَمَتَهُ , وَتَحِلُّ لَنَا نِسَاؤُهُمْ ، وَلا تَحِلُّ لَهُمْ نِسَاؤُنَا "

al-Hasandan rivoyat qilinadi: Jobir (roziyallohu anhu) uni marfuʼ qilib dedi: «Biz ahli kitobga voris boʻlmaymiz, ular ham bizga voris boʻlmaydilar, magar kishi oʻz quli yoki choʻrisiga voris boʻlsa. Ularning ayollari bizga halol, bizning ayollarimiz esa ularga halol emas».ал-Ҳасандан ривоят қилинади: Жобир (розияллоҳу анҳу) уни марфуъ қилиб деди: «Биз аҳли китобга ворис бўлмаймиз, улар ҳам бизга ворис бўлмайдилар, магар киши ўз қули ёки чўрисига ворис бўлса. Уларнинг аёллари бизга ҳалол, бизнинг аёлларимиз эса уларга ҳалол эмас».

نَا مُحَمَّدُ بْنُ الْفَتْحِ الْقَلانِسِيُّ , نَا أَحْمَدُ بْنُ عُبَيْدٍ , نَا مُحَمَّدُ بْنُ عُمَرَ , نَا الضَّحَّاكُ بْنُ عُثْمَانَ , عَنْ عَمْرِو بْنِ شُعَيْبٍ , عَنْ أَبِيهِ , عَنْ جَدِّهِ , قَالَ : قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " لا يَتَوَارَثُ أَهْلُ مِلَّتَيْنِ شَتَّى مُخْتَلِفَتَيْنِ , قَالَ : وَالْمَرْأَةُ تَرِثُ مِنْ عَقْلِ زَوْجِهَا وَمَالِهِ , وَهُوَ يَرِثُ مِنْ عَقْلِهَا وَمَالِهَا ، إِلا أَنْ يَقْتُلَ أَحَدُهُمَا صَاحِبَهُ , فَإِنْ هُوَ قَتَلَهُ عَمْدًا لَمْ تَرِثْ مِنْ مَالِهِ وَلا مِنْ دِيَتِهِ شَيْئًا , فَإِنْ قَتَلَ خَطَأً وَرِثَ مِنْ مَالِهِ ، وَلَمْ تَرِثْ مِنْ دِيَتِهِ شَيْئًا " ، نَا مُحَمَّدُ بْنُ الْفَتْحِ الْقَلانِسِيُّ , نَا أَحْمَدُ بْنُ عُبَيْدٍ , نَا مُحَمَّدُ بْنُ عُمَرَ , نَا مَخْرَمَةُ بْنُ بُكَيْرٍ , عَنْ أَبِيهِ , عَنْ عَمْرِو بْنِ شُعَيْبٍ , عَنْ أَبِيهِ , عَنْ جَدِّهِ , عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مِثْلَهُ

Amr ibn Shuayb otasidan, u bobosidan rivoyat qiladi: Rasululloh ﷺ: «Ikki xil, bir-biridan farqli millat ahli bir-biriga voris boʻlmaydi», dedilar. (Roviy) dedi: «Ayol erining diyati va molidan meros oladi, er esa uning diyati va molidan meros oladi, magar ulardan biri ikkinchisini oʻldirmagan boʻlsa. Agar u uni qasddan oʻldirsa, uning molidan ham, diyatidan ham hech narsa meros olmaydi. Agar xato bilan oʻldirsa, uning molidan meros oladi, diyatidan esa hech narsa meros olmaydi». Maxrama ibn Bukayr ham otasidan, u Amr ibn Shuaybdan, u otasidan, u bobosidan, u Nabiy ﷺdan shuning mislini (rivoyat qildi).Амр ибн Шуайб отасидан, у бобосидан ривоят қилади: Расулуллоҳ ﷺ: «Икки хил, бир-биридан фарқли миллат аҳли бир-бирига ворис бўлмайди», дедилар. (Ровий) деди: «Аёл эрининг дияти ва молидан мерос олади, эр эса унинг дияти ва молидан мерос олади, магар улардан бири иккинчисини ўлдирмаган бўлса. Агар у уни қасддан ўлдирса, унинг молидан ҳам, диятидан ҳам ҳеч нарса мерос олмайди. Агар хато билан ўлдирса, унинг молидан мерос олади, диятидан эса ҳеч нарса мерос олмайди». Махрама ибн Букайр ҳам отасидан, у Амр ибн Шуайбдан, у отасидан, у бобосидан, у Набий ﷺдан шунинг мислини (ривоят қилди).

نَا مُحَمَّدُ بْنُ أَحْمَدَ بْنِ الْحَسَنِ ، نَا إِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ بْنِ أَبِي حَسَّانَ , نَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ إِبْرَاهِيمَ , نَا الْوَلِيدُ , نَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ الشُّعَيْثِيُّ , عَنْ زُفَرَ بْنِ وَثِيمَةَ , عَنِ الْمُغِيرَةِ بْنِ شُعْبَةَ , أَنّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، " كَتَبَ إِلَى الضَّحَّاكِ بْنِ سُفْيَانَ ، أَنْ يُوَرِّثَ امْرَأَةَ أَشْيَمَ الضِّبَابِيِّ مِنْ دِيَتِهِ " ، نَا مُحَمَّدُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ الْفَارِسِيُّ , نَا مُحَمَّدُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ الصُّورِيُّ , نَا خَالِدُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ , نَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ الشُّعَيْثِيُّ , عَنْ زُفَرَ بْنِ وَثِيمَةَ , عَنِ الْمُغِيرَةِ بْنِ شُعْبَةَ , أَنَّ زُرَارَةَ بْنَ جُزِيٍّ أَوْ حَزْنٍ - شَكَّ الصُّورِيُّ - قَالَ لِعُمَرَ بْنِ الْخَطَّابِ : إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ " كَتَبَ إِلَى الضَّحَّاكِ بْنِ سُفْيَانَ أَنْ يُوَرِّثَ " مِثْلَهُ . وَرَوَاهُ زُهَيْرُ بْنُ هِنْدَ , عَنِ الشَّعْبِيِّ , عَنْ مَكْحُولٍ , عَنْ زُرَارَةَ بْنِ جُزِيٍّ , عَنِ الْمُغِيرَةِ فَذَكَرَهُ

Mugʻira ibn Shuʼba (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ Zahhok ibn Sufyonga Ashyam az-Zibobiyning xotiniga uning diyatidan meros berishini yozdilar. Zufar ibn Vasima al-Mugʻira ibn Shuʼbadan (rivoyat qildi)ki, Zurora ibn Juziy — yoki Hazn, (buni) as-Suriy shubha qildi — Umar ibn al-Xattobga: «Albatta, Rasululloh ﷺ Zahhok ibn Sufyonga meros berishini yozgan edilar», dedi — shuning misli. Buni Zuhayr ibn Hind ham ash-Shaʼbiydan, u Makhuldan, u Zurora ibn Juziydan, u al-Mugʻiradan rivoyat qilgan va uni zikr qilgan.Муғира ибн Шуъба (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ Заҳҳок ибн Суфёнга Ашям аз-Зибобийнинг хотинига унинг диятидан мерос беришини ёздилар. Зуфар ибн Васима ал-Муғира ибн Шуъбадан (ривоят қилди)ки, Зурора ибн Жузий — ёки Ҳазн, (буни) ас-Сурий шубҳа қилди — Умар ибн ал-Хаттобга: «Албатта, Расулуллоҳ ﷺ Заҳҳок ибн Суфёнга мерос беришини ёзган эдилар», деди — шунинг мисли. Буни Зуҳайр ибн Ҳинд ҳам аш-Шаъбийдан, у Макҳулдан, у Зурора ибн Жузийдан, у ал-Муғирадан ривоят қилган ва уни зикр қилган.

نَا جَعْفَرُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ نُصَيْرٍ ، نَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ سُلَيْمَانَ الْحَضْرَمِيُّ , نَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عُمَرَ , نَا ابْنُ الْمُبَارَكِ , عَنِ الزُّهْرِيِّ , عَنْ أَنَسٍ , قَالَ : " كَانَ قَتْلُ أَشْيَمَ خَطَأً "

az-Zuhriydan rivoyat qilinadi: Anas (roziyallohu anhu): «Ashyamning oʻldirilishi xato (bilan) edi», dedi.аз-Зуҳрийдан ривоят қилинади: Анас (розияллоҳу анҳу): «Ашямнинг ўлдирилиши хато (билан) эди», деди.

نَا الْحُسَيْنُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ ، نَا خَلَفُ بْنُ مُحَمَّدٍ الْوَاسِطِيُّ , نَا يَزِيدُ بْنُ هَارُونَ , أنا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ , أَنَّ مُحَمَّدَ بْنَ مُسْلِمٍ أَخْبَرَهُ , عَنْ سَعِيدِ بْنِ الْمُسَيِّبِ , أَنَّ عُمَرَ بْنَ الْخَطَّابِ ، قَامَ فَسَأَلَ : " هَلْ أَحَدٌ عَلِمَ بِقَضَاءِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي مِيرَاثِ الْمَرْأَةِ مِنْ عَقْلِ زَوْجِهَا ؟ ، فَقَالَ الضَّحَّاكُ بْنُ سُفْيَانَ : أَنَا عِنْدِي فِي ذَلِكَ عِلْمٌ ، قَدْ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ كَتَبَ إِلَيْنَا أَنْ نُوَرِّثَ امْرَأَةَ أَشْيَمَ الضِّبَابِيِّ مِنْ عَقْلِ زَوْجِهَا أَشْيَمَ " ، نَا مُحَمَّدُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ الْفَارِسِيُّ , نَا إِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ , نَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ , عَنْ مَعْمَرٍ , وَابْنِ جُرَيْجٍ ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ , عَنْ سَعِيدِ بْنِ الْمُسَيِّبِ , أَنَّ عُمَرَ, قَالَ : " مَا أَرَى الدِّيَةَ إِلا لِلْعَصَبَةِ ، لأَنَّهُمْ يَعْقِلُونَ عَنْهُ , فَهَلْ سَمِعَ مِنْكُمْ أَحَدٌ مِنْ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ؟ ثَمَّ ذَكَرَ نَحْوَهُ . وَقَالَ : فَأَخَذَ بِذَلِكَ عُمَرُ , زَادَ ابْنُ جُرَيْجٍ : وَكَانَ قَتْلُهُ خَطَأً . نَا أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ الْجَرَّاحِ , نَا يُوسُفُ بْنُ سَعِيدٍ , نَا حَجَّاجٌ , عَنِ ابْنِ جُرَيْجٍ , قَالَ : قَالَ ابْنُ شِهَابٍ : حَدَّثَنِي سَعِيدُ بْنُ الْمُسَيِّبِ , أَنَّ عُمَرَ, كَانَ يَقُولُ : الدِّيَةُ لِلْعَاقِلَةِ ، وَلا تَرِثُ الْمَرْأَةُ مِنْ دِيَةِ زَوْجِهَا شَيْئًا , حَتَّى قَالَ الضَّحَّاكُ بْنُ سُفْيَانَ : كَتَبَ إِلَيَّ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مِثْلَهُ

Saʼid ibn al-Musayyabdan rivoyat qilinadi: Umar ibn al-Xattob (roziyallohu anhu) turib: «Ayolning eri diyatidan meros olishi haqida Rasululloh ﷺning hukmlarini biladigan biror kishi bormi?» deb soʻradi. Shunda Zahhok ibn Sufyon: «Menda bu haqda ilm bor. Rasululloh ﷺ bizga Ashyam az-Zibobiyning xotiniga eri Ashyamning diyatidan meros berishimizni yozgan edilar», dedi. Saʼid ibn al-Musayyabdan (yana rivoyat qilinadi)ki, Umar: «Men diyatni faqat asaba uchun deb bilaman, chunki ular uning nomidan diyat toʻlaydilar. Sizlardan biror kishi Rasululloh ﷺdan (bu haqda) eshitganmi?» dedi — soʻng shunga oʻxshashini zikr qildi va: «Umar shu bilan (hukmni) oldi», dedi. Ibn Jurayj (shuni) ziyoda qildi: «Uning oʻldirilishi xato (bilan) edi». Ibn Shihob dedi: Menga Saʼid ibn al-Musayyab soʻzlab berdiki, Umar: «Diyat oqilaga (tegishli)dir, ayol erining diyatidan hech narsa meros olmaydi», der edi, toki Zahhok ibn Sufyon: «Menga Rasululloh ﷺ yozgan edilar», deguncha — shuning misli.Саъид ибн ал-Мусайябдан ривоят қилинади: Умар ибн ал-Хаттоб (розияллоҳу анҳу) туриб: «Аёлнинг эри диятидан мерос олиши ҳақида Расулуллоҳ ﷺнинг ҳукмларини биладиган бирор киши борми?» деб сўради. Шунда Заҳҳок ибн Суфён: «Менда бу ҳақда илм бор. Расулуллоҳ ﷺ бизга Ашям аз-Зибобийнинг хотинига эри Ашямнинг диятидан мерос беришимизни ёзган эдилар», деди. Саъид ибн ал-Мусайябдан (яна ривоят қилинади)ки, Умар: «Мен диятни фақат асаба учун деб биламан, чунки улар унинг номидан дият тўлайдилар. Сизлардан бирор киши Расулуллоҳ ﷺдан (бу ҳақда) эшитганми?» деди — сўнг шунга ўхшашини зикр қилди ва: «Умар шу билан (ҳукмни) олди», деди. Ибн Журайж (шуни) зиёда қилди: «Унинг ўлдирилиши хато (билан) эди». Ибн Шиҳоб деди: Менга Саъид ибн ал-Мусайяб сўзлаб бердики, Умар: «Дият оқилага (тегишли)дир, аёл эрининг диятидан ҳеч нарса мерос олмайди», дер эди, токи Заҳҳок ибн Суфён: «Менга Расулуллоҳ ﷺ ёзган эдилар», дегунча — шунинг мисли.

نَا عَلِيُّ بْنُ مُحَمَّدٍ الْمِصْرِيُّ , نَا مَالِكُ بْنُ يَحْيَى , نَا عَلِيُّ بْنُ عَاصِمٍ , عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سَالِمٍ , عَنْ عَامِرٍ , عَنْ عَلِيِّ بْنِ أَبِي طَالِبٍ , قَالَ : " الدِّيَةُ تُقْسَمُ عَلَى فَرَائِضِ اللَّهِ فَيَرِثُ مِنْهَا كُلُّ وَارِثٍ "

Ali ibn Abu Tolib (roziyallohu anhu) dedi: «Diyat Allohning faroiziga koʻra taqsimlanadi va undan har bir voris meros oladi».Али ибн Абу Толиб (розияллоҳу анҳу) деди: «Дият Аллоҳнинг фароизига кўра тақсимланади ва ундан ҳар бир ворис мерос олади».

نَا يَحْيَى بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ صَاعِدٍ ، نَا أَبُو الأَشْعَثِ أَحْمَدُ بْنُ الْمِقْدَامِ ، نَا بِشْرُ بْنُ الْمُفَضَّلِ , نَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ عَقِيلٍ , عَنْ جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ , قَالَ : خَرَجْنَا مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، حَتَّى جِئْنَا امْرَأَةً بِالأَسْوَافِ وَهِيَ جَدَّةُ خَارِجَةَ بْنِ زَيْدِ بْنِ ثَابِتٍ فَزُرْنَاهَا ذَلِكَ الْيَوْمَ فَرَشَّتْ لَنَا صُوَرًا فَقَعَدْنَا تَحْتَهُ بَيْنَ نَخْلٍ ، وَذَبَحَتْ لَنَا شَاةً ، وَعَلَّقْتُ لَنَا قِرْبَةً مِنْ مَاءٍ ، فَبَيْنَمَا نَحْنُ نَتَحَدَّثُ جَاءَتِ امْرَأَةٌ بِابْنَتَيْنِ لَهَا , فَقَالَتْ : يَا رَسُولَ اللَّهِ ، " هَاتَانِ ابْنَتَا ثَابِتِ بْنِ قَيْسٍ ، أَوْ قَالَتْ : سَعْدِ بْنِ الرَّبِيعِ ، قُتِلَ مَعَكَ يَوْمَ أُحُدٍ ، وَقَدِ اسْتَفَاءَ عَمُّهُمَا مَالَهُمَا وَمِيرَاثَهُمَا كُلَّهُ فَلَمْ يَدَعْ لَهُمَا مَالا إِلا أَخَذَهُ , فَمَا تَرَى يَا رَسُولَ اللَّهِ ؟ فَوَاللَّهِ مَا تُنْكَحَانِ أَبَدًا إِلا وَلَهُمَا مَالٌ , قَالَ : فَقَالَ : يَقْضِي اللَّهُ فِي ذَلِكَ , فنزلت سُورَةُ النِّسَاءِ وَفِيهَا ‏ يُوصِيكُمُ اللَّهُ فِي أَوْلادِكُمْ لِلذَّكَرِ مثل حَظِّ الأُنْثَيَيْنِ ، فَقَالَ لِي رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : ادْعُوا لِي الْمَرْأَةَ وَصَاحِبَهَا , فَقَالَ لِعَمِّهَا : أَعْطِهِمَا الثُّلُثَيْنِ ، وَأَعْطِ أُمَّهُمَا الثُّمُنَ ، وَمَا بَقِيَ فَلَكَ "

Jobir ibn Abdulloh (roziyallohu anhumo) dedi: Biz Rasululloh ﷺ bilan birga chiqdik va al-Asvofdagi bir ayolning — u Xorija ibn Zayd ibn Sobitning buvisi edi — oldiga keldik. Oʻsha kuni uni ziyorat qildik. U bizga xurmozor (ostiga) joy toʻshadi, biz esa xurmolar orasida uning tagida oʻtirdik. U biz uchun bir qoʻy soʻydi va bizga bir mesh suv osib qoʻydi. Biz suhbatlashib oʻtirganimizda bir ayol ikki qizi bilan kelib: «Yo Rasululloh, bu ikkovi Sobit ibn Qaysning — yoki: Saʼd ibn ar-Robiʼning — qizlaridir, u siz bilan birga Uhud kuni oʻldirilgan edi. Ularning amakisi ularning bor mol-mulkini va butun merosini olib qoʻydi, ularga hech qanday mol qoldirmay, hammasini oldi. Nima deysiz, yo Rasululloh? Allohga qasamki, ular moli boʻlmasa, hech qachon nikohga oʻtmaydilar», dedi. (Roviy) dedi: Shunda u zot: «Bu haqda Alloh hukm qiladi», dedilar. Bas, Niso surasi nozil boʻldi, unda: {Alloh sizlarga farzandlaringiz haqida vasiyat qiladi: erkak uchun ikki ayol ulushi barobari (bordir)} (oyati bor edi). Soʻng Rasululloh ﷺ menga: «Menga u ayolni va uning hamrohini chaqiringlar», dedilar va uning amakisiga: «Bu ikkoviga uchdan ikkini ber, onalariga sakkizdan birni ber, qolgani esa senga (tegadi)», dedilar.Жобир ибн Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳумо) деди: Биз Расулуллоҳ ﷺ билан бирга чиқдик ва ал-Асвофдаги бир аёлнинг — у Хорижа ибн Зайд ибн Собитнинг бувиси эди — олдига келдик. Ўша куни уни зиёрат қилдик. У бизга хурмозор (остига) жой тўшади, биз эса хурмолар орасида унинг тагида ўтирдик. У биз учун бир қўй сўйди ва бизга бир меш сув осиб қўйди. Биз суҳбатлашиб ўтирганимизда бир аёл икки қизи билан келиб: «Ё Расулуллоҳ, бу иккови Собит ибн Қайснинг — ёки: Саъд ибн ар-Робиънинг — қизларидир, у сиз билан бирга Уҳуд куни ўлдирилган эди. Уларнинг амакиси уларнинг бор мол-мулкини ва бутун меросини олиб қўйди, уларга ҳеч қандай мол қолдирмай, ҳаммасини олди. Нима дейсиз, ё Расулуллоҳ? Аллоҳга қасамки, улар моли бўлмаса, ҳеч қачон никоҳга ўтмайдилар», деди. (Ровий) деди: Шунда у зот: «Бу ҳақда Аллоҳ ҳукм қилади», дедилар. Бас, Нисо сураси нозил бўлди, унда: {Аллоҳ сизларга фарзандларингиз ҳақида васият қилади: эркак учун икки аёл улуши баробари (бордир)} (ояти бор эди). Сўнг Расулуллоҳ ﷺ менга: «Менга у аёлни ва унинг ҳамроҳини чақиринглар», дедилар ва унинг амакисига: «Бу икковига учдан иккини бер, оналарига саккиздан бирни бер, қолгани эса сенга (тегади)», дедилар.

نَا عَلِيُّ بْنُ مُحَمَّدٍ الْمِصْرِيُّ , نَا رَوْحُ بْنُ الْفَرَجِ أَبُو الزِّنْبَاعِ , أنا عَبْدُ الْغَنِيِّ بْنُ رِفَاعَةَ , نَا أَيُّوبُ بْنُ سُلَيْمٍ الأَعْوَرُ , نَا بِشْرُ بْنُ الْمُفَضَّلِ , عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عَقِيلٍ , عَنْ جَابِرٍ , أَنّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ " جَعَلَ لِلْمَرْأَةِ الثُّمُنَ ، وَلِلابْنَتَيْنِ الثُّلُثَيْنِ ، وَمَا بَقِيَ فَلِلأَخِ مِنَ الأَبِ وَالأُمِّ " ، نَا عَلِيُّ بْنُ مُحَمَّدٍ الْمِصْرِيُّ , نَا الْحَسَنُ بْنُ عَلِيِّ بْنِ الأَشْعَثِ , نَا مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى بْنِ سَلامٍ , حَدَّثَنِي أَبِي , نَا فُرَاتُ بْنُ سُلَيْمَانَ , عَنِ ابْنِ عَقِيلٍ , عَنْ جَابِرٍ , قَالَ : جَاءَتِ امْرَأَةُ سَعْدِ بْنِ الرَّبِيعِ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، فَقَالَتْ : يَا رَسُولَ اللَّهِ ، إِنَّ سَعْدًا قُتِلَ مَعَكَ شَهِيدًا , فَذَكَرَ الْحَدِيثَ . وَقَالَ : فَأَرْسَلَ إِلَى عَمِّهَا : " أَعْطِ هَاتَيْنِ الثُّلُثَيْنِ ، وَالْمَرْأَةَ الثُّمُنَ ، وَلَكَ مَا بَقِيَ "

Jobir (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Nabiy ﷺ ayolga sakkizdan birni, ikki qizga uchdan ikkini berdilar, qolgani esa ota-ona bir akaga (tegdi). Jobir dedi: Saʼd ibn ar-Robiʼning xotini Rasululloh ﷺning huzurlariga kelib: «Yo Rasululloh, Saʼd siz bilan birga shahid boʻlib oʻldirildi», dedi — deb hadisni zikr qildi. Va dedi: Shunda u zot uning amakisiga odam yuborib: «Bu ikkoviga uchdan ikkini, ayolga sakkizdan birni ber, qolgani esa senga (tegadi)», dedilar.Жобир (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Набий ﷺ аёлга саккиздан бирни, икки қизга учдан иккини бердилар, қолгани эса ота-она бир акага (тегди). Жобир деди: Саъд ибн ар-Робиънинг хотини Расулуллоҳ ﷺнинг ҳузурларига келиб: «Ё Расулуллоҳ, Саъд сиз билан бирга шаҳид бўлиб ўлдирилди», деди — деб ҳадисни зикр қилди. Ва деди: Шунда у зот унинг амакисига одам юбориб: «Бу икковига учдан иккини, аёлга саккиздан бирни бер, қолгани эса сенга (тегади)», дедилар.

نَا أَبُو بَكْرٍ النَّيْسَابُورِيُّ ، نَا بَحْرُ بْنُ نَصْرٍ , ثنا ابْنُ وَهْبٍ , أَخْبَرَنِي دَاوُدُ بْنُ قَيْسٍ , وَيَزِيدُ بْنُ عِيَاضٍ , عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عَقِيلِ بْنِ أَبِي طَالِبٍ , عَنْ جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ , أَنَّ امْرَأَةَ سَعْدِ بْنِ الرَّبِيعِ ، قَالَتْ : يَا رَسُولَ اللَّهِ ، " إِنَّ سَعْدًا هَلَكَ ، وَتَرَكَ ابْنَتَيْنِ ، وَأَخَاهُ , فَعَمَدَ أَخُوهُ فَقَبَضَ مَا تَرَكَ سَعْدٌ , وَإِنَّمَا تُنْكَحُ النِّسَاءُ عَلَى أَمْوَالِهِنَّ , فَلَمْ يُجِبْهَا فِي مَجْلِسِهِ ذَلِكَ ثُمَّ جَاءَتْهُ , فَقَالَتْ : يَا رَسُولَ اللَّهِ ، ابْنَتَا سَعْدٍ , فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : ادْعُ لِي أَخَاهُ ، فَجَاءَ , فَقَالَ : ادْفَعْ إِلَى ابْنَتَيْهِ الثُّلُثَيْنِ ، وَإِلَى امْرَأَتِهِ الثُّمُنَ ، وَلَكَ مَا بَقِيَ "

Jobir ibn Abdulloh (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Saʼd ibn ar-Robiʼning xotini: «Yo Rasululloh, Saʼd halok boʻldi va ikki qizi hamda akasini qoldirdi. Akasi esa Saʼd qoldirgan narsani olib qoʻydi. Ayollar faqat mollari uchun nikohlanadi-ku», dedi. U zot oʻsha majlisda unga javob bermadilar. Soʻng u yana huzurlariga kelib: «Yo Rasululloh, Saʼdning ikki qizi!» dedi. Shunda Rasululloh ﷺ: «Menga uning akasini chaqir», dedilar. U keldi, u zot: «Uning ikki qiziga uchdan ikkini, xotiniga sakkizdan birni ber, qolgani esa senga (tegadi)», dedilar.Жобир ибн Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Саъд ибн ар-Робиънинг хотини: «Ё Расулуллоҳ, Саъд ҳалок бўлди ва икки қизи ҳамда акасини қолдирди. Акаси эса Саъд қолдирган нарсани олиб қўйди. Аёллар фақат моллари учун никоҳланади-ку», деди. У зот ўша мажлисда унга жавоб бермадилар. Сўнг у яна ҳузурларига келиб: «Ё Расулуллоҳ, Саъднинг икки қизи!» деди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ: «Менга унинг акасини чақир», дедилар. У келди, у зот: «Унинг икки қизига учдан иккини, хотинига саккиздан бирни бер, қолгани эса сенга (тегади)», дедилар.

قُرِئَ عَلَى ابْنِ صَاعِدٍ ، وَأَنَا أَسْمَعُ ، حَدَّثَكُمْ مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ الْمَلِكِ بْنِ زَنْجُوَيْهِ , نَا يَزِيدُ بْنُ هَارُونَ , أنا سُفْيَانُ الثَّوْرِيُّ , عَنْ أَبِي قَيْسٍ ، عَنْ هُزَيْلِ بْنِ شُرَحْبِيلَ , قَالَ : أَتَى رَجُلٌ أَبَا مُوسَى الأَشْعَرِيَّ ، وَسَلْمَانَ بْنَ رَبِيعَةَ ، فَسَأَلَهُمَا عَنِ ابْنَةٍ ، وَابْنَةِ ابْنٍ ، وَأُخْتٍ لأَبٍ ، وَأُمٍّ , فَقَالا : لِلابْنَةِ النِّصْفُ ، وَلِلأُخْتِ مَا بَقِيَ , وَقَالا : " انْطَلِقْ إِلَى عَبْدِ اللَّهِ ، فَاسْأَلْهُ فَإِنَّهُ سَيُتَابِعُنَا , فَأَتَى عَبْدَ اللَّهِ ، فَسَأَلَهُ فَأَخْبَرَهُ بِمَا قَالا , قَالَ : وَلَكِنِّي أَقْضِي فِيهَا كَمَا قَضَى رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : النِّصْفُ لِلابْنَةِ , وَلابْنَةِ الابْنِ السُّدُسُ تَكْمِلَةُ الثُّلُثَيْنِ , وَلِلأُخْتِ مَا بَقِيَ " ، نَا مُحَمَّدُ بْنُ سُلَيْمَانَ النُّعْمَانِيُّ , نَا الْحُسَيْنُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ الْجَرْجَرَائِيُّ , نَا وَكِيعٌ , عَنْ سُفْيَانَ , عَنْ أَبِي قَيْسٍ الأَوْدِيِّ , بِإِسْنَادِهِ نَحْوَهُ . قُرِئَ عَلَى ابْنِ صَاعِدٍ ، وَأَنَا أَسْمَعُ ، حَدَّثَكُمُ ابْنُ زَنْجُوَيْهِ , نَا مُحَمَّدُ بْنُ يُوسُفَ , نَا سُفْيَانُ , عَنْ أَبِي قَيْسٍ , بِإِسْنَادِهِ مِثْلَهُ

Huzayl ibn Shurahbil dedi: Bir kishi Abu Muso al-Ashʼariy va Salmon ibn Robiʼaning oldiga kelib, ulardan qiz, oʻgʻilning qizi va ota-ona bir singil haqida soʻradi. Ikkovi: «Qizga yarmi, singilga esa qolgani (tegadi)», dedilar va: «Abdullohning oldiga borib, undan soʻra, u ham bizga qoʻshiladi», dedilar. U Abdullohning oldiga kelib, undan soʻradi va unga ikkovining aytganini xabar qildi. U: «Men esa bunda Rasululloh ﷺ hukm qilganlaridek hukm qilaman: yarmi qizga, oʻgʻilning qiziga uchdan ikkini toʻldirish uchun oltidan bir, qolgani esa singilga (tegadi)», dedi. Vakiʼ ham Sufyondan, u Abu Qays al-Avdiydan shu isnod bilan shunga oʻxshashini (rivoyat qildi). Muhammad ibn Yusuf ham Sufyondan, u Abu Qaysdan shu isnod bilan shuning mislini (rivoyat qildi).Ҳузайл ибн Шураҳбил деди: Бир киши Абу Мусо ал-Ашъарий ва Салмон ибн Робиъанинг олдига келиб, улардан қиз, ўғилнинг қизи ва ота-она бир сингил ҳақида сўради. Иккови: «Қизга ярми, сингилга эса қолгани (тегади)», дедилар ва: «Абдуллоҳнинг олдига бориб, ундан сўра, у ҳам бизга қўшилади», дедилар. У Абдуллоҳнинг олдига келиб, ундан сўради ва унга икковининг айтганини хабар қилди. У: «Мен эса бунда Расулуллоҳ ﷺ ҳукм қилганларидек ҳукм қиламан: ярми қизга, ўғилнинг қизига учдан иккини тўлдириш учун олтидан бир, қолгани эса сингилга (тегади)», деди. Вакиъ ҳам Суфёндан, у Абу Қайс ал-Авдийдан шу иснод билан шунга ўхшашини (ривоят қилди). Муҳаммад ибн Юсуф ҳам Суфёндан, у Абу Қайсдан шу иснод билан шунинг мислини (ривоят қилди).

قُرِئَ عَلَى ابْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ الْعَزِيزِ ، وَأَنَا أَسْمَعُ ، حَدَّثَكُمْ عَبْدُ الأَعْلَى بْنُ حَمَّادٍ , نَا حَمَّادُ بْنُ سَلَمَةَ , عَنِ الْحَجَّاجِ بْنِ أَرْطَأَةَ , عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ ثَرْوَانَ , عَنِ الْهُزَيْلِ بْنِ شُرَحْبِيلَ , أَنَّ أَبَا مُوسَى الأَشْعَرِيَّ ، سُئِلَ عَنْ رَجُلٍ تَرَكَ ابْنَةً ، وَابْنَةَ ابْنِهِ ، وَأُخْتَهُ لأَبِيهِ ، وَأُمَّهُ , فَقَالَ : لِلابْنَةِ النِّصْفُ ، وَمَا بَقِيَ فَلِلأُخْتِ لِلأَبِ ، وَالأُمِّ , وَقَالَ : إِنَّ ابْنَ مَسْعُودٍ ، سَيَقُولُ مثل مَا قُلْتُ ، فَسَأَلُوا ابْنَ مَسْعُودٍ , وَأَخْبِرُوهُ بِمَا قَالَ أَبُو مُوسَى , فَقَالَ ابْنُ مَسْعُودٍ : كَيْفَ أَقُولُ وَقَدْ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ , يَقُولُ : " لِلابْنَةُ النِّصْفُ , وَلابْنَةِ الابْنِ السُّدُسُ تَكْمِلَةُ الثُّلُثَيْنِ , وَمَا بَقِيَ فَلِلأُخْتِ مِنَ الأَبِ ، وَالأُمِّ "

al-Huzayl ibn Shurahbildan rivoyat qilinadi: Abu Muso al-Ashʼariydan bir qiz, oʻgʻlining qizi va ota-ona bir singlisini qoldirib (vafot etgan) kishi haqida soʻraldi. U: «Qizga yarmi, qolgani esa ota-ona bir singilga (tegadi)», dedi va: «Ibn Masʼud ham men aytganimdek aytadi», dedi. Ular Ibn Masʼuddan soʻrashdi va unga Abu Muso aytgan narsani xabar qilishdi. Shunda Ibn Masʼud: «Qanday qilib shunday deyman? Holbuki men Rasululloh ﷺning: ‹Qizga yarmi, oʻgʻilning qiziga uchdan ikkini toʻldirish uchun oltidan bir, qolgani esa ota-ona bir singilga (tegadi)›, deganlarini eshitganman», dedi.ал-Ҳузайл ибн Шураҳбилдан ривоят қилинади: Абу Мусо ал-Ашъарийдан бир қиз, ўғлининг қизи ва ота-она бир синглисини қолдириб (вафот этган) киши ҳақида сўралди. У: «Қизга ярми, қолгани эса ота-она бир сингилга (тегади)», деди ва: «Ибн Масъуд ҳам мен айтганимдек айтади», деди. Улар Ибн Масъуддан сўрашди ва унга Абу Мусо айтган нарсани хабар қилишди. Шунда Ибн Масъуд: «Қандай қилиб шундай дейман? Ҳолбуки мен Расулуллоҳ ﷺнинг: ‹Қизга ярми, ўғилнинг қизига учдан иккини тўлдириш учун олтидан бир, қолгани эса ота-она бир сингилга (тегади)›, деганларини эшитганман», деди.

ثنا إِبْرَاهِيمُ بْنُ حَمَّادٍ ، أنا عَلِيُّ بْنُ حَرْبٍ , نَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ الْمُحَارِبِيُّ , عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَمْرٍو , حَدَّثَنِي شَرِيكُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي نَمِرٍ , قَالَ : سُئِلَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ " عَنْ مِيرَاثِ الْعَمَّةِ وَالْخَالَةِ ، فَسَكَتَ وَهُوَ رَاكِبٌ فَسَارَ هُنَيْهَةً , فَقَالَ : حَدَّثَنِي جَبْرَائِيلُ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَنْ لا مِيرَاثَ لَهُمَا " وَكَذَلِكَ رَوَاهُ عَبْدُ الْوَهَّابِ الثَّقَفِيُّ , وَغَيْرُهُ ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَمْرٍو . وَرَوَاهُ مَسْعَدَةُ بْنُ الْيَسَعِ, عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَمْرٍو , عَنْ أَبِي سَلَمَةَ ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ , وَوَهِمَ فِيهِ وَالأَوَّلُ أَصَحُّ , وَحَدِيثُ مَسْعَدَةَ يَأْتِي بَعْدَ هَذَا وَوَهِمَ فِيهِ وَالأَوَّلُ أَصَحُّ , وَحَدِيثُ مَسْعَدَةَ يَأْتِي بَعْدَ هَذَا

Sharik ibn Abdulloh ibn Abu Namir dedi: Nabiy ﷺdan ammaning va xolaning merosi haqida soʻraldi. U zot ulov ustida sukut qildilar va bir oz yurdilar, soʻng: «Menga Jabroil (alayhissalom) xabar berdiki, ular ikkoviga meros yoʻq», dedilar. Buni Abdulvahhob as-Saqafiy va boshqalar ham Muhammad ibn Amrdan shunday rivoyat qilganlar. Masʼada ibn al-Yasaʼ esa buni Muhammad ibn Amrdan, u Abu Salamadan, u Abu Hurayradan (deb) rivoyat qilib, unda xato qilgan; birinchisi sahihroqdir. Masʼadaning hadisi esa bundan keyin keladi.Шарик ибн Абдуллоҳ ибн Абу Намир деди: Набий ﷺдан амманинг ва холанинг мероси ҳақида сўралди. У зот улов устида сукут қилдилар ва бир оз юрдилар, сўнг: «Менга Жаброил (алайҳиссалом) хабар бердики, улар икковига мерос йўқ», дедилар. Буни Абдулваҳҳоб ас-Сақафий ва бошқалар ҳам Муҳаммад ибн Амрдан шундай ривоят қилганлар. Масъада ибн ал-Ясаъ эса буни Муҳаммад ибн Амрдан, у Абу Саламадан, у Абу Ҳурайрадан (деб) ривоят қилиб, унда хато қилган; биринчиси саҳиҳроқдир. Масъаданинг ҳадиси эса бундан кейин келади.

نَا مُحَمَّدُ بْنُ الْقَاسِمِ بْنِ زَكَرِيَّا , نَا هِشَامُ بْنُ يُونُسَ , نَا الدَّرَاوَرْدِيُّ ، عَنْ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ , عَنْ أَبِيهِ , " أَنَّ أُمَّ كُلْثُومٍ بِنْتَ عَلِيٍّ , وَابْنَهَا زَيْدًا وَقَعَا فِي يَوْمٍ وَاحِدٍ ، وَالْتَقَتِ الصَّائِحَتَانِ ، فَلَمْ يُدْرَ أَيُّهُمَا هَلَكَ قَبْلُ ، فَلَمْ تَرِثْهُ وَلَمْ يَرِثْهَا , وَأَنَّ أَهْلَ صِفِّينَ لَمْ يَتَوَارَثُوا , وَأَنَّ أَهْلَ الْحَرَّةِ لَمْ يَتَوَارَثُوا "

Jaʼfar ibn Muhammad otasidan rivoyat qiladi: Ali (roziyallohu anhu)ning qizi Umm Kulsum va uning oʻgʻli Zayd bir kunda (halok boʻlib) yiqildilar va ikki faryod bir-biriga toʻgʻri keldi. Qaysi biri avval halok boʻlgani bilinmadi, shuning uchun u unga ham, u unga ham voris boʻlmadi. Siffin ahli ham bir-birlariga voris boʻlmadilar, Harra ahli ham bir-birlariga voris boʻlmadilar.Жаъфар ибн Муҳаммад отасидан ривоят қилади: Али (розияллоҳу анҳу)нинг қизи Умм Кулсум ва унинг ўғли Зайд бир кунда (ҳалок бўлиб) йиқилдилар ва икки фарёд бир-бирига тўғри келди. Қайси бири аввал ҳалок бўлгани билинмади, шунинг учун у унга ҳам, у унга ҳам ворис бўлмади. Сиффин аҳли ҳам бир-бирларига ворис бўлмадилар, Ҳарра аҳли ҳам бир-бирларига ворис бўлмадилар.

حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ مُحَمَّدٍ الصَّفَّارُ , نَا عَبَّاسُ بْنُ مُحَمَّدٍ , نَا يَحْيَى بْنُ أَبِي بُكَيْرٍ , نَا أَبُو هَانِئٍ عُمَرُ بْنُ بَشِيرٍ ، قَالَ : سُئِلَ عَامِرٌ ، " عَنْ مَوْلُودٍ لَيْسَ بِذَكَرٍ وَلا أُنْثَى , لَيْسَ لَهُ مَا لِلذَّكَرِ وَلَيْسَ لَهُ مَا لِلأُنْثَى يَخْرُجُ مِنْ سُرَّتِهِ كَهَيْئَةِ الْبَوْلِ وَالْغَائِطِ ، فَسُئِلَ عَامِرٌ عَنْ مِيرَاثِهِ , فَقَالَ عَامِرٌ : نِصْفُ حَظِّ الذَّكَرِ , وَنِصْفُ حَظِّ الأُنْثَى "

Abu Honiʼ Umar ibn Bashir aytadi: Omirdan na erkak, na ayol boʻlgan bir chaqaloq haqida soʻraldi: unda na erkakning (aʼzosi), na ayolning (aʼzosi) bor edi, kindigidan siydik va najosat kabi narsa chiqar edi. Omirdan uning merosi haqida soʻralganda, Omir: «Erkak nasibasining yarmi va ayol nasibasining yarmi», — dedi.Абу Ҳониъ Умар ибн Башир айтади: Омирдан на эркак, на аёл бўлган бир чақалоқ ҳақида сўралди: унда на эркакнинг (аъзоси), на аёлнинг (аъзоси) бор эди, киндигидан сийдик ва нажосат каби нарса чиқар эди. Омирдан унинг мероси ҳақида сўралганда, Омир: «Эркак насибасининг ярми ва аёл насибасининг ярми», — деди.

نَا الْحُسَيْنُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ ، وَأَحْمَدُ بْنُ عَلِيِّ بْنِ الْعَلاءِ ، قَالا : نَا يُوسُفُ بْنُ مُوسَى , نَا عَمْرُو بْنُ حُمْرَانَ , عَنْ عَوْفٍ , عَنْ سُلَيْمَانَ بْنِ جَابِرٍ الْهَجَرِيِّ , قَالَ : قَالَ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مَسْعُودٍ : قَالَ لِي رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " تَعَلَّمُوا الْقُرْآنَ وَعَلِّمُوهُ النَّاسَ , وَتَعَلَّمُوا الْفَرَائِضَ وَعَلِّمُوهَا النَّاسَ , وَتَعَلَّمُوا الْعِلْمَ وَعَلِّمُوهُ النَّاسَ , فَإِنِّي امْرِؤٌ مَقْبُوضٌ ، وَإِنَّ الْعِلْمَ سَيُقْبَضُ ، وَتَظْهَرُ الْفِتَنُ حَتَّى يَخْتَلِفَ الاثْنَانِ فِي الْفَرِيضَةِ لا يَجِدَانِ مَنْ يَفْصِلُ بَيْنَهُمَا " ، قَالَ لِي تَابَعَهُ جَمَاعَةٌ ، عَنْ عَوْفٍ , وَرَوَاهُا الْمُثَنَّى بْنُ بَكْرٍ , عَنْ عَوْفٍ , عَنْ سُلَيْمَانَ بْنِ جَابِرٍ , عَنْ أَبِي الأَحْوَصِ ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ , عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بِهَذَا ، قَالَ : وَقَالَ الْفَضْلُ بْنُ دَلْهَمٍ , عَنْ عَوْفٍ , عَنْ شَهْرٍ , عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ

Abdulloh ibn Masʼud (roziyallohu anhu) aytdi: Rasululloh ﷺ menga: «Qurʼonni oʻrganinglar va uni odamlarga oʻrgatinglar; faroizni oʻrganinglar va uni odamlarga oʻrgatinglar; ilmni oʻrganinglar va uni odamlarga oʻrgatinglar. Chunki men qabz qilinaturgan kishiman, ilm ham qabz qilinadi, fitnalar zohir boʻladi, hatto ikki kishi bir farz (ulush) haqida ixtilof qiladi-yu, ular orasini ajratib beradigan kishini topa olmaydilar», dedilar. Unga Avfdan (rivoyat qilishda) bir jamoa mutobaat qildi. Al-Musanno ibn Bakr esa uni Avfdan, u Sulaymon ibn Jobirdan, u Abul-Ahvasdan, u Abdullohdan, u Nabiy ﷺdan shu (matn) bilan rivoyat qildi. Yana dedi: Fazl ibn Dalham uni Avfdan, u Shahrdan, u Abu Hurayradan (rivoyat qildi).Абдуллоҳ ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу) айтди: Расулуллоҳ ﷺ менга: «Қуръонни ўрганинглар ва уни одамларга ўргатинглар; фароизни ўрганинглар ва уни одамларга ўргатинглар; илмни ўрганинглар ва уни одамларга ўргатинглар. Чунки мен қабз қилинатурган кишиман, илм ҳам қабз қилинади, фитналар зоҳир бўлади, ҳатто икки киши бир фарз (улуш) ҳақида ихтилоф қилади-ю, улар орасини ажратиб берадиган кишини топа олмайдилар», дедилар. Унга Авфдан (ривоят қилишда) бир жамоа мутобаат қилди. Ал-Мусанно ибн Бакр эса уни Авфдан, у Сулаймон ибн Жобирдан, у Абул-Аҳвасдан, у Абдуллоҳдан, у Набий ﷺдан шу (матн) билан ривоят қилди. Яна деди: Фазл ибн Далҳам уни Авфдан, у Шаҳрдан, у Абу Ҳурайрадан (ривоят қилди).

نَا جَعْفَرُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ نُصَيْرٍ ، نَا مَحْمُودُ بْنُ مُحَمَّدٍ الْمَرْوَزِيُّ , قَالَ : قَرَأْتُ عَلَى إِبْرَاهِيمَ بْنِ يُوسُفَ اللُّجِّيِّ ، نَا الْمُسَيِّبُ بْنُ شَرِيكٍ , نَا زَكَرِيَّا بْنُ عَطِيَّةَ , عَنْ أَبِي سَعِيدٍ , أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ , قَالَ : " تَعَلَّمُوا الْعِلْمَ وَعَلِّمُوهُ النَّاسَ , وَتَعَلَّمُوا الْفَرَائِضَ وَعَلِّمُوهَا النَّاسَ , وَتَعَلَّمُوا الْقُرْآنَ وَعَلِّمُوهُ النَّاسَ , فَإِنِّي امْرِؤٌ مَقْبُوضٌ ، وَإِنَّ الْعِلْمَ سَيُقْبَضُ ، وَتَظْهَرُ الْفِتَنُ حَتَّى يَخْتَلِفُ الاثْنَانِ فِي فَرِيضَةٍ ، فَلا يَجِدَانِ أَحَدًا يَفْصِلُ بَيْنَهُمَا "

Abu Saʼid (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ: «Ilmni oʻrganinglar va uni odamlarga oʻrgatinglar; faroizni oʻrganinglar va uni odamlarga oʻrgatinglar; Qurʼonni oʻrganinglar va uni odamlarga oʻrgatinglar. Chunki men qabz qilinaturgan kishiman, ilm ham qabz qilinadi, fitnalar zohir boʻladi, hatto ikki kishi bir farz haqida ixtilof qiladi-yu, ular orasini ajratib beradigan birovni topa olmaydilar», dedilar.Абу Саъид (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ: «Илмни ўрганинглар ва уни одамларга ўргатинглар; фароизни ўрганинглар ва уни одамларга ўргатинглар; Қуръонни ўрганинглар ва уни одамларга ўргатинглар. Чунки мен қабз қилинатурган кишиман, илм ҳам қабз қилинади, фитналар зоҳир бўлади, ҳатто икки киши бир фарз ҳақида ихтилоф қилади-ю, улар орасини ажратиб берадиган бировни топа олмайдилар», дедилар.

نَا مُحَمَّدُ بْنُ أَحْمَدَ بْنِ زَيْدِ الْجِنَانِيُّ , نَا مُحَمَّدُ بْنُ أَحْمَدَ بْنِ دَاوُدَ بْنِ أَبِي عَتَّابٍ , نَا أَحْمَدُ بْنُ أَبِي الْعَبَّاسِ الرَّمْلِيُّ , نَا ضَمْرَةُ , عَنْ سَعِيدِ بْنِ الْحَسَنِ , قَالَ : قُلْتُ لِسُفْيَانَ الثَّوْرِيِّ : " لَوْ وُلِّيتَ الْقَضَاءَ بِفَرَائِضِ مَنْ كُنْتَ تَأْخُذُ ؟ ، قَالَ : بِفَرَائِضِ زَيْدِ بْنِ ثَابِتٍ "

Saʼid ibn al-Hasan aytadi: Sufyon as-Savriyga: «Agar qozilikka tayinlansangiz, kimning faroiz (hukmlari)ni olar edingiz?» dedim. U: «Zayd ibn Sobitning faroizini», dedi.Саъид ибн ал-Ҳасан айтади: Суфён ас-Саврийга: «Агар қозиликка тайинлансангиз, кимнинг фароиз (ҳукмлари)ни олар эдингиз?» дедим. У: «Зайд ибн Собитнинг фароизини», деди.

نَا أَبُو بَكْرٍ النَّيْسَابُورِيُّ ، نَا بَحْرُ بْنُ نَصْرٍ , نَا ابْنُ وَهْبٍ , نَا إِسْحَاقُ بْنُ يَحْيَى بْنِ طَلْحَةَ التَّيْمِيُّ , عَنِ الْمُسَيِّبِ بْنِ رَافِعٍ , عَنِ الأَسْوَدِ بْنِ يَزِيدَ , قَالَ : قَدِمَ عَلَيْنَا مُعَاذُ بْنُ جَبَلٍ حِينَ بَعَثَهُ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ " فَقَسَمَ فِينَا فَأَعْطَى الابْنَةَ النِّصْفَ ، وَالأُخْتَ النِّصْفَ ، وَلَمْ يُوَرِّثِ الْعَصَبَةَ شَيْئًا "

Al-Asvad ibn Yazid aytadi: Rasululloh ﷺ Muoz ibn Jabalni yuborganlarida, u bizning oldimizga keldi va oramizda (merosni) taqsimlab, qizga yarmini, singilga yarmini berdi, asabaga esa hech narsa meros qilib bermadi.Ал-Асвад ибн Язид айтади: Расулуллоҳ ﷺ Муоз ибн Жабални юборганларида, у бизнинг олдимизга келди ва орамизда (меросни) тақсимлаб, қизга ярмини, сингилга ярмини берди, асабага эса ҳеч нарса мерос қилиб бермади.

نَا أَبُو بَكْرٍ ، نَا بَحْرُ , نَا ابْنُ وَهْبٍ , حَدَّثَنِي يَحْيَى بْنُ أَيُّوبَ , عَنْ يَزِيدَ بْنِ أَبِي حَبِيبٍ , عَنْ أَبِي سَلَمَةَ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ عَوْفٍ , أَنَّ عُمَرَ بْنَ الْخَطَّابِ " أَعْطَى الابْنَةَ النِّصْفَ ، وَأَعْطَى الأُخْتَ مَا بَقِيَ "

Abu Salama ibn Abdurrahmon ibn Avfdan rivoyat qilinishicha, Umar ibn al-Xattob (roziyallohu anhu) qizga yarmini, singilga esa qolganini berdi.Абу Салама ибн Абдурраҳмон ибн Авфдан ривоят қилинишича, Умар ибн ал-Хаттоб (розияллоҳу анҳу) қизга ярмини, сингилга эса қолганини берди.

نَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ الْعَزِيزِ ، أنا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ عُمَرَ الْقَوَارِيرِيُّ , نَا مُعَاذُ بْنُ هِشَامٍ , حَدَّثَنِي أَبِي , عَنْ قَتَادَةَ , نَا أَبُو حَسَّانَ الأَعْرَجُ ، عَنِ الأَسْوَدِ بْنِ يَزِيدَ الْكُوفِيُّ , أَنَّ مُعَاذَ بْنَ جَبَلٍ ، " أُتِيَ بِالْيَمَنِ فِي مِيرَاثِ رَجُلٍ تَرَكَ ابْنَتَهُ ، وَأُخْتَهُ ، فَأَعْطَى ابْنَتَهُ النِّصْفَ ، وَأُخْتَهُ النِّصْفَ , وَرَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ حَيُّ بَيْنَ أَظْهُرِهِمْ "

Al-Asvad ibn Yazid al-Kufiydan rivoyat qilinishicha, Muoz ibn Jabalning huzuriga Yamanda qizi va singlisini qoldirgan bir kishining merosi haqida (masala) keltirildi. U qiziga yarmini, singlisiga yarmini berdi. Rasululloh ﷺ esa oʻshanda ular orasida tirik edilar.Ал-Асвад ибн Язид ал-Куфийдан ривоят қилинишича, Муоз ибн Жабалнинг ҳузурига Яманда қизи ва синглисини қолдирган бир кишининг мероси ҳақида (масала) келтирилди. У қизига ярмини, синглисига ярмини берди. Расулуллоҳ ﷺ эса ўшанда улар орасида тирик эдилар.

نَا أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ زِيَادٍ ، نَا مُحَمَّدُ بْنُ غَالِبٍ , نَا سُلَيْمَانُ بْنُ دَاوُدَ الْمِنْقَرِيُّ , نَا يَزِيدُ بْنُ زُرَيْعٍ , نَا سَعِيدٌ , عَنْ قَتَادَةَ , عَنْ جَابِرِ بْنِ زَيْدٍ , عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ ، أَنَّ مَوْلًى لِحَمْزَةَ تُوُفِّيَ ، فَتَرَكَ ابْنَتَهُ ، وَابْنَةَ حَمْزَةَ , فَأَعْطَى النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ابْنَتَهُ النِّصْفَ , وَلابْنَةِ حَمْزَةَ النِّصْفُ " ، هَكَذَا نَاهُ مِنْ أَصْلِهِ بِهَذَا الإِسْنَادِ

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Hamzaning bir mavlosi vafot etib, oʻz qizi bilan Hamzaning qizini qoldirdi. Nabiy ﷺ uning qiziga yarmini, Hamzaning qiziga yarmini berdilar. U bizga shu isnod bilan oʻz asl (nusxasi)dan shunday rivoyat qildi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Ҳамзанинг бир мавлоси вафот этиб, ўз қизи билан Ҳамзанинг қизини қолдирди. Набий ﷺ унинг қизига ярмини, Ҳамзанинг қизига ярмини бердилар. У бизга шу иснод билан ўз асл (нусхаси)дан шундай ривоят қилди.

نَا أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ زِيَادٍ ، نَا مُحَمَّدُ بْنُ غَالِبٍ , نَا عَفَّانُ , نَا هَمَّامٌ , نَا قَتَادَةُ , عَنِ الْحَسَنِ , عَنْ عِمْرَانَ بْنِ حُصَيْنٍ , قَالَ : جَاءَ رَجُلٌ إِلَى النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، فَقَالَ : " إِنَّ ابْنَ ابْنِي مَاتَ فَمَا لِي مِنْ مِيرَاثِهِ ؟ ، قَالَ : لَكَ السُّدُسُ , فَلَمَّا أَدْبَرَ دَعَاهُ , فَقَالَ : لَكَ سُدُسٌ آخَرُ, فَلَمَّا أَدْبَرَ دَعَاهُ , فَقَالَ : لَكَ السُّدُسُ الآخَرُ طُعْمَةً "

Imron ibn Husayn (roziyallohu anhu) aytadi: Bir kishi Nabiy ﷺ huzurlariga kelib: «Oʻgʻlimning oʻgʻli vafot etdi, uning merosidan menga nima tegadi?» dedi. U zot: «Senga oltidan bir (tegadi)», dedilar. U ortiga burilganida, u zot uni chaqirib: «Senga yana bir oltidan bir (bor)», dedilar. U yana ortiga burilganida, u zot uni chaqirib: «Anavi oltidan bir senga inʼomdir», dedilar.Имрон ибн Ҳусайн (розияллоҳу анҳу) айтади: Бир киши Набий ﷺ ҳузурларига келиб: «Ўғлимнинг ўғли вафот этди, унинг меросидан менга нима тегади?» деди. У зот: «Сенга олтидан бир (тегади)», дедилар. У ортига бурилганида, у зот уни чақириб: «Сенга яна бир олтидан бир (бор)», дедилар. У яна ортига бурилганида, у зот уни чақириб: «Анави олтидан бир сенга инъомдир», дедилар.

نَا مُحَمَّدُ بْنُ سُلَيْمَانَ النُّعْمَانِيُّ , نَا الْحُسَيْنُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ الْجَرْجَرَائِيُّ , نَا وَكِيعٌ , عَنْ سُفْيَانَ , عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ الْحَارِثِ بْنِ عَيَّاشٍ , عَنْ حَكِيمِ بْنِ حَكِيمِ بْنِ عَبَّادِ بْنِ حُنَيْفٍ , عَنْ أَبِي أُمَامَةَ بْنِ سَهْلِ بْنِ حُنَيْفٍ , قَالَ : " رَمَى رَجُلٌ رَجُلا بِسَهْمٍ فَقَتَلَهُ ، وَلَيْسَ لَهُ وَارِثٌ إِلا خَالٌ , فَكَتَبَ فِي ذَلِكَ أَبُو عُبَيْدَةَ بْنُ الْجَرَّاحِ إِلَى عُمَرَ , وَكَتَبَ عُمَرُ : إِنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ , قَالَ : اللَّهُ وَرَسُولُهُ مَوْلَى مَنْ لا مَوْلَى لَهُ , وَالْخَالُ وَارِثُ مَنْ لا وَارِثَ لَهُ "

Abu Umoma ibn Sahl ibn Hunayf aytadi: Bir kishi boshqa bir kishini oʻq bilan otib oʻldirdi, uning togʻasidan boshqa vorisi yoʻq edi. Abu Ubayda ibn al-Jarroh bu haqda Umarga xat yozdi. Umar esa Nabiy ﷺ: «Alloh va Uning Rasuli mavlosi boʻlmagan kishining mavlosidir, togʻa esa vorisi boʻlmagan kishining vorisidir», deganlarini yozib qaytardi.Абу Умома ибн Саҳл ибн Ҳунайф айтади: Бир киши бошқа бир кишини ўқ билан отиб ўлдирди, унинг тоғасидан бошқа вориси йўқ эди. Абу Убайда ибн ал-Жарроҳ бу ҳақда Умарга хат ёзди. Умар эса Набий ﷺ: «Аллоҳ ва Унинг Расули мавлоси бўлмаган кишининг мавлосидир, тоға эса вориси бўлмаган кишининг ворисидир», деганларини ёзиб қайтарди.

نَا الْقَاضِي أَحْمَدُ بْنُ إِسْحَاقَ بْنِ بُهْلُولٍ ، نَا زَكَرِيَّا بْنُ يَحْيَى بْنِ زَائِدَةَ أَبُو زَائِدَةَ , نَا أَبُو عَاصِمٍ ، عَنِ ابْنِ جُرَيْجٍ , عَنْ عَمْرِو بْنِ مُسْلِمٍ , عَنْ طَاوُسٍ , عَنْ عَائِشَةَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهَا , قَالَتْ : قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " إِنَّ اللَّهَ مَوْلَى مَنْ لا مَوْلَى لَهُ , وَالْخَالَ وَارِثُ مَنْ لا وَارِثَ لَهُ "

Tovus Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qiladi: u aytdi: Rasululloh ﷺ: «Alloh — mavlosi yoʻq kishining mavlosidir; togʻa esa — vorisi yoʻq kishining vorisidir», dedilar.Товус Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилади: у айтди: Расулуллоҳ ﷺ: «Аллоҳ — мавлоси йўқ кишининг мавлосидир; тоға эса — вориси йўқ кишининг ворисидир», дедилар.

نَا أَبُو بَكْرٍ النَّيْسَابُورِيُّ ، نَا مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى بْنِ فَارِسٍ ، وَأَحْمَدُ بْنُ سَعِيدِ بْنِ صَخْرٍ ، وَأَبُو أُمَيَّةَ الطَّّرَسُوسِيُّ , قَالُوا : نَا أَبُو عَاصِمٍ ، عَنِ ابْنِ جُرَيْجٍ , عَنْ عَمْرِو بْنِ مُسْلِمٍ , عَنْ طَاوُسٍ , عَنْ عَائِشَةَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهَا , قَالَتْ : قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " اللَّهُ مَوْلَى مَنْ لا مَوْلَى لَهُ , وَالْخَالُ وَارِثُ مَنْ لا وَارِثَ لَهُ "

Tovus Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qiladi: u aytdi: Rasululloh ﷺ: «Alloh — mavlosi yoʻq kishining mavlosidir; togʻa esa — vorisi yoʻq kishining vorisidir», dedilar.Товус Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилади: у айтди: Расулуллоҳ ﷺ: «Аллоҳ — мавлоси йўқ кишининг мавлосидир; тоға эса — вориси йўқ кишининг ворисидир», дедилар.

قَالَ مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى , وَنا أَبُو عَاصِمٍ , مَرَّةً أُخْرَى عَنِ ابْنِ جُرَيْجٍ , عَنْ عَمْرِو بْنِ مُسْلِمٍ , عَنْ طَاوُسٍ , عَنْ عَائِشَةَ , قَالَتْ : " اللَّهُ وَرَسُولُهُ مَوْلَى مَنْ لا مَوْلَى لَهُ , وَالْخَالُ وَارِثُ مَنْ لا وَارِثَ لَهُ " ، فَقِيلَ لأَبِي عَاصِمٍ : عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ؟ فَسَكَتَ فَقَالَ لَهُ الشَّاذَكُونِيُّ : حَدِّثْنَا عَنِ النَّبِي صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ , فَسَكَتَ . نَا ابْنُ مَنِيعٍ , نَا مُحَمَّدُ بْنُ سِنَانٍ , نَا أَبُو عَاصِمٍ , مَوْقُوفًا

Muhammad ibn Yahyo aytdi: Abu Osim bizga yana bir marta Ibn Jurayjdan, u Amr ibn Muslimdan, u Tovusdan, u Oishadan (rivoyat qilib) dedi: U: «Alloh va Uning Rasuli — mavlosi yoʻq kishining mavlosidir; togʻa esa — vorisi yoʻq kishining vorisidir», dedi. Abu Osimga: «Nabiy ﷺdanmi?» deyildi, u jim qoldi. Shazakuniy unga: «Bizga uni Nabiy ﷺdan rivoyat qiling», dedi, u yana jim qoldi. Ibn Maniʼ bizga rivoyat qildi: Muhammad ibn Sinon bizga rivoyat qildi: Abu Osim (uni) mavquf holda (rivoyat qildi).Муҳаммад ибн Яҳё айтди: Абу Осим бизга яна бир марта Ибн Журайждан, у Амр ибн Муслимдан, у Товусдан, у Оишадан (ривоят қилиб) деди: У: «Аллоҳ ва Унинг Расули — мавлоси йўқ кишининг мавлосидир; тоға эса — вориси йўқ кишининг ворисидир», деди. Абу Осимга: «Набий ﷺданми?» дейилди, у жим қолди. Шазакуний унга: «Бизга уни Набий ﷺдан ривоят қилинг», деди, у яна жим қолди. Ибн Маниъ бизга ривоят қилди: Муҳаммад ибн Синон бизга ривоят қилди: Абу Осим (уни) мавқуф ҳолда (ривоят қилди).

نَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ الْعَزِيزِ ، نَا لَيْثُ بْنُ حَمَّادٍ الصَّفَّارُ , نَا حَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ , عَنْ بُدَيْلِ بْنِ مَيْسَرَةَ , عَنْ عَلِيِّ بْنِ أَبِي طَلْحَةَ , عَنْ رَاشِدِ بْنِ سَعْدٍ , عَنْ أَبِي عَامِرٍ الْهَوْزَنِيِّ , عَنِ الْمِقْدَامِ , أَنّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ , قَالَ : " أَنَا أَوْلَى بِكُلِّ مُؤْمِنٍ مِنْ نَفْسِهِ , مَنْ تَرَكَ مَالا فَلِوَرَثَتِهِ ، وَمَنْ تَرَكَ دَيْنًا أَوْ ضَيَاعًا ، فَإِلَيَّ أَنَا أَقْضِي دَيْنَهُ وَأَفُكُّ عَانِيَهُ , وَالْخَالُ وَارِثُ مَنْ لا وَارِثَ لَهُ ، يَقْضِي دَيْنَهُ وَيَفُكُّ عَانِيَهُ " ، نَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ الْعَزِيزِ , نَا الْقَوَارِيرِيُّ , وَإِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ , قَالا : نَا حَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ , بِهَذَا الإِسْنَادِ , قَالَ إِسْحَاقُ : عَنِ الْمِقْدَامِ بْنِ مَعْدِ يكَرِبَ . نَا أَبُو بَكْرٍ النَّيْسَابُورِيُّ , نَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ بِشْرٍ , نَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ , أنا ابْنُ جُرَيْجٍ , بِإِسْنَادِهِ مِثْلَهُ مَوْقُوفًا ، نَا النَّيْسَابُورِيُّ , نَا أَبُو الأَزْهَرِ , نَا رَوْحٌ , عَنِ ابْنِ جُرَيْجٍ , عَنِ الْحَسَنِ بْنِ مُسْلِمٍ , عَنْ طَاوُسٍ , عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ , عَنْ عَائِشَةَ , قَالَتْ : " اللَّهُ وَرَسُولُهُ " مِثْلَهُ . قَالَ النَّيْسَابُورِيُّ : أَخْطَأَ فِيهِ رَوْحٌ ، وَالصَّوَابُ عَمْرُو بْنُ مُسْلِمٍ

Miqdom (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Nabiy ﷺ shunday dedilar: «Men har bir moʻminga oʻzidan koʻra haqliroqman. Kim mol qoldirsa, u vorislariga (tegishli); kim qarz yoki (himoyasiz) oila qoldirsa, u menga (tegishli) — men uning qarzini toʻlayman va asirini ozod qilaman. Togʻa ham vorisi yoʻq kishining vorisidir: uning qarzini toʻlaydi va asirini ozod qiladi». Abdulloh ibn Muhammad ibn Abdulaziz bizga rivoyat qildi: Qavoririy va Ishoq ibn Ibrohim shu isnod bilan Hammod ibn Zayddan rivoyat qildilar. Ishoq: «Miqdom ibn Maʼdikarbdan», dedi. Abu Bakr an-Naysoburiy bizga rivoyat qildi: Abdurrahmon ibn Bishr, Abdurrazzoq, Ibn Jurayj oʻz isnodi bilan shuning oʻxshashini mavquf holda (rivoyat qildilar). An-Naysoburiy bizga rivoyat qildi: Abul-Azhar, Ravh, Ibn Jurayj, al-Hasan ibn Muslim, Tovus, Ibn Abbos orqali Oishadan: u: «Alloh va Uning Rasuli...», deb shunga oʻxshashini aytdi. An-Naysoburiy aytdi: Bunda Ravh xato qilgan, toʻgʻrisi — Amr ibn Muslimdir.Миқдом (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Набий ﷺ шундай дедилар: «Мен ҳар бир мўминга ўзидан кўра ҳақлироқман. Ким мол қолдирса, у ворисларига (тегишли); ким қарз ёки (ҳимоясиз) оила қолдирса, у менга (тегишли) — мен унинг қарзини тўлайман ва асирини озод қиламан. Тоға ҳам вориси йўқ кишининг ворисидир: унинг қарзини тўлайди ва асирини озод қилади». Абдуллоҳ ибн Муҳаммад ибн Абдулазиз бизга ривоят қилди: Қаворирий ва Ишоқ ибн Иброҳим шу иснод билан Ҳаммод ибн Зайддан ривоят қилдилар. Ишоқ: «Миқдом ибн Маъдикарбдан», деди. Абу Бакр ан-Найсобурий бизга ривоят қилди: Абдурраҳмон ибн Бишр, Абдурраззоқ, Ибн Журайж ўз исноди билан шунинг ўхшашини мавқуф ҳолда (ривоят қилдилар). Ан-Найсобурий бизга ривоят қилди: Абул-Азҳар, Равҳ, Ибн Журайж, ал-Ҳасан ибн Муслим, Товус, Ибн Аббос орқали Оишадан: у: «Аллоҳ ва Унинг Расули...», деб шунга ўхшашини айтди. Ан-Найсобурий айтди: Бунда Равҳ хато қилган, тўғриси — Амр ибн Муслимдир.

نَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدٍ , نَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ الْوَهَّابِ , نَا شَرِيكٌ . ح وثنا الْحُسَيْنُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ , نَا مُحَمَّدُ بْنُ أَحْمَدَ بْنِ الْجُنَيْدِ , نَا أَبُو أَحْمَدَ ، نَا شَرِيكٌ , عَنْ لَيْثٍ , عَنْ أَبِي هُبَيْرَةَ , عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ , أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ , قَالَ : " الْخَالُ وَارِثُ مَنْ لا وَارِثَ لَهُ "

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ: «Togʻa vorisi yoʻq kishining vorisidir», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ: «Тоға вориси йўқ кишининг ворисидир», дедилар.

نَا ابْنُ صَاعِدٍ , نَا مُحَمَّدُ بْنُ عُمَارَةَ بْنِ صُبَيْحٍ , نَا أَبُو نُعَيْمٍ ، نَا شَرِيكٌ , عَنْ لَيْثٍ , عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْمُنْكَدِرِ , عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ , عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ , قَالَ : " الْخَالُ وَارِثٌ "

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Nabiy ﷺ: «Togʻa vorisdir», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Набий ﷺ: «Тоға ворисдир», дедилар.

نَا أَبُو عُمَرَ الْقَاضِي ، نَا أَحْمَدُ بْنُ مَنْصُورٍ الرَّمَادِيُّ , نَا زَيْدُ بْنُ الْحُبَابِ , نَا الْحُسَيْنُ بْنُ وَاقِدٍ , عَنْ مَنْصُورٍ , عَنْ إِبْرَاهِيمَ , عَنْ عَلْقَمَةَ , عَنْ عَبْدِ الْمَلِكِ " فِي ابْنَةِ ابْنَةٍ , وَابْنَةِ أُخْتٍ ، الْمَالُ بَيْنَهُمَا نِصْفَانِ " ، الصَّوَابُ مِنْ قَوْلِ عَلْقَمَةَ

Alqama Abdulmalikdan (rivoyat qiladi): qizning qizi va singilning qizi haqida: «Mol ular oʻrtasida teng ikkiga boʻlinadi». Toʻgʻrisi — bu Alqamaning soʻzidir.Алқама Абдулмаликдан (ривоят қилади): қизнинг қизи ва сингилнинг қизи ҳақида: «Мол улар ўртасида тенг иккига бўлинади». Тўғриси — бу Алқаманинг сўзидир.

نَا مُحَمَّدُ بْنُ الْقَاسِمِ بْنِ زَكَرِيَّا الْمُحَارِبِيُّ , نَا أَبُو كُرَيْبٍ ، نَا أَبُو خَالِدٍ الأَحْمَرُ ، وَوَكِيعٌ , وَعَبْدَةُ بْنُ سُلَيْمَانَ ، عَنْ سُفْيَانَ , عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ ، عَنِ الْحَارِثِ , عَنْ عَلِيٍّ عَلَيْهِ السَّلامُ , قَالَ : " أَنْتُمْ تَقْرَءُونَ الْوَصِيَّةَ قَبْلَ الدَّيْنِ , وَقَضَى رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَنَّ الدَّيْنَ قَبْلَ الْوَصِيَّةِ , وَأَعْيَانُ بَنِي الأُمِّ يَتَوَارَثُونَ دُونَ بَنِي الْعَلاتِ "

Ali (roziyallohu anhu) aytdi: «Sizlar vasiyatni qarzdan oldin oʻqiysizlar. Holbuki Rasululloh ﷺ qarz vasiyatdan oldin (ado etilishiga) hukm qilganlar. Bir onadan boʻlgan tugʻishgan aka-ukalar bir-birlariga meros boʻladilar, ota bir, ona boshqa boʻlganlar esa bunda (mahrumdirlar)».Али (розияллоҳу анҳу) айтди: «Сизлар васиятни қарздан олдин ўқийсизлар. Ҳолбуки Расулуллоҳ ﷺ қарз васиятдан олдин (адо этилишига) ҳукм қилганлар. Бир онадан бўлган туғишган ака-укалар бир-бирларига мерос бўладилар, ота бир, она бошқа бўлганлар эса бунда (маҳрумдирлар)».

نَا أَبُو حَامِدٍ الْحَضْرَمِيُّ ، نَا يَزِيدُ بْنُ عَمْرِو بْنِ الْبَرَاءِ , نَا مُوسَى بْنُ مَسْعُودٍ , نَا سُفْيَانُ , عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ ، عَنِ الْحَارِثِ , أَنَّ عَلِيًّا رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ ، أُتِيَ فِي بَنِي عَمٍّ أَحَدُهُمْ أَخٌ لأُمٍّ ، فَقِيلَ لِعَلِيٍّ : إِنَّ ابْنَ مَسْعُودٍ " أَعْطَى الأَخَ مِنَ الأُمِّ الْمَالَ كُلَّهُ دُونَهُمْ لِقَرَابَتِهِ , فَقَالَ عَلِيّ : يَرْحَمُ اللَّهُ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ مَسْعُودٍ إِنْ كَانَ لَفَقِيهًا لَوْ كُنْتُ أَنَا لأَعْطَيْتُهُ السُّدُسَ ، ثُمَّ أَشْرَكْتُ بَيْنَهُمْ فِيمَا بَقِيَ "

Al-Horis (rivoyat qiladi): Alining huzuriga amakivachchalar haqida (masala) keltirildi, ulardan biri ona tomondan uka edi. Aliga: «Ibn Masʼud ona tomondan boʻlgan ukaga qarindoshligi sababli molning barchasini berib, ularni (mahrum) qoldirgan edi», deyildi. Shunda Ali: «Alloh Abdulloh ibn Masʼudga rahm qilsin, u haqiqatan faqih edi. Agar men boʻlganimda, unga oltidan birni berardim, soʻng qolganida ularni sherik qilardim», dedi.Ал-Ҳорис (ривоят қилади): Алининг ҳузурига амакиваччалар ҳақида (масала) келтирилди, улардан бири она томондан ука эди. Алига: «Ибн Масъуд она томондан бўлган укага қариндошлиги сабабли молнинг барчасини бериб, уларни (маҳрум) қолдирган эди», дейилди. Шунда Али: «Аллоҳ Абдуллоҳ ибн Масъудга раҳм қилсин, у ҳақиқатан фақиҳ эди. Агар мен бўлганимда, унга олтидан бирни берардим, сўнг қолганида уларни шерик қилардим», деди.

نَا مُحَمَّدُ بْنُ أَحْمَدَ بْنِ أَبِي الثَّلْجِ , نَا مُحَمَّدُ بْنُ حَمَّادِ الطِّهْرَانِيُّ , نَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ , عَنْ مَعْمَرٍ , عَنْ سِمَاكِ بْنِ الْفَضْلِ , عَنْ وَهْبِ بْنِ مُنَبِّهٍ , عَنْ مَسْعُودِ بْنِ الْحَكَمِ الثَّقَفِيِّ , قَالَ : أُتِيَ عُمَرُ بْنُ الْخَطَّابِ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ ، " فِي امْرَأَةٍ تَرَكَتْ زَوْجَهَا وَأُمَّهَا وَإِخْوَتَهَا لأُمِّهَا وَإِخْوَتَهَا لأَبِيهَا ، وَأُمِّهَا , فَشَرَكَ بَيْنَ الإِخْوَةِ لِلأُمِّ وَبَيْنَ الإِخْوَةِ لِلأُمِّ وَالأَبِ بِالثُّلُثِ , فَقَالَ لَهُ رَجُلٌ : إِنَّكَ لَمْ تُشْرِكْ بَيْنَهُمَا عَامَ كَذَا وَكَذَا , قَالَ : فَتِلْكَ عَلَى مَا قَضَيْنَا يَوْمَئِذٍ ، وَهَذِهِ عَلَى مَا قَضَيْنَا الْيَوْمَ " ، قَالَ عَبْدُ الرَّزَّاقِ : وَقَالَ الثَّوْرِيُّ : لَوْ لَمْ أَسْتَفِدْ فِي سَفْرَتِي هَذَا الْحَدِيثَ لَظَنَنْتُ أَنِّي قَدِ اسْتَفَدْتُ فِيهِ خَيْرًا

Masʼud ibn al-Hakam as-Saqafiy aytadi: Umar ibn al-Xattob (roziyallohu anhu)ning huzuriga eri, onasi, ona tomondan aka-ukalari va ota-ona bir aka-ukalarini qoldirgan bir ayolning (merosi) haqida (masala) keltirildi. U ona tomondan boʻlgan aka-ukalar bilan ota-ona bir aka-ukalarni uchdan birda sherik qildi. Bir kishi unga: «Siz falon yili ularni sherik qilmagan edingiz», dedi. U: «U — oʻsha kuni chiqargan hukmimizga koʻra edi, bu esa bugun chiqarayotgan hukmimizga koʻradir», dedi. Abdurrazzoq aytdi: Savriy: «Agar bu safarimda shu hadisdan boshqa narsa qoʻlga kiritmaganimda ham, unda yaxshilik topdim, deb bilardim», dedi.Масъуд ибн ал-Ҳакам ас-Сақафий айтади: Умар ибн ал-Хаттоб (розияллоҳу анҳу)нинг ҳузурига эри, онаси, она томондан ака-укалари ва ота-она бир ака-укаларини қолдирган бир аёлнинг (мероси) ҳақида (масала) келтирилди. У она томондан бўлган ака-укалар билан ота-она бир ака-укаларни учдан бирда шерик қилди. Бир киши унга: «Сиз фалон йили уларни шерик қилмаган эдингиз», деди. У: «У — ўша куни чиқарган ҳукмимизга кўра эди, бу эса бугун чиқараётган ҳукмимизга кўрадир», деди. Абдурраззоқ айтди: Саврий: «Агар бу сафаримда шу ҳадисдан бошқа нарса қўлга киритмаганимда ҳам, унда яхшилик топдим, деб билардим», деди.

نَا الْحَسَنُ بْنُ أَحْمَدَ بْنِ صَالِحٍ الْكُوفِيُّ , نَا عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ دِينَارٍ الْفَارِسِيُّ , نَا مَحْمُودُ بْنُ غَيْلانَ , نَا أَبُو دَاوُدَ الطَّيَالِسِيُّ ، نَا سُلَيْمَانُ بْنُ مُعَاذٍ , عَنْ سِمَاكٍ , عَنْ عِكْرِمَةَ , عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ , أَنّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ " آخَى بَيْنَ أَصْحَابِهِ فَكَانُوا يَتَوَارَثُونَ بِذَلِكَ حَتَّى أنزلت ‏ وَأُولُو الأَرْحَامِ بَعْضُهُمْ أَوْلَى بِبَعْضٍ , فَتَوَارَثُوا بِالنَّسَبِ "

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Nabiy ﷺ sahobalari orasida birodarlik oʻrnatdilar va ular shu sabab bir-birlariga meros boʻlar edilar. «Qarindoshlar bir-birlariga (meros olishda) haqliroqdirlar» (oyati) nozil boʻlgach, nasab boʻyicha meros oladigan boʻldilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Набий ﷺ саҳобалари орасида биродарлик ўрнатдилар ва улар шу сабаб бир-бирларига мерос бўлар эдилар. «Қариндошлар бир-бирларига (мерос олишда) ҳақлироқдирлар» (ояти) нозил бўлгач, насаб бўйича мерос оладиган бўлдилар.

نَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ الْعَزِيزِ ، نَا دَاوُدُ بْنُ رُشَيْدٍ , نَا مُحَمَّدُ بْنُ حَرْبٍ الْخَوْلانِيُّ حِمْصِيٌّ , نَا عُمَرُ بْنُ رُؤْبَةَ , عَنْ عَبْدِ الْوَاحِدِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ النَّصْرِيُّ , عَنْ وَاثِلَةَ بْنِ الأَسْقَعِ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ , قَالَ : قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " تُحْرِزُ الْمَرْأَةُ ثَلاثَةَ مَوَارِيثَ : عَتِيقَهَا , وَوَلِيدَهَا , وَالْوَلَدَ الَّذِي لاعَنَتْ عَلَيْهِ "

Vosila ibn al-Asqaʼ (roziyallohu anhu) aytadi: Rasululloh ﷺ: «Ayol uchta merosni qoʻlga kiritadi: oʻzi ozod qilgan qulining, oʻz chaqalogʻining va oʻzi liʼon qilgan bolasining (merosini)», dedilar.Восила ибн ал-Асқаъ (розияллоҳу анҳу) айтади: Расулуллоҳ ﷺ: «Аёл учта меросни қўлга киритади: ўзи озод қилган қулининг, ўз чақалоғининг ва ўзи лиъон қилган боласининг (меросини)», дедилар.

نَا أَبُو بَكْرٍ يَعْقُوبُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ الْبَزَّازُ , نَا أَحْمَدُ بْنُ عَبْدِ الْجَبَّارِ بْنِ مُحَمَّدٍ , نَا أَبِي , نَا سَعِيدُ بْنُ عَبْدِ الْجَبَّارِ , عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ حَرْبٍ الْخَوْلانِيِّ , حَدَّثَنِي عُمَرُ بْنُ رُؤْبَةَ التَّغْلِبِيُّ , عَنْ عَبْدِ الْوَاحِدِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ النَّصْرِيِّ , عَنْ وَاثِلَةَ بْنِ الأَسْقَعِ , قَالَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " تُحْرِزُ الْمَرْأَةُ ثَلاثَةَ مَوَارِيثَ : عَتِيقَهَا ، وَلَقِيطَهَا ، وُمَلاعِنَهَا " ، قَالَ تَابَعَهُ أَبُو سَلَمَةَ سُلَيْمَانُ بْنُ سُلَيْمِ بْنِ سَلَمَةَ , عَنْ عمر بْنِ رُؤْبَةَ ، بِإِسْنَادِهِ مِثْلَهُ . نَا بِهِ مُحَمَّدُ بْنُ مُوسَى , نَا أَحْمَدُ بْنُ عُمَيْرٍ , نَا عَمْرُو بْنُ عُثْمَانَ , نَا بَقِيَّةُ , حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ سُلَيْمِ بْنِ سَلَمَةَ , عَنْ عُمَرَ بْنِ رُؤْبَةَ , عَنْ عَبْدِ الْوَاحِدِ , عَنْ وَاثِلَةَ , عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مِثْلَهُ

Vosila ibn al-Asqaʼ (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ: «Ayol uchta merosni qoʻlga kiritadi: oʻzi ozod qilgan qulining, oʻzi topib olgan tashlandiq bolaning va oʻzi liʼon qilganning (merosini)», dedilar. Unga Abu Salama Sulaymon ibn Sulaym ibn Salama Umar ibn Rubadan oʻsha isnod bilan shunga oʻxshash (rivoyat qilishda) mutobaat qildi. Uni bizga Muhammad ibn Muso rivoyat qildi: Ahmad ibn Umayr, Amr ibn Usmon, Baqiyya, Sulaymon ibn Sulaym ibn Salama, Umar ibn Ruba, Abdulvohid, Vosila orqali Nabiy ﷺdan shunga oʻxshashini (rivoyat qildilar).Восила ибн ал-Асқаъ (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ: «Аёл учта меросни қўлга киритади: ўзи озод қилган қулининг, ўзи топиб олган ташландиқ боланинг ва ўзи лиъон қилганнинг (меросини)», дедилар. Унга Абу Салама Сулаймон ибн Сулайм ибн Салама Умар ибн Рубадан ўша иснод билан шунга ўхшаш (ривоят қилишда) мутобаат қилди. Уни бизга Муҳаммад ибн Мусо ривоят қилди: Аҳмад ибн Умайр, Амр ибн Усмон, Бақийя, Сулаймон ибн Сулайм ибн Салама, Умар ибн Руба, Абдулвоҳид, Восила орқали Набий ﷺдан шунга ўхшашини (ривоят қилдилар).

نَا مُحَمَّدُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ الْفَارِسِيُّ , نَا مُوسَى بْنُ عِيسَى بْنِ الْمُنْذِرِ , نَا أَحْمَدُ بْنُ خَالِدٍ الْوَهْبِيُّ , نَا خَارِجَةُ بْنُ مُصْعَبٍ , عَنْ مَنْصُورٍ , عَنْ إِبْرَاهِيمَ , عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ يَزِيدَ , قَالَ : " أَعْطَى رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ثَلاثَ جَدَّاتٍ السُّدُسَ , اثْنَتَيْنِ مِنْ قِبَلِ الأَبِ ، وَوَاحِدَةً مِنْ قِبَلِ الأُمِّ "

Abdurrahmon ibn Yazid aytadi: Rasululloh ﷺ uchta buviga oltidan birni berdilar: ikkitasi ota tomondan, bittasi ona tomondan edi.Абдурраҳмон ибн Язид айтади: Расулуллоҳ ﷺ учта бувига олтидан бирни бердилар: иккитаси ота томондан, биттаси она томондан эди.

قُرِئَ عَلَى أَبِي مُحَمَّدِ بْنُ صَاعِدٍ , وَأَنَا أَسْمَعُ ، حَدَّثَكُمْ عَبْدُ الْجَبَّارِ بْنُ الْعَلاءِ , نَا سُفْيَانُ بْنُ عُيَيْنَةَ , عَنْ يَحْيَى بْنِ سَعِيدٍ , عَنِ الْقَاسِمِ بْنِ مُحَمَّدٍ , قَالَ : جَاءَتِ الْجَدَّتَانِ إِلَى أَبِي بَكْرٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ ، " فَأَعْطَى الْمِيرَاثَ أُمَّ الأُمِّ ، دُونَ أُمِّ الأَبِ , فَقَالَ لَهُ عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ سَهْلِ بْنِ حَارِثَةَ ، وَقَدْ كَانَ شَهِدَ بَدْرًا , أَوْ قَالَ مَرَّةً : رَجُلٌ مِنْ بَنِي حَارِثَةَ : يَا أَبَا بَكْرٍ ، يَا خَلِيفَةَ رَسُولِ اللَّهِ ، أَعْطَيْتَ الَّتِي لَوْ أَنَّهَا مَاتَتْ هِيَ لَمْ تَرِثْهَا , " فَجَعَلَهُ بَيْنَهُمَا "

Al-Qosim ibn Muhammad aytadi: Ikki buvi Abu Bakr (roziyallohu anhu)ning huzuriga keldi. U merosni onaning onasiga berib, otaning onasiga bermadi. Shunda Badrda qatnashgan Abdurrahmon ibn Sahl ibn Horisa — yoki bir safar: Banu Horisadan bir kishi, dedi — unga: «Ey Abu Bakr, ey Rasulullohning xalifasi! Siz shunday (buvi)ga berdingizki, agar oʻzi vafot etganida undan meros olmas edi», dedi. Shunda u uni ikkisi oʻrtasida boʻlib berdi.Ал-Қосим ибн Муҳаммад айтади: Икки буви Абу Бакр (розияллоҳу анҳу)нинг ҳузурига келди. У меросни онанинг онасига бериб, отанинг онасига бермади. Шунда Бадрда қатнашган Абдурраҳмон ибн Саҳл ибн Ҳориса — ёки бир сафар: Бану Ҳорисадан бир киши, деди — унга: «Эй Абу Бакр, эй Расулуллоҳнинг халифаси! Сиз шундай (буви)га бердингизки, агар ўзи вафот этганида ундан мерос олмас эди», деди. Шунда у уни иккиси ўртасида бўлиб берди.

قُرِئَ عَلَى أَبِي مُحَمَّدِ بْنُ صَاعِدٍ ، حَدَّثَكُمْ أَبُو عُبَيْدِ اللَّهِ سَعِيدُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ ، نَا سُفْيَانُ بْنُ عُيَيْنَةَ , عَنْ يَحْيَى بْنِ سَعِيدٍ , عَنِ الْقَاسِمِ بْنِ مُحَمَّدٍ , أَنَّ جَدَّتَيْنِ أَتَيَا إِلَى أَبِي بَكْرٍ الصِّدِّيقِ ، أُمَّ الأُمِّ ، وَأُمَّ الأَبِ " فَأَعْطَى الْمِيرَاثَ أُمَّ الأُمِّ ، دُونَ أُمِّ الأَبِ , فَقَالَ لَهُ عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ سَهْلٍ ، أَخُو بَنِي حَارِثَةَ : يَا خَلِيفَةَ رَسُولِ اللَّهِ قَدْ أَعْطَيْتَ الَّتِي لَوْ أَنَّهَا مَاتَتْ لَمْ تَرِثْهَا , فَجَعَلَهُ أَبُو بَكْرٍ بَيْنَهُمَا " ، يَعْنِي : السُّدُسَ

Al-Qosim ibn Muhammaddan rivoyat qilinishicha, ikki buvi — onaning onasi va otaning onasi — Abu Bakr Siddiqning huzuriga keldi. U merosni onaning onasiga berib, otaning onasiga bermadi. Shunda Banu Horisaning birodari Abdurrahmon ibn Sahl unga: «Ey Rasulullohning xalifasi! Siz shunday (buvi)ga berdingizki, agar oʻzi vafot etganida undan meros olmas edi», dedi. Shunda Abu Bakr uni ikkisi oʻrtasida boʻlib berdi, yaʼni oltidan birni.Ал-Қосим ибн Муҳаммаддан ривоят қилинишича, икки буви — онанинг онаси ва отанинг онаси — Абу Бакр Сиддиқнинг ҳузурига келди. У меросни онанинг онасига бериб, отанинг онасига бермади. Шунда Бану Ҳорисанинг биродари Абдурраҳмон ибн Саҳл унга: «Эй Расулуллоҳнинг халифаси! Сиз шундай (буви)га бердингизки, агар ўзи вафот этганида ундан мерос олмас эди», деди. Шунда Абу Бакр уни иккиси ўртасида бўлиб берди, яъни олтидан бирни.

نَا مُحَمَّدُ بْنُ مَخْلَدٍ ، نَا الرَّمَادِيُّ ، نَا أَبُو مُجَاهِدٍ الْخُرَاسَانِيُّ اسْمُهُ هِشَامٌ ، نَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ الْعَتَكِيُّ , عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ بُرَيْدَةَ , عَنْ أَبِيهِ عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ " أَنَّهُ أَعْطَى الْجَدَّةَ أُمَّ الأُمِّ إِذَا لَمْ يَكُنْ دُونَهَا أُمٍّ السُّدُسَ "

Buroyda (roziyallohu anhu) Nabiy ﷺdan rivoyat qiladiki, u zot buviga — onaning onasiga, undan quyida ona boʻlmasa, oltidan birni berdilar.Буройда (розияллоҳу анҳу) Набий ﷺдан ривоят қиладики, у зот бувига — онанинг онасига, ундан қуйида она бўлмаса, олтидан бирни бердилар.

نَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ الْعَزِيزِ ، نَا مُحَمَّدُ بْنُ حُمَيْدٍ الرَّازِيُّ , نَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ الْمُخْتَارِ , نَا شُعْبَةُ , عَنْ يُونُسَ , عَنِ الْحَسَنِ , عَنْ مَعْقِلِ بْنِ يَسَارٍ , أَنّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ " أَعْطَى الْجَدَّةَ السُّدُسَ "

Maʼqil ibn Yasor (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Nabiy ﷺ buviga oltidan birni berdilar.Маъқил ибн Ясор (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Набий ﷺ бувига олтидан бирни бердилар.

نَا أَبُو بَكْرٍ النَّيْسَابُورِيُّ ، نَا بَحْرُ بْنُ نَصْرٍ , نَا ابْنُ وَهْبٍ , أَخْبَرَنِي حَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ , وَسُفْيَانُ بْنُ عُيَيْنَةَ , عَنْ مَنْصُورٍ , عَنْ إِبْرَاهِيمَ بْنِ يَزِيدَ , أَنّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ " وَرَّثَ ثَلاثَ جَدَّاتٍ ، اثْنَتَيْنِ مِنْ قِبَلِ الأَبِ ، وَوَاحِدَةً مِنْ قِبَلِ الأُمِّ "

Ibrohim ibn Yaziddan rivoyat qilinishicha, Rasululloh ﷺ uchta buviga meros berdilar: ikkitasi ota tomondan, bittasi ona tomondan edi.Иброҳим ибн Язиддан ривоят қилинишича, Расулуллоҳ ﷺ учта бувига мерос бердилар: иккитаси ота томондан, биттаси она томондан эди.

نَا أَبُو بَكْرٍ النَّيْسَابُورِيُّ ، نَا بَحْرُ , نَا ابْنُ وَهْبٍ , أَخْبَرَنِي عَبْدُ الْجَبَّارِ بْنُ عُمَرَ , عَنْ أَبِي الزِّنَادِ ، عَنْ خَارِجَةَ بْنِ زَيْدِ بْنِ ثَابِتٍ , عَنْ أَبِيهِ زَيْدِ بْنِ ثَابِتٍ ، " أَنَّهُ كَانَ يُوَرِّثُ ثَلاثَ جَدَّاتٍ إِذَا اسْتَوَيْنِ , ثِنْتَيْنِ مِنْ قِبَلِ الأَبِ ، وَوَاحِدَةً مِنْ قِبَلِ الأُمِّ "

Xorija ibn Zayd ibn Sobit otasi Zayd ibn Sobitdan rivoyat qiladiki, u (darajalari) teng boʻlganda uchta buviga meros berar edi: ikkitasi ota tomondan, bittasi ona tomondan.Хорижа ибн Зайд ибн Собит отаси Зайд ибн Собитдан ривоят қиладики, у (даражалари) тенг бўлганда учта бувига мерос берар эди: иккитаси ота томондан, биттаси она томондан.

نَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ الْعَزِيزِ ، نَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ عُمَرَ الْقَوَارِيرِيُّ , نَا عَبْدُ الْوَارِثِ , نَا عُمَرُ بْنُ عَامِرٍ , عَنْ قَتَادَةَ , عَنْ سَعِيدِ بْنِ الْمُسَيِّبِ , عَنْ زَيْدِ بْنِ ثَابِتٍ , " أَنَّهُ كَانَ يُوَرِّثُ ثَلاثَ جَدَّاتٍ , ثِنْتَيْنِ مِنْ قِبَلِ الأُمِّ ، وَوَاحِدَةً مِنْ قِبَلِ الأَبِ " ، كَذَا قَالَ

Saʼid ibn al-Musayyib Zayd ibn Sobitdan rivoyat qiladiki, u uchta buviga meros berar edi: ikkitasi ona tomondan, bittasi ota tomondan. U shunday dedi.Саъид ибн ал-Мусаййиб Зайд ибн Собитдан ривоят қиладики, у учта бувига мерос берар эди: иккитаси она томондан, биттаси ота томондан. У шундай деди.

نَا عَلِيُّ بْنُ مُحَمَّدٍ الْمِصْرِيُّ , نَا إِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ بْنِ جَابِرٍ الْقَطَّانُ , نَا عُمَرُ بْنُ خَالِدٍ , نَا زُهَيْرٌ , عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ ، عَنْ أَبِي بُرْدَةَ ، عَنْ مَرْوَانَ , عَنْ عُثْمَانَ بْنِ عَفَّانَ , قَالَ : أَشْهَدُ عَلَى أَبِي بَكْرٍ الصِّدِّيقَ ، " أَنَّهُ جَعَلَ الْجَدَّ أَبًا "

Marvon Usmon ibn Affondan rivoyat qiladi: u: «Abu Bakr Siddiq boboni ota (oʻrnida) qilganiga guvohlik beraman», dedi.Марвон Усмон ибн Аффондан ривоят қилади: у: «Абу Бакр Сиддиқ бобони ота (ўрнида) қилганига гувоҳлик бераман», деди.

نَا أَبُو بَكْرٍ النَّيْسَابُورِيُّ ، نَا بَحْرُ بْنُ نَصْرٍ , نَا ابْنُ وَهْبٍ , أَخْبَرَنِي ابْنُ لَهِيعَةَ , وَيَحْيَى بْنُ أَيُّوبَ , عَنْ عُقَيْلِ بْنِ خَالِدٍ , أَنَّ سَعِيدَ بْنَ سُلَيْمَانَ بْنِ زَيْدِ بْنِ ثَابِتٍ ، حَدَّثَهُ , عَنْ أَبِيهِ , عَنْ جَدِّهِ زَيْدِ بْنِ ثَابِتٍ أَنَّ عُمَرَ بْنَ الْخَطَّابِ ، اسْتَأْذَنَ عَلَيْهِ يَوْمًا فَأَذِنَ لَهُ وَرَأْسُهُ فِي يَدِ جَارِيَةٍ لَهُ تُرَجِّلُهُ فَنَزَعَ رَأْسَهُ , فَقَالَ لَهُ عُمَرُ : دَعْهَا تُرَجِّلُكَ , فَقَالَ : يَا أَمِيرَ الْمُؤْمِنِينَ ، " لَوْ أَرْسَلْتَ إِلَيَّ جِئْتُكَ , فَقَالَ عُمَرُ : إِنَّمَا الْحَاجَةُ لِي إِنِّي جِئْتُكَ لِنَنْظُرَ فِي أَمْرِ الْجَدِّ , فَقَالَ زَيْدٌ : " لا وَاللَّهِ مَا تَقُولُ فِيهِ ؟ " ، فَقَالَ عُمَرُ : لَيْسَ هُوَ بِوَحْيٍ حَتَّى نَزِيدَ فِيهِ وَنُنْقِصَ إِنَّمَا هُوَ شَيْءٌ تَرَاهُ فَإِنْ رَأَيْتَهُ وَافَقْتَنِي تَبِعْتُهُ وَإِلا لَمْ يَكُنْ عَلَيْكَ فِيهِ شَيْءٌ , فَأَبَى زَيْدٌ فَخَرَجَ مُغْضَبًا , وَقَالَ : قَدْ جِئْتُكَ وَأَنَا أَظُنُّكَ سَتَفْرُغُ مِنْ حَاجَتِي , ثُمَّ أَتَاهُ مَرَّةً أُخْرَى فِي السَّاعَةِ الَّتِي أَتَاهُ الْمَرَّةَ الأُولَى فَلَمْ يَزَلْ بِهِ ، حَتَّى قَالَ : " فَسَأَكْتُبُ لَكَ فِيهِ " , فَكَتَبَهُ فِي قِطْعَةِ قَتَبٍ وَضَرَبَ لَهُ مثلا : إِنَّمَا مَثَلُهُ مثل شَجَرَةٍ تُنْبِتُ عَلَى سَاقٍ وَاحِدٍ فَخَرَجَ فِيهَا غُصْنٌ ، ثُمَّ خَرَجَ فِي غُصْنٍ غُصْنٌ آخَرُ , فَالسَّاقُ يَسْقِي الْغُصْنَ فَإِنْ قَطَعْتَ الْغُصْنَ الأَوَّلَ رَجَعَ الْمَاءُ إِلَى الْغُصْنِ , وَإِنْ قَطَعْتَ الثَّانِي رَجَعَ الْمَاءُ إِلَى الأَوَّلِ , فَأُتِيَ بِهِ فَخَطَبَ النَّاسَ عُمَرُ ، ثُمَّ قَرَأَ قِطْعَةَ الْقَتَبِ عَلَيْهِمْ , ثُمَّ قَالَ : إِنَّ زَيْدَ بْنَ ثَابِتٍ قَدْ قَالَ فِي الْجَدِّ قَوْلا وَقَدْ أَمْضَيْتُهُ , قَالَ : وَكَانَ عُمَرُ أَوَّلَ جَدٍّ كَانَ فَأَرَادَ أَنْ يَأْخُذَ الْمَالَ كُلَّهُ مَالَ ابْنِ ابْنِهِ دُونَ إِخْوَتِهِ ، فَقَسَمَهُ بَعْدَ ذَلِكَ عُمَرُ بْنُ الْخَطَّابِ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ "

Saʼid ibn Sulaymon ibn Zayd ibn Sobit otasidan, u bobosi Zayd ibn Sobitdan rivoyat qiladi: Bir kuni Umar ibn al-Xattob uning huzuriga kirishga izn soʻradi, u izn berdi. Oʻshanda uning boshi bir joriyasining qoʻlida edi, joriya sochini tarab turgan edi. Zayd boshini tortib oldi. Umar unga: «Qoʻyaver, tarab qoʻysin», dedi. U: «Ey amirul-moʻminin, agar menga odam yuborganingizda, oʻzim huzuringizga borardim», dedi. Umar: «Hojat oʻzimniki, men huzuringga bobo (merosi) masalasini koʻrib chiqish uchun keldim», dedi. Zayd: «Yoʻq, vallohi», dedi. (Umar): «Bu haqda nima deysan?» dedi. Umar: «Bu vahiy emaski, unga qoʻshsak yoki undan kamaytirsak. Bu — sen (ijtihod bilan) koʻrgan bir narsa, xolos. Agar sening fikring meningki bilan muvofiq boʻlsa, unga ergashaman; boʻlmasa, senga bunda hech narsa yoʻq», dedi. Zayd (aytishdan) bosh tortdi, Umar esa gʻazablangan holda chiqib ketdi va: «Men huzuringga hojatimni bitirasan, deb oʻylab kelgan edim», dedi. Soʻng birinchi marta kelgan vaqtida yana keldi va Zayd: «Endi bu haqda senga yozib beraman», deguncha undan qoʻymadi. U buni bir egar taxtasi parchasiga yozdi va unga misol keltirdi: uning misoli bir tanadan oʻsib chiqqan daraxtga oʻxshaydi: undan bir shox chiqdi, soʻng oʻsha shoxdan yana bir shox chiqdi. Tana shoxni sugʻoradi. Agar birinchi shoxni kessang, suv (ikkinchi) shoxga qaytadi; ikkinchisini kessang, suv birinchisiga qaytadi. (Yozuv) keltirilgach, Umar odamlarga xutba qildi, soʻng ularga oʻsha taxta parchasini oʻqib berdi va: «Zayd ibn Sobit bobo haqida bir soʻz aytdi, men uni joriy qildim», dedi. (Rovi) aytdi: Umar (masalasi koʻrilgan) birinchi bobo edi: u nevarasining molini uning aka-ukalaridan mahrum qilib, hammasini olmoqchi boʻlgan edi. Keyin Umar ibn al-Xattob (roziyallohu anhu) uni taqsimladi.Саъид ибн Сулаймон ибн Зайд ибн Собит отасидан, у бобоси Зайд ибн Собитдан ривоят қилади: Бир куни Умар ибн ал-Хаттоб унинг ҳузурига киришга изн сўради, у изн берди. Ўшанда унинг боши бир жориясининг қўлида эди, жория сочини тараб турган эди. Зайд бошини тортиб олди. Умар унга: «Қўявер, тараб қўйсин», деди. У: «Эй амирул-мўминин, агар менга одам юборганингизда, ўзим ҳузурингизга борардим», деди. Умар: «Ҳожат ўзимники, мен ҳузурингга бобо (мероси) масаласини кўриб чиқиш учун келдим», деди. Зайд: «Йўқ, валлоҳи», деди. (Умар): «Бу ҳақда нима дейсан?» деди. Умар: «Бу ваҳий эмаски, унга қўшсак ёки ундан камайтирсак. Бу — сен (ижтиҳод билан) кўрган бир нарса, холос. Агар сенинг фикринг менингки билан мувофиқ бўлса, унга эргашаман; бўлмаса, сенга бунда ҳеч нарса йўқ», деди. Зайд (айтишдан) бош тортди, Умар эса ғазабланган ҳолда чиқиб кетди ва: «Мен ҳузурингга ҳожатимни битирасан, деб ўйлаб келган эдим», деди. Сўнг биринчи марта келган вақтида яна келди ва Зайд: «Энди бу ҳақда сенга ёзиб бераман», дегунча ундан қўймади. У буни бир эгар тахтаси парчасига ёзди ва унга мисол келтирди: унинг мисоли бир танадан ўсиб чиққан дарахтга ўхшайди: ундан бир шох чиқди, сўнг ўша шохдан яна бир шох чиқди. Тана шохни суғоради. Агар биринчи шохни кессанг, сув (иккинчи) шохга қайтади; иккинчисини кессанг, сув биринчисига қайтади. (Ёзув) келтирилгач, Умар одамларга хутба қилди, сўнг уларга ўша тахта парчасини ўқиб берди ва: «Зайд ибн Собит бобо ҳақида бир сўз айтди, мен уни жорий қилдим», деди. (Рови) айтди: Умар (масаласи кўрилган) биринчи бобо эди: у неварасининг молини унинг ака-укаларидан маҳрум қилиб, ҳаммасини олмоқчи бўлган эди. Кейин Умар ибн ал-Хаттоб (розияллоҳу анҳу) уни тақсимлади.

نَا أَبُو بَكْرٍ النَّيْسَابُورِيُّ ، نَا بَحْرُ بْنُ نَصْرٍ , نَا ابْنُ وَهْبٍ , قَالَ : وَأَخْبَرَنِي يُونُسُ بْنُ يَزِيدَ , عَنِ ابْنِ شِهَابٍ , أَخْبَرَنِي سَعِيدُ بْنُ الْمُسَيِّبِ , وَعُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُتْبَةَ , وَقَبِيصَةُ بْنُ ذُؤَيْبٍ , أَنَّ عُمَرَ قَضَى أَنَّ الْجَدَّ يُقَاسِمُ الإِخْوَةَ لِلأَبِ وَالأُمِّ مَا كَانَتْ "

Saʼid ibn al-Musayyib, Ubaydulloh ibn Abdulloh ibn Utba va Qabisa ibn Zuayb xabar berishlaricha, Umar bobo ota-ona bir aka-ukalar bilan qanday boʻlmasin (molni) taqsimlashiga hukm qildi.Саъид ибн ал-Мусаййиб, Убайдуллоҳ ибн Абдуллоҳ ибн Утба ва Қабиса ибн Зуайб хабар беришларича, Умар бобо ота-она бир ака-укалар билан қандай бўлмасин (молни) тақсимлашига ҳукм қилди.

نَا عَلِيُّ بْنُ مُحَمَّدٍ الْمِصْرِيُّ , نَا الْقَاسِمُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَهْدِيٍّ , حَدَّثَنِي عَمِّي مُحَمَّدُ بْنُ مَهْدِيٍّ ، نَا عَنْبَسَةُ بْنُ خَالِدٍ , عَنْ يُونُسَ بْنِ يَزِيدَ , قَالَ : سَأَلْتُ ابْنَ شِهَابٍ الزُّهْرِيَّ ، عَنِ الْجَدِّ وَالإِخْوَةِ مِنَ الأَبِ ، وَالأُمِّ , فَقَالَ أَخْبَرَنِي سَعِيدُ بْنُ الْمُسَيِّبِ , وَعُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ , وَقَبِيصَةُ بْنُ ذُؤَيْبٍ , أَنَّ عُمَرَ بْنَ الْخَطَّابِ قَضَى أَنَّ الْجَدَّ يُقَاسِمُ الإِخْوَةَ لِلأَبِ ، وَالأُمِّ ، وَالإِخْوَةَ لِلأَبِ مَا كَانَتِ الْمُقَاسَمَةُ خَيْرًا لَهُ مِنْ ثُلُثِ الْمَالِ , فَإِنْ كَثُرَ الإِخْوَةُ فَأَعْطَى الْجَدَّ الثُّلُثَ , وَكَانَ لِلأُخُوَّةِ مَا بَقِيَ ، لِلذَّكَرِ مثل حَظِّ الأُنْثَيَيْنِ , وَقَضَى أَنَّ بَنَى الأَبِ وَالأُمِّ هُمْ أَوْلَى بِذَلِكَ مِنْ بَنِي الأَبِ ذُكُورِهِمْ وَنِسَائِهِمْ , أَنَّ بَنِي الأَبِ يُقَاسِمُونَ الْجَدِّ بِبَنِي الأَبِ وَالأُمِّ فَيَرُدُّونَ عَلَيْهِمْ , وَلا يَكُونُ لِبَنِي الأَبِ شَيْءٌ مَعَ بَنِي الأَبِ وَالأُمِّ إِلا أَنْ يَكُونَ بَنُو الأَبِ يَرُدُّونَ عَلَى بَنَاتِ الأَبِ وَالأُمِّ , فَإِنْ بَقِيَ شَيْءٌ بَعْدَ فَرَائِضِ بَنَاتِ الأَبِ وَالأُمِّ فَهُوَ لِلأُخُوَّةِ مِنَ الأَبِ ، لِلذَّكَرِ مثل حَظِّ الأُنْثَيَيْنِ "

Yunus ibn Yazid aytadi: Ibn Shihob az-Zuhriydan bobo va ota-ona bir aka-ukalar haqida soʻradim. U dedi: Menga Saʼid ibn al-Musayyib, Ubaydulloh ibn Abdulloh va Qabisa ibn Zuayb xabar berishlaricha, Umar ibn al-Xattob shunday hukm qilgan: bobo ota-ona bir aka-ukalar va ota bir aka-ukalar bilan, agar taqsimlanish unga molning uchdan biridan koʻra yaxshiroq boʻlsa, (molni) taqsimlashadi. Agar aka-ukalar koʻp boʻlsa, boboga uchdan bir beriladi, qolgani aka-ukalarga boʻlinadi: erkakka ikki ayol ulushicha. Yana u hukm qildiki, ota-ona bir (farzand)lar bunda ota bir (farzand)larning erkaklaridan ham, ayollaridan ham haqliroqdirlar; ota bir (farzand)lar bobo bilan ota-ona bir (farzand)lar hisobiga taqsimlashadilar va (ulushlarini) ularga qaytaradilar; ota-ona bir (farzand)lar bilan birga ota bir (farzand)larga hech narsa boʻlmaydi, magar ota bir (farzand)lar ota-ona bir qizlarga (ulushlarini) qaytarsalar. Agar ota-ona bir qizlarning farzlaridan keyin biror narsa ortsa, u ota bir aka-ukalarga (tegishli): erkakka ikki ayol ulushicha.Юнус ибн Язид айтади: Ибн Шиҳоб аз-Зуҳрийдан бобо ва ота-она бир ака-укалар ҳақида сўрадим. У деди: Менга Саъид ибн ал-Мусаййиб, Убайдуллоҳ ибн Абдуллоҳ ва Қабиса ибн Зуайб хабар беришларича, Умар ибн ал-Хаттоб шундай ҳукм қилган: бобо ота-она бир ака-укалар ва ота бир ака-укалар билан, агар тақсимланиш унга молнинг учдан биридан кўра яхшироқ бўлса, (молни) тақсимлашади. Агар ака-укалар кўп бўлса, бобога учдан бир берилади, қолгани ака-укаларга бўлинади: эркакка икки аёл улушича. Яна у ҳукм қилдики, ота-она бир (фарзанд)лар бунда ота бир (фарзанд)ларнинг эркакларидан ҳам, аёлларидан ҳам ҳақлироқдирлар; ота бир (фарзанд)лар бобо билан ота-она бир (фарзанд)лар ҳисобига тақсимлашадилар ва (улушларини) уларга қайтарадилар; ота-она бир (фарзанд)лар билан бирга ота бир (фарзанд)ларга ҳеч нарса бўлмайди, магар ота бир (фарзанд)лар ота-она бир қизларга (улушларини) қайтарсалар. Агар ота-она бир қизларнинг фарзларидан кейин бирор нарса ортса, у ота бир ака-укаларга (тегишли): эркакка икки аёл улушича.

نَا أَبُو طَالِبٍ الْحَافِظُ ، نَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ يَزِيدَ بْنِ الأَعْمَى , نَا مُحَمَّدُ بْنُ سُلَيْمَانَ بْنِ أَبِي دَاوُدَ , نَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ جَعْفَرٍ , عَنْ يَحْيَى بْنِ سَعِيدٍ , عَنْ سَعِيدِ بْنِ الْمُسَيِّبِ , عَنْ عُمَرَ بْنِ الْخَطَّابِ , قَالَ : سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، يَقُولُ : " لَيْسَ لِقَاتِلٍ مِيرَاثٌ "

Umar ibn al-Xattob (roziyallohu anhu) aytadi: Men Rasululloh ﷺning: «Qotil uchun meros yoʻq», deganlarini eshitdim.Умар ибн ал-Хаттоб (розияллоҳу анҳу) айтади: Мен Расулуллоҳ ﷺнинг: «Қотил учун мерос йўқ», деганларини эшитдим.

نَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ يَحْيَى ، نَا أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ الأَزْهَرِ , نَا أَبُو حُمَةَ ، نَا أَبُو قُرَّةَ ، عَنْ سُفْيَانَ , عَنْ يَحْيَى بْنِ سَعِيدٍ , عَنْ سَعِيدِ بْنِ الْمُسَيِّبِ , عَنْ عُمَرَ بْنِ الْخَطَّابِ , قَالَ : قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " لَيْسَ لِقَاتِلٍ شَيْءٌ " ، وَعَنْ سُفْيَانَ , عَنْ لَيْثٍ , عَنْ طَاوُسٍ , عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ , عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ نَحْوَهُ

Umar ibn al-Xattob (roziyallohu anhu) aytadi: Rasululloh ﷺ: «Qotilga hech narsa yoʻq», dedilar. Sufyondan, u Laysdan, u Tovusdan, u Ibn Abbosdan, u Nabiy ﷺdan shunga oʻxshashini (rivoyat qildi).Умар ибн ал-Хаттоб (розияллоҳу анҳу) айтади: Расулуллоҳ ﷺ: «Қотилга ҳеч нарса йўқ», дедилар. Суфёндан, у Лайсдан, у Товусдан, у Ибн Аббосдан, у Набий ﷺдан шунга ўхшашини (ривоят қилди).

نَا الْحَسَنُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ سَعْدَانَ الْعَرْزَمِيُّ , نَا يَحْيَى بْنُ إِسْحَاقَ بْنِ سَافِرِيٍّ , نَا مُحَمَّدُ بْنُ عُمَرَ الْوَاقِدِيُّ , عَنْ أَبِي مَرْوَانَ عَبْدِ الْمَلِكِ بْنِ عَبْدِ الْعَزِيزِ ، عَنْ إِسْحَاقَ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ , عَنِ الزُّهْرِيِّ ، عَنْ حُمَيْدِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ , وَأَبِي سَلَمَةَ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ , عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، قَالَ : " لَيْسَ لِقَاتِلٍ مِيرَاثٌ "

Abu Hurayra (roziyallohu anhu) Nabiy ﷺdan rivoyat qiladi: U zot: «Qotil uchun meros yoʻq», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу) Набий ﷺдан ривоят қилади: У зот: «Қотил учун мерос йўқ», дедилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ زَكَرِيَّا ، نَا أَبُو عَبْدِ الرَّحْمَنِ النَّسَائِيُّ عَنْ قُتَيْبَةَ , أنا اللَّيْثُ , عَنْ إِسْحَاقَ بْنِ أَبِي فَرْوَةَ , عَنِ الزُّهْرِيِّ ، عَنْ حُمَيْدِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ , عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، قَالَ : " الْقَاتِلُ لا يَرِثُ " ، قَالَ أَبُو عَبْدِ الرَّحْمَنِ : إِسْحَاقُ مَتْرُوكُ الْحَدِيثِ , أَخْرَجْتُهُ فِي مَشَائِخِ اللَّيْثِ لِئَلا يُتْرَكَ مِنَ الْوَسَطِ

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ: «Qotil meros olmaydi», dedilar. Abu Abdurrahmon aytdi: Ishoq — matrukul-hadisdir. Men uni Laysning shayxlari qatorida keltirdim, toki (isnodning) oʻrtasidan tushib qolmasin.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ: «Қотил мерос олмайди», дедилар. Абу Абдурраҳмон айтди: Ишоқ — матрукул-ҳадисдир. Мен уни Лайснинг шайхлари қаторида келтирдим, токи (исноднинг) ўртасидан тушиб қолмасин.

نَا يَعْقُوبُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ الْبَزَّارُ , نَا الْحَسَنُ بْنُ عَرَفَةَ , نَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ عَيَّاشٍ , عَنِ ابْنِ جُرَيْجٍ , عَنْ عَمْرِو بْنِ شُعَيْبٍ , عَنْ أَبِيهِ , عَنْ جَدِّهِ , قَالَ : قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " لَيْسَ لِلْقَاتِلِ مِنَ الْمِيرَاثِ شَيْءٌ " ، نَا أَبُو سَعِيدٍ مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ إِبْرَاهِيمَ بْنِ مُشْكَانَ الْمَرْوَزِيُّ , نَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مَحْمُودٍ , نَا عَلِيُّ بْنُ حُجْرٍ , نَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ عَيَّاشٍ , عَنْ يَحْيَى بْنِ سَعِيدٍ , وَابْنِ جُرَيْجٍ , وَالْمُثَنَّى , عَنْ عَمْرِو بْنِ شُعَيْبٍ , عَنْ أَبِيهِ , عَنْ جَدِّهِ , عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مِثْلَهُ سَوَاءً

Amr ibn Shuayb otasidan, u bobosidan rivoyat qiladi: Rasululloh ﷺ: «Qotilga merosdan hech narsa yoʻq», dedilar. Abu Saʼid Muhammad ibn Abdulloh ibn Ibrohim ibn Mushkon al-Marvaziy bizga rivoyat qildi: Abdulloh ibn Mahmud, Ali ibn Hujr, Ismoil ibn Ayyosh, Yahyo ibn Saʼid, Ibn Jurayj va al-Musanno, Amr ibn Shuaybdan, u otasidan, u bobosidan, u Nabiy ﷺdan aynan shuningdek (rivoyat qildilar).Амр ибн Шуайб отасидан, у бобосидан ривоят қилади: Расулуллоҳ ﷺ: «Қотилга меросдан ҳеч нарса йўқ», дедилар. Абу Саъид Муҳаммад ибн Абдуллоҳ ибн Иброҳим ибн Мушкон ал-Марвазий бизга ривоят қилди: Абдуллоҳ ибн Маҳмуд, Али ибн Ҳужр, Исмоил ибн Айёш, Яҳё ибн Саъид, Ибн Журайж ва ал-Мусанно, Амр ибн Шуайбдан, у отасидан, у бобосидан, у Набий ﷺдан айнан шунингдек (ривоят қилдилар).

نَا أَبُو بَكْرٍ النَّيْسَابُورِيُّ ، نَا يُوسُفُ بْنُ سَعِيدٍ , نَا حَجَّاجٌ , نَا ابْنُ جُرَيْجٍ , عَنْ عَطَاءٍ , عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ , قَالَ : قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " لا تَجُوزُ الْوَصِيَّةُ لِوَارِثٍ ، إِلا أَنْ يَشَاءَ الْوَرَثَةُ "

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) aytadi: Rasululloh ﷺ: «Vorisga vasiyat joiz emas, magar vorislar (rozi boʻlishni) xohlasalar», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) айтади: Расулуллоҳ ﷺ: «Ворисга васият жоиз эмас, магар ворислар (рози бўлишни) хоҳласалар», дедилар.

نَا أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْمَاعِيلَ الآدَمِيُّ , نَا فَضْلُ بْنُ سَهْلٍ , حَدَّثَنِي إِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ الْهَرَوِيُّ , نَا سُفْيَانُ , عَنْ عَمْرٍو , عَنْ جَابِرٍ , أَنّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، قَالَ : " لا وَصِيَّةَ لِوَارِثٍ " ، الصَّوَابُ مُرْسَلٌ

Jobir (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Nabiy ﷺ: «Vorisga vasiyat yoʻq», dedilar. Toʻgʻrisi — mursaldir.Жобир (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Набий ﷺ: «Ворисга васият йўқ», дедилар. Тўғриси — мурсалдир.

نَا أَبُو بَكْرٍ النَّيْسَابُورِيُّ ، نَا يُونُسُ بْنُ عَبْدِ الأَعْلَى , نَا ابْنُ وَهْبٍ , أَخْبَرَنِي شَبِيبُ بْنُ سَعِيدٍ , ,أَنَّهُ سَمِعَ يَحْيَى بْنَ أَبِي أُنَيْسَةَ الْجَزَرِيَّ , عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ الْهَمْدَانِيِّ , عَنْ عَاصِمِ بْنِ ضَمْرَةَ , عَنْ عَلِيِّ بْنِ أَبِي طَالِبٍ , قَالَ : قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " الدَّيْنُ قَبْلَ الْوَصِيَّةِ ، وَلَيْسَ لِوَارِثٍ وَصِيَّةٌ "

Ali ibn Abu Tolib (roziyallohu anhu) aytadi: Rasululloh ﷺ: «Qarz vasiyatdan oldindir, vorisga esa vasiyat yoʻq», dedilar.Али ибн Абу Толиб (розияллоҳу анҳу) айтади: Расулуллоҳ ﷺ: «Қарз васиятдан олдиндир, ворисга эса васият йўқ», дедилар.

نَا أَبُو بَكْرٍ ، نَا يُوسُفُ بْنُ سَعِيدٍ , نَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ رَبِيعَةَ , نَا مُحَمَّدُ بْنُ مُسْلِمٍ , عَنِ ابْنِ طَاوُسٍ , عَنْ أَبِيهِ , عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ , قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " لا وَصِيَّةَ لِوَارِثٍ "

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Vorisga vasiyat yoʻq», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Ворисга васият йўқ», дедилар.

نَا أَبُو سَعِيدٍ أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِي عُثْمَانَ الْغَازِيُّ ، نَا طَاهِرُ بْنُ يَحْيَى بْنِ قَبِيصَةَ , نَا سَهْلُ بْنُ عَمَّارٍ , نَا الْحُسَيْنُ بْنُ الْوَلِيدِ , نَا حَمَّادُ بْنُ سَلَمَةَ , عَنْ حَبِيبِ بْنِ الشَّهِيدِ , عَنْ عَمْرِو بْنِ شُعَيْبٍ , عَنْ أَبِيهِ , عَنْ جَدِّهِ أَنّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، قَالَ " فِي خُطْبَتِهِ يَوْمَ النَّحْرِ : لا وَصِيَّةَ لِوَارِثٍ إِلا أَنْ يَشَاءَ الْوَرَثَةُ "

Amr ibn Shuayb otasidan, u bobosidan rivoyat qiladiki, Nabiy ﷺ nahr kunidagi xutbalarida: «Vorisga vasiyat yoʻq, magar vorislar (rozi boʻlishni) xohlasalar», dedilar.Амр ибн Шуайб отасидан, у бобосидан ривоят қиладики, Набий ﷺ наҳр кунидаги хутбаларида: «Ворисга васият йўқ, магар ворислар (рози бўлишни) хоҳласалар», дедилар.

حَدَّثَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ عَبْدِ الصَّمَدِ بْنِ الْمُهْتَدِي بِاللَّهِ ، نَا أَبُو عُلاثَةَ مُحَمَّدُ بْنُ عَمْرِو بْنِ خَالِدٍ ، نَا أَبِي , نَا يُونُسُ بْنُ رَاشِدٍ , عَنْ عَطَاءٍ الْخُرَاسَانِيِّ , عَنْ عِكْرِمَةَ , عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ , قَالَ : قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " لا تَجُوزُ وَصِيَّةٌ لِوَارِثٍ إِلا أَنْ يَشَاءَ الْوَرَثَةُ "

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) aytadi: Rasululloh ﷺ: «Vorisga vasiyat joiz emas, magar vorislar (rozi boʻlishni) xohlasalar», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) айтади: Расулуллоҳ ﷺ: «Ворисга васият жоиз эмас, магар ворислар (рози бўлишни) хоҳласалар», дедилар.

نَا أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ زِيَادٍ ، نَا عُبَيْدُ بْنُ شَرِيكٍ , نَا أَبُو الْجَمَاهِرِ ، نَا الدَّرَاوَرْدِيُّ ، عَنْ زَيْدِ بْنِ أَسْلَمَ , عَنْ عَطَاءِ بْنِ يَسَارٍ , أَنّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ " رَكِبَ إِلَى قُبَاءٍ يَسْتَخِيرُ فِي مِيرَاثِ الْعَمَّةِ وَالْخَالَةِ , فَأَنْزَلَ اللَّهُ أَنْ لا مِيرَاثَ لَهُمَا "

Ato ibn Yasordan rivoyat qilinishicha, Nabiy ﷺ ammaning va xolaning merosi haqida istixora qilib, Quboga ot mindilar. Shunda Alloh ular ikkisiga meros yoʻqligini nozil qildi.Ато ибн Ясордан ривоят қилинишича, Набий ﷺ амманинг ва холанинг мероси ҳақида истихора қилиб, Қубога от миндилар. Шунда Аллоҳ улар иккисига мерос йўқлигини нозил қилди.

نَا أَبُو بَكْرٍ النَّيْسَابُورِيُّ ، نَا بَحْرُ بْنُ نَصْرٍ , نَا ابْنُ وَهْبٍ , أَخْبَرَنِي حَفْصُ بْنُ مَيْسَرَةَ , وَهِشَامُ بْنُ سَعْدٍ , وَعَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ زَيْدِ بْنِ أَسْلَمَ , أَنّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، قَالَ : " لا أَجِدُ لَهَا شَيْئًا " ، لَيْسَ فِيهِ عَطَاءُ بْنُ يَسَارٍ

Hafs ibn Maysara, Hishom ibn Saʼd va Abdurrahmon ibn Zayd ibn Aslam xabar berishlaricha, Rasululloh ﷺ: «Men unga hech narsa topmayapman», dedilar. Bunda Ato ibn Yasor yoʻq.Ҳафс ибн Майсара, Ҳишом ибн Саъд ва Абдурраҳмон ибн Зайд ибн Аслам хабар беришларича, Расулуллоҳ ﷺ: «Мен унга ҳеч нарса топмаяпман», дедилар. Бунда Ато ибн Ясор йўқ.

نَا عَبْدُ الصَّمَدِ بْنُ عَلِيٍّ الْمُكْرِمِيُّ , نَا مُحَمَّدُ بْنُ أَحْمَدَ بْنِ نَصْرٍ أَبُو جَعْفَرٍ التِّرْمِذِيُّ , نَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ الْمُنْذِرِ , نَا مُحَمَّدُ بْنُ صَدَقَةَ , عَنِ ابْنِ أَبِي الزِّنَادِ , عَنْ هِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ , عَنْ أَبِيهِ , قَالَ : قَالَ الزُّبَيْرُ : " نزلت هَذِهِ الآيَةُ فِينَا ‏ وَأُولُو الأَرْحَامِ بَعْضُهُمْ أَوْلَى بِبَعْضٍ فِي كِتَابِ اللَّهِ , كَانَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَدْ آخَى بَيْنَ رَجُلَيْنِ مِنَ الْمُهَاجِرِينَ ، وَرَجُلٍ مِنَ الأَنْصَارِ , فَلَمْ نَكُنْ نَشُكُّ أَنَّا نَتَوَارَثُ لَوْ هَلَكَ كَعْبٌ وَلَيْسَ لَهُ مَنْ يَرِثُهُ لَظَنَنْتُ أَنِّي أَرِثُهُ , وَلَوْ هَلَكْتُ كَذَلِكَ يَرِثُنِي حَتَّى نزلت هَذِهِ الآيَةُ "

Urva otasidan rivoyat qiladi: Zubayr aytdi: «Bu oyat — ‹Qarindoshlar Allohning Kitobida bir-birlariga haqliroqdirlar› (oyati) biz haqimizda nozil boʻldi. Nabiy ﷺ muhojirlardan ikki kishi bilan ansorlardan bir kishi orasida birodarlik oʻrnatgan edilar. Biz bir-birimizga meros boʻlishimizga shubha qilmas edik: agar Kaʼb halok boʻlsa va unga meros boʻladigan kishi boʻlmasa, men unga meros boʻlaman, deb oʻylardim; men ham shunday halok boʻlsam, u menga meros boʻlar edi. Toki bu oyat nozil boʻldi».Урва отасидан ривоят қилади: Зубайр айтди: «Бу оят — ‹Қариндошлар Аллоҳнинг Китобида бир-бирларига ҳақлироқдирлар› (ояти) биз ҳақимизда нозил бўлди. Набий ﷺ муҳожирлардан икки киши билан ансорлардан бир киши орасида биродарлик ўрнатган эдилар. Биз бир-биримизга мерос бўлишимизга шубҳа қилмас эдик: агар Каъб ҳалок бўлса ва унга мерос бўладиган киши бўлмаса, мен унга мерос бўламан, деб ўйлардим; мен ҳам шундай ҳалок бўлсам, у менга мерос бўлар эди. Токи бу оят нозил бўлди».

نَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ عَلِيٍّ الْحَطَنِيُّ , نَا مُوسَى بْنُ إِسْحَاقَ الأَنْصَارِيُّ , نَا الرَّبِيعُ بْنُ ثَعْلَبٍ , نَا مَسْعَدَةُ بْنُ الْيَسَعِ الْبَاهِلِيُّ , عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَمْرٍو , عَنْ أَبِي سَلَمَةَ , عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ , قَالَ : سُئِلَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ " عَنْ مِيرَاثِ الْعَمَّةِ وَالْخَالَةِ , فَقَالَ : لا أَدْرِي حَتَّى يَأْتِيَنِي جِبْرِيلُ , ثُمَّ قَالَ : أَيْنَ السَّائِلُ عَنْ مِيرَاثِ الْعَمَّةِ وَالْخَالَةِ ؟ ، فَأَتَى الرَّجُلُ , فَقَالَ : سَارَّنِي جِبْرِيلُ أَنَّهُ لا شَيْءَ لَهُمَا " ، لَمْ يُسْنِدْهُ غَيْرُ مَسْعَدَةَ ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَمْرٍو ، وَهُوَ ضَعِيفٌ ، وَالصَّوَابُ مُرْسَلٌ . نَا أَبُو بَكْرٍ النَّيْسَابُورِيُّ , نَا بَحْرُ بْنُ نَصْرٍ , نَا ابْنُ وَهْبٍ , حَدَّثَنِي عَبْدُ الْوَهَّابِ بْنُ عَبْدِ الْمَجِيدِ الثَّقَفِيُّ , عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَمْرِو بْنِ عَلْقَمَةَ , عَنْ شَرِيكِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي نَمِرٍ , عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ نَحْوَهُ

Abu Hurayra (roziyallohu anhu) aytadi: Rasululloh ﷺdan ammaning va xolaning merosi haqida soʻralganda, u zot: «Jibril kelmaguncha bilmayman», dedilar. Soʻng: «Amma va xolaning merosi haqida soʻragan kishi qani?» dedilar. Oʻsha kishi keldi, u zot: «Jibril menga ular ikkisiga hech narsa yoʻqligini pichirlab aytdi», dedilar. Uni Masʼadadan boshqa hech kim Muhammad ibn Amrdan musnad qilib rivoyat qilmagan, u esa zaifdir; toʻgʻrisi — mursaldir. Abu Bakr an-Naysoburiy bizga rivoyat qildi: Bahr ibn Nasr, Ibn Vahb, Abdulvahhob ibn Abdulmajid as-Saqafiy, Muhammad ibn Amr ibn Alqama, Sharik ibn Abdulloh ibn Abu Namir orqali Nabiy ﷺdan shunga oʻxshashini (rivoyat qildilar).Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу) айтади: Расулуллоҳ ﷺдан амманинг ва холанинг мероси ҳақида сўралганда, у зот: «Жибрил келмагунча билмайман», дедилар. Сўнг: «Амма ва холанинг мероси ҳақида сўраган киши қани?» дедилар. Ўша киши келди, у зот: «Жибрил менга улар иккисига ҳеч нарса йўқлигини пичирлаб айтди», дедилар. Уни Масъададан бошқа ҳеч ким Муҳаммад ибн Амрдан муснад қилиб ривоят қилмаган, у эса заифдир; тўғриси — мурсалдир. Абу Бакр ан-Найсобурий бизга ривоят қилди: Баҳр ибн Наср, Ибн Ваҳб, Абдулваҳҳоб ибн Абдулмажид ас-Сақафий, Муҳаммад ибн Амр ибн Алқама, Шарик ибн Абдуллоҳ ибн Абу Намир орқали Набий ﷺдан шунга ўхшашини (ривоят қилдилар).

نَا عَلِيُّ بْنُ مُحَمَّدٍ الْمِصْرِيُّ , نَا مَالِكُ بْنُ يَحْيَى , نَا عَلِيُّ بْنُ عَاصِمٍ , نَا دَاوُدُ بْنُ أَبِي هِنْدَ , عَنِ الشَّعْبِيِّ ، قَالَ : قَالَ زِيَادُ بْنُ أَبِي سُفْيَانَ لِجَلِيسٍ لَهُ : " هَلْ تَدْرِي كَيْفَ قَضَى عُمَرُ فِي الْعَمَّةِ وَالْخَالَةِ ؟ ، قَالَ : لا , قَالَ : فَإِنِّي لأَعْلَمُ خَلْقِ اللَّهِ كَيْفَ كَانَ قَضَى فِيهِمَا عُمَرُ جَعَلَ الْخَالَةَ بِمَنْزِلَةِ الأُمِّ ، وَالْعَمَّةَ بِمَنْزِلَةِ الأَبِ "

Shaʼbiy aytadi: Ziyod ibn Abu Sufyon oʻz suhbatdoshiga: «Umar amma va xola haqida qanday hukm qilganini bilasanmi?» dedi. U: «Yoʻq», dedi. Ziyod: «Allohning xalqi ichida Umar ular haqida qanday hukm qilganini men eng yaxshi bilaman: u xolani ona oʻrnida, ammani esa ota oʻrnida qildi», dedi.Шаъбий айтади: Зиёд ибн Абу Суфён ўз суҳбатдошига: «Умар амма ва хола ҳақида қандай ҳукм қилганини биласанми?» деди. У: «Йўқ», деди. Зиёд: «Аллоҳнинг халқи ичида Умар улар ҳақида қандай ҳукм қилганини мен энг яхши биламан: у холани она ўрнида, аммани эса ота ўрнида қилди», деди.