حَدَّثَنَا نَصْرُ بْنُ عَلِيٍّ الْجَهْضَمِيُّ، حَدَّثَنِي أَبِي ح، وَحَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ، قَالاَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، سَمِعْتُ قَتَادَةَ، يُحَدِّثُ عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ كَانَ يُضَحِّي بِكَبْشَيْنِ أَمْلَحَيْنِ أَقْرَنَيْنِ وَيُسَمِّي وَيُكَبِّرُ وَلَقَدْ رَأَيْتُهُ يَذْبَحُ بِيَدِهِ وَاضِعًا قَدَمَهُ عَلَى صِفَاحِهِمَا ‏.‏

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ shoxdor, oq-qora ikki qoʻchqorni qurbonlik qilar, Allohning nomini aytib takbir aytar edilar. Men u zotning oyoqlarini ularning yon tomonlariga qoʻyib, oʻz qoʻllari bilan soʻyayotganlarini koʻrdim.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ шохдор, оқ-қора икки қўчқорни қурбонлик қилар, Аллоҳнинг номини айтиб такбир айтар эдилар. Мен у зотнинг оёқларини уларнинг ён томонларига қўйиб, ўз қўллари билан сўяётганларини кўрдим.

حَدَّثَنَا هِشَامُ بْنُ عَمَّارٍ، حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ عَيَّاشٍ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ إِسْحَاقَ، عَنْ يَزِيدَ بْنِ أَبِي حَبِيبٍ، عَنْ أَبِي عَيَّاشٍ الزُّرَقِيِّ، عَنْ جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ ضَحَّى رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ يَوْمَ عِيدٍ بِكَبْشَيْنِ فَقَالَ حِينَ وَجَّهَهُمَا ‏"‏ إِنِّي وَجَّهْتُ وَجْهِيَ لِلَّذِي فَطَرَ السَّمَوَاتِ وَالأَرْضَ حَنِيفًا وَمَا أَنَا مِنَ الْمُشْرِكِينَ إِنَّ صَلاَتِي وَنُسُكِي وَمَحْيَاىَ وَمَمَاتِي لِلَّهِ رَبِّ الْعَالَمِينَ لاَ شَرِيكَ لَهُ وَبِذَلِكَ أُمِرْتُ وَأَنَا أَوَّلُ الْمُسْلِمِينَ اللَّهُمَّ مِنْكَ وَلَكَ عَنْ مُحَمَّدٍ وَأُمَّتِهِ ‏"‏ ‏.‏

Jabir ibn Abdulloh (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ iyd kuni ikki qoʻchqorni qurbonlik qildilar va ularni qiblaga qaratganlarida shunday dedilar: «Men yuzimni haqqa moyil boʻlgan holda osmonlar va yerni yaratgan Zotga qaratdim va men mushriklardan emasman. Albatta, namozim, qurbonligim, hayotim va oʻlimim olamlarning Robbi boʻlgan Alloh uchundir. Uning sherigi yoʻq. Men shunga buyurilganman va men musulmonlarning avvalgisiman. Ey Alloh, bu Sendan va Sen uchundir, Muhammad va uning ummati nomidan».Жабир ибн Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ ийд куни икки қўчқорни қурбонлик қилдилар ва уларни қиблага қаратганларида шундай дедилар: «Мен юзимни ҳаққа мойил бўлган ҳолда осмонлар ва ерни яратган Зотга қаратдим ва мен мушриклардан эмасман. Албатта, намозим, қурбонлигим, ҳаётим ва ўлимим оламларнинг Робби бўлган Аллоҳ учундир. Унинг шериги йўқ. Мен шунга буюрилганман ва мен мусулмонларнинг аввалгисиман. Эй Аллоҳ, бу Сендан ва Сен учундир, Муҳаммад ва унинг уммати номидан».

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، أَنْبَأَنَا سُفْيَانُ الثَّوْرِيُّ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عَقِيلٍ، عَنْ أَبِي سَلَمَةَ، عَنْ عَائِشَةَ، وَعَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ كَانَ إِذَا أَرَادَ أَنْ يُضَحِّيَ اشْتَرَى كَبْشَيْنِ عَظِيمَيْنِ سَمِينَيْنِ أَقْرَنَيْنِ أَمْلَحَيْنِ مَوْجُوءَيْنِ فَذَبَحَ أَحَدَهُمَا عَنْ أُمَّتِهِ لِمَنْ شَهِدَ لِلَّهِ بِالتَّوْحِيدِ وَشَهِدَ لَهُ بِالْبَلاَغِ وَذَبَحَ الآخَرَ عَنْ مُحَمَّدٍ وَعَنْ آلِ مُحَمَّدٍ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏.‏

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ qurbonlik qilmoqchi boʻlganlarida katta, semiz, shoxdor, oq-qora, axta qilingan ikki qoʻchqor sotib olardilar. Ulardan birini ummatlari nomidan, Allohga yakkayu yagonaligi bilan guvohlik bergan va u zotning risolatni yetkazganiga guvohlik bergan har bir kishi uchun soʻyardilar, ikkinchisini esa Muhammad va Muhammadning oilasi ﷺ nomidan soʻyardilar.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ қурбонлик қилмоқчи бўлганларида катта, семиз, шохдор, оқ-қора, ахта қилинган икки қўчқор сотиб олардилар. Улардан бирини умматлари номидан, Аллоҳга яккаю ягоналиги билан гувоҳлик берган ва у зотнинг рисолатни етказганига гувоҳлик берган ҳар бир киши учун сўярдилар, иккинчисини эса Муҳаммад ва Муҳаммаднинг оиласи ﷺ номидан сўярдилар.

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا زَيْدُ بْنُ الْحُبَابِ، حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عَيَّاشٍ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ الأَعْرَجِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ قَالَ ‏"‏ مَنْ كَانَ لَهُ سَعَةٌ وَلَمْ يُضَحِّ فَلاَ يَقْرَبَنَّ مُصَلاَّنَا ‏"‏ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Kimning imkoni boʻla turib qurbonlik qilmasa, bizning namozgohimizga yaqinlashmasin», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Кимнинг имкони бўла туриб қурбонлик қилмаса, бизнинг намозгоҳимизга яқинлашмасин», дедилар.

حَدَّثَنَا هِشَامُ بْنُ عَمَّارٍ، حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ عَيَّاشٍ، حَدَّثَنَا ابْنُ عَوْنٍ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سِيرِينَ، قَالَ سَأَلْتُ ابْنَ عُمَرَ عَنِ الضَّحَايَا، أَوَاجِبَةٌ هِيَ قَالَ ضَحَّى رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ وَالْمُسْلِمُونَ مِنْ بَعْدِهِ وَجَرَتْ بِهِ السُّنَّةُ ‏.‏ حَدَّثَنَا هِشَامُ بْنُ عَمَّارٍ، حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ عَيَّاشٍ، حَدَّثَنَا الْحَجَّاجُ بْنُ أَرْطَاةَ، حَدَّثَنَا جَبَلَةُ بْنُ سُحَيْمٍ، قَالَ سَأَلْتُ ابْنَ عُمَرَ ‏.‏ فَذَكَرَ مِثْلَهُ سَوَاءً ‏.‏

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: undan qurbonliklar haqida: «Ular vojibmi?» deb soʻralganda, u shunday dedi: «Rasululloh ﷺ va u zotdan keyingi musulmonlar qurbonlik qildilar, bu sunnat boʻlib qoldi».Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: ундан қурбонликлар ҳақида: «Улар вожибми?» деб сўралганда, у шундай деди: «Расулуллоҳ ﷺ ва у зотдан кейинги мусулмонлар қурбонлик қилдилар, бу суннат бўлиб қолди».

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا مُعَاذُ بْنُ مُعَاذٍ، عَنِ ابْنِ عَوْنٍ، قَالَ أَنْبَأَنَا أَبُو رَمْلَةَ، عَنْ مِخْنَفِ بْنِ سُلَيْمٍ، قَالَ كُنَّا وُقُوفًا عِنْدَ النَّبِيِّ ـ صلى الله عليه وسلم ـ بِعَرَفَةَ فَقَالَ ‏"‏ يَا أَيُّهَا النَّاسُ إِنَّ عَلَى كُلِّ أَهْلِ بَيْتٍ فِي كُلِّ عَامٍ أُضْحِيَّةً وَعَتِيرَةً ‏"‏ ‏.‏ أَتَدْرُونَ مَا الْعَتِيرَةُ هِيَ الَّتِي يُسَمِّيهَا النَّاسُ الرَّجَبِيَّةَ ‏.‏

Mixnaf ibn Sulaym (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Biz Arafotda Nabiy ﷺ huzurida turgan edik, u zot: «Ey odamlar, albatta, har bir uy egasiga har yili bir qurbonlik va bir atiyra bordir», dedilar. Atiyra nima ekanini bilasizmi? U odamlar rajabiyya deb ataydigan narsadir.Михнаф ибн Сулайм (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Биз Арафотда Набий ﷺ ҳузурида турган эдик, у зот: «Эй одамлар, албатта, ҳар бир уй эгасига ҳар йили бир қурбонлик ва бир атийра бордир», дедилар. Атийра нима эканини биласизми? У одамлар ражабийя деб атайдиган нарсадир.

حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ إِبْرَاهِيمَ الدِّمَشْقِيُّ، حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ نَافِعٍ، حَدَّثَنِي أَبُو الْمُثَنَّى، عَنْ هِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَائِشَةَ، أَنَّ النَّبِيَّ ـ صلى الله عليه وسلم ـ قَالَ ‏"‏ مَا عَمِلَ ابْنُ آدَمَ يَوْمَ النَّحْرِ عَمَلاً أَحَبَّ إِلَى اللَّهِ عَزَّ وَجَلَّ مِنْ هِرَاقَةِ دَمٍ وَإِنَّهُ لَيَأْتِي يَوْمَ الْقِيَامَةِ بِقُرُونِهَا وَأَظْلاَفِهَا وَأَشْعَارِهَا وَإِنَّ الدَّمَ لَيَقَعُ مِنَ اللَّهِ عَزَّ وَجَلَّ بِمَكَانٍ قَبْلَ أَنْ يَقَعَ عَلَى الأَرْضِ فَطِيبُوا بِهَا نَفْسًا ‏"‏ ‏.‏

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ: «Odam farzandi nahr kunida qon oqizishdan koʻra Alloh azza va jallaga sevimliroq boʻlgan hech qanday amal qilmagan. Albatta, u qiyomat kunida oʻzining shoxlari, tuyoqlari va junlari bilan keladi. Va albatta, qon yerga tushishidan oldin Alloh azza va jalladan bir maqomga tushadi. Bas, unga koʻngil qoʻyinglar», dedilar.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ: «Одам фарзанди наҳр кунида қон оқизишдан кўра Аллоҳ азза ва жаллага севимлироқ бўлган ҳеч қандай амал қилмаган. Албатта, у қиёмат кунида ўзининг шохлари, туёқлари ва жунлари билан келади. Ва албатта, қон ерга тушишидан олдин Аллоҳ азза ва жалладан бир мақомга тушади. Бас, унга кўнгил қўйинглар», дедилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ خَلَفٍ الْعَسْقَلاَنِيُّ، حَدَّثَنَا آدَمُ بْنُ أَبِي إِيَاسٍ، حَدَّثَنَا سَلاَّمُ بْنُ مِسْكِينٍ، حَدَّثَنَا عَائِذُ اللَّهِ، عَنْ أَبِي دَاوُدَ، عَنْ زَيْدِ بْنِ أَرْقَمَ، قَالَ قَالَ أَصْحَابُ رَسُولِ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ يَا رَسُولَ اللَّهِ مَا هَذِهِ الأَضَاحِيُّ قَالَ ‏"‏ سُنَّةُ أَبِيكُمْ إِبْرَاهِيمَ ‏"‏ ‏.‏ قَالُوا فَمَا لَنَا فِيهَا يَا رَسُولَ اللَّهِ قَالَ ‏"‏ بِكُلِّ شَعَرَةٍ حَسَنَةٌ ‏"‏ ‏.‏ قَالُوا فَالصُّوفُ يَا رَسُولَ اللَّهِ قَالَ ‏"‏ بِكُلِّ شَعَرَةٍ مِنَ الصُّوفِ حَسَنَةٌ ‏"‏ ‏.‏

Zayd ibn Arqam (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺning sahobalari: «Ey Rasululloh, bu qurbonliklar nima?» dedilar. U zot: «Otangiz Ibrohimning sunnati», dedilar. Ular: «Ey Rasululloh, bunda biz uchun nima bor?» dedilar. U zot: «Har bir tuk uchun bir yaxshilik», dedilar. Ular: «Ey Rasululloh, junchi?» dedilar. U zot: «Junning har bir tuki uchun bir yaxshilik», dedilar.Зайд ибн Арқам (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺнинг саҳобалари: «Эй Расулуллоҳ, бу қурбонликлар нима?» дедилар. У зот: «Отангиз Иброҳимнинг суннати», дедилар. Улар: «Эй Расулуллоҳ, бунда биз учун нима бор?» дедилар. У зот: «Ҳар бир тук учун бир яхшилик», дедилар. Улар: «Эй Расулуллоҳ, жунчи?» дедилар. У зот: «Жуннинг ҳар бир туки учун бир яхшилик», дедилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ نُمَيْرٍ، حَدَّثَنَا حَفْصُ بْنُ غِيَاثٍ، عَنْ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ أَبِي سَعِيدٍ، قَالَ ضَحَّى رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ بِكَبْشٍ أَقْرَنَ فَحِيلٍ يَأْكُلُ فِي سَوَادٍ وَيَمْشِي فِي سَوَادٍ وَيَنْظُرُ فِي سَوَادٍ ‏.‏

Abu Said al-Xudriy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ shoxdor, qoraligi ichida yeydigan, qoraligi ichida yuradigan va qoraligi ichida qaraydigan qoʻchqorni qurbonlik qildilar.Абу Саид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ шохдор, қоралиги ичида ейдиган, қоралиги ичида юрадиган ва қоралиги ичида қарайдиган қўчқорни қурбонлик қилдилар.

حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ شُعَيْبٍ، أَخْبَرَنِي سَعِيدُ بْنُ عَبْدِ الْعَزِيزِ، حَدَّثَنَا يُونُسُ بْنُ مَيْسَرَةَ بْنِ حَلْبَسٍ، قَالَ خَرَجْنَا مَعَ أَبِي سَعِيدٍ الزُّرَقِيِّ - صَاحِبِ رَسُولِ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ - إِلَى شِرَاءِ الضَّحَايَا ‏.‏ قَالَ يُونُسُ فَأَشَارَ أَبُو سَعِيدٍ إِلَى كَبْشٍ أَدْغَمَ لَيْسَ بِالْمُرْتَفِعِ وَلاَ الْمُتَّضِعِ فِي جِسْمِهِ فَقَالَ لِي اشْتَرِ لِي هَذَا ‏.‏ كَأَنَّهُ شَبَّهَهُ بِكَبْشِ رَسُولِ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏.‏

Abu Said az-Zuraqiy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Biz u kishi bilan birga qurbonlik hayvonlarini sotib olgani chiqdik. Abu Said tanasi na juda katta, na juda kichik boʻlgan, qoraligi bor bir qoʻchqorga ishora qilib menga: «Menga shuni sotib ol», dedi. Goʻyo u buni Rasululloh ﷺning qoʻchqoriga oʻxshatgan edi.Абу Саид аз-Зурақий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Биз у киши билан бирга қурбонлик ҳайвонларини сотиб олгани чиқдик. Абу Саид танаси на жуда катта, на жуда кичик бўлган, қоралиги бор бир қўчқорга ишора қилиб менга: «Менга шуни сотиб ол», деди. Гўё у буни Расулуллоҳ ﷺнинг қўчқорига ўхшатган эди.

حَدَّثَنَا الْعَبَّاسُ بْنُ عُثْمَانَ الدِّمَشْقِيُّ، حَدَّثَنَا الْوَلِيدُ بْنُ مُسْلِمٍ، حَدَّثَنَا أَبُو عَائِذٍ، أَنَّهُ سَمِعَ سُلَيْمَ بْنَ عَامِرٍ، يُحَدِّثُ عَنْ أَبِي أُمَامَةَ الْبَاهِلِيِّ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ قَالَ ‏"‏ خَيْرُ الْكَفَنِ الْحُلَّةُ وَخَيْرُ الضَّحَايَا الْكَبْشُ الأَقْرَنُ ‏"‏ ‏.‏

Abu Umoma al-Bohiliy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Kafanning eng yaxshisi hulladir, qurbonliklarning eng yaxshisi esa shoxdor qoʻchqordir», dedilar.Абу Умома ал-Боҳилий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Кафаннинг энг яхшиси ҳулладир, қурбонликларнинг энг яхшиси эса шохдор қўчқордир», дедилар.

حَدَّثَنَا هَدِيَّةُ بْنُ عَبْدِ الْوَهَّابِ، أَنْبَأَنَا الْفَضْلُ بْنُ مُوسَى، أَنْبَأَنَا الْحُسَيْنُ بْنُ وَاقِدٍ، عَنْ عِلْبَاءَ بْنِ أَحْمَرَ، عَنْ عِكْرِمَةَ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ كُنَّا مَعَ رَسُولِ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ فِي سَفَرٍ فَحَضَرَ الأَضْحَى فَاشْتَرَكْنَا فِي الْجَزُورِ عَنْ عَشَرَةٍ وَالَبَقَرَةِ عَنْ سَبْعَةٍ ‏.‏

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Biz Rasululloh ﷺ bilan safarda edik, qurbonlik kuni keldi. Bas, biz bir tuyaga oʻn kishi, bir sigirga yetti kishi boʻlib sherik boʻldik.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Биз Расулуллоҳ ﷺ билан сафарда эдик, қурбонлик куни келди. Бас, биз бир туяга ўн киши, бир сигирга етти киши бўлиб шерик бўлдик.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، عَنْ مَالِكِ بْنِ أَنَسٍ، عَنْ أَبِي الزُّبَيْرِ، عَنْ جَابِرٍ، قَالَ نَحَرْنَا بِالْحُدَيْبِيَةِ مَعَ النَّبِيِّ ـ صلى الله عليه وسلم ـ الْبَدَنَةَ عَنْ سَبْعَةٍ وَالْبَقَرَةَ عَنْ سَبْعَةٍ ‏.‏

Jabir ibn Abdulloh (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Biz Hudaybiyada Nabiy ﷺ bilan birga bir tuyani yetti kishi nomidan, bir sigirni yetti kishi nomidan soʻydik.Жабир ибн Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Биз Ҳудайбияда Набий ﷺ билан бирга бир туяни етти киши номидан, бир сигирни етти киши номидан сўйдик.

حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، حَدَّثَنَا الْوَلِيدُ بْنُ مُسْلِمٍ، حَدَّثَنَا الأَوْزَاعِيُّ، عَنْ يَحْيَى بْنِ أَبِي كَثِيرٍ، عَنْ أَبِي سَلَمَةَ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ ذَبَحَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ عَمَّنِ اعْتَمَرَ مِنْ نِسَائِهِ فِي حَجَّةِ الْوَدَاعِ بَقَرَةً بَيْنَهُنَّ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ Vidolashuv hajjida umra qilgan ayollari nomidan bir sigirni ular uchun soʻydilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ Видолашув ҳажжида умра қилган аёллари номидан бир сигирни улар учун сўйдилар.

حَدَّثَنَا هَنَّادُ بْنُ السَّرِيِّ، حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ عَيَّاشٍ، عَنْ عَمْرِو بْنِ مَيْمُونٍ، عَنْ أَبِي حَاضِرٍ الأَزْدِيِّ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ قَلَّتِ الإِبِلُ عَلَى عَهْدِ رَسُولِ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ فَأَمَرَهُمْ أَنْ يَنْحَرُوا الْبَقَرَ ‏.‏

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: «Rasululloh ﷺ davrida tuya kamayib qoldi. Shunda u zot ularga mol (sigir) soʻyishni buyurdilar».Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: «Расулуллоҳ ﷺ даврида туя камайиб қолди. Шунда у зот уларга мол (сигир) сўйишни буюрдилар».

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ عَمْرِو بْنِ السَّرْحِ الْمِصْرِيُّ أَبُو طَاهِرٍ، أَنْبَأَنَا ابْنُ وَهْبٍ، أَنْبَأَنَا يُونُسُ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ عَمْرَةَ، عَنْ عَائِشَةَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ نَحَرَ عَنْ آلِ مُحَمَّدٍ ـ صلى الله عليه وسلم ـ فِي حَجَّةِ الْوَدَاعِ بَقَرَةً وَاحِدَةً ‏.‏

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ Vidolashuv hajjida Muhammad ﷺ oilasi nomidan bitta sigir soʻydilar.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ Видолашув ҳажжида Муҳаммад ﷺ оиласи номидан битта сигир сўйдилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ مَعْمَرٍ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَكْرٍ الْبُرْسَانِيُّ، حَدَّثَنَا ابْنُ جُرَيْجٍ، قَالَ قَالَ عَطَاءٌ الْخُرَاسَانِيُّ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، أَنَّ النَّبِيَّ ـ صلى الله عليه وسلم ـ أَتَاهُ رَجُلٌ فَقَالَ إِنَّ عَلَىَّ بَدَنَةً وَأَنَا مُوسِرٌ بِهَا وَلاَ أَجِدُهَا فَأَشْتَرِيَهَا ‏.‏ فَأَمَرَهُ النَّبِيُّ ـ صلى الله عليه وسلم ـ أَنْ يَبْتَاعَ سَبْعَ شِيَاهٍ فَيَذْبَحَهُنَّ ‏.‏

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ huzurlariga bir kishi kelib: «Menga bir tuya (qurbonlik) vojib boʻlgan, buni oʻrniga sarflashga qurbim yetadi, biroq sotib olishga tuya topa olmayapman», dedi. Shunda Nabiy ﷺ unga yetti qoʻy sotib olib, ularni soʻyishni buyurdilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ ҳузурларига бир киши келиб: «Менга бир туя (қурбонлик) вожиб бўлган, буни ўрнига сарфлашга қурбим етади, бироқ сотиб олишга туя топа олмаяпман», деди. Шунда Набий ﷺ унга етти қўй сотиб олиб, уларни сўйишни буюрдилар.

حَدَّثَنَا أَبُو كُرَيْبٍ، حَدَّثَنَا الْمُحَارِبِيُّ، وَعَبْدُ الرَّحِيمِ، عَنْ سُفْيَانَ الثَّوْرِيِّ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ مَسْرُوقٍ، وَحَدَّثَنَا الْحُسَيْنُ بْنُ عَلِيٍّ، عَنْ زَائِدَةَ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ مَسْرُوقٍ، عَنْ عَبَايَةَ بْنِ رِفَاعَةَ، عَنْ رَافِعِ بْنِ خَدِيجٍ، قَالَ كُنَّا مَعَ رَسُولِ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ وَنَحْنُ بِذِي الْحُلَيْفَةِ مِنْ تِهَامَةَ فَأَصَبْنَا إِبِلاً وَغَنَمًا فَعَجِلَ الْقَوْمُ فَأَغْلَيْنَا الْقُدُورَ قَبْلَ أَنْ تُقْسَمَ فَأَتَانَا رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ فَأَمَرَ بِهَا فَأُكْفِئَتْ ثُمَّ عَدَلَ الْجَزُورَ بِعَشَرَةٍ مِنَ الْغَنَمِ ‏.‏

Rofiʼ ibn Xadij (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: «Biz Rasululloh ﷺ bilan birga Tihoma tomonidagi Zul-Hulayfada edik. Bizga tuyalar va qoʻylar oʻlja boʻldi. Odamlar shoshildilar va biz taqsimlanmasidan avval qozonlarni qaynatib yubordik. Shunda Rasululloh ﷺ oldimizga kelib, ularni toʻkib tashlashni buyurdilar, keyin bir tuyani oʻn qoʻyga tenglashtirdilar».Рофиъ ибн Хадиж (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: «Биз Расулуллоҳ ﷺ билан бирга Тиҳома томонидаги Зул-Ҳулайфада эдик. Бизга туялар ва қўйлар ўлжа бўлди. Одамлар шошилдилар ва биз тақсимланмасидан аввал қозонларни қайнатиб юбордик. Шунда Расулуллоҳ ﷺ олдимизга келиб, уларни тўкиб ташлашни буюрдилар, кейин бир туяни ўн қўйга тенглаштирдилар».

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ رُمْحٍ، أَنْبَأَنَا اللَّيْثُ بْنُ سَعْدٍ، عَنْ يَزِيدَ بْنِ أَبِي حَبِيبٍ، عَنْ أَبِي الْخَيْرِ، عَنْ عُقْبَةَ بْنِ عَامِرٍ الْجُهَنِيِّ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ أَعْطَاهُ غَنَمًا فَقَسَمَهَا عَلَى أَصْحَابِهِ ضَحَايَا فَبَقِيَ عَتُودٌ فَذَكَرَهُ لِرَسُولِ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ فَقَالَ ‏"‏ ضَحِّ بِهِ أَنْتَ ‏"‏ ‏.‏

Uqba ibn Omir al-Juhaniy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ unga qoʻylar berdilar, u ularni sahobalarga qurbonlik uchun taqsimladi. Bitta yosh echki (atud) ortib qoldi. U buni Rasululloh ﷺga aytdi. Shunda u zot: «Uni oʻzing qurbonlik qilaver», dedilar.Уқба ибн Омир ал-Жуҳаний (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ унга қўйлар бердилар, у уларни саҳобаларга қурбонлик учун тақсимлади. Битта ёш эчки (атуд) ортиб қолди. У буни Расулуллоҳ ﷺга айтди. Шунда у зот: «Уни ўзинг қурбонлик қилавер», дедилар.

حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ إِبْرَاهِيمَ الدِّمَشْقِيُّ، حَدَّثَنَا أَنَسُ بْنُ عِيَاضٍ، حَدَّثَنِي مُحَمَّدُ بْنُ أَبِي يَحْيَى، - مَوْلَى الأَسْلَمِيِّينَ - عَنْ أُمِّهِ، قَالَتْ حَدَّثَتْنِي أُمُّ بِلاَلٍ بِنْتُ هِلاَلٍ، عَنْ أَبِيهَا، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ قَالَ ‏"‏ يَجُوزُ الْجَذَعُ مِنَ الضَّأْنِ أُضْحِيَّةً ‏"‏ ‏.‏

Ummu Bilol bint Hilol (roziyallohu anho) otasidan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ: «Qoʻyning jazaʼasini (bir yoshga toʻlganini) qurbonlik qilish joizdir», dedilar.Умму Билол бинт Ҳилол (розияллоҳу анҳо) отасидан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ: «Қўйнинг жазаъасини (бир ёшга тўлганини) қурбонлик қилиш жоиздир», дедилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، أَنْبَأَنَا الثَّوْرِيُّ، عَنْ عَاصِمِ بْنِ كُلَيْبٍ، عَنْ أَبِيهِ، قَالَ كُنَّا مَعَ رَجُلٍ مِنْ أَصْحَابِ رَسُولِ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ يُقَالُ لَهُ مُجَاشِعٌ مِنْ بَنِي سُلَيْمٍ فَعَزَّتِ الْغَنَمُ فَأَمَرَ مُنَادِيًا فَنَادَى أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ كَانَ يَقُولُ ‏"‏ إِنَّ الْجَذَعَ يُوفِي مِمَّا تُوفِي مِنْهُ الثَّنِيَّةُ ‏"‏ ‏.‏

Mujoshiʼ (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: qoʻylar kamayib qolganda, u bir jarchiga buyurdi, u esa: «Rasululloh ﷺ: ‹Jazaʼa (bir yoshli qoʻy) sanaa (ikki yoshli qoʻy) kifoya qiladigan narsada kifoya qiladi›, deb aytardilar», deb nido qildi.Мужошиъ (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: қўйлар камайиб қолганда, у бир жарчига буюрди, у эса: «Расулуллоҳ ﷺ: ‹Жазаъа (бир ёшли қўй) санаа (икки ёшли қўй) кифоя қиладиган нарсада кифоя қилади›, деб айтардилар», деб нидо қилди.

حَدَّثَنَا هَارُونُ بْنُ حَيَّانَ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، أَنْبَأَنَا زُهَيْرٌ، عَنْ أَبِي الزُّبَيْرِ، عَنْ جَابِرٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏"‏ لاَ تَذْبَحُوا إِلاَّ مُسِنَّةً إِلاَّ أَنْ يَعْسُرَ عَلَيْكُمْ فَتَذْبَحُوا جَذَعَةً مِنَ الضَّأْنِ ‏"‏ ‏.‏

Jobir (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Faqat musinnani (yoshi toʻlganini) soʻyinglar, magar bu sizga qiyin boʻlsa, u holda qoʻyning jazaʼasini (bir yoshlisini) soʻyinglar», dedilar.Жобир (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Фақат мусиннани (ёши тўлганини) сўйинглар, магар бу сизга қийин бўлса, у ҳолда қўйнинг жазаъасини (бир ёшлисини) сўйинглар», дедилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الصَّبَّاحِ، حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ عَيَّاشٍ، عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ، عَنْ شُرَيْحِ بْنِ النُّعْمَانِ، عَنْ عَلِيٍّ، قَالَ نَهَى رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ أَنْ يُضَحَّى بِمُقَابَلَةٍ أَوْ مُدَابَرَةٍ أَوْ شَرْقَاءَ أَوْ خَرْقَاءَ أَوْ جَدْعَاءَ ‏.‏

Ali (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: «Rasululloh ﷺ qulogʻi oldidan yoki orqasidan kesilgan, qulogʻi yorilgan, teshilgan yoki uzilgan hayvonni qurbonlik qilishdan qaytardilar».Али (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: «Расулуллоҳ ﷺ қулоғи олдидан ёки орқасидан кесилган, қулоғи ёрилган, тешилган ёки узилган ҳайвонни қурбонлик қилишдан қайтардилар».

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا وَكِيعٌ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ سَلَمَةَ بْنِ كُهَيْلٍ، عَنْ حُجَيَّةَ بْنِ عَدِيٍّ، عَنْ عَلِيٍّ، قَالَ أَمَرَنَا رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ أَنْ نَسْتَشْرِفَ الْعَيْنَ وَالأُذُنَ ‏.‏

Ali (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: «Rasululloh ﷺ bizga koʻz va quloqni tekshirishni buyurdilar».Али (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: «Расулуллоҳ ﷺ бизга кўз ва қулоқни текширишни буюрдилар».

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ، وَمُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ، وَعَبْدُ الرَّحْمَنِ، وَأَبُو دَاوُدَ وَابْنُ أَبِي عَدِيٍّ وَأَبُو الْوَلِيدِ قَالُوا حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، سَمِعْتُ سُلَيْمَانَ بْنَ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، قَالَ سَمِعْتُ عُبَيْدَ بْنَ فَيْرُوزَ، قَالَ قُلْتُ لِلْبَرَاءِ بْنِ عَازِبٍ حَدِّثْنِي بِمَا، كَرِهَ أَوْ نَهَى عَنْهُ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ مِنَ الأَضَاحِيِّ ‏.‏ فَقَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ هَكَذَا بِيَدِهِ وَيَدِي أَقْصَرُ مِنْ يَدِهِ ‏"‏ أَرْبَعٌ لاَ تُجْزِئُ فِي الأَضَاحِيِّ الْعَوْرَاءُ الْبَيِّنُ عَوَرُهَا وَالْمَرِيضَةُ الْبَيِّنُ مَرَضُهَا وَالْعَرْجَاءُ الْبَيِّنُ ظَلْعُهَا وَالْكَسِيرَةُ الَّتِي لاَ تُنْقِي ‏"‏ ‏.‏ قَالَ فَإِنِّي أَكْرَهُ أَنْ يَكُونَ نَقْصٌ فِي الأُذُنِ ‏.‏ قَالَ فَمَا كَرِهْتَ مِنْهُ فَدَعْهُ وَلاَ تُحَرِّمْهُ عَلَى أَحَدٍ ‏.‏

Baro ibn Ozib (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: bir kishi undan Rasululloh ﷺ qurbonliklardan qaysilarini makruh sanaganlari yoki qaytarganlari haqida soʻraganda, u dedi: «Rasululloh ﷺ qoʻllari bilan mana bunday ishora qildilar (mening qoʻlim u zotning qoʻllaridan kaltaroq): ‹Toʻrt xil hayvon qurbonlikka yaramaydi: koʻrligi ochiq bilinib turgan koʻr; kasalligi ochiq bilinib turgan kasal; oqsoqligi ochiq bilinib turgan oqsoq; hamda suyagida iligi qolmagan darajada oriqlab ketgani›». U (Baro): «Men qulogʻida nuqson boʻlishini yoqtirmayman», dedi. (Soʻrovchi): «Sen yoqtirmagan narsangni tark et, biroq uni birov uchun harom qilma», dedi.Баро ибн Озиб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: бир киши ундан Расулуллоҳ ﷺ қурбонликлардан қайсиларини макруҳ санаганлари ёки қайтарганлари ҳақида сўраганда, у деди: «Расулуллоҳ ﷺ қўллари билан мана бундай ишора қилдилар (менинг қўлим у зотнинг қўлларидан калтароқ): ‹Тўрт хил ҳайвон қурбонликка ярамайди: кўрлиги очиқ билиниб турган кўр; касаллиги очиқ билиниб турган касал; оқсоқлиги очиқ билиниб турган оқсоқ; ҳамда суягида илиги қолмаган даражада ориқлаб кетгани›». У (Баро): «Мен қулоғида нуқсон бўлишини ёқтирмайман», деди. (Сўровчи): «Сен ёқтирмаган нарсангни тарк эт, бироқ уни биров учун ҳаром қилма», деди.

حَدَّثَنَا حُمَيْدُ بْنُ مَسْعَدَةَ، حَدَّثَنَا خَالِدُ بْنُ الْحَارِثِ، حَدَّثَنَا سَعِيدٌ، عَنْ قَتَادَةَ، أَنَّهُ ذَكَرَ أَنَّهُ سَمِعَ جُرَىَّ بْنَ كُلَيْبٍ، يُحَدِّثُ أَنَّهُ سَمِعَ عَلِيًّا، يُحَدِّثُ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ نَهَى أَنْ يُضَحَّى بِأَعْضَبِ الْقَرْنِ وَالأُذُنِ ‏.‏

Ali (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ shoxining koʻpi va qulogʻining koʻpi singan (kesilgan) hayvonni qurbonlik qilishdan qaytardilar.Али (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ шохининг кўпи ва қулоғининг кўпи синган (кесилган) ҳайвонни қурбонлик қилишдан қайтардилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى، وَمُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ الْمَلِكِ أَبُو بَكْرٍ، قَالاَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، عَنِ الثَّوْرِيِّ، عَنْ جَابِرِ بْنِ يَزِيدَ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ قَرَظَةَ الأَنْصَارِيِّ، عَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ، قَالَ ابْتَعْنَا كَبْشًا نُضَحِّي بِهِ فَأَصَابَ الذِّئْبُ مِنْ أَلْيَتِهِ أَوْ أُذُنِهِ فَسَأَلْنَا النَّبِيَّ ـ صلى الله عليه وسلم ـ فَأَمَرَنَا أَنْ نُضَحِّيَ بِهِ ‏.‏

Abu Said al-Xudriy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: «Biz qurbonlik qilish uchun bir qoʻchqor sotib oldik. Boʻri uning dumbasi yoki qulogʻini yulib oldi. Shunda biz Nabiy ﷺdan soʻradik, u zot uni qurbonlik qilishimizni buyurdilar».Абу Саид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: «Биз қурбонлик қилиш учун бир қўчқор сотиб олдик. Бўри унинг думбаси ёки қулоғини юлиб олди. Шунда биз Набий ﷺдан сўрадик, у зот уни қурбонлик қилишимизни буюрдилар».

حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي فُدَيْكٍ، حَدَّثَنِي الضَّحَّاكُ بْنُ عُثْمَانَ، عَنْ عُمَارَةَ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ صَيَّادٍ، عَنْ عَطَاءِ بْنِ يَسَارٍ، قَالَ سَأَلْتُ أَبَا أَيُّوبَ الأَنْصَارِيَّ كَيْفَ كَانَتِ الضَّحَايَا فِيكُمْ عَلَى عَهْدِ رَسُولِ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ قَالَ كَانَ الرَّجُلُ فِي عَهْدِ النَّبِيِّ ـ صلى الله عليه وسلم ـ يُضَحِّي بِالشَّاةِ عَنْهُ وَعَنْ أَهْلِ بَيْتِهِ فَيَأْكُلُونَ وَيُطْعِمُونَ ثُمَّ تَبَاهَى النَّاسُ فَصَارَ كَمَا تَرَى ‏.‏

Abu Ayyub al-Ansoriy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: undan Rasululloh ﷺ davrida sizlarning oranglarda qurbonliklar qanday boʻlar edi, deb soʻralganda, u dedi: «Nabiy ﷺ davrida kishi bir qoʻyni oʻzi va ahli oilasi nomidan qurbonlik qilar, ular undan yer va boshqalarga ham yedirar edilar. Soʻng odamlar bir-birlari bilan faxrlanadigan boʻldilar va u siz koʻrgan holga kelib qoldi».Абу Айюб ал-Ансорий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: ундан Расулуллоҳ ﷺ даврида сизларнинг орангларда қурбонликлар қандай бўлар эди, деб сўралганда, у деди: «Набий ﷺ даврида киши бир қўйни ўзи ва аҳли оиласи номидан қурбонлик қилар, улар ундан ер ва бошқаларга ҳам едирар эдилар. Сўнг одамлар бир-бирлари билан фахрланадиган бўлдилар ва у сиз кўрган ҳолга келиб қолди».

حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ بْنُ مَنْصُورٍ، أَنْبَأَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ مَهْدِيٍّ، وَمُحَمَّدُ بْنُ يُوسُفَ، ح وَحَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، جَمِيعًا عَنْ سُفْيَانَ الثَّوْرِيِّ، عَنْ بَيَانٍ، عَنِ الشَّعْبِيِّ، عَنْ أَبِي سَرِيحَةَ، قَالَ حَمَلَنِي أَهْلِي عَلَى الْجَفَاءِ بَعْدَمَا عَلِمْتُ مِنَ السُّنَّةِ كَانَ أَهْلُ الْبَيْتِ يُضَحُّونَ بِالشَّاةِ وَالشَّاتَيْنِ وَالآنَ يُبَخِّلُنَا جِيرَانُنَا ‏.‏

Abu Sariyha (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Sunnatni bilganimdan soʻng ahlim meni baxillikka majbur qilishdi. Xonadon ahli bir yoki ikkita qoʻyni qurbonlik qilar edilar, endi esa qoʻshnilarimiz bizni baxil deyishmoqda.Абу Сарийҳа (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Суннатни билганимдан сўнг аҳлим мени бахилликка мажбур қилишди. Хонадон аҳли бир ёки иккита қўйни қурбонлик қилар эдилар, энди эса қўшниларимиз бизни бахил дейишмоқда.

حَدَّثَنَا هَارُونُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ الْحَمَّالُ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ بْنُ عُيَيْنَةَ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ حُمَيْدِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ عَوْفٍ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ الْمُسَيَّبِ، عَنْ أُمِّ سَلَمَةَ، أَنَّ النَّبِيَّ ـ صلى الله عليه وسلم ـ قَالَ ‏"‏ إِذَا دَخَلَ الْعَشْرُ وَأَرَادَ أَحَدُكُمْ أَنْ يُضَحِّيَ فَلاَ يَمَسَّ مِنْ شَعَرِهِ وَلاَ بَشَرِهِ شَيْئًا ‏"‏ ‏.‏

Umm Salama (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ: «Oʻn kun (Zulhijja) kirsa va biringiz qurbonlik qilmoqchi boʻlsa, sochidan ham, terisidan ham hech narsani olmasin», dedilar.Умм Салама (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ: «Ўн кун (Зулҳижжа) кирса ва бирингиз қурбонлик қилмоқчи бўлса, сочидан ҳам, терисидан ҳам ҳеч нарсани олмасин», дедилар.

حَدَّثَنَا حَاتِمُ بْنُ بَكْرٍ الضَّبِّيُّ أَبُو عَمْرٍو، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَكْرٍ الْبُرْسَانِيُّ، ح وَحَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ سَعِيدِ بْنِ يَزِيدَ بْنِ إِبْرَاهِيمَ، حَدَّثَنَا أَبُو قُتَيْبَةَ، وَيَحْيَى بْنُ كَثِيرٍ، قَالُوا حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ مَالِكِ بْنِ أَنَسٍ، عَنْ عَمْرِو بْنِ مُسْلِمٍ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ الْمُسَيَّبِ، عَنْ أُمِّ سَلَمَةَ، قَالَتْ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏"‏ مَنْ رَأَى مِنْكُمْ هِلاَلَ ذِي الْحِجَّةِ فَأَرَادَ أَنْ يُضَحِّيَ فَلاَ يَقْرَبَنَّ لَهُ شَعَرًا وَلاَ ظُفْرًا ‏"‏ ‏.‏

Umm Salama (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Sizlardan kim Zulhijja hilolini koʻrsa va qurbonlik qilmoqchi boʻlsa, sochiga ham, tirnogʻiga ham yaqinlashmasin», dedilar.Умм Салама (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Сизлардан ким Зулҳижжа ҳилолини кўрса ва қурбонлик қилмоқчи бўлса, сочига ҳам, тирноғига ҳам яқинлашмасин», дедилар.

حَدَّثَنَا عُثْمَانُ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ ابْنُ عُلَيَّةَ، عَنْ أَيُّوبَ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سِيرِينَ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ، أَنَّ رَجُلاً، ذَبَحَ يَوْمَ النَّحْرِ قَبْلَ الصَّلاَةِ فَأَمَرَهُ النَّبِيُّ ـ صلى الله عليه وسلم ـ أَنْ يُعِيدَ ‏.‏

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Bir kishi qurbonlik kuni namozdan oldin (mol) soʻydi. Shunda Paygʻambar ﷺ unga qaytadan soʻyishni buyurdilar.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Бир киши қурбонлик куни намоздан олдин (мол) сўйди. Шунда Пайғамбар ﷺ унга қайтадан сўйишни буюрдилар.

حَدَّثَنَا هِشَامُ بْنُ عَمَّارٍ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ بْنُ عُيَيْنَةَ، عَنِ الأَسْوَدِ بْنِ قَيْسٍ، عَنْ جُنْدَبٍ الْبَجَلِيِّ، أَنَّهُ سَمِعَهُ يَقُولُ شَهِدْتُ الأَضْحَى مَعَ رَسُولِ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ فَذَبَحَ أُنَاسٌ قَبْلَ الصَّلاَةِ فَقَالَ النَّبِيُّ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏"‏ مَنْ كَانَ ذَبَحَ مِنْكُمْ قَبْلَ الصَّلاَةِ فَلْيُعِدْ أُضْحِيَّتَهُ وَمَنْ لاَ فَلْيَذْبَحْ عَلَى اسْمِ اللَّهِ ‏"‏ ‏.‏

Jundab al-Bajaliy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Men Rasululloh ﷺ bilan birga Adho hayitida hozir boʻldim. Baʼzi kishilar namozdan oldin (qurbonlik) soʻyishdi. Shunda Paygʻambar ﷺ: «Sizlardan kim namozdan oldin soʻygan boʻlsa, qurbonligini qaytadan soʻysin, kim soʻymagan boʻlsa, Allohning nomi bilan soʻysin», dedilar.Жундаб ал-Бажалий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Мен Расулуллоҳ ﷺ билан бирга Адҳо ҳайитида ҳозир бўлдим. Баъзи кишилар намоздан олдин (қурбонлик) сўйишди. Шунда Пайғамбар ﷺ: «Сизлардан ким намоздан олдин сўйган бўлса, қурбонлигини қайтадан сўйсин, ким сўймаган бўлса, Аллоҳнинг номи билан сўйсин», дедилар.

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا أَبُو خَالِدٍ الأَحْمَرُ، عَنْ يَحْيَى بْنِ سَعِيدٍ، عَنْ عَبَّادِ بْنِ تَمِيمٍ، عَنْ عُوَيْمِرِ بْنِ أَشْقَرَ، أَنَّهُ ذَبَحَ قَبْلَ الصَّلاَةِ فَذَكَرَهُ لِلنَّبِيِّ ـ صلى الله عليه وسلم ـ فَقَالَ ‏"‏ أَعِدْ أُضْحِيَّتَكَ ‏"‏ ‏.‏

Uvaymir ibn Ashqar (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: U namozdan oldin (qurbonlik) soʻydi va buni Paygʻambar ﷺga aytdi. Shunda u zot: «Qurbonligingni qaytadan soʻy», dedilar.Уваймир ибн Ашқар (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: У намоздан олдин (қурбонлик) сўйди ва буни Пайғамбар ﷺга айтди. Шунда у зот: «Қурбонлигингни қайтадан сўй», дедилар.

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الأَعْلَى، عَنْ خَالِدٍ الْحَذَّاءِ، عَنْ أَبِي قِلاَبَةَ، عَنْ أَبِي زَيْدٍ، - قَالَ أَبُو بَكْرٍ وَقَالَ غَيْرُ عَبْدِ الأَعْلَى عَنْ عَمْرِو بْنِ بُجْدَانَ، عَنْ أَبِي زَيْدٍ، - ح وَحَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى أَبُو مُوسَى، حَدَّثَنَا عَبْدُ الصَّمَدِ بْنُ عَبْدِ الْوَارِثِ، حَدَّثَنَا أَبِي، عَنْ خَالِدٍ الْحَذَّاءِ، عَنْ أَبِي قِلاَبَةَ، عَنْ عَمْرِو بْنِ بُجْدَانَ، عَنْ أَبِي زَيْدٍ الأَنْصَارِيِّ، قَالَ مَرَّ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ بِدَارٍ مِنْ دُورِ الأَنْصَارِ فَوَجَدَ رِيحَ قُتَارٍ فَقَالَ ‏"‏ مَنْ هَذَا الَّذِي ذَبَحَ ‏"‏ ‏.‏ فَخَرَجَ إِلَيْهِ رَجُلٌ مِنَّا فَقَالَ أَنَا يَا رَسُولَ اللَّهِ ذَبَحْتُ قَبْلَ أَنْ أُصَلِّيَ لأُطْعِمَ أَهْلِي وَجِيرَانِي ‏.‏ فَأَمَرَهُ أَنْ يُعِيدَ ‏.‏ فَقَالَ لاَ وَاللَّهِ الَّذِي لاَ إِلَهَ إِلاَّ هُوَ مَا عِنْدِي إِلاَّ جَذَعٌ أَوْ حَمَلٌ مِنَ الضَّأْنِ ‏.‏ قَالَ ‏"‏ اذْبَحْهَا وَلَنْ تُجْزِئَ جَذَعَةٌ عَنْ أَحَدٍ بَعْدَكَ ‏"‏ ‏.‏

Abu Zayd al-Ansoriy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ ansorlar uylaridan birining yonidan oʻtayotib, goʻsht qovurilayotgan hidni sezdilar-da: «Bu kim (qurbonlik) soʻydi?» dedilar. Bizdan bir kishi chiqib: «Bu men, ey Allohning Rasuli, ahlim va qoʻshnilarimni ovqatlantirish uchun namoz oʻqishdan oldin soʻydim», dedi. Shunda u zot unga qaytadan soʻyishni buyurdilar. U esa: «Yoʻq, Undan boshqa iloh boʻlmagan Alloh bilan qasamki, mening oldimda bir yashar qoʻydan yoki qoʻzichoqdan boshqa narsa yoʻq», dedi. U zot: «Uni soʻy, lekin sendan keyin hech kimga bir yashar qoʻy kifoya boʻlmaydi», dedilar.Абу Зайд ал-Ансорий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ ансорлар уйларидан бирининг ёнидан ўтаётиб, гўшт қовурилаётган ҳидни сездилар-да: «Бу ким (қурбонлик) сўйди?» дедилар. Биздан бир киши чиқиб: «Бу мен, эй Аллоҳнинг Расули, аҳлим ва қўшниларимни овқатлантириш учун намоз ўқишдан олдин сўйдим», деди. Шунда у зот унга қайтадан сўйишни буюрдилар. У эса: «Йўқ, Ундан бошқа илоҳ бўлмаган Аллоҳ билан қасамки, менинг олдимда бир яшар қўйдан ёки қўзичоқдан бошқа нарса йўқ», деди. У зот: «Уни сўй, лекин сендан кейин ҳеч кимга бир яшар қўй кифоя бўлмайди», дедилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، سَمِعْتُ قَتَادَةَ، يُحَدِّثُ عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ، قَالَ لَقَدْ رَأَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ يَذْبَحُ أُضْحِيَّتَهُ بِيَدِهِ وَاضِعًا قَدَمَهُ عَلَى صِفَاحِهَا ‏.‏

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Men Rasululloh ﷺ oyoqlarini qurbonligining yon tomoniga qoʻyib, uni oʻz qoʻllari bilan soʻyayotganlarini koʻrdim.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Мен Расулуллоҳ ﷺ оёқларини қурбонлигининг ён томонига қўйиб, уни ўз қўллари билан сўяётганларини кўрдим.

حَدَّثَنَا هِشَامُ بْنُ عَمَّارٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ سَعْدِ بْنِ عَمَّارِ بْنِ سَعْدٍ، مُؤَذِّنِ رَسُولِ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ حَدَّثَنِي أَبِي عَنْ أَبِيهِ عَنْ جَدِّهِ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ذَبَحَ أُضْحِيَّتَهُ عِنْدَ طَرَفِ الزُّقَاقِ طَرِيقِ بَنِي زُرَيْقٍ بِيَدِهِ بِشَفْرَةٍ ‏.‏

Ammor ibn Saʼd (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ qurbonligini Banu Zurayq yoʻlidagi tor koʻcha chekkasida oʻz qoʻllari bilan pichoq ila soʻydilar.Аммор ибн Саъд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ қурбонлигини Бану Зурайқ йўлидаги тор кўча чеккасида ўз қўллари билан пичоқ ила сўйдилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ مَعْمَرٍ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَكْرٍ الْبُرْسَانِيُّ، أَنْبَأَنَا ابْنُ جُرَيْجٍ، أَخْبَرَنِي الْحَسَنُ بْنُ مُسْلِمٍ، أَنَّ مُجَاهِدًا، أَخْبَرَهُ أَنَّ عَبْدَ الرَّحْمَنِ بْنَ أَبِي لَيْلَى أَخْبَرَهُ أَنَّ عَلِيَّ بْنَ أَبِي طَالِبٍ أَخْبَرَهُ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ أَمَرَهُ أَنْ يَقْسِمَ بُدْنَهُ كُلَّهَا لُحُومَهَا وَجُلُودَهَا وَجِلاَلَهَا لِلْمَسَاكِينِ ‏.‏

Ali ibn Abu Tolib (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ menga tuyalarining hammasini, ularning goʻshtlarini, terilarini va jullarini miskinlarga taqsimlab berishni buyurdilar.Али ибн Абу Толиб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ менга туяларининг ҳаммасини, уларнинг гўштларини, териларини ва жулларини мискинларга тақсимлаб беришни буюрдилар.

حَدَّثَنَا هِشَامُ بْنُ عَمَّارٍ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ بْنُ عُيَيْنَةَ، عَنْ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ أَمَرَ مِنْ كُلِّ جَزُورٍ بِبَضْعَةٍ فَجُعِلَتْ فِي قِدْرٍ فَأَكَلُوا مِنَ اللَّحْمِ وَحَسَوْا مِنَ الْمَرَقِ ‏.‏

Jobir ibn Abdulloh (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ har bir soʻyilgan tuyadan bir boʻlak goʻsht olishni buyurdilar. U qozonga solindi, soʻng ular goʻshtidan yedilar va shoʻrvasidan ichdilar.Жобир ибн Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ ҳар бир сўйилган туядан бир бўлак гўшт олишни буюрдилар. У қозонга солинди, сўнг улар гўштидан едилар ва шўрвасидан ичдилар.

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا وَكِيعٌ، عَنْ سُفْيَانَ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ عَابِسٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ إِنَّمَا نَهَى رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ عَنْ لُحُومِ الأَضَاحِيِّ لِجَهْدِ النَّاسِ ثُمَّ رَخَّصَ فِيهَا ‏.‏

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ qurbonlik goʻshtlarini (saqlashdan) faqat odamlar qiyinchilikda boʻlgani uchun qaytargan edilar, soʻng unga ruxsat berdilar.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ қурбонлик гўштларини (сақлашдан) фақат одамлар қийинчиликда бўлгани учун қайтарган эдилар, сўнг унга рухсат бердилар.

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الأَعْلَى بْنُ عَبْدِ الأَعْلَى، عَنْ خَالِدٍ الْحَذَّاءِ، عَنْ أَبِي الْمَلِيحِ، عَنْ نُبَيْشَةَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ قَالَ ‏"‏ كُنْتُ نَهَيْتُكُمْ عَنْ لُحُومِ الأَضَاحِيِّ فَوْقَ ثَلاَثَةِ أَيَّامٍ فَكُلُوا وَادَّخِرُوا ‏"‏ ‏.‏

Nubaysha (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Men sizlarni qurbonlik goʻshtlarini uch kundan ortiq saqlashdan qaytargan edim. Endi yenglar va saqlab ham qoʻyinglar», dedilar.Нубайша (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Мен сизларни қурбонлик гўштларини уч кундан ортиқ сақлашдан қайтарган эдим. Энди енглар ва сақлаб ҳам қўйинглар», дедилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرٍ الْحَنَفِيُّ، حَدَّثَنَا أُسَامَةُ بْنُ زَيْدٍ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، عَنِ النَّبِيِّ ـ صلى الله عليه وسلم ـ أَنَّهُ كَانَ يَذْبَحُ بِالْمُصَلَّى ‏.‏

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ (hayit) namozgohida (qurbonlik) soʻyar edilar.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ (ҳайит) намозгоҳида (қурбонлик) сўяр эдилар.