نَا بُنْدَارٌ ، نَا يَحْيَى ، نَا عَبْدُ الْحَمِيدِ بْنُ جَعْفَرٍ ، ح ، وَثنا يَعْقُوبُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ الدَّوْرَقِيُّ ، نَا يَحْيَى ، عَنْ عَبْدِ الْحَمِيدِ بْنِ جَعْفَرٍ ، ح وَثنا أَحْمَدُ بْنُ عَبْدَةَ ، أَخْبَرَنَا سُلَيْمٌ يَعْنِي ابْنَ أَخْضَرَ ، ثنا عَبْدُ الْحَمِيدِ بْنُ جَعْفَرٍ الأَنْصَارِيُّ مِنْ بَنِي عَوْفِ بْنِ ثَعْلَبَةَ ، قَالَ : حَدَّثَنِي وَهْبُ بْنُ كَيْسَانَ ، قَالَ : شَهِدْتُ ابْنَ الزُّبَيْرِ بِمَكَّةَ وَهُوَ أَمِيرٌ فَوَافَقَ يَوْمُ فِطْرٍ أَوْ أَضْحًى يَوْمَ الْجُمُعَةِ فَأَخَّرَ الْخُرُوجَ حَتَّى ارْتَفَعَ النَّهَارُ فَخَرَجَ وَصَعِدَ الْمِنْبَرَ ، فَخَطَبَ وَأَطَالَ ، ثُمَّ صَلَّى رَكْعَتَيْنِ ، وَلَمْ يُصَلِّ الْجُمُعَةَ فَعَابَ عَلَيْهِ نَاسٌ مِنْ بَنِي أُمَيَّةَ ابْنِ عَبْدِ شَمْسٍ ، فَبَلَغَ ذَلِكَ ابْنَ عَبَّاسٍ ، فَقَالَ : أَصَابَ ابْنُ الزُّبَيْرِ السُّنَّةَ ، وَبَلَغَ ابْنَ الزُّبَيْرِ ، فَقَالَ : " رَأَيْتُ عُمَرَ بْنَ الْخَطَّابِ رَضِي اللَّهُ تَعَالَى عَنْهُ إِذَا اجْتَمَعَ عِيدَانِ صَنَعَ مِثْلَ هَذَا " ، هَذَا لَفْظُ حَدِيثِ أَحْمَدَ بْنِ عَبْدَةَ ، قَالَ أَبُو بَكْرٍ : قَوْلُ ابْنِ عَبَّاسٍ أَصَابَ ابْنُ الزُّبَيْرِ السُّنَّةَ ، يُحْتَمَلُ أَنْ يَكُونَ أَرَادَ سُنَّةَ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، وَجَائِزٌ أَنْ يَكُونَ أَرَادَ سُنَّةَ أَبِي بَكْرٍ ، أَوْ عُمَرَ ، أَوْ عُثْمَانَ ، أَوْ عَلِيٍّ ، وَلا أَخَالُ أَنَّهُ أَرَادَ بِهِ أَصَابَ السُّنَّةَ فِي تَقْدِيمِهِ الْخُطْبَةَ قَبْلَ صَلاةِ الْعِيدِ ، لأَنَّ هَذَا الْفِعْلَ خِلافُ سُنَّةِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، وَأَبِي بَكْرٍ ، وَعُمَرَ ، وَإِنَّمَا أَرَادَ تَرْكَهُ أَنْ يَجْمَعَ بِهِمْ بَعْدَمَا قَدْ صَلَّى بِهِمْ صَلاةَ الْعِيدِ فَقَطْ دُونَ تَقْدِيمِ الْخُطْبَةِ قَبْلَ صَلاةِ الْعِيدِ
Vahb ibn Kayson aytdi: Men Ibn Zubayr Makkada amir boʻlgan paytida uning huzurida boʻldim. Shunda Fitr yoki Azha kuni juma kuniga toʻgʻri kelib qoldi. U kun koʻtarilguncha chiqishni kechiktirdi, soʻng chiqib, minbarga koʻtarildi va uzoq xutba qildi. Soʻng ikki rakat namoz oʻqidi va jumani oʻqimadi. Shunda Bani Umayya ibn Abdi Shamsdan boʻlgan baʼzi kishilar uni ayblashdi. Bu (xabar) Ibn Abbosga yetganda, u: «Ibn Zubayr sunnatga muvofiq qilibdi», dedi. Bu (soʻz) Ibn Zubayrga yetganda, u: «Men Umar ibn Xattobni (roziyallohu anhu) koʻrganman: ikki iyd toʻplanganda u ham shunday qilar edi», dedi. Bu — Ahmad ibn Abdaning hadisi lafzidir. Abu Bakr aytdi: Ibn Abbosning: «Ibn Zubayr sunnatga muvofiq qilibdi», degan soʻzi — u bilan Nabiy ﷺning sunnatlarini iroda qilgan boʻlishi ham, Abu Bakr, Umar, Usmon yoki Alining sunnatini iroda qilgan boʻlishi ham joizdir. Men u bu bilan xutbani iyd namozidan oldinga surishda sunnatga muvofiq qilibdi, deyishni iroda qilgan deb oʻylamayman, chunki bu amal Nabiy ﷺning, Abu Bakr va Umarning sunnatiga xilofdir. Balki u faqat iyd namozini oʻqib berganidan keyin ularga jumani oʻqib bermay qoʻyganini iroda qilgan — xutbani iyd namozidan oldinga surishni emas.Ваҳб ибн Кайсон айтди: Мен Ибн Зубайр Маккада амир бўлган пайтида унинг ҳузурида бўлдим. Шунда Фитр ёки Азҳа куни жума кунига тўғри келиб қолди. У кун кўтарилгунча чиқишни кечиктирди, сўнг чиқиб, минбарга кўтарилди ва узоқ хутба қилди. Сўнг икки ракат намоз ўқиди ва жумани ўқимади. Шунда Бани Умайя ибн Абди Шамсдан бўлган баъзи кишилар уни айблашди. Бу (хабар) Ибн Аббосга етганда, у: «Ибн Зубайр суннатга мувофиқ қилибди», деди. Бу (сўз) Ибн Зубайрга етганда, у: «Мен Умар ибн Хаттобни (розияллоҳу анҳу) кўрганман: икки ийд тўпланганда у ҳам шундай қилар эди», деди. Бу — Аҳмад ибн Абданинг ҳадиси лафзидир. Абу Бакр айтди: Ибн Аббоснинг: «Ибн Зубайр суннатга мувофиқ қилибди», деган сўзи — у билан Набий ﷺнинг суннатларини ирода қилган бўлиши ҳам, Абу Бакр, Умар, Усмон ёки Алининг суннатини ирода қилган бўлиши ҳам жоиздир. Мен у бу билан хутбани ийд намозидан олдинга суришда суннатга мувофиқ қилибди, дейишни ирода қилган деб ўйламайман, чунки бу амал Набий ﷺнинг, Абу Бакр ва Умарнинг суннатига хилофдир. Балки у фақат ийд намозини ўқиб берганидан кейин уларга жумани ўқиб бермай қўйганини ирода қилган — хутбани ийд намозидан олдинга суришни эмас.