نا بُنْدَارٌ ، نا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ ، نا مُحَمَّدُ بْنُ عَمْرٍو ، حَدَّثَنِي أَبِي ، عَنْ جَدِّي ، قَالَ : كُنْتُ عِنْدَ مُعَاوِيَةَ بْنِ أَبِي سُفْيَانَ ، فَقَالَ الْمُؤَذِّنُ : " اللَّهُ أَكْبَرُ ، اللَّهُ أَكْبَرُ ، فَقَالَ مُعَاوِيَةُ : اللَّهُ أَكْبَرُ ، اللَّهُ أَكْبَرُ ، فَقَالَ : أَشْهَدُ أَنْ لا إِلَهَ إِلا اللَّهُ ، فَقَالَ مُعَاوِيَةُ : أَشْهَدُ أَنْ لا إِلَهَ إِلا اللَّهُ ، فَقَالَ : أَشْهَدُ أَنَّ مُحَمَّدًا رَسُولُ اللَّهِ ، فَقَالَ مُعَاوِيَةُ : أَشْهَدُ أَنَّ مُحَمَّدًا رَسُولُ اللَّهِ ، فَقَالَ : حَيَّ عَلَى الصَّلاةِ ، فَقَالَ مُعَاوِيَةُ : لا حَوْلَ وَلا قُوَّةَ إِلا بِاللَّهِ ، فَقَالَ : حَيَّ عَلَى الْفَلاحِ ، فَقَالَ مُعَاوِيَةُ : لا حَوْلَ وَلا قُوَّةَ إِلا بِاللَّهِ ، فَقَالَ : اللَّهُ أَكْبَرُ ، اللَّهُ أَكْبَرُ ، لا إِلَهَ إِلا اللَّهُ ، فَقَالَ مُعَاوِيَةُ : اللَّهُ أَكْبَرُ ، اللَّهُ أَكْبَرُ ، لا إِلَهَ إِلا اللَّهُ ، ثُمَّ قَالَ : هَكَذَا كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ " . قَالَ أَبُو بَكْرٍ : وَخَبَرُ عُمَرَ بْنِ الْخَطَّابِ مِنْ هَذَا الْبَابِ أَيْضًا ، قَدْ خَرَّجْتُهُ فِي بَابٍ آخَرَ ، قَالَ أَبُو بَكْرٍ : مَعْنَى خَبَرِ أُمِّ حَبِيبَةَ : قَالَ كَمَا يَقُولُ الْمُؤَذِّنُ حَتَّى يَفْرُغَ ، أَيْ إِلا قَوْلَهُ : حَيَّ عَلَى الصَّلاةِ ، حَيَّ عَلَى الْفَلاحِ ، وَكَذَلِكَ مَعْنَى خَبَرِ أَبِي سَعِيدٍ : فَقُولُوا كَمَا يَقُولُ : أَيْ خَلا قَوْلِهِ : حَيَّ عَلَى الصَّلاةِ ، حَيَّ عَلَى الْفَلاحِ ، وَخَبَرُ عُمَرَ بْنِ الْخَطَّابِ وَمُعَاوِيَةَ مُفَسِّرَيْنِ لِهَذَيْنِ الْخَبَرَيْنِ ، وَقَدْ بُيِّنَ فِي خَبَرِ عُمَرَ وَمُعَاوِيَةَ أَنَّ مَنْ سَمِعَ هَذَا الْمُنَادِي يُنَادِي بِالصَّلاةِ ، إِنَّمَا يَقُولُ مِثْلَ مَا يَقُولُ ، خَلا قَوْلِهِ حَيَّ عَلَى الصَّلاةِ ، حَيَّ عَلَى الْفَلاحِ ، وَيَقُولُ : إِذَا قَالَ الْمُؤَذِّنُ حَيَّ عَلَى الصَّلاةِ ، حَيَّ عَلَى الْفَلاحِ : لا حَوْلَ وَلا قُوَّةَ إِلا بِاللَّهِ ، الْمُصَلِّي ، وَالْمُؤَذِّنُ لا يَقُولُ لا حَوْلَ وَلا قُوَّةَ إِلا بِاللَّهِ فِي أَذَانِهِ ، فَهَذَا الْقَوْلُ مِنْ سَامِعِ الْمُؤَذِّنِ لَيْسَ هُوَ مِمَّا يَقُولُهُ الْمُؤَذِّنُ
Muhammad ibn Amrning bobosi aytdi: Men Muoviya ibn Abu Sufyonning huzurida edim. Muazzin: «Allohu akbar, Allohu akbar», dedi. Muoviya: «Allohu akbar, Allohu akbar», dedi. U: «Ashhadu an lo ilaha illalloh», dedi. Muoviya: «Ashhadu an lo ilaha illalloh», dedi. U: «Ashhadu anna Muhammadan rasululloh», dedi. Muoviya: «Ashhadu anna Muhammadan rasululloh», dedi. U: «Hayya alas-solah», dedi. Muoviya: «Lo havla va lo quvvata illa billah», dedi. U: «Hayya alal-falah», dedi. Muoviya: «Lo havla va lo quvvata illa billah», dedi. U: «Allohu akbar, Allohu akbar, lo ilaha illalloh», dedi. Muoviya: «Allohu akbar, Allohu akbar, lo ilaha illalloh», dedi. Soʻng: «Rasululloh ﷺ shunday der edilar», dedi. Abu Bakr aytdi: Umar ibn al-Xattobning xabari ham shu bobdandir, uni boshqa bir bobda chiqarganman. Abu Bakr aytdi: Ummu Habibaning: «Muazzin tugatgunicha u aytganidek aytar edilar», degan xabarining maʼnosi — yaʼni «Hayya alas-solah, hayya alal-falah» degan soʻzidan boshqasida. Abu Saidning: «U aytganidek ayting», degan xabarining maʼnosi ham shunday, yaʼni «Hayya alas-solah, hayya alal-falah» degan soʻzidan boshqasida. Umar ibn al-Xattob va Muoviyaning xabari esa bu ikki xabarni tafsir qiladi. Umar va Muoviyaning xabarida bayon qilindiki, kim bu munodiyning namozga nido qilayotganini eshitsa, «Hayya alas-solah, hayya alal-falah» degan soʻzidan boshqasida u aytganidek aytadi; muazzin «Hayya alas-solah, hayya alal-falah» deganida esa namoz oʻquvchi: «Lo havla va lo quvvata illa billah», deydi. Muazzin oʻz azonida «Lo havla va lo quvvata illa billah» demaydi, demak muazzinni eshitgan kishining bu soʻzi muazzin aytadigan narsalardan emas.Муҳаммад ибн Амрнинг бобоси айтди: Мен Муовия ибн Абу Суфённинг ҳузурида эдим. Муаззин: «Аллоҳу акбар, Аллоҳу акбар», деди. Муовия: «Аллоҳу акбар, Аллоҳу акбар», деди. У: «Ашҳаду ан ло илаҳа иллаллоҳ», деди. Муовия: «Ашҳаду ан ло илаҳа иллаллоҳ», деди. У: «Ашҳаду анна Муҳаммадан расулуллоҳ», деди. Муовия: «Ашҳаду анна Муҳаммадан расулуллоҳ», деди. У: «Ҳайя алас-солаҳ», деди. Муовия: «Ло ҳавла ва ло қуввата илла биллаҳ», деди. У: «Ҳайя алал-фалаҳ», деди. Муовия: «Ло ҳавла ва ло қуввата илла биллаҳ», деди. У: «Аллоҳу акбар, Аллоҳу акбар, ло илаҳа иллаллоҳ», деди. Муовия: «Аллоҳу акбар, Аллоҳу акбар, ло илаҳа иллаллоҳ», деди. Сўнг: «Расулуллоҳ ﷺ шундай дер эдилар», деди. Абу Бакр айтди: Умар ибн ал-Хаттобнинг хабари ҳам шу бобдандир, уни бошқа бир бобда чиқарганман. Абу Бакр айтди: Умму Ҳабибанинг: «Муаззин тугатгунича у айтганидек айтар эдилар», деган хабарининг маъноси — яъни «Ҳайя алас-солаҳ, ҳайя алал-фалаҳ» деган сўзидан бошқасида. Абу Саиднинг: «У айтганидек айтинг», деган хабарининг маъноси ҳам шундай, яъни «Ҳайя алас-солаҳ, ҳайя алал-фалаҳ» деган сўзидан бошқасида. Умар ибн ал-Хаттоб ва Муовиянинг хабари эса бу икки хабарни тафсир қилади. Умар ва Муовиянинг хабарида баён қилиндики, ким бу мунодийнинг намозга нидо қилаётганини эшитса, «Ҳайя алас-солаҳ, ҳайя алал-фалаҳ» деган сўзидан бошқасида у айтганидек айтади; муаззин «Ҳайя алас-солаҳ, ҳайя алал-фалаҳ» деганида эса намоз ўқувчи: «Ло ҳавла ва ло қуввата илла биллаҳ», дейди. Муаззин ўз азонида «Ло ҳавла ва ло қуввата илла биллаҳ» демайди, демак муаззинни эшитган кишининг бу сўзи муаззин айтадиган нарсалардан эмас.