نا أَبُو عَمَّارٍ ، وَعَلِيُّ بْنُ سَهْلٍ الرَّمْلِيُّ ، قَالا : حَدَّثَنَا الْوَلِيدُ بْنُ مُسْلِمٍ ، حَدَّثَنِي عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ يَزِيدَ بْنِ جَابِرٍ ، حَدَّثَنِي الْقَاسِمُ أَبُو عَبْدِ الرَّحْمَنِ ، عَنْ عُقْبَةَ بْنِ عَامِرٍ ، قَالَ : قُدْتُ رَسُولَ اللَّهِ فِي نَقَبٍ مِنْ تِلْكَ النِّقَابِ ، فَقَالَ : " أَلا تَرْكَبُ يَا عُقَيْبُ ؟ " ، فَأَجْلَلْتُ أَنْ أَرْكَبَ مَرْكَبَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، ثُمَّ قَالَ : " أَلا تَرْكَبُ يَا عُقَيْبُ ؟ " ، فَأَشْفَقْتُ أَنْ تَكُونَ مَعْصِيَةً ، فَنَزَلَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، وَرَكِبْتُ هُنَيْهَةً ، ثُمَّ نَزَلْتُ ، وَرَكِبَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، ثُمَّ قَالَ : " يَا عُقَيْبُ ، أَلا أُعَلِّمْكَ سُورَتَيْنِ مِنْ خَيْرِ سُورَتَيْنِ قَرَأَ بِهِمَا النَّاسُ ؟ " قُلْتُ : بَلَى ، يَا رَسُولَ اللَّهِ ، " فَأَقْرَأَنِي قُلْ أَعُوذُ بِرَبِّ الْفَلَقِ ، وَقُلْ أَعُوذُ بِرَبِّ النَّاسِ ، ثُمَّ أُقِيمَتِ الصَّلاةُ ، فَصَلَّى وَقَرَأَ بِهِمَا ، ثُمَّ مَرَّ بِي ، فَقَالَ : " كَيْفَ رَأَيْتَ يَا عُقَيْبُ ؟ اقْرَأْ بِهِمَا كُلَّمَا نِمْتَ وَقُمْتَ " . نا أَبُو الْخَطَّابِ ، نا الْوَلِيدُ ، بِهَذَا الإِسْنَادِ بِمِثْلِهِ ، وَقَالَ : عَنِ الْقَاسِمِ . قَالَ أَبُو بَكْرٍ : هَذِهِ اللَّفْظَةُ : " كُلَّمَا نِمْتَ وَقُمْتَ " ، مِنَ الْجِنْسِ الَّذِي أَعْلَمْتُ أَنَّ الْعَرَبَ يُوقِعُ اسْمَ النَّائِمِ عَلَى الْمُضْطَجِعِ ، وَيُوقِعُهُ عَلَى النَّائِمِ الزَّائِلِ الْعَقْلِ ، وَالنَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِنَّمَا أَرَادَ بِقَوْلِهِ فِي هَذَا الْخَبَرِ : " اقْرَأْ بِهِمَا إِذَا نِمْتَ " ، أَيْ إِذَا اضْطَجَعْتَ ، إِذِ النَّائِمُ الزَّائِلُ الْعَقْلِ مُحَالٌ أَنْ يُخَاطَبَ ، فَيُقَالَ لَهُ : إِذَا نِمْتَ وَزَالَ عَقَلَهُ ، فَاقْرَأْ بِالْمُعَوِّذَتَيْنِ ، وَكَذَاكَ خَبَرُ ابْنِ بُرَيْدَةَ ، عَنْ عِمْرَانَ بْنِ حُصَيْنٍ : " صَلاةُ النَّائِمِ عَلَى نِصْفِ صَلاةِ الْقَاعِدِ " ، وَإِنَّمَا أَرَادَ بِالنَّائِمِ فِي هَذَا الْمَوْضِعِ ، الْمُضْطَجِعَ لا النَّائِمَ الزَّائِلَ الْعَقْلِ ، إِذِ النَّائِمُ الزَّائِلُ الْعَقْلِ غَيْرُ مُخَاطَبٍ بِالصَّلاةِ ، لا يُمْكِنْهُ الصَّلاةَ لِزَوَالِ الْعَقْلِ
Uqba ibn Omir (roziyallohu anhu) aytdi: Men Rasululloh ﷺni oʻsha togʻ yoʻllaridan birida (ulovlarini) yetaklab bordim. U zot: «Minmaysanmi, ey Uqayb?» dedilar. Men Rasululloh ﷺning ulovlariga minishni oʻzimga ep koʻrmadim. Soʻng u zot yana: «Minmaysanmi, ey Uqayb?» dedilar. Men buning maʼsiyat boʻlishidan qoʻrqdim. Bas, Rasululloh ﷺ tushdilar, men bir oz mindim, soʻng tushdim, Rasululloh ﷺ mindilar. Keyin u zot: «Ey Uqayb, senga odamlar oʻqigan suralarning eng yaxshisidan ikki surani oʻrgataymi?» dedilar. Men: «Ha, ey Rasululloh», dedim. Bas, u zot menga {Qul aʼuzu birobbil falaq} va {Qul aʼuzu birobbin-nas}ni oʻqitdilar. Soʻng namozga iqomat aytildi, u zot namoz oʻqib, ikkalasini oʻqidilar. Keyin yonimdan oʻtayotib: «Qanday koʻrding, ey Uqayb? Har uxlaganingda va turganingda ikkalasini oʻqi», dedilar. Abul Xattob Validdan shu isnod bilan xuddi shunday rivoyat qildi va: «Qosimdan», dedi. Abu Bakr aytdi: «Har uxlaganingda va turganingda» degan bu lafz men bildirgan turdandir: arablar «uxlagan» nomini yonboshlagan kishiga ham, aqli ketgan uyquchiga ham qoʻllaydilar. Nabiy ﷺ bu xabardagi: «Uxlaganingda ikkalasini oʻqi», degan soʻzlari bilan «yonboshlaganingda»ni nazarda tutganlar; chunki aqli ketgan uyquchiga xitob qilib: «Uxlab, aqling ketganda muavvizatayni oʻqi», deyish muholdir. Ibn Buraydaning Imron ibn Husayndan (qilgan) xabari ham shunday: «Uxlaganning namozi oʻtirganning namozining yarmichadir». Bunda ham «uxlagan» deganda yonboshlagan kishi nazarda tutilgan, aqli ketgan uyquchi emas; chunki aqli ketgan uyquchi namozga xitob qilinmaydi, aqli ketgani uchun namoz oʻqiy olmaydi.Уқба ибн Омир (розияллоҳу анҳу) айтди: Мен Расулуллоҳ ﷺни ўша тоғ йўлларидан бирида (уловларини) етаклаб бордим. У зот: «Минмайсанми, эй Уқайб?» дедилар. Мен Расулуллоҳ ﷺнинг уловларига минишни ўзимга эп кўрмадим. Сўнг у зот яна: «Минмайсанми, эй Уқайб?» дедилар. Мен бунинг маъсият бўлишидан қўрқдим. Бас, Расулуллоҳ ﷺ тушдилар, мен бир оз миндим, сўнг тушдим, Расулуллоҳ ﷺ миндилар. Кейин у зот: «Эй Уқайб, сенга одамлар ўқиган сураларнинг энг яхшисидан икки сурани ўргатайми?» дедилар. Мен: «Ҳа, эй Расулуллоҳ», дедим. Бас, у зот менга {Қул аъузу бироббил фалақ} ва {Қул аъузу бироббин-нас}ни ўқитдилар. Сўнг намозга иқомат айтилди, у зот намоз ўқиб, иккаласини ўқидилар. Кейин ёнимдан ўтаётиб: «Қандай кўрдинг, эй Уқайб? Ҳар ухлаганингда ва турганингда иккаласини ўқи», дедилар. Абул Хаттоб Валиддан шу иснод билан худди шундай ривоят қилди ва: «Қосимдан», деди. Абу Бакр айтди: «Ҳар ухлаганингда ва турганингда» деган бу лафз мен билдирган турдандир: араблар «ухлаган» номини ёнбошлаган кишига ҳам, ақли кетган уйқучига ҳам қўллайдилар. Набий ﷺ бу хабардаги: «Ухлаганингда иккаласини ўқи», деган сўзлари билан «ёнбошлаганингда»ни назарда тутганлар; чунки ақли кетган уйқучига хитоб қилиб: «Ухлаб, ақлинг кетганда муаввизатайни ўқи», дейиш муҳолдир. Ибн Бурайданинг Имрон ибн Ҳусайндан (қилган) хабари ҳам шундай: «Ухлаганнинг намози ўтирганнинг намозининг ярмичадир». Бунда ҳам «ухлаган» деганда ёнбошлаган киши назарда тутилган, ақли кетган уйқучи эмас; чунки ақли кетган уйқучи намозга хитоб қилинмайди, ақли кетгани учун намоз ўқий олмайди.