ثنا يُونُسُ بْنُ عَبْدِ الأَعْلَى ، أَخْبَرَنَا ابْنُ وَهْبٍ ، أَنَّ مَالِكًا حَدَّثَهُ ، عَنْ أَبِي الزُّبَيْرِ الْمَكِّيِّ ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ ، أَنَّهُ قَالَ : " صَلَّى رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ الظُّهْرَ وَالْعَصْرَ جَمِيعًا ، وَالْمَغْرِبَ وَالْعِشَاءَ جَمِيعًا ، فِي غَيْرِ خَوْفٍ وَلا سَفَرٍ " قَالَ مَالِكٌ : أَرَى ذَلِكَ كَانَ فِي مَطَرٍ . قَالَ أَبُو بَكْرٍ : لَمْ يَخْتَلِفِ الْعُلَمَاءُ كُلُّهُمْ أَنَّ الْجَمْعَ بَيْنَ الصَّلاتَيْنِ فِي الْحَضَرِ فِي غَيْرِ الْمَطَرِ غَيْرُ جَائِزٍ ، فَعَلِمْنَا وَاسْتَيْقَنَّا أَنَّ الْعُلَمَاءَ لا يُجْمِعُونَ عَلَى خِلافِ خَبَرٍ عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ صَحِيحٌ مِنْ جِهَةِ النَّقْلِ ، لا مُعَارِضَ لَهُ عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، وَلَمْ يَخْتَلِفْ عُلَمَاءُ الْحِجَازِ أَنَّ الْجَمْعَ بَيْنَ الصَّلاتَيْنِ فِي الْمَطَرِ جَائِزٌ ، فَتَأَوَّلْنَا جَمْعَ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي الْحَضَرِ عَلَى الْمَعْنَى الَّذِي لَمْ يَتَّفِقِ الْمُسْلِمُونَ عَلَى خِلافِهِ ، إِذْ غَيْرُ جَائِزٍ أَنْ يَتَّفِقَ الْمُسْلِمُونَ عَلَى خِلافِ خَبَرِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مِنْ غَيْرِ أَنْ يَرْوُوا عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ خَبَرًا خِلافَهُ ، فَأَمَّا مَا رَوَى الْعِرَاقِيُّونَ أَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ جَمَعَ بِالْمَدِينَةِ فِي غَيْرِ خَوْفٍ وَلا مَطَرٍ ، فَهُوَ غَلَطٌ وَسَهْوٌ ، وَخِلافُ قَوْلِ أَهْلِ الصَّلاةِ جَمِيعًا ، وَلَوْ ثَبَتَ الْخَبَرُ عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَنَّهُ جَمَعَ فِي الْحَضَرِ فِي غَيْرِ خَوْفٍ وَلا مَطَرٍ لَمْ يَحِلَّ لِمُسْلِمٍ عَلِمَ صِحَّةَ هَذَا الْخَبَرِ أَنْ يَحْظُرَ الْجَمْعَ بَيْنَ الصَّلاتَيْنِ فِي الْحَضَرِ فِي غَيْرِ خَوْفٍ وَلا مَطَرٍ ، فَمَنْ يَنْقِلُ فِي رَفْعِ هَذَا الْخَبَرِ بِأَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ جَمَعَ بَيْنَ الصَّلاتَيْنِ فِي غَيْرِ خَوْفٍ وَلا سَفَرٍ وَلا مَطَرٍ ، ثُمَّ يَزْعُمُ أَنَّ الْجَمْعَ بَيْنَ الصَّلاتَيْنِ عَلَى مَا جَمَعَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بَيْنَهُمَا ، غَيْرُ جَائِزٍ ، فَهَذَا جَهْلٌ وَإِغْفَالٌ غَيْرُ جَائِزٍ لِعَالِمٍ أَنْ يَقُولَهُ
Abdulloh ibn Abbos (roziyallohu anhumo) aytdi: Rasululloh ﷺ na xavf va na safar boʻlmagan holda peshin bilan asrni birga, shom bilan xuftonni birga oʻqidilar. Molik aytdi: Men buni yomgʻir (paytida) boʻlgan deb oʻylayman. Abu Bakr aytdi: Ulamolarning barchasi muqimlikda, yomgʻir boʻlmagan holda ikki namozni jamlash joiz emasligida ixtilof qilmaganlar. Bas, biz bildik va aniq ishondikki, ulamolar Nabiy ﷺdan naql jihatidan sahih boʻlgan, u zotdan (kelgan) muorizi ham boʻlmagan bir xabarga xilof (soʻzda) ijmoʼ qilmaydilar. Hijoz ulamolari esa yomgʻirda ikki namozni jamlash joizligida ixtilof qilmaganlar. Shu sababli biz Nabiy ﷺning muqimlikdagi jamlashlarini musulmonlar xilofiga ittifoq qilmagan maʼnoga yoʻydik; zero musulmonlarning Nabiy ﷺdan unga xilof bir xabar rivoyat qilmasdan turib, Nabiy ﷺning xabariga xilof (soʻzga) ittifoq qilishlari joiz emas. Iroqliklar rivoyat qilgan: «Nabiy ﷺ Madinada xavf ham, yomgʻir ham boʻlmagan holda jamladilar» degan (soʻz)ga kelsak, u — gʻalat va sahvdir hamda barcha namoz ahlining soʻziga xilofdir. Agar Nabiy ﷺdan u zotning muqimlikda xavfsiz va yomgʻirsiz jamlaganlari sobit boʻlganida, bu xabarning sahihligini bilgan musulmonga muqimlikda, xavf ham, yomgʻir ham boʻlmagan holda ikki namozni jamlashni man qilish halol boʻlmas edi. Bas, kim bu xabarni — Nabiy ﷺ na xavf, na safar, na yomgʻir boʻlmagan holda ikki namozni jamlaganlarini — marfuʼ qilib naql qilsa-yu, soʻng Nabiy ﷺ jamlaganlaridek ikki namozni jamlash joiz emas deb daʼvo qilsa, bu — johillik va gʻofillikdir; olim kishining buni aytishi joiz emas.Абдуллоҳ ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) айтди: Расулуллоҳ ﷺ на хавф ва на сафар бўлмаган ҳолда пешин билан асрни бирга, шом билан хуфтонни бирга ўқидилар. Молик айтди: Мен буни ёмғир (пайтида) бўлган деб ўйлайман. Абу Бакр айтди: Уламоларнинг барчаси муқимликда, ёмғир бўлмаган ҳолда икки намозни жамлаш жоиз эмаслигида ихтилоф қилмаганлар. Бас, биз билдик ва аниқ ишондикки, уламолар Набий ﷺдан нақл жиҳатидан саҳиҳ бўлган, у зотдан (келган) муоризи ҳам бўлмаган бир хабарга хилоф (сўзда) ижмў қилмайдилар. Ҳижоз уламолари эса ёмғирда икки намозни жамлаш жоизлигида ихтилоф қилмаганлар. Шу сабабли биз Набий ﷺнинг муқимликдаги жамлашларини мусулмонлар хилофига иттифоқ қилмаган маънога йўйдик; зеро мусулмонларнинг Набий ﷺдан унга хилоф бир хабар ривоят қилмасдан туриб, Набий ﷺнинг хабарига хилоф (сўзга) иттифоқ қилишлари жоиз эмас. Ироқликлар ривоят қилган: «Набий ﷺ Мадинада хавф ҳам, ёмғир ҳам бўлмаган ҳолда жамладилар» деган (сўз)га келсак, у — ғалат ва саҳвдир ҳамда барча намоз аҳлининг сўзига хилофдир. Агар Набий ﷺдан у зотнинг муқимликда хавфсиз ва ёмғирсиз жамлаганлари собит бўлганида, бу хабарнинг саҳиҳлигини билган мусулмонга муқимликда, хавф ҳам, ёмғир ҳам бўлмаган ҳолда икки намозни жамлашни ман қилиш ҳалол бўлмас эди. Бас, ким бу хабарни — Набий ﷺ на хавф, на сафар, на ёмғир бўлмаган ҳолда икки намозни жамлаганларини — марфуъ қилиб нақл қилса-ю, сўнг Набий ﷺ жамлаганларидек икки намозни жамлаш жоиз эмас деб даъво қилса, бу — жоҳиллик ва ғофилликдир; олим кишининг буни айтиши жоиз эмас.