حَدَّثَنَا عَبْدَةُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ ، حَدَّثَنَا زَيْدٌ ، حَدَّثَنَا مُعَاوِيَةُ ، حَدَّثَنِي أَبُو الزَّاهِرِيَّةِ ، عَنْ جُبَيْرِ بْنِ نُفَيْرٍ الْحَضْرَمِيِّ ، عَنْ أَبِي ذَرٍّ ، قَالَ : قَامَ بِنَا رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي شَهْرِ رَمَضَانَ لَيْلَةَ ثَلاثٍ وَعِشْرِينَ إِلَى ثُلُثِ اللَّيْلِ الأَوَّلِ ، ثُمَّ قَالَ : " مَا أَحْسِبُ مَا تَطْلُبُونَ إِلا وَرَاءَكُمْ " ، ثُمَّ قَامَ لَيْلَةَ خَمْسٍ وَعِشْرِينَ إِلَى نِصْفِ اللَّيْلِ ، ثُمَّ قَالَ : " مَا أَحْسِبُ مَا تَطْلُبُونَ إِلا وَرَاءَكُمْ " ، ثُمَّ قُمْنَا لَيْلَةَ سَبْعٍ وَعِشْرِينَ إِلَى الصُّبْحِ . قَالَ أَبُو بَكْرٍ : هَذِهِ اللَّفْظَةُ : " إِلا وَرَاءَكُمْ " ، هُوَ عِنْدِي مِنْ بَابِ الأَضْدَادِ ، وَيُرِيدُ : أَمَامَكُمْ ؛ لأَنَّ مَا قَدْ مَضَى هُوَ وَرَاءُ الْمَرْءِ ، وَمَا يَسْتَقْبِلُهُ هُوَ أَمَامُهُ ، وَالنَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِنَّمَا أَرَادَ : " مَا أَحْسِبُ مَا تَطْلُبُونَ " أَيْ : لَيْلَةَ الْقَدْرِ ، إِلا فِيمَا تَسْتَقْبِلُونَ ، لا أَنَّهَا فِيمَا مَضَى مِنَ الشَّهْرِ ، وَهَذَا كَقَوْلِهِ عَزَّ وَجَلَّ : وَكَانَ وَرَاءَهُمْ مَلِكٌ يَأْخُذُ كُلَّ سَفِينَةٍ غَصْبًا . يُرِيدُ : وَكَانَ أَمَامَهُمْ
Abu Zar (roziyallohu anhu) aytdi: Rasululloh ﷺ Ramazon oyida yigirma uchinchi kechasi bizga kechaning avvalgi uchdan biriga qadar qiyom qildirdilar, soʻng: «Sizlar talab qilayotgan narsa faqat ortingizda deb oʻylayman», dedilar. Soʻng yigirma beshinchi kechasi kechaning yarmiga qadar qiyom qildilar, soʻng: «Sizlar talab qilayotgan narsa faqat ortingizda deb oʻylayman», dedilar. Soʻng yigirma yettinchi kechasi tonggacha qiyom qildik. Abu Bakr aytdi: «Faqat ortingizda» degan bu lafz mening nazdimda azdod (qarama-qarshi maʼnoli soʻzlar) bobidandir va u: «oldingizda», degan maʼnoni koʻzlaydi; chunki oʻtib ketgan narsa kishining ortidadir, kelayotgani esa oldidadir. Nabiy ﷺ: «Sizlar talab qilayotgan narsani», yaʼni Qadr kechasini, «faqat oldinda kutayotganingizda deb oʻylayman, u oydan oʻtganida emas», demoqchi boʻlganlar. Bu Alloh azza va jallaning: {Ularning ortida har bir kemani zoʻrlik bilan tortib oladigan podshoh bor edi} degan soʻzi kabidir; yaʼni: ularning oldida (degani).Абу Зар (розияллоҳу анҳу) айтди: Расулуллоҳ ﷺ Рамазон ойида йигирма учинчи кечаси бизга кечанинг аввалги учдан бирига қадар қиём қилдирдилар, сўнг: «Сизлар талаб қилаётган нарса фақат ортингизда деб ўйлайман», дедилар. Сўнг йигирма бешинчи кечаси кечанинг ярмига қадар қиём қилдилар, сўнг: «Сизлар талаб қилаётган нарса фақат ортингизда деб ўйлайман», дедилар. Сўнг йигирма еттинчи кечаси тонггача қиём қилдик. Абу Бакр айтди: «Фақат ортингизда» деган бу лафз менинг наздимда аздод (қарама-қарши маъноли сўзлар) бобидандир ва у: «олдингизда», деган маънони кўзлайди; чунки ўтиб кетган нарса кишининг ортидадир, келаётгани эса олдидадир. Набий ﷺ: «Сизлар талаб қилаётган нарсани», яъни Қадр кечасини, «фақат олдинда кутаётганингизда деб ўйлайман, у ойдан ўтганида эмас», демоқчи бўлганлар. Бу Аллоҳ азза ва жалланинг: {Уларнинг ортида ҳар бир кемани зўрлик билан тортиб оладиган подшоҳ бор эди} деган сўзи кабидир; яъни: уларнинг олдида (дегани).