حَدَّثَنَا عُتْبَةُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ ، أَخْبَرَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ الْمُبَارَكِ ، أَخْبَرَنَا حَيْوَةُ بْنُ شُرَيْحٍ ، حَدَّثَنِي الْوَلِيدُ بْنُ أَبِي الْوَلِيدِ أَبُو عُثْمَانَ ، أَنَّ عُقْبَةَ بْنَ مُسْلِمٍ ، حَدَّثَهُ أَنَّ شُفَيًّا ، حَدَّثَهُ : أَنَّهُ دَخَلَ الْمَدِينَةَ ، فَإِذَا هُوَ بِرَجُلٍ قَدِ اجْتَمَعَ عَلَيْهِ النَّاسُ ، فَقَالَ : مَنْ هَذَا ؟ فَقَالُوا : أَبُو هُرَيْرَةَ ، فَدَنَوْتُ مِنْهُ حَتَّى قَعَدْتُ بَيْنَ يَدَيْهِ ، وَهُوَ يُحَدِّثُ النَّاسَ ، فَلَمَّا سَكَتَ وَخَلا ، قُلْتُ : أَنْشُدُكَ بِحَقٍّ وَحَقٍّ لَمَّا حَدَّثْتَنِي حَدِيثًا سَمِعْتَهُ مِنْ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَقَلْتَهُ وَعَلِمْتَهُ ، فَقَالَ أَبُو هُرَيْرَةَ : أَفْعَلُ ، لأُحَدِّثَنَّكَ حَدِيثًا حَدَّثَنِيهِ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَعَلِمْتُهُ ، ثُمَّ نَشَغَ أَبُو هُرَيْرَةَ نَشْغَةً ، فَمَكَثَ قَلِيلا ، ثُمَّ أَفَاقَ ، فَقَالَ : لأُحَدِّثَنَّكَ حَدِيثًا حَدَّثَنِيهِ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي هَذَا الْبَيْتِ مَا مَعَنَا أَحَدٌ غَيْرِي وَغَيْرُهُ ، ثُمَّ نَشَغَ أَبُو هُرَيْرَةَ نَشْغَةً أُخْرَى ، فَمَكَثَ بِذَلِكَ ، ثُمَّ أَفَاقَ وَمَسَحَ وَجْهَهُ ، قَالَ : أَفْعَلُ ، لأُحَدِّثَنَّكَ بِحَدِيثٍ حَدَّثَنِيهِ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، وَأَنَا وَهُوَ فِي هَذَا الْبَيْتِ مَا مَعَنَا أَحَدٌ غَيْرِي وَغَيْرُهُ ، ثُمَّ نَشَغَ أَبُو هُرَيْرَةَ نَشْغَةً شَدِيدَةً ، ثُمَّ مَالَ خَارًّا عَلَى وَجْهِهِ أَسْنَدْتُهُ طَوِيلا ، ثُمَّ أَفَاقَ ، فَقَالَ : حَدَّثَنِي رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " إِنَّ اللَّهَ تَبَارَكَ وَتَعَالَى إِذَا كَانَ يَوْمُ الْقِيَامَةِ نَزَلَ إِلَى الْعِبَادِ لِيَقْضِيَ بَيْنَهُمْ ، وَكُلُّ أُمَّةٍ جَاثِيَةٌ ، فَأَوَّلُ مَنْ يَدْعُو بِهِ : رَجُلٌ جَمَعَ الْقُرْآنَ ، وَرَجُلٌ يُقْتَلُ فِي سَبِيلِ اللَّهِ ، وَرَجُلٌ كَثِيرُ الْمَالِ ، فَيَقُولُ لِلْقَارِئِ : أَلَمْ أُعَلِّمْكَ مَا أَنْزَلْتُ عَلَى رَسُولِي ؟ قَالَ : بَلَى ، يَا رَبِّ ، قَالَ : فَمَاذَا عَمِلْتَ فِيمَا عُلِّمْتَ ؟ قَالَ : كُنْتُ أَقُومُ بِهِ أَثْنَاءَ اللَّيْلِ وَآنَاءَ النَّهَارِ ، فَيَقُولُ اللَّهُ لَهُ : كَذَبْتَ ، وَتَقُولُ الْمَلائِكَةُ : كَذَبْتَ ، وَيَقُولُ اللَّهُ : بَلْ أَرَدْتَ أَنْ يُقَالَ : فُلانٌ قَارِئِي ، فَقَدْ قِيلَ ، وَيُؤْتَى بِصَاحِبِ الْمَالِ ، فَيَقُولُ اللَّهُ : أَلَمْ أُوَسِّعْ عَلَيْكَ حَتَّى لَمْ أَدَعْكَ تَحْتَاجُ إِلَى أَحَدٍ ؟ قَالَ : بَلَى ، قَالَ : فَمَاذَا عَمِلْتَ فِيمَا آتَيْتُكَ ؟ قَالَ : كُنْتُ أَصِلُ الرَّحِمَ ، وَأَتَصَدَّقُ ؟ فَيَقُولُ اللَّهُ : كَذَبْتَ ، وَتَقُولُ الْمَلائِكَةُ : كَذَبْتَ ، فَيَقُولُ اللَّهُ : بَلْ أَرَدْتَ أَنْ يُقَالَ : فُلانٌ جَوَّادٌ ، فَقَدْ قِيلَ ذَاكَ ، وَيُؤْتَى بِالَّذِي قُتِلَ فِي سَبِيلِ اللَّهِ ، فَيُقَالُ لَهُ : فِيمَ قُتِلْتَ ؟ فَيَقُولُ : أُمِرْتُ بِالْجِهَادِ فِي سَبِيلِكَ ، فَقَاتَلْتُ حَتَّى قُتِلْتُ ، فَيَقُولُ اللَّهُ : كَذَبْتَ ، وَتَقُولُ الْمَلائِكَةُ : كَذَبْتَ ، وَيَقُولُ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ لَهُ : بَلْ أَرَدْتَ أَنْ يُقَالَ : فُلانٌ جَرِيءٌ : فَقَدْ قِيلَ ذَلِكَ ، ثُمَّ ضَرَبَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَلَى رُكْبَتَيَّ ، فَقَالَ : يَا أَبَا هُرَيْرَةَ ، أُولَئِكَ الثَّلاثَةُ أَوَّلُ خَلْقِ اللَّهِ تُسَعَّرُ بِهِمُ النَّارُ يَوْمَ الْقِيَامَةِ " ، قَالَ الْوَلِيدُ : فَأَخْبَرَنِي عُقْبَةُ أَنَّ شُفَيًّا هُوَ الَّذِي دَخَلَ عَلَى مُعَاوِيَةَ ، فَأَخْبَرَهُ بِهَذَا ، قَالَ أَبُو عُثْمَانَ : وَحَدَّثَنِي الْعَلاءُ بْنُ أَبِي حَكِيمٍ أَنَّهُ كَانَ سَيَّافًا لِمُعَاوِيَةَ ، وَأَنَّ رَجُلا دَخَلَ عَلَى مُعَاوِيَةَ ، فَحَدَّثَهُ بِهَذَا ، قَالَ : صَدَقَ اللَّهُ وَرَسُولُهُ : مَنْ كَانَ يُرِيدُ الْحَيَاةَ الدُّنْيَا وَزِينَتَهَا إِلَى قَوْلِهِ : وَبَاطِلٌ مَا كَانُوا يَعْمَلُونَ
Shufayy (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadiki, u Madinaga kirib, atrofiga odamlar yigʻilgan bir kishini koʻrdi va: «Bu kim?» dedi. Ular: «Abu Hurayra», dedilar. (Shufayy aytdi:) «Men unga yaqinlashib, odamlarga hadis aytayotgan ekan, oldida oʻtirdim. U sukut qilib, yolgʻiz qolganida, men unga: ‹Sendan haq bilan, haq bilan iltimos qilaman — menga Rasululloh ﷺdan eshitgan, anglagan va bilgan bir hadisni aytib bersang›, dedim. Abu Hurayra: ‹Shunday qilaman, senga Rasululloh ﷺ menga aytgan, men anglagan va bilgan bir hadisni albatta aytib beraman›, dedi. Soʻng Abu Hurayra bir nafasi boʻgʻilib yigʻladi, ozgina turib, soʻng oʻziga keldi va: ‹Senga Rasululloh ﷺ menga shu uyda — men va undan boshqa hech kim yoʻq edi — aytgan bir hadisni albatta aytib beraman›, dedi. Soʻng Abu Hurayra yana boʻgʻilib yigʻladi, biroz turdi, soʻng oʻziga kelib, yuzini artdi va: ‹Shunday qilaman, senga Rasululloh ﷺ menga aytgan bir hadisni aytib beraman; men va u shu uyda edik, biz bilan boshqa hech kim yoʻq edi›, dedi. Soʻng Abu Hurayra qattiq boʻgʻilib yigʻladi, soʻng yuztuban yiqildi, men uni uzoq vaqt oʻzimga suyab turdim, soʻng u oʻziga kelib dedi: ‹Menga Rasululloh ﷺ shuni aytdilar: Alloh tabaraka va taolo qiyomat kuni boʻlganda, bandalar orasida hukm qilish uchun tushadi, har bir ummat tiz choʻkkan holda turadi. U chaqiradigan birinchi (kishilar) — Qurʼonni jamlagan kishi, Alloh yoʻlida oʻldirilgan kishi va mol-davlati koʻp kishidir. Alloh qorigʻa: Men Rasulimga nozil qilgan narsani senga oʻrgatmadimmi? deydi. U: Ha, ey Robbim, deydi. (Alloh): Bilgan narsangda nima amal qilding? deydi. U: Men uni kechalari va kunduzlari (oʻqib) qoim turardim, deydi. Shunda Alloh unga: Yolgʻon aytding, deydi, farishtalar ham unga: Yolgʻon aytding, deyishadi va Alloh: Balki sen, falonchi qoridir, deyilishini istading, bas, bu aytildi, deydi. Soʻng mol egasi keltiriladi, Alloh unga: Men senga (rizqni) keng qilib, biror kishiga muhtoj qilib qoʻymaganim yoʻqmidi? deydi. U: Ha, deydi. (Alloh): Senga bergan narsamda nima amal qilding? deydi. U: Men silai rahm qilardim va sadaqa berardim, deydi. Shunda Alloh: Yolgʻon aytding, deydi, farishtalar ham unga: Yolgʻon aytding, deyishadi va Alloh: Balki sen, falonchi saxiydir, deyilishini istading, bas, bu aytildi, deydi. Soʻng Alloh yoʻlida oʻldirilgan kishi keltiriladi, unga: Nima uchun oʻldirilding? deyiladi. U: Sening yoʻlingda jihod qilishga buyurildim, bas, oʻldirilgunimcha jang qildim, deydi. Shunda Alloh: Yolgʻon aytding, deydi, farishtalar ham unga: Yolgʻon aytding, deyishadi va Alloh azza va jalla unga: Balki sen, falonchi botir ekan, deyilishini istading, bas, bu aytildi, deydi›. Soʻng Rasululloh ﷺ tizzamga urib: ‹Ey Abu Hurayra, ana shu uchovi qiyomat kuni Alloh xalqidan doʻzax ular bilan alangalantiriladigan birinchi (kishi)lardir›, dedilar». Valid aytdi: Menga Uqba xabar berdiki, Muoviyaning huzuriga kirib, unga buni xabar bergan kishi aynan oʻsha Shufayydir. Abu Usmon aytdi: Menga Aloʼ ibn Abu Hakim aytib berdiki, u Muoviyaning qilichdori boʻlgan; Muoviyaning huzuriga bir kishi kirib, unga buni aytib berdi. Shunda u: «Alloh va Uning Rasuli rost aytdilar», deb: {Kimki hayoti dunyo va uning ziynatini istasa} (oyatini) Uning: {va amal qilgan narsalari botildir} degan soʻzigacha (oʻqidi).Шуфайй (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинадики, у Мадинага кириб, атрофига одамлар йиғилган бир кишини кўрди ва: «Бу ким?» деди. Улар: «Абу Ҳурайра», дедилар. (Шуфайй айтди:) «Мен унга яқинлашиб, одамларга ҳадис айтаётган экан, олдида ўтирдим. У сукут қилиб, ёлғиз қолганида, мен унга: ‹Сендан ҳақ билан, ҳақ билан илтимос қиламан — менга Расулуллоҳ ﷺдан эшитган, англаган ва билган бир ҳадисни айтиб берсанг›, дедим. Абу Ҳурайра: ‹Шундай қиламан, сенга Расулуллоҳ ﷺ менга айтган, мен англаган ва билган бир ҳадисни албатта айтиб бераман›, деди. Сўнг Абу Ҳурайра бир нафаси бўғилиб йиғлади, озгина туриб, сўнг ўзига келди ва: ‹Сенга Расулуллоҳ ﷺ менга шу уйда — мен ва ундан бошқа ҳеч ким йўқ эди — айтган бир ҳадисни албатта айтиб бераман›, деди. Сўнг Абу Ҳурайра яна бўғилиб йиғлади, бироз турди, сўнг ўзига келиб, юзини артди ва: ‹Шундай қиламан, сенга Расулуллоҳ ﷺ менга айтган бир ҳадисни айтиб бераман; мен ва у шу уйда эдик, биз билан бошқа ҳеч ким йўқ эди›, деди. Сўнг Абу Ҳурайра қаттиқ бўғилиб йиғлади, сўнг юзтубан йиқилди, мен уни узоқ вақт ўзимга суяб турдим, сўнг у ўзига келиб деди: ‹Менга Расулуллоҳ ﷺ шуни айтдилар: Аллоҳ табарака ва таоло қиёмат куни бўлганда, бандалар орасида ҳукм қилиш учун тушади, ҳар бир уммат тиз чўккан ҳолда туради. У чақирадиган биринчи (кишилар) — Қуръонни жамлаган киши, Аллоҳ йўлида ўлдирилган киши ва мол-давлати кўп кишидир. Аллоҳ қориға: Мен Расулимга нозил қилган нарсани сенга ўргатмадимми? дейди. У: Ҳа, эй Роббим, дейди. (Аллоҳ): Билган нарсангда нима амал қилдинг? дейди. У: Мен уни кечалари ва кундузлари (ўқиб) қоим турардим, дейди. Шунда Аллоҳ унга: Ёлғон айтдинг, дейди, фаришталар ҳам унга: Ёлғон айтдинг, дейишади ва Аллоҳ: Балки сен, фалончи қоридир, дейилишини истадинг, бас, бу айтилди, дейди. Сўнг мол эгаси келтирилади, Аллоҳ унга: Мен сенга (ризқни) кенг қилиб, бирор кишига муҳтож қилиб қўймаганим йўқмиди? дейди. У: Ҳа, дейди. (Аллоҳ): Сенга берган нарсамда нима амал қилдинг? дейди. У: Мен силаи раҳм қилардим ва садақа берардим, дейди. Шунда Аллоҳ: Ёлғон айтдинг, дейди, фаришталар ҳам унга: Ёлғон айтдинг, дейишади ва Аллоҳ: Балки сен, фалончи сахийдир, дейилишини истадинг, бас, бу айтилди, дейди. Сўнг Аллоҳ йўлида ўлдирилган киши келтирилади, унга: Нима учун ўлдирилдинг? дейилади. У: Сенинг йўлингда жиҳод қилишга буюрилдим, бас, ўлдирилгунимча жанг қилдим, дейди. Шунда Аллоҳ: Ёлғон айтдинг, дейди, фаришталар ҳам унга: Ёлғон айтдинг, дейишади ва Аллоҳ азза ва жалла унга: Балки сен, фалончи ботир экан, дейилишини истадинг, бас, бу айтилди, дейди›. Сўнг Расулуллоҳ ﷺ тиззамга уриб: ‹Эй Абу Ҳурайра, ана шу учови қиёмат куни Аллоҳ халқидан дўзах улар билан алангалантириладиган биринчи (киши)лардир›, дедилар». Валид айтди: Менга Уқба хабар бердики, Муовиянинг ҳузурига кириб, унга буни хабар берган киши айнан ўша Шуфаййдир. Абу Усмон айтди: Менга Алў ибн Абу Ҳаким айтиб бердики, у Муовиянинг қиличдори бўлган; Муовиянинг ҳузурига бир киши кириб, унга буни айтиб берди. Шунда у: «Аллоҳ ва Унинг Расули рост айтдилар», деб: {Кимки ҳаёти дунё ва унинг зийнатини истаса} (оятини) Унинг: {ва амал қилган нарсалари ботилдир} деган сўзигача (ўқиди).