ثنا مُحَمَّدُ بْنُ الْعَلاءِ بْنِ كُرَيْبٍ ، ثنا شُعَيْبٌ يَعْنِي ابْنَ إِسْحَاقَ ، عَنْ هِشَامٍ وَهُوَ ابْنُ عُرْوَةَ ، عَنْ أُمِّ الزُّبَيْرِ بِنْتِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ الْحَارِثِ بْنِ هِشَامٍ أَنَّهَا أَخْبَرَتْهُ ، عَنْ عَائِشَةَ بِنْتِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ أُخْتِهَا ، أَنَّ عَبَّادَ بْنَ عَبْدِ اللَّهِ ، " دَخَلَ عَلَى عَائِشَةَ بِنْتِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ وَلَهُمَا جَارِيَةٌ تُمَشِّطُهَا يَوْمَ النَّحْرِ كَانَتْ حَاضَتْ يَوْمَ قَدِمُوا مَكَّةَ ، وَلَمْ تَطُفْ بِالْبَيْتِ قَبْلَ عَرَفَةَ ، وَقَدْ كَانَتْ أَهَلَّتْ بِالْحَجِّ ، وَدَفَعَتْ مِنْ عَرَفَاتٍ وَرَمَتِ الْجَمْرَةَ ، فَدَخَلَ عَلَيْهَا عَبَّادٌ ، وَهِيَ تُمَشِّطُهَا وَتَمَسُّ الطِّيبَ ، فَقَالَ عَبَّادٌ : أَتَمَسِّ الطِّيبَ ، وَلَمْ تَطُفْ بِالْبَيْتِ ، قَالَتْ عَائِشَةُ : قَدْ رَمَتِ الْجَمْرَةَ وَقَصَّرَتْ ، قَالَ : وَإِنْ ، فَإِنَّهُ لا يَحِلُّ لَهَا ، فَأَنْكَرَتْ ذَلِكَ عَائِشَةُ ، فَأَرْسَلَتْ إِلَى عُرْوَةَ فَسَأَلَتْهُ عَنْ ذَلِكَ ، فَقَالَ : " إِنَّهُ لا يَحِلُّ الطِّيبُ لأَحَدٍ لَمْ يَطُفْ قَبْلَ عَرَفَاتٍ ، وَإِنْ قَصَّرَ وَرَمَى " ، قَالَ أَبُو بَكْرٍ : فَعُرْوَةُ بْنُ الزُّبَيْرِ ، إِنَّمَا يَتَأَوَّلُ بِهَذَا الْفُتْيَا أَنَّ الطِّيبَ إِنَّمَا يَحِلُّ قَبْلَ زِيَارَةِ الْبَيْتِ لِمَنْ قَدْ طَافَ بِالْبَيْتِ قَبْلَ الْوُقُوفِ بِعَرَفَةَ ، وَلَوْ ثَبَتَ خَبَرُ عَمْرَةَ ، عَنْ عَائِشَةَ مَرْفُوعًا : " إِذَا رَمَيْتُمْ وَحَلَقْتُمْ ، فَقَدْ حَلَّ لَكُمُ الطِّيبُ وَالثِّيَابُ ، إِلا النِّكَاحَ " ، لَكَانَتْ هَذِهِ اللَّفْظَةُ تُبِيحُ الطِّيبَ ، وَالثِّيَابَ لِجَمِيعِ الْحُجَّاجِ بَعْدَ الرَّمْيِ ، وَالْحَلْقِ لِمَنْ قَدْ طَافَ مِنْهُمْ يَوْمَ عَرَفَةَ ، وَمَنْ لَمْ يَطُفْ إِلا أَنَّ رِوَايَةَ الْحَجَّاجِ بْنِ أَرْطَأَةَ ، عَنْ أَبِي بَكْرِ بْنِ مُحَمَّدٍ ، وَلَسْتُ أَقِفُ عَلَى سَمَاعِ الْحَجَّاجِ هَذَا الْخَبَرَ مِنْ أَبِي بَكْرِ بْنِ مُحَمَّدٍ ، إِلا أَنَّ فِي خَبَرِ أُمِّ سَلَمَةَ ، وَعُكَّاشَةَ بْنِ مِحْصَنٍ " إِنَّ هَذَا يَوْمٌ رُخِّصَ لَكُمْ إِذَا أَنْتُمْ رَمَيْتُمُ الْجِمَارَ أَنْ تَحِلُّوا مِنْ كُلِّ مَا حُرِمْتُمْ إِلا النِّسَاءَ ، فَإِذَا أَمْسَيْتُمْ قَبْلَ أَنْ تَطُوفُوا بِالْبَيْتِ صِرْتُمْ كَهَيْئَتِكُمْ قَبْلَ أَنْ تَرْمُوا الْجَمْرَةَ " ، وَهَذَا لَفْظُ خَبَرِ أُمِّ سَلَمَةَ ، وَخَبَرُ عُكَّاشَةَ ، مِثْلُهُ فِي الْمَعْنَى فَإِذَا حُكِمَ لِهَذَا الْخَبَرِ عَلَى ظَاهِرِهِ دَلَّ عَلَى خِلافِ قَوْلِ عُرْوَةَ الَّذِي ذَكَرْتُهُ
Ummuz-Zubayr binti Abdurrahmon ibn Horis ibn Hishom oʻz singlisi Oisha binti Abdurrahmondan xabar berdiki, Abbod ibn Abdulloh Oisha binti Abdurrahmonning huzuriga kirdi; ularning bir joriyasi Nahr kuni uning sochini tarayotgan edi. U (Oisha binti Abdurrahmon) Makkaga kelgan kunlari hayz koʻrgan, Arafadan oldin Baytni tavof qilmagan edi; haj niyatida ihromga kirgan, Arafotdan qaytgan va jamraga tosh otgan edi. Joriya uning sochini tarab, unga xushbuy surkayotganda Abbod uning oldiga kirdi. Abbod: «Baytni tavof qilmay turib, xushbuy surkayapsanmi?» dedi. Oisha: «U jamraga tosh otdi va sochini qisqartirdi», dedi. U: «Boʻlsa ham, unga (xushbuy) halol boʻlmaydi», dedi. Oisha buni inkor qildi va Urvaga odam yuborib, bu haqda soʻradi. U: «Arafotdan oldin tavof qilmagan kishiga — garchi u sochini qisqartirgan va tosh otgan boʻlsa ham — xushbuy halol boʻlmaydi», dedi. Abu Bakr aytdi: Urva ibn Zubayr bu fatvo bilan shunday taʼvil qiladiki, Baytni ziyorat qilishdan oldin xushbuy faqat Arafada turishdan oldin Baytni tavof qilgan kishigagina halol boʻladi. Agar Amraning Oishadan (rivoyat qilgan) marfuʼ xabari — «Tosh otib, sochingizni qirdirsangiz, sizlarga xushbuy va kiyim halol boʻldi, nikohdan boshqasi» — sobit boʻlganida, bu lafz tosh otish va soch olishdan keyin barcha hojilarga — ulardan Arafa kuni tavof qilganiga ham, qilmaganiga ham — xushbuy va kiyimni mubohlashtirgan boʻlar edi. Biroq u Hajjoj ibn Artaaning Abu Bakr ibn Muhammaddan (qilgan) rivoyatidir; men Hajjojning bu xabarni Abu Bakr ibn Muhammaddan eshitganini aniqlay olmadim. Shu bilan birga, Ummu Salama va Ukkosha ibn Mihsan xabarida: «Bu shunday kunki, jamralarga tosh otsangiz, ihromda harom qilingan har bir narsadan chiqishingizga sizlarga ruxsat berildi — ayollardan boshqasidan. Agar Baytni tavof qilishingizdan oldin oqshomga kirsangiz, jamraga tosh otishingizdan oldingi holingizga qaytasizlar», deyilgan. Bu — Ummu Salama xabarining lafzi; Ukkoshaning xabari ham maʼnoda shunga oʻxshash. Bas, bu xabar zohiriga koʻra hukm qilinsa, men zikr qilgan Urvaning soʻziga xilofligiga dalolat qiladi.Уммуз-Зубайр бинти Абдурраҳмон ибн Ҳорис ибн Ҳишом ўз синглиси Оиша бинти Абдурраҳмондан хабар бердики, Аббод ибн Абдуллоҳ Оиша бинти Абдурраҳмоннинг ҳузурига кирди; уларнинг бир жорияси Наҳр куни унинг сочини тараётган эди. У (Оиша бинти Абдурраҳмон) Маккага келган кунлари ҳайз кўрган, Арафадан олдин Байтни тавоф қилмаган эди; ҳаж ниятида иҳромга кирган, Арафотдан қайтган ва жамрага тош отган эди. Жория унинг сочини тараб, унга хушбуй суркаётганда Аббод унинг олдига кирди. Аббод: «Байтни тавоф қилмай туриб, хушбуй суркаяпсанми?» деди. Оиша: «У жамрага тош отди ва сочини қисқартирди», деди. У: «Бўлса ҳам, унга (хушбуй) ҳалол бўлмайди», деди. Оиша буни инкор қилди ва Урвага одам юбориб, бу ҳақда сўради. У: «Арафотдан олдин тавоф қилмаган кишига — гарчи у сочини қисқартирган ва тош отган бўлса ҳам — хушбуй ҳалол бўлмайди», деди. Абу Бакр айтди: Урва ибн Зубайр бу фатво билан шундай таъвил қиладики, Байтни зиёрат қилишдан олдин хушбуй фақат Арафада туришдан олдин Байтни тавоф қилган кишигагина ҳалол бўлади. Агар Амранинг Оишадан (ривоят қилган) марфуъ хабари — «Тош отиб, сочингизни қирдирсангиз, сизларга хушбуй ва кийим ҳалол бўлди, никоҳдан бошқаси» — собит бўлганида, бу лафз тош отиш ва соч олишдан кейин барча ҳожиларга — улардан Арафа куни тавоф қилганига ҳам, қилмаганига ҳам — хушбуй ва кийимни мубоҳлаштирган бўлар эди. Бироқ у Ҳажжож ибн Артаанинг Абу Бакр ибн Муҳаммаддан (қилган) ривоятидир; мен Ҳажжожнинг бу хабарни Абу Бакр ибн Муҳаммаддан эшитганини аниқлай олмадим. Шу билан бирга, Умму Салама ва Уккоша ибн Миҳсан хабарида: «Бу шундай кунки, жамраларга тош отсангиз, иҳромда ҳаром қилинган ҳар бир нарсадан чиқишингизга сизларга рухсат берилди — аёллардан бошқасидан. Агар Байтни тавоф қилишингиздан олдин оқшомга кирсангиз, жамрага тош отишингиздан олдинги ҳолингизга қайтасизлар», дейилган. Бу — Умму Салама хабарининг лафзи; Уккошанинг хабари ҳам маънода шунга ўхшаш. Бас, бу хабар зоҳирига кўра ҳукм қилинса, мен зикр қилган Урванинг сўзига хилофлигига далолат қилади.