وَحَدَّثَنِي عَنْ مَالِكٍ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ عَبْدِ الْحَمِيدِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ زَيْدِ بْنِ الْخَطَّابِ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْحَارِثِ بْنِ نَوْفَلٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَبَّاسٍ، أَنَّ عُمَرَ بْنَ الْخَطَّابِ، خَرَجَ إِلَى الشَّامِ حَتَّى إِذَا كَانَ بِسَرْغَ لَقِيَهُ أُمَرَاءُ الأَجْنَادِ أَبُو عُبَيْدَةَ بْنُ الْجَرَّاحِ وَأَصْحَابُهُ فَأَخْبَرُوهُ أَنَّ الْوَبَأَ قَدْ وَقَعَ بِأَرْضِ الشَّامِ قَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ فَقَالَ عُمَرُ بْنُ الْخَطَّابِ ادْعُ لِي الْمُهَاجِرِينَ الأَوَّلِينَ . فَدَعَاهُمْ فَاسْتَشَارَهُمْ وَأَخْبَرَهُمْ أَنَّ الْوَبَأَ قَدْ وَقَعَ بِالشَّامِ فَاخْتَلَفُوا فَقَالَ بَعْضُهُمْ قَدْ خَرَجْتَ لأَمْرٍ وَلاَ نَرَى أَنْ تَرْجِعَ عَنْهُ . وَقَالَ بَعْضُهُمْ مَعَكَ بَقِيَّةُ النَّاسِ وَأَصْحَابُ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَلاَ نَرَى أَنْ تُقْدِمَهُمْ عَلَى هَذَا الْوَبَإِ . فَقَالَ عُمَرُ ارْتَفِعُوا عَنِّي . ثُمَّ قَالَ ادْعُ لِي الأَنْصَارَ فَدَعَوْتُهُمْ فَاسْتَشَارَهُمْ فَسَلَكُوا سَبِيلَ الْمُهَاجِرِينَ وَاخْتَلَفُوا كَاخْتِلاَفِهِمْ فَقَالَ ارْتَفِعُوا عَنِّي . ثُمَّ قَالَ ادْعُ لِي مَنْ كَانَ هَا هُنَا مِنْ مَشْيَخَةِ قُرَيْشٍ مِنْ مُهَاجِرَةِ الْفَتْحِ . فَدَعَوْتُهُمْ فَلَمْ يَخْتَلِفْ عَلَيْهِ مِنْهُمُ اثْنَانِ فَقَالُوا نَرَى أَنْ تَرْجِعَ بِالنَّاسِ وَلاَ تُقْدِمَهُمْ عَلَى هَذَا الْوَبَإِ فَنَادَى عُمَرُ فِي النَّاسِ إِنِّي مُصْبِحٌ عَلَى ظَهْرٍ فَأَصْبِحُوا عَلَيْهِ . فَقَالَ أَبُو عُبَيْدَةَ أَفِرَارًا مِنْ قَدَرِ اللَّهِ فَقَالَ عُمَرُ لَوْ غَيْرُكَ قَالَهَا يَا أَبَا عُبَيْدَةَ نَعَمْ نَفِرُّ مِنْ قَدَرِ اللَّهِ إِلَى قَدَرِ اللَّهِ أَرَأَيْتَ لَوْ كَانَ لَكَ إِبِلٌ فَهَبَطَتْ وَادِيًا لَهُ عُدْوَتَانِ إِحْدَاهُمَا مُخْصِبَةٌ وَالأُخْرَى جَدْبَةٌ أَلَيْسَ إِنْ رَعَيْتَ الْخَصِبَةَ رَعَيْتَهَا بِقَدَرِ اللَّهِ وَإِنْ رَعَيْتَ الْجَدْبَةَ رَعَيْتَهَا بِقَدَرِ اللَّهِ فَجَاءَ عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ عَوْفٍ - وَكَانَ غَائِبًا فِي بَعْضِ حَاجَتِهِ - فَقَالَ إِنَّ عِنْدِي مِنْ هَذَا عِلْمًا سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ " إِذَا سَمِعْتُمْ بِهِ بِأَرْضٍ فَلاَ تَقْدَمُوا عَلَيْهِ وَإِذَا وَقَعَ بِأَرْضٍ وَأَنْتُمْ بِهَا فَلاَ تَخْرُجُوا فِرَارًا مِنْهُ " . قَالَ فَحَمِدَ اللَّهَ عُمَرُ ثُمَّ انْصَرَفَ .
Abdulloh ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Umar ibn al-Xattob Shomga (qarab) yoʻlga chiqdi. Sargʻ (degan joy)ga yetganida, qoʻshin amirlari — Abu Ubayda ibn al-Jarroh va uning safdoshlari uni kutib olib, Shom yerida vabo tarqalganini xabar qilishdi. Ibn Abbos aytadi: Shunda Umar ibn al-Xattob: «Menga dastlabki muhojirlarni chaqiringlar», dedi. (Ular) chaqirildi. U ular bilan maslahatlashib, Shomda vabo tarqalganini xabar qildi. Ular ixtilof qilishdi. Baʼzilari: «Sen bir ish uchun (yoʻlga) chiqding, undan qaytishingni maʼqul koʻrmaymiz», dedi. Baʼzilari esa: «Sen bilan birga qolgan xalq va Rasululloh ﷺ ning sahobalari bor, ularni bu vabo tomon olib borishingni maʼqul koʻrmaymiz», dedi. Umar: «Mening oldimdan turinglar», dedi. Soʻng: «Menga ansorlarni chaqiringlar», dedi. Men ularni chaqirdim. U ular bilan maslahatlashdi, ular ham muhojirlar yoʻlini tutib, ular kabi ixtilof qilishdi. U: «Mening oldimdan turinglar», dedi. Soʻng: «Bu yerdagi, Fath (Makka fathi) muhojirlaridan boʻlgan Quraysh oqsoqollarini chaqiringlar», dedi. Men ularni chaqirdim. Ulardan hech ikki kishi (bir-biriga) ixtilof qilmadi. Ular: «Xalqni (orqaga) qaytarishingni va ularni bu vabo tomon olib bormasligingni maʼqul koʻramiz», dedilar. Shunda Umar xalq ichida: «Men ertaga ulov ustida (yoʻlga chiqaman), sizlar ham (shunga tayyor) tong ottiringlar», deb nido qildi. Abu Ubayda: «Allohning taqdiridan qochamizmi?» dedi. Umar: «Buni sendan boshqasi aytganida edi, ey Abu Ubayda! Ha, biz Allohning taqdiridan Allohning taqdiriga qochamiz. Aytginchi, agar sening tuyalaring boʻlib, ular ikki yon bagʻirli — biri serhosil (koʻkalamzor), ikkinchisi qaqroq — bir vodiyga tushsa, serhosilida boqsang ham Allohning taqdiri bilan boqmaysanmi, qaqrogʻida boqsang ham Allohning taqdiri bilan boqmaysanmi?» dedi. Shu payt biror hojati bilan (yoʻqolib) gʻoyib boʻlgan Abdurahmon ibn Avf kelib: «Bu haqda mening oldimda bir ilm bor. Men Rasululloh ﷺ ning shunday deganlarini eshitganman: ‹Bir yerda uni (vaboni) eshitsangiz, u tomon bormanglar; agar u siz turgan yerga tushsa, undan qochib chiqmanglar›», dedi. (Ibn Abbos) aytadi: Shunda Umar Allohga hamd aytdi, soʻng (orqaga) qaytdi.Абдуллоҳ ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Умар ибн ал-Хаттоб Шомга (қараб) йўлга чиқди. Сарғ (деган жой)га етганида, қўшин амирлари — Абу Убайда ибн ал-Жарроҳ ва унинг сафдошлари уни кутиб олиб, Шом ерида вабо тарқалганини хабар қилишди. Ибн Аббос айтади: Шунда Умар ибн ал-Хаттоб: «Менга дастлабки муҳожирларни чақиринглар», деди. (Улар) чақирилди. У улар билан маслаҳатлашиб, Шомда вабо тарқалганини хабар қилди. Улар ихтилоф қилишди. Баъзилари: «Сен бир иш учун (йўлга) чиқдинг, ундан қайтишингни маъқул кўрмаймиз», деди. Баъзилари эса: «Сен билан бирга қолган халқ ва Расулуллоҳ ﷺ нинг саҳобалари бор, уларни бу вабо томон олиб боришингни маъқул кўрмаймиз», деди. Умар: «Менинг олдимдан туринглар», деди. Сўнг: «Менга ансорларни чақиринглар», деди. Мен уларни чақирдим. У улар билан маслаҳатлашди, улар ҳам муҳожирлар йўлини тутиб, улар каби ихтилоф қилишди. У: «Менинг олдимдан туринглар», деди. Сўнг: «Бу ердаги, Фатҳ (Макка фатҳи) муҳожирларидан бўлган Қурайш оқсоқолларини чақиринглар», деди. Мен уларни чақирдим. Улардан ҳеч икки киши (бир-бирига) ихтилоф қилмади. Улар: «Халқни (орқага) қайтаришингни ва уларни бу вабо томон олиб бормаслигингни маъқул кўрамиз», дедилар. Шунда Умар халқ ичида: «Мен эртага улов устида (йўлга чиқаман), сизлар ҳам (шунга тайёр) тонг оттиринглар», деб нидо қилди. Абу Убайда: «Аллоҳнинг тақдиридан қочамизми?» деди. Умар: «Буни сендан бошқаси айтганида эди, эй Абу Убайда! Ҳа, биз Аллоҳнинг тақдиридан Аллоҳнинг тақдирига қочамиз. Айтгинчи, агар сенинг туяларинг бўлиб, улар икки ён бағирли — бири серҳосил (кўкаламзор), иккинчиси қақроқ — бир водийга тушса, серҳосилида боқсанг ҳам Аллоҳнинг тақдири билан боқмайсанми, қақроғида боқсанг ҳам Аллоҳнинг тақдири билан боқмайсанми?» деди. Шу пайт бирор ҳожати билан (йўқолиб) ғойиб бўлган Абдураҳмон ибн Авф келиб: «Бу ҳақда менинг олдимда бир илм бор. Мен Расулуллоҳ ﷺ нинг шундай деганларини эшитганман: ‹Бир ерда уни (вабони) эшитсангиз, у томон борманглар; агар у сиз турган ерга тушса, ундан қочиб чиқманглар›», деди. (Ибн Аббос) айтади: Шунда Умар Аллоҳга ҳамд айтди, сўнг (орқага) қайтди.