وَحَدَّثَنِي يَحْيَى بْنُ يَحْيَى، قَالَ حَدَّثَنِي مَالِكٌ، عَنْ إِسْحَاقَ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي طَلْحَةَ الأَنْصَارِيِّ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏ "‏ اللَّهُمَّ بَارِكْ لَهُمْ فِي مِكْيَالِهِمْ وَبَارِكْ لَهُمْ فِي صَاعِهِمْ وَمُدِّهِمْ ‏"‏ ‏.‏ يَعْنِي أَهْلَ الْمَدِينَةِ ‏.‏

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Allohim! Ularning oʻlchovlariga baraka ato qilgin, soʼlariga va muddlariga ham baraka ato qilgin», dedilar. (U zot bilan) Madina ahlini nazarda tutdilar.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Аллоҳим! Уларнинг ўлчовларига барака ато қилгин, сўларига ва муддларига ҳам барака ато қилгин», дедилар. (У зот билан) Мадина аҳлини назарда тутдилар.

وَحَدَّثَنِي يَحْيَى، عَنْ مَالِكٍ، عَنْ سُهَيْلِ بْنِ أَبِي صَالِحٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، أَنَّهُ قَالَ كَانَ النَّاسُ إِذَا رَأَوْا أَوَّلَ الثَّمَرِ جَاءُوا بِهِ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَإِذَا أَخَذَهُ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏ "‏ اللَّهُمَّ بَارِكْ لَنَا فِي ثَمَرِنَا وَبَارِكْ لَنَا فِي مَدِينَتِنَا وَبَارِكْ لَنَا فِي صَاعِنَا وَبَارِكْ لَنَا فِي مُدِّنَا اللَّهُمَّ إِنَّ إِبْرَاهِيمَ عَبْدُكَ وَخَلِيلُكَ وَنَبِيُّكَ وَإِنِّي عَبْدُكَ وَنَبِيُّكَ وَإِنَّهُ دَعَاكَ لِمَكَّةَ وَإِنِّي أَدْعُوكَ لِلْمَدِينَةِ بِمِثْلِ مَا دَعَاكَ بِهِ لِمَكَّةَ وَمِثْلِهِ مَعَهُ ‏"‏ ‏.‏ ثُمَّ يَدْعُو أَصْغَرَ وَلِيدٍ يَرَاهُ فَيُعْطِيهِ ذَلِكَ الثَّمَرَ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, u shunday dedi: «Odamlar (mavsumning) ilk mevasini koʻrsalar, uni Rasululloh ﷺga keltirardilar. Rasululloh ﷺ uni olganlarida: ‹Allohim, mevamizga baraka ber, shahrimizga (Madinaga) baraka ber, soʼimizga baraka ber, muddimizga baraka ber. Allohim, Ibrohim Sening bandang, xaliling (doʻsting) va paygʻambaringdir; men ham Sening banda va paygʻambaringman. U Sendan Makka uchun (baraka) soʻragan, men esa Sendan Madina uchun — u Makka uchun soʻragan narsaning misli va yana shuncha (baraka)ni soʻrayman›, derdilar. Soʻng koʻrgan eng kichkina bolani chaqirib, oʻsha mevani unga berardilar».Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, у шундай деди: «Одамлар (мавсумнинг) илк мевасини кўрсалар, уни Расулуллоҳ ﷺга келтирардилар. Расулуллоҳ ﷺ уни олганларида: ‹Аллоҳим, мевамизга барака бер, шаҳримизга (Мадинага) барака бер, соъимизга барака бер, муддимизга барака бер. Аллоҳим, Иброҳим Сенинг банданг, халилинг (дўстинг) ва пайғамбарингдир; мен ҳам Сенинг банда ва пайғамбарингман. У Сендан Макка учун (барака) сўраган, мен эса Сендан Мадина учун — у Макка учун сўраган нарсанинг мисли ва яна шунча (барака)ни сўрайман›, дердилар. Сўнг кўрган энг кичкина болани чақириб, ўша мевани унга берардилар».

حَدَّثَنِي يَحْيَى، عَنْ مَالِكٍ، عَنْ قَطَنِ بْنِ وَهْبِ بْنِ عُمَيْرِ بْنِ الأَجْدَعِ، أَنْ يُحَنَّسَ، مَوْلَى الزُّبَيْرِ بْنِ الْعَوَّامِ أَخْبَرَهُ أَنَّهُ، كَانَ جَالِسًا عِنْدَ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ فِي الْفِتْنَةِ فَأَتَتْهُ مَوْلاَةٌ لَهُ تُسَلِّمُ عَلَيْهِ فَقَالَتْ إِنِّي أَرَدْتُ الْخُرُوجَ يَا أَبَا عَبْدِ الرَّحْمَنِ اشْتَدَّ عَلَيْنَا الزَّمَانُ ‏.‏ فَقَالَ لَهَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عُمَرَ اقْعُدِي لُكَعُ فَإِنِّي سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ ‏ "‏ لاَ يَصْبِرُ عَلَى لأْوَائِهَا وَشِدَّتِهَا أَحَدٌ إِلاَّ كُنْتُ لَهُ شَفِيعًا أَوْ شَهِيدًا يَوْمَ الْقِيَامَةِ ‏"‏ ‏.‏

Zubayr ibn al-Avvomning mavlosi Yuhannas (rahimahulloh) xabar berishicha, u fitna (notinchlik) paytida Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo)ning huzurida oʻtirgan edi. Uning (Ibn Umarning) bir choʻri-mavlosi salom berish uchun kelib: «Men (Madinadan) chiqib ketmoqchiman, ey Abu Abdurrahmon, zamon bizga ogʻirlashib ketdi», dedi. Abdulloh ibn Umar unga: «Oʻtir, ey nodon, chunki men Rasululloh ﷺning shunday deganlarini eshitganman: ‹Uning (Madinaning) mashaqqati va ogʻirligiga kim sabr qilsa, albatta men qiyomat kuni unga shafoatchi yoki guvoh boʻlaman›», dedi.Зубайр ибн ал-Аввомнинг мавлоси Юҳаннас (раҳимаҳуллоҳ) хабар беришича, у фитна (нотинчлик) пайтида Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)нинг ҳузурида ўтирган эди. Унинг (Ибн Умарнинг) бир чўри-мавлоси салом бериш учун келиб: «Мен (Мадинадан) чиқиб кетмоқчиман, эй Абу Абдурраҳмон, замон бизга оғирлашиб кетди», деди. Абдуллоҳ ибн Умар унга: «Ўтир, эй нодон, чунки мен Расулуллоҳ ﷺнинг шундай деганларини эшитганман: ‹Унинг (Мадинанинг) машаққати ва оғирлигига ким сабр қилса, албатта мен қиёмат куни унга шафоатчи ёки гувоҳ бўламан›», деди.

وَحَدَّثَنِي يَحْيَى، عَنْ مَالِكٍ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْمُنْكَدِرِ، عَنْ جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، أَنَّ أَعْرَابِيًّا، بَايَعَ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَلَى الإِسْلاَمِ فَأَصَابَ الأَعْرَابِيَّ وَعْكٌ بِالْمَدِينَةِ فَأَتَى رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ أَقِلْنِي بَيْعَتِي ‏.‏ فَأَبَى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ثُمَّ جَاءَهُ فَقَالَ أَقِلْنِي بَيْعَتِي ‏.‏ فَأَبَى ثُمَّ جَاءَهُ فَقَالَ أَقِلْنِي بَيْعَتِي ‏.‏ فَأَبَى فَخَرَجَ الأَعْرَابِيُّ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏ "‏ إِنَّمَا الْمَدِينَةُ كَالْكِيرِ تَنْفِي خَبَثَهَا وَيَنْصَعُ طِيبُهَا ‏"‏ ‏.‏

(Jobir ibn Abdulloh (roziyallohu anhumo) rivoyat qildiki,) Bir aʼrobiy Rasululloh ﷺga islom ustiga bayʼat qilgan edi. Soʻng aʼrobiyga Madinada bir isitma (bezgak) yetdi-da, aʼrobiy Rasululloh ﷺning oldilariga kelib: «Yo Rasululloh, mening bayʼatimni qaytar (ozod qil)», dedi. Rasululloh ﷺ rad etdilar. Soʻng u (yana) kelib: «Mening bayʼatimni qaytar», dedi. U zot rad etdilar. Soʻng u (yana) kelib: «Mening bayʼatimni qaytar», dedi. U zot (yana) rad etdilar. Bas, aʼrobiy (Madinadan) chiqib ketdi. Shunda Rasululloh ﷺ: «Albatta, Madina — koʻrikdek: oʻz iflosini chiqarib tashlaydi, pokini (xushboʻyini) toza qiladi», dedilar.(Жобир ибн Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳумо) ривоят қилдики,) Бир аъробий Расулуллоҳ ﷺга ислом устига байъат қилган эди. Сўнг аъробийга Мадинада бир иситма (безгак) етди-да, аъробий Расулуллоҳ ﷺнинг олдиларига келиб: «Ё Расулуллоҳ, менинг байъатимни қайтар (озод қил)», деди. Расулуллоҳ ﷺ рад этдилар. Сўнг у (яна) келиб: «Менинг байъатимни қайтар», деди. У зот рад этдилар. Сўнг у (яна) келиб: «Менинг байъатимни қайтар», деди. У зот (яна) рад этдилар. Бас, аъробий (Мадинадан) чиқиб кетди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ: «Албатта, Мадина — кўрикдек: ўз ифлосини чиқариб ташлайди, покини (хушбўйини) тоза қилади», дедилар.

وَحَدَّثَنِي مَالِكٌ، عَنْ يَحْيَى بْنِ سَعِيدٍ، أَنَّهُ قَالَ سَمِعْتُ أَبَا الْحُبَابِ، سَعِيدَ بْنَ يَسَارٍ يَقُولُ سَمِعْتُ أَبَا هُرَيْرَةَ، يَقُولُ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ ‏ "‏ أُمِرْتُ بِقَرْيَةٍ تَأْكُلُ الْقُرَى يَقُولُونَ يَثْرِبُ ‏.‏ وَهِيَ الْمَدِينَةُ تَنْفِي النَّاسَ كَمَا يَنْفِي الْكِيرُ خَبَثَ الْحَدِيدِ ‏"‏ ‏.‏

Yahyo ibn Said (rahimahulloh) aytdi: Men Abul-Hubob Said ibn Yasor (rahimahulloh)ning shunday deganini eshitdim: Abu Hurayra (roziyallohu anhu)ning shunday deganini eshitdim: Rasululloh ﷺning shunday deganlarini eshitdim: «Men bir shaharga (hijrat qilishga) buyurildim — u (boshqa) shaharlarni yeb (yengib) qoʻyadi. Uni Yasrib deyishadi, holbuki u Madinadir. U xuddi bosqon temir zangini chiqarib tashlagani kabi, odamlar(dan yomonlar)ni chiqarib tashlaydi», dedilar.Яҳё ибн Саид (раҳимаҳуллоҳ) айтди: Мен Абул-Ҳубоб Саид ибн Ясор (раҳимаҳуллоҳ)нинг шундай деганини эшитдим: Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)нинг шундай деганини эшитдим: Расулуллоҳ ﷺнинг шундай деганларини эшитдим: «Мен бир шаҳарга (ҳижрат қилишга) буюрилдим — у (бошқа) шаҳарларни еб (енгиб) қўяди. Уни Ясриб дейишади, ҳолбуки у Мадинадир. У худди босқон темир зангини чиқариб ташлагани каби, одамлар(дан ёмонлар)ни чиқариб ташлайди», дедилар.

وَحَدَّثَنِي مَالِكٌ، عَنْ هِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ، عَنْ أَبِيهِ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏ "‏ لاَ يَخْرُجُ أَحَدٌ مِنَ الْمَدِينَةِ رَغْبَةً عَنْهَا إِلاَّ أَبْدَلَهَا اللَّهُ خَيْرًا مِنْهُ ‏"‏ ‏.‏

Urva ibn Zubayr (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ: «Kim Madinani yoqtirmay, undan (bosh olib) chiqib ketsa, Alloh unga (Madinaga) undan koʻra yaxshiroq kishini almashtirib beradi», dedilar.Урва ибн Зубайр (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ: «Ким Мадинани ёқтирмай, ундан (бош олиб) чиқиб кетса, Аллоҳ унга (Мадинага) ундан кўра яхшироқ кишини алмаштириб беради», дедилар.

وَحَدَّثَنِي مَالِكٌ، عَنْ هِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الزُّبَيْرِ، عَنْ سُفْيَانَ بْنِ أَبِي زُهَيْرٍ، أَنَّهُ قَالَ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ ‏ "‏ تُفْتَحُ الْيَمَنُ فَيَأْتِي قَوْمٌ يَبِسُّونَ فَيَتَحَمَّلُونَ بِأَهْلِيهِمْ وَمَنْ أَطَاعَهُمْ وَالْمَدِينَةُ خَيْرٌ لَهُمْ لَوْ كَانُوا يَعْلَمُونَ وَتُفْتَحُ الشَّامُ فَيَأْتِي قَوْمٌ يَبِسُّونَ فَيَتَحَمَّلُونَ بِأَهْلِيهِمْ وَمَنْ أَطَاعَهُمْ وَالْمَدِينَةُ خَيْرٌ لَهُمْ لَوْ كَانُوا يَعْلَمُونَ وَتُفْتَحُ الْعِرَاقُ فَيَأْتِي قَوْمٌ يَبِسُّونَ فَيَتَحَمَّلُونَ بِأَهْلِيهِمْ وَمَنْ أَطَاعَهُمْ وَالْمَدِينَةُ خَيْرٌ لَهُمْ لَوْ كَانُوا يَعْلَمُونَ ‏"‏ ‏.‏

Sufyon ibn Abu Zuhayr (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Men Allohning Rasuli ﷺ ning shunday deganini eshitdim: «Yaman fath qilinadi va baʼzi odamlar (Madinadan) koʻchib, oʻz oilasi va oʻzlariga itoat qiladiganlarni ham (Yamanga) koʻchishga undaydi — holbuki, agar ular bilsa, Madina ular uchun yaxshiroqdir. Shom ham fath qilinadi va baʼzi odamlar (Madinadan) koʻchib, oʻz oilasi va oʻzlariga itoat qiladiganlarni (Shomga) koʻchishga undaydi — holbuki, agar ular bilsa, Madina ular uchun yaxshiroqdir. Iroq ham fath qilinadi va baʼzi odamlar (Madinadan) koʻchib, oʻz oilasi va oʻzlariga itoat qiladiganlarni (Iroqqa) koʻchishga undaydi — holbuki, agar ular bilsa, Madina ular uchun yaxshiroqdir», — dedilar.Суфён ибн Абу Зуҳайр (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Мен Аллоҳнинг Расули ﷺ нинг шундай деганини эшитдим: «Яман фатҳ қилинади ва баъзи одамлар (Мадинадан) кўчиб, ўз оиласи ва ўзларига итоат қиладиганларни ҳам (Яманга) кўчишга ундайди — ҳолбуки, агар улар билса, Мадина улар учун яхшироқдир. Шом ҳам фатҳ қилинади ва баъзи одамлар (Мадинадан) кўчиб, ўз оиласи ва ўзларига итоат қиладиганларни (Шомга) кўчишга ундайди — ҳолбуки, агар улар билса, Мадина улар учун яхшироқдир. Ироқ ҳам фатҳ қилинади ва баъзи одамлар (Мадинадан) кўчиб, ўз оиласи ва ўзларига итоат қиладиганларни (Ироққа) кўчишга ундайди — ҳолбуки, агар улар билса, Мадина улар учун яхшироқдир», — дедилар.

وَحَدَّثَنِي يَحْيَى، عَنْ مَالِكٍ، عَنِ ابْنِ حِمَاسٍ، عَنْ عَمِّهِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ لَتُتْرَكَنَّ الْمَدِينَةُ عَلَى أَحْسَنِ مَا كَانَتْ حَتَّى يَدْخُلَ الْكَلْبُ أَوِ الذِّئْبُ فَيُغَذِّي عَلَى بَعْضِ سَوَارِي الْمَسْجِدِ أَوْ عَلَى الْمِنْبَرِ ‏"‏ ‏.‏ فَقَالُوا يَا رَسُولَ اللَّهِ فَلِمَنْ تَكُونُ الثِّمَارُ ذَلِكَ الزَّمَانَ قَالَ ‏"‏ لِلْعَوَافِي الطَّيْرِ وَالسِّبَاعِ ‏"‏ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Madina eng yaxshi holatida boʻlgan bir paytda, it yoki boʻri kirib, masjid ustunlaridan biriga yoki minbarga siyguncha (odamsiz) tark etiladi», dedilar. Shunda: «Yo Rasululloh, u zamonda mevalar kimga qoladi?» deyishdi. U zot: «Yeguliq izlab yuruvchilarga — qushlar va yovvoyi hayvonlarga», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Мадина энг яхши ҳолатида бўлган бир пайтда, ит ёки бўри кириб, масжид устунларидан бирига ёки минбарга сийгунча (одамсиз) тарк этилади», дедилар. Шунда: «Ё Расулуллоҳ, у замонда мевалар кимга қолади?» дейишди. У зот: «Егулиқ излаб юрувчиларга — қушлар ва ёввойи ҳайвонларга», дедилар.

وَحَدَّثَنِي مَالِكٌ، أَنَّهُ بَلَغَهُ أَنَّ عُمَرَ بْنَ عَبْدِ الْعَزِيزِ، حِينَ خَرَجَ مِنَ الْمَدِينَةِ الْتَفَتَ إِلَيْهَا فَبَكَى ثُمَّ قَالَ يَا مُزَاحِمُ أَتَخْشَى أَنْ نَكُونَ مِمَّنْ نَفَتِ الْمَدِينَةُ

Molikka yetib kelishicha, Umar ibn Abdulaziz (rahimahulloh) Madinadan chiqqanida unga (orqasiga) qarab yigʻladi, soʻng: «Ey Muzohim! Madina (oʻzidan) uloqtirib chiqargan kishilardan boʻlib qolishimizdan qoʻrqmaysanmi?» dedi.Моликка етиб келишича, Умар ибн Абдулазиз (раҳимаҳуллоҳ) Мадинадан чиққанида унга (орқасига) қараб йиғлади, сўнг: «Эй Музоҳим! Мадина (ўзидан) улоқтириб чиқарган кишилардан бўлиб қолишимиздан қўрқмайсанми?» деди.

حَدَّثَنِي يَحْيَى، عَنْ مَالِكٍ، عَنْ عَمْرٍو، مَوْلَى الْمُطَّلِبِ عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم طَلَعَ لَهُ أُحُدٌ فَقَالَ ‏ "‏ هَذَا جَبَلٌ يُحِبُّنَا وَنُحِبُّهُ اللَّهُمَّ إِنَّ إِبْرَاهِيمَ حَرَّمَ مَكَّةَ وَأَنَا أُحَرِّمُ مَا بَيْنَ لاَبَتَيْهَا ‏"‏ ‏.‏

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺga Uhud koʻrindi. Shunda u zot: «Bu — bizni sevadigan, biz ham uni sevadigan togʻdir. Ey Alloh! Ibrohim Makkani haram qilgan edi, men esa uning ikki (qora toshli) chekkasi orasini haram deb (eʼlon) qilaman», dedilar.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺга Уҳуд кўринди. Шунда у зот: «Бу — бизни севадиган, биз ҳам уни севадиган тоғдир. Эй Аллоҳ! Иброҳим Маккани ҳарам қилган эди, мен эса унинг икки (қора тошли) чеккаси орасини ҳарам деб (эълон) қиламан», дедилар.

وَحَدَّثَنِي مَالِكٌ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ الْمُسَيَّبِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، أَنَّهُ كَانَ يَقُولُ لَوْ رَأَيْتُ الظِّبَاءَ بِالْمَدِينَةِ تَرْتَعُ مَا ذَعَرْتُهَا قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏ "‏ مَا بَيْنَ لاَبَتَيْهَا حَرَامٌ ‏"‏ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, u: «Agar Madinada oʻtlab yurgan kiyiklarni koʻrsam, ularni hurkitmagan boʻlardim. Rasululloh ﷺ: ‹Uning ikki (qora toshli) chekkasi orasi haramdir›, dedilar», derdi.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, у: «Агар Мадинада ўтлаб юрган кийикларни кўрсам, уларни ҳуркитмаган бўлардим. Расулуллоҳ ﷺ: ‹Унинг икки (қора тошли) чеккаси ораси ҳарамдир›, дедилар», дерди.

وَحَدَّثَنِي مَالِكٌ، عَنْ يُونُسَ بْنِ يُوسُفَ، عَنْ عَطَاءِ بْنِ يَسَارٍ، عَنْ أَبِي أَيُّوبَ الأَنْصَارِيِّ، أَنَّهُ وَجَدَ غِلْمَانًا قَدْ أَلْجَئُوا ثَعْلَبًا إِلَى زَاوِيَةٍ فَطَرَدَهُمْ عَنْهُ ‏.‏ قَالَ مَالِكٌ لاَ أَعْلَمُ إِلاَّ أَنَّهُ قَالَ أَفِي حَرَمِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يُصْنَعُ هَذَا

Abu Ayyub al-Ansoriy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, u baʼzi bolalarning bir tulkini burchakka qamab qoʻyganini koʻrib, ularni undan haydab yubordi. Molik aytdi: «Men faqat shuni bilamanki, u: ‹Rasululloh ﷺ ning haramida shunday qilinadimi?› dedi».Абу Айюб ал-Ансорий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, у баъзи болаларнинг бир тулкини бурчакка қамаб қўйганини кўриб, уларни ундан ҳайдаб юборди. Молик айтди: «Мен фақат шуни биламанки, у: ‹Расулуллоҳ ﷺ нинг ҳарамида шундай қилинадими?› деди».

وَحَدَّثَنِي يَحْيَى، عَنْ مَالِكٍ، عَنْ رَجُلٍ، قَالَ دَخَلَ عَلَىَّ زَيْدُ بْنُ ثَابِتٍ وَأَنَا بِالأَسْوَافِ، قَدِ اصْطَدْتُ نُهَسًا فَأَخَذَهُ مِنْ يَدِي فَأَرْسَلَهُ ‏.‏

Bir kishidan rivoyat qilinadiki, u dedi: «Men Asvofda (Madina chekkasida) ekanman, Zayd ibn Sobit oldimga keldi. Men bir nuhas (qush)ni tutib olgan edim. U uni qoʻlimdan olib, qoʻyib yubordi».Бир кишидан ривоят қилинадики, у деди: «Мен Асвофда (Мадина чеккасида) эканман, Зайд ибн Собит олдимга келди. Мен бир нуҳас (қуш)ни тутиб олган эдим. У уни қўлимдан олиб, қўйиб юборди».

وَحَدَّثَنِي عَنْ مَالِكٍ، عَنْ هِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَائِشَةَ أُمِّ الْمُؤْمِنِينَ، أَنَّهَا قَالَتْ لَمَّا قَدِمَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم الْمَدِينَةَ وُعِكَ أَبُو بَكْرٍ وَبِلاَلٌ - قَالَتْ - فَدَخَلْتُ عَلَيْهِمَا فَقُلْتُ يَا أَبَتِ كَيْفَ تَجِدُكَ وَيَا بِلاَلُ كَيْفَ تَجِدُكَ قَالَتْ فَكَانَ أَبُو بَكْرٍ إِذَا أَخَذَتْهُ الْحُمَّى يَقُولُ كُلُّ امْرِئٍ مُصَبَّحٌ فِي أَهْلِهِ وَالْمَوْتُ أَدْنَى مِنْ شِرَاكِ نَعْلِهِ وَكَانَ بِلاَلٌ إِذَا أُقْلِعَ عَنْهُ يَرْفَعُ عَقِيرَتَهُ فَيَقُولُ أَلاَ لَيْتَ شِعْرِي هَلْ أَبِيتَنَّ لَيْلَةً بِوَادٍ وَحَوْلِي إِذْخِرٌ وَجَلِيلُ وَهَلْ أَرِدَنْ يَوْمًا مِيَاهَ مَجَنَّةٍ وَهَلْ يَبْدُوَنْ لِي شَامَةٌ وَطَفِيلُ قَالَتْ عَائِشَةُ فَجِئْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَأَخْبَرْتُهُ فَقَالَ ‏ "‏ اللَّهُمَّ حَبِّبْ إِلَيْنَا الْمَدِينَةَ كَحُبِّنَا مَكَّةَ أَوْ أَشَدَّ وَصَحِّحْهَا وَبَارِكْ لَنَا فِي صَاعِهَا وَمُدِّهَا وَانْقُلْ حُمَّاهَا فَاجْعَلْهَا بِالْجُحْفَةِ ‏"‏ ‏.‏

Rasululloh ﷺ Madinaga kelganlarida, Abu Bakr va Bilol isitmaga chalindi. (Oisha) aytdi: Men ularning oldiga kirib: «Ey otajon, oʻzingni qanday his qilyapsan? Ey Bilol, oʻzingni qanday his qilyapsan?» dedim. (Oisha) aytdi: Abu Bakrni isitma tutganda: «Har bir kishi oʻz ahli ichida (sogʻ-omon) tongni qarshilaydi, holbuki oʻlim uning kavushi tasmasidan ham yaqinroqdir», derdi. Bilol esa, isitma undan koʻtarilganda, ovozini koʻtarib: «Eh, koshki bilsam, bir kecha boʻlsa-da, atrofimda izxir va jalil (oʻtlari) boʻlgan bir vodiyda tunay olarmikinman? Bir kun (boʻlsa-da) Majanna suvlariga yeta olarmikinman? Menga Shoma va Tafil (togʻlari) koʻrinarmikin?» derdi. Oisha aytdi: Men Rasululloh ﷺning oldilariga kelib, (buni) xabar berdim. U zot: «Allohim, Madinani bizga Makkani sevganimizdek yoki undan ham qattiqroq sevdir, uni (havosini) sogʻlom qil, bizga uning soʼi va muddida baraka ber va uning isitmasini koʻchirib, uni Juhfaga qoʻy», dedilar.Расулуллоҳ ﷺ Мадинага келганларида, Абу Бакр ва Билол иситмага чалинди. (Оиша) айтди: Мен уларнинг олдига кириб: «Эй отажон, ўзингни қандай ҳис қиляпсан? Эй Билол, ўзингни қандай ҳис қиляпсан?» дедим. (Оиша) айтди: Абу Бакрни иситма тутганда: «Ҳар бир киши ўз аҳли ичида (соғ-омон) тонгни қаршилайди, ҳолбуки ўлим унинг кавуши тасмасидан ҳам яқинроқдир», дерди. Билол эса, иситма ундан кўтарилганда, овозини кўтариб: «Эҳ, кошки билсам, бир кеча бўлса-да, атрофимда изхир ва жалил (ўтлари) бўлган бир водийда тунай олармикинман? Бир кун (бўлса-да) Мажанна сувларига ета олармикинман? Менга Шома ва Тафил (тоғлари) кўринармикин?» дерди. Оиша айтди: Мен Расулуллоҳ ﷺнинг олдиларига келиб, (буни) хабар бердим. У зот: «Аллоҳим, Мадинани бизга Маккани севганимиздек ёки ундан ҳам қаттиқроқ севдир, уни (ҳавосини) соғлом қил, бизга унинг сўи ва муддида барака бер ва унинг иситмасини кўчириб, уни Жуҳфага қўй», дедилар.

قَالَ مَالِكٌ وَحَدَّثَنِي يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ، أَنَّ عَائِشَةَ، قَالَتْ وَكَانَ عَامِرُ بْنُ فُهَيْرَةَ يَقُولُ قَدْ رَأَيْتُ الْمَوْتَ قَبْلَ ذَوْقِهِ إِنَّ الْجَبَانَ حَتْفُهُ مِنْ فَوْقِهِ ‏.‏

Molik aytdi: Menga Yahyo ibn Said rivoyat qildiki, Oisha (roziyallohu anho) shunday dedi: «Omir ibn Fuhayra: ‹Men oʻlimni tatib koʻrishdan avval (uni) koʻrdim; albatta, qoʻrqoqning ajali uning tepasidan (keladi)›, derdi».Молик айтди: Менга Яҳё ибн Саид ривоят қилдики, Оиша (розияллоҳу анҳо) шундай деди: «Омир ибн Фуҳайра: ‹Мен ўлимни татиб кўришдан аввал (уни) кўрдим; албатта, қўрқоқнинг ажали унинг тепасидан (келади)›, дерди».

وَحَدَّثَنِي عَنْ مَالِكٍ، عَنْ نُعَيْمِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ الْمُجْمِرِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، أَنَّهُ قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ عَلَى أَنْقَابِ الْمَدِينَةِ مَلاَئِكَةٌ لاَ يَدْخُلُهَا الطَّاعُونُ وَلاَ الدَّجَّالُ

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, u: «Rasululloh ﷺ: ‹Madinaning (kirish) yoʻllarida farishtalar bor, unga na toun (vabo), na Dajjol kira oladi›, dedilar», dedi.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, у: «Расулуллоҳ ﷺ: ‹Мадинанинг (кириш) йўлларида фаришталар бор, унга на тоун (вабо), на Дажжол кира олади›, дедилар», деди.

وَحَدَّثَنِي عَنْ مَالِكٍ، عَنْ إِسْمَاعِيلَ بْنِ أَبِي حَكِيمٍ، أَنَّهُ سَمِعَ عُمَرَ بْنَ عَبْدِ الْعَزِيزِ، يَقُولُ كَانَ مِنْ آخِرِ مَا تَكَلَّمَ بِهِ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَنْ قَالَ ‏ "‏ قَاتَلَ اللَّهُ الْيَهُودَ وَالنَّصَارَى اتَّخَذُوا قُبُورَ أَنْبِيَائِهِمْ مَسَاجِدَ لاَ يَبْقَيَنَّ دِينَانِ بِأَرْضِ الْعَرَبِ ‏"‏ ‏.‏

Ismoil ibn Abu Hakim (rahimahulloh) Umar ibn Abdulazizning shunday deganini eshitgan: «Rasululloh ﷺ soʻzlagan eng oxirgi (soʻzlaridan) biri: ‹Alloh yahudiy va nasorolarni halok qilsin! Ular oʻz paygʻambarlarining qabrlarini masjid (sajdagoh) qilib olishdi. Arab yurtida ikki din qolmasin!› deganlari boʻldi».Исмоил ибн Абу Ҳаким (раҳимаҳуллоҳ) Умар ибн Абдулазизнинг шундай деганини эшитган: «Расулуллоҳ ﷺ сўзлаган энг охирги (сўзларидан) бири: ‹Аллоҳ яҳудий ва насороларни ҳалок қилсин! Улар ўз пайғамбарларининг қабрларини масжид (саждагоҳ) қилиб олишди. Араб юртида икки дин қолмасин!› деганлари бўлди».

وَحَدَّثَنِي عَنْ مَالِكٍ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ لاَ يَجْتَمِعُ دِينَانِ فِي جَزِيرَةِ الْعَرَبِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ مَالِكٌ قَالَ ابْنُ شِهَابٍ فَفَحَصَ عَنْ ذَلِكَ عُمَرُ بْنُ الْخَطَّابِ حَتَّى أَتَاهُ الثَّلْجُ وَالْيَقِينُ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ لاَ يَجْتَمِعُ دِينَانِ فِي جَزِيرَةِ الْعَرَبِ ‏"‏ فَأَجْلَى يَهُودَ خَيْبَرَ ‏.‏ قَالَ مَالِكٌ وَقَدْ أَجْلَى عُمَرُ بْنُ الْخَطَّابِ يَهُودَ نَجْرَانَ وَفَدَكَ فَأَمَّا يَهُودُ خَيْبَرَ فَخَرَجُوا مِنْهَا لَيْسَ لَهُمْ مِنَ الثَّمَرِ وَلاَ مِنَ الأَرْضِ شَىْءٌ وَأَمَّا يَهُودُ فَدَكَ فَكَانَ لَهُمْ نِصْفُ الثَّمَرِ وَنِصْفُ الأَرْضِ لأَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم كَانَ صَالَحَهُمْ عَلَى نِصْفِ الثَّمَرِ وَنِصْفِ الأَرْضِ فَأَقَامَ لَهُمْ عُمَرُ نِصْفَ الثَّمَرِ وَنِصْفَ الأَرْضِ قِيمَةً مِنْ ذَهَبٍ وَوَرِقٍ وَإِبِلٍ وَحِبَالٍ وَأَقْتَابٍ ثُمَّ أَعْطَاهُمُ الْقِيمَةَ وَأَجْلاَهُمْ مِنْهَا ‏.‏

Ibn Shihob az-Zuhriy (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ: «Arab jaziyrasida ikki din (birga) toʻplanmaydi», dedilar. Molik aytdi: Ibn Shihob dedi: «Umar ibn al-Xattob Rasululloh ﷺ ‹Arab jaziyrasida ikki din toʻplanmaydi› deganlariga toʻliq ishonch hosil qilgunicha bu haqda surishtirdi, soʻng Xaybar yahudiylarini (u yerdan) surgun qildi». Molik aytdi: Umar ibn al-Xattob Najron va Fadak yahudiylarini ham surgun qildi. Xaybar yahudiylari u yerdan meva ham, yerdan biror narsa ham olmay chiqib ketishdi. Fadak yahudiylariga esa mevaning yarmi va yerning yarmi tegishli edi, chunki Rasululloh ﷺ ular bilan mevaning yarmi va yerning yarmi ustida sulh tuzgan edilar. Umar ularga tegishli mevaning yarmi va yerning yarmi qiymatini oltin, kumush, tuya, arqon va (tuya) egarlaridan (iborat) baholab, soʻng oʻsha qiymatni ularga berdi va ularni u yerdan surgun qildi.Ибн Шиҳоб аз-Зуҳрий (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ: «Араб жазийрасида икки дин (бирга) тўпланмайди», дедилар. Молик айтди: Ибн Шиҳоб деди: «Умар ибн ал-Хаттоб Расулуллоҳ ﷺ ‹Араб жазийрасида икки дин тўпланмайди› деганларига тўлиқ ишонч ҳосил қилгунича бу ҳақда суриштирди, сўнг Хайбар яҳудийларини (у ердан) сургун қилди». Молик айтди: Умар ибн ал-Хаттоб Нажрон ва Фадак яҳудийларини ҳам сургун қилди. Хайбар яҳудийлари у ердан мева ҳам, ердан бирор нарса ҳам олмай чиқиб кетишди. Фадак яҳудийларига эса меванинг ярми ва ернинг ярми тегишли эди, чунки Расулуллоҳ ﷺ улар билан меванинг ярми ва ернинг ярми устида сулҳ тузган эдилар. Умар уларга тегишли меванинг ярми ва ернинг ярми қийматини олтин, кумуш, туя, арқон ва (туя) эгарларидан (иборат) баҳолаб, сўнг ўша қийматни уларга берди ва уларни у ердан сургун қилди.

وَحَدَّثَنِي عَنْ مَالِكٍ، عَنْ هِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ، عَنْ أَبِيهِ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم طَلَعَ لَهُ أُحُدٌ فَقَالَ ‏ "‏ هَذَا جَبَلٌ يُحِبُّنَا وَنُحِبُّهُ ‏"‏ ‏.‏

Urva (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺga Uhud koʻrindi. Shunda u zot: «Bu — bizni sevadigan, biz ham uni sevadigan togʻdir», dedilar.Урва (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺга Уҳуд кўринди. Шунда у зот: «Бу — бизни севадиган, биз ҳам уни севадиган тоғдир», дедилар.

وَحَدَّثَنِي عَنْ مَالِكٍ، عَنْ يَحْيَى بْنِ سَعِيدٍ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ الْقَاسِمِ، أَنَّ أَسْلَمَ، مَوْلَى عُمَرَ بْنِ الْخَطَّابِ أَخْبَرَهُ أَنَّهُ، زَارَ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عَيَّاشٍ الْمَخْزُومِيَّ فَرَأَى عِنْدَهُ نَبِيذًا وَهُوَ بِطَرِيقِ مَكَّةَ فَقَالَ لَهُ أَسْلَمُ إِنَّ هَذَا الشَّرَابَ يُحِبُّهُ عُمَرُ بْنُ الْخَطَّابِ فَحَمَلَ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عَيَّاشٍ قَدَحًا عَظِيمًا فَجَاءَ بِهِ إِلَى عُمَرَ بْنِ الْخَطَّابِ فَوَضَعَهُ فِي يَدَيْهِ فَقَرَّبَهُ عُمَرُ إِلَى فِيهِ ثُمَّ رَفَعَ رَأْسَهُ فَقَالَ عُمَرُ إِنَّ هَذَا لَشَرَابٌ طَيِّبٌ فَشَرِبَ مِنْهُ ثُمَّ نَاوَلَهُ رَجُلاً عَنْ يَمِينِهِ ‏.‏ فَلَمَّا أَدْبَرَ عَبْدُ اللَّهِ نَادَاهُ عُمَرُ بْنُ الْخَطَّابِ فَقَالَ أَأَنْتَ الْقَائِلُ لَمَكَّةُ خَيْرٌ مِنَ الْمَدِينَةِ فَقَالَ عَبْدُ اللَّهِ فَقُلْتُ هِيَ حَرَمُ اللَّهِ وَأَمْنُهُ وَفِيهَا بَيْتُهُ ‏.‏ فَقَالَ عُمَرُ لاَ أَقُولُ فِي بَيْتِ اللَّهِ وَلاَ فِي حَرَمِهِ شَيْئًا ‏.‏ ثُمَّ قَالَ عُمَرُ أَأَنْتَ الْقَائِلُ لَمَكَّةُ خَيْرٌ مِنَ الْمَدِينَةِ قَالَ فَقُلْتُ هِيَ حَرَمُ اللَّهِ وَأَمْنُهُ وَفِيهَا بَيْتُهُ ‏.‏ فَقَالَ عُمَرُ لاَ أَقُولُ فِي حَرَمِ اللَّهِ وَلاَ فِي بَيْتِهِ شَيْئًا ثُمَّ انْصَرَفَ ‏.‏

Umar ibn al-Xattobning ozod qilgan quli Aslam (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadiki, u Abdulloh ibn Ayyosh al-Maxzumiynikiga kirib, uning huzurida nabiz (xurmo sharbati) borligini koʻrdi — bu Makka yoʻlida edi. Aslam unga: «Bu ichimlikni Umar ibn al-Xattob yaxshi koʻradi», dedi. Shunda Abdulloh ibn Ayyosh katta bir qadah (idish)ni koʻtarib, uni Umar ibn al-Xattobning oldiga olib kelib, qoʻllariga tutqazdi. Umar uni ogʻziga yaqinlashtirdi, soʻng boshini koʻtarib: «Bu, albatta, yaxshi ichimlik ekan», dedi va undan ichdi, keyin uni oʻng tomonidagi bir kishiga uzatdi. Abdulloh qaytib ketayotganida, Umar ibn al-Xattob uni chaqirib: «Makka Madinadan yaxshiroq, degan kishi senmisan?» dedi. Abdulloh: «Men: ‹U Allohning harami, Uning omonlik (joyi) va Uning uyi ham oʻshandadir›, dedim», dedi. Umar: «Men Allohning uyi va Uning harami haqida (kamsituvchi) hech narsa demayman», dedi. Soʻng Umar yana: «Makka Madinadan yaxshiroq, degan kishi senmisan?» dedi. U: «Men: ‹U Allohning harami, Uning omonlik (joyi) va Uning uyi ham oʻshandadir›, dedim», dedi. Umar: «Men Allohning harami va Uning uyi haqida hech narsa demayman», dedi. Soʻng (Abdulloh) qaytib ketdi.Умар ибн ал-Хаттобнинг озод қилган қули Аслам (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинадики, у Абдуллоҳ ибн Айёш ал-Махзумийникига кириб, унинг ҳузурида набиз (хурмо шарбати) борлигини кўрди — бу Макка йўлида эди. Аслам унга: «Бу ичимликни Умар ибн ал-Хаттоб яхши кўради», деди. Шунда Абдуллоҳ ибн Айёш катта бир қадаҳ (идиш)ни кўтариб, уни Умар ибн ал-Хаттобнинг олдига олиб келиб, қўлларига тутқазди. Умар уни оғзига яқинлаштирди, сўнг бошини кўтариб: «Бу, албатта, яхши ичимлик экан», деди ва ундан ичди, кейин уни ўнг томонидаги бир кишига узатди. Абдуллоҳ қайтиб кетаётганида, Умар ибн ал-Хаттоб уни чақириб: «Макка Мадинадан яхшироқ, деган киши сенмисан?» деди. Абдуллоҳ: «Мен: ‹У Аллоҳнинг ҳарами, Унинг омонлик (жойи) ва Унинг уйи ҳам ўшандадир›, дедим», деди. Умар: «Мен Аллоҳнинг уйи ва Унинг ҳарами ҳақида (камситувчи) ҳеч нарса демайман», деди. Сўнг Умар яна: «Макка Мадинадан яхшироқ, деган киши сенмисан?» деди. У: «Мен: ‹У Аллоҳнинг ҳарами, Унинг омонлик (жойи) ва Унинг уйи ҳам ўшандадир›, дедим», деди. Умар: «Мен Аллоҳнинг ҳарами ва Унинг уйи ҳақида ҳеч нарса демайман», деди. Сўнг (Абдуллоҳ) қайтиб кетди.

وَحَدَّثَنِي عَنْ مَالِكٍ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ عَبْدِ الْحَمِيدِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ زَيْدِ بْنِ الْخَطَّابِ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْحَارِثِ بْنِ نَوْفَلٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَبَّاسٍ، أَنَّ عُمَرَ بْنَ الْخَطَّابِ، خَرَجَ إِلَى الشَّامِ حَتَّى إِذَا كَانَ بِسَرْغَ لَقِيَهُ أُمَرَاءُ الأَجْنَادِ أَبُو عُبَيْدَةَ بْنُ الْجَرَّاحِ وَأَصْحَابُهُ فَأَخْبَرُوهُ أَنَّ الْوَبَأَ قَدْ وَقَعَ بِأَرْضِ الشَّامِ قَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ فَقَالَ عُمَرُ بْنُ الْخَطَّابِ ادْعُ لِي الْمُهَاجِرِينَ الأَوَّلِينَ ‏.‏ فَدَعَاهُمْ فَاسْتَشَارَهُمْ وَأَخْبَرَهُمْ أَنَّ الْوَبَأَ قَدْ وَقَعَ بِالشَّامِ فَاخْتَلَفُوا فَقَالَ بَعْضُهُمْ قَدْ خَرَجْتَ لأَمْرٍ وَلاَ نَرَى أَنْ تَرْجِعَ عَنْهُ ‏.‏ وَقَالَ بَعْضُهُمْ مَعَكَ بَقِيَّةُ النَّاسِ وَأَصْحَابُ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَلاَ نَرَى أَنْ تُقْدِمَهُمْ عَلَى هَذَا الْوَبَإِ ‏.‏ فَقَالَ عُمَرُ ارْتَفِعُوا عَنِّي ‏.‏ ثُمَّ قَالَ ادْعُ لِي الأَنْصَارَ فَدَعَوْتُهُمْ فَاسْتَشَارَهُمْ فَسَلَكُوا سَبِيلَ الْمُهَاجِرِينَ وَاخْتَلَفُوا كَاخْتِلاَفِهِمْ فَقَالَ ارْتَفِعُوا عَنِّي ‏.‏ ثُمَّ قَالَ ادْعُ لِي مَنْ كَانَ هَا هُنَا مِنْ مَشْيَخَةِ قُرَيْشٍ مِنْ مُهَاجِرَةِ الْفَتْحِ ‏.‏ فَدَعَوْتُهُمْ فَلَمْ يَخْتَلِفْ عَلَيْهِ مِنْهُمُ اثْنَانِ فَقَالُوا نَرَى أَنْ تَرْجِعَ بِالنَّاسِ وَلاَ تُقْدِمَهُمْ عَلَى هَذَا الْوَبَإِ فَنَادَى عُمَرُ فِي النَّاسِ إِنِّي مُصْبِحٌ عَلَى ظَهْرٍ فَأَصْبِحُوا عَلَيْهِ ‏.‏ فَقَالَ أَبُو عُبَيْدَةَ أَفِرَارًا مِنْ قَدَرِ اللَّهِ فَقَالَ عُمَرُ لَوْ غَيْرُكَ قَالَهَا يَا أَبَا عُبَيْدَةَ نَعَمْ نَفِرُّ مِنْ قَدَرِ اللَّهِ إِلَى قَدَرِ اللَّهِ أَرَأَيْتَ لَوْ كَانَ لَكَ إِبِلٌ فَهَبَطَتْ وَادِيًا لَهُ عُدْوَتَانِ إِحْدَاهُمَا مُخْصِبَةٌ وَالأُخْرَى جَدْبَةٌ أَلَيْسَ إِنْ رَعَيْتَ الْخَصِبَةَ رَعَيْتَهَا بِقَدَرِ اللَّهِ وَإِنْ رَعَيْتَ الْجَدْبَةَ رَعَيْتَهَا بِقَدَرِ اللَّهِ فَجَاءَ عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ عَوْفٍ - وَكَانَ غَائِبًا فِي بَعْضِ حَاجَتِهِ - فَقَالَ إِنَّ عِنْدِي مِنْ هَذَا عِلْمًا سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ ‏ "‏ إِذَا سَمِعْتُمْ بِهِ بِأَرْضٍ فَلاَ تَقْدَمُوا عَلَيْهِ وَإِذَا وَقَعَ بِأَرْضٍ وَأَنْتُمْ بِهَا فَلاَ تَخْرُجُوا فِرَارًا مِنْهُ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ فَحَمِدَ اللَّهَ عُمَرُ ثُمَّ انْصَرَفَ ‏.‏

Abdulloh ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Umar ibn al-Xattob Shomga (qarab) yoʻlga chiqdi. Sargʻ (degan joy)ga yetganida, qoʻshin amirlari — Abu Ubayda ibn al-Jarroh va uning safdoshlari uni kutib olib, Shom yerida vabo tarqalganini xabar qilishdi. Ibn Abbos aytadi: Shunda Umar ibn al-Xattob: «Menga dastlabki muhojirlarni chaqiringlar», dedi. (Ular) chaqirildi. U ular bilan maslahatlashib, Shomda vabo tarqalganini xabar qildi. Ular ixtilof qilishdi. Baʼzilari: «Sen bir ish uchun (yoʻlga) chiqding, undan qaytishingni maʼqul koʻrmaymiz», dedi. Baʼzilari esa: «Sen bilan birga qolgan xalq va Rasululloh ﷺ ning sahobalari bor, ularni bu vabo tomon olib borishingni maʼqul koʻrmaymiz», dedi. Umar: «Mening oldimdan turinglar», dedi. Soʻng: «Menga ansorlarni chaqiringlar», dedi. Men ularni chaqirdim. U ular bilan maslahatlashdi, ular ham muhojirlar yoʻlini tutib, ular kabi ixtilof qilishdi. U: «Mening oldimdan turinglar», dedi. Soʻng: «Bu yerdagi, Fath (Makka fathi) muhojirlaridan boʻlgan Quraysh oqsoqollarini chaqiringlar», dedi. Men ularni chaqirdim. Ulardan hech ikki kishi (bir-biriga) ixtilof qilmadi. Ular: «Xalqni (orqaga) qaytarishingni va ularni bu vabo tomon olib bormasligingni maʼqul koʻramiz», dedilar. Shunda Umar xalq ichida: «Men ertaga ulov ustida (yoʻlga chiqaman), sizlar ham (shunga tayyor) tong ottiringlar», deb nido qildi. Abu Ubayda: «Allohning taqdiridan qochamizmi?» dedi. Umar: «Buni sendan boshqasi aytganida edi, ey Abu Ubayda! Ha, biz Allohning taqdiridan Allohning taqdiriga qochamiz. Aytginchi, agar sening tuyalaring boʻlib, ular ikki yon bagʻirli — biri serhosil (koʻkalamzor), ikkinchisi qaqroq — bir vodiyga tushsa, serhosilida boqsang ham Allohning taqdiri bilan boqmaysanmi, qaqrogʻida boqsang ham Allohning taqdiri bilan boqmaysanmi?» dedi. Shu payt biror hojati bilan (yoʻqolib) gʻoyib boʻlgan Abdurahmon ibn Avf kelib: «Bu haqda mening oldimda bir ilm bor. Men Rasululloh ﷺ ning shunday deganlarini eshitganman: ‹Bir yerda uni (vaboni) eshitsangiz, u tomon bormanglar; agar u siz turgan yerga tushsa, undan qochib chiqmanglar›», dedi. (Ibn Abbos) aytadi: Shunda Umar Allohga hamd aytdi, soʻng (orqaga) qaytdi.Абдуллоҳ ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Умар ибн ал-Хаттоб Шомга (қараб) йўлга чиқди. Сарғ (деган жой)га етганида, қўшин амирлари — Абу Убайда ибн ал-Жарроҳ ва унинг сафдошлари уни кутиб олиб, Шом ерида вабо тарқалганини хабар қилишди. Ибн Аббос айтади: Шунда Умар ибн ал-Хаттоб: «Менга дастлабки муҳожирларни чақиринглар», деди. (Улар) чақирилди. У улар билан маслаҳатлашиб, Шомда вабо тарқалганини хабар қилди. Улар ихтилоф қилишди. Баъзилари: «Сен бир иш учун (йўлга) чиқдинг, ундан қайтишингни маъқул кўрмаймиз», деди. Баъзилари эса: «Сен билан бирга қолган халқ ва Расулуллоҳ ﷺ нинг саҳобалари бор, уларни бу вабо томон олиб боришингни маъқул кўрмаймиз», деди. Умар: «Менинг олдимдан туринглар», деди. Сўнг: «Менга ансорларни чақиринглар», деди. Мен уларни чақирдим. У улар билан маслаҳатлашди, улар ҳам муҳожирлар йўлини тутиб, улар каби ихтилоф қилишди. У: «Менинг олдимдан туринглар», деди. Сўнг: «Бу ердаги, Фатҳ (Макка фатҳи) муҳожирларидан бўлган Қурайш оқсоқолларини чақиринглар», деди. Мен уларни чақирдим. Улардан ҳеч икки киши (бир-бирига) ихтилоф қилмади. Улар: «Халқни (орқага) қайтаришингни ва уларни бу вабо томон олиб бормаслигингни маъқул кўрамиз», дедилар. Шунда Умар халқ ичида: «Мен эртага улов устида (йўлга чиқаман), сизлар ҳам (шунга тайёр) тонг оттиринглар», деб нидо қилди. Абу Убайда: «Аллоҳнинг тақдиридан қочамизми?» деди. Умар: «Буни сендан бошқаси айтганида эди, эй Абу Убайда! Ҳа, биз Аллоҳнинг тақдиридан Аллоҳнинг тақдирига қочамиз. Айтгинчи, агар сенинг туяларинг бўлиб, улар икки ён бағирли — бири серҳосил (кўкаламзор), иккинчиси қақроқ — бир водийга тушса, серҳосилида боқсанг ҳам Аллоҳнинг тақдири билан боқмайсанми, қақроғида боқсанг ҳам Аллоҳнинг тақдири билан боқмайсанми?» деди. Шу пайт бирор ҳожати билан (йўқолиб) ғойиб бўлган Абдураҳмон ибн Авф келиб: «Бу ҳақда менинг олдимда бир илм бор. Мен Расулуллоҳ ﷺ нинг шундай деганларини эшитганман: ‹Бир ерда уни (вабони) эшитсангиз, у томон борманглар; агар у сиз турган ерга тушса, ундан қочиб чиқманглар›», деди. (Ибн Аббос) айтади: Шунда Умар Аллоҳга ҳамд айтди, сўнг (орқага) қайтди.

وَحَدَّثَنِي عَنْ مَالِكٍ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْمُنْكَدِرِ، وَعَنْ سَالِمٍ أَبِي النَّضْرِ، مَوْلَى عُمَرَ بْنِ عُبَيْدِ اللَّهِ عَنْ عَامِرِ بْنِ سَعْدِ بْنِ أَبِي وَقَّاصٍ، عَنْ أَبِيهِ، أَنَّهُ سَمِعَهُ يَسْأَلُ، أُسَامَةَ بْنَ زَيْدٍ مَا سَمِعْتَ مِنْ، رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي الطَّاعُونِ فَقَالَ أُسَامَةُ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏ "‏ الطَّاعُونُ رِجْزٌ أُرْسِلَ عَلَى طَائِفَةٍ مِنْ بَنِي إِسْرَائِيلَ أَوْ عَلَى مَنْ كَانَ قَبْلَكُمْ فَإِذَا سَمِعْتُمْ بِهِ بِأَرْضٍ فَلاَ تَدْخُلُوا عَلَيْهِ وَإِذَا وَقَعَ بِأَرْضٍ وَأَنْتُمْ بِهَا فَلاَ تَخْرُجُوا فِرَارًا مِنْهُ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ مَالِكٌ قَالَ أَبُو النَّضْرِ لاَ يُخْرِجُكُمْ إِلاَّ فِرَارٌ مِنْهُ ‏.‏

Omir ibn Saʼd ibn Abu Vaqqos (rahimahulloh) otasidan rivoyat qilishicha, u otasi Saʼd (roziyallohu anhu)ning Usoma ibn Zayd (roziyallohu anhu)dan: «Toun (vabo) haqida Rasululloh ﷺdan nima eshitgansan?» deb soʻraganini eshitgan. Usoma: «Rasululloh ﷺ: ‹Toun — Bani Isroildan bir toifaga yoki sizlardan avvalgilarga yuborilgan azobdir. Uni bir yerda eshitsangiz, u tomon kirmanglar; agar u siz turgan yerga tushsa, undan qochib chiqmanglar›, dedilar», dedi. Molik aytdi: Abun-Nazr: «Yaʼni, sizni undan faqat qochish (niyati)gina chiqarib yubormasin (boshqa hojat bilan chiqish mumkin)», dedi.Омир ибн Саъд ибн Абу Ваққос (раҳимаҳуллоҳ) отасидан ривоят қилишича, у отаси Саъд (розияллоҳу анҳу)нинг Усома ибн Зайд (розияллоҳу анҳу)дан: «Тоун (вабо) ҳақида Расулуллоҳ ﷺдан нима эшитгансан?» деб сўраганини эшитган. Усома: «Расулуллоҳ ﷺ: ‹Тоун — Бани Исроилдан бир тоифага ёки сизлардан аввалгиларга юборилган азобдир. Уни бир ерда эшитсангиз, у томон кирманглар; агар у сиз турган ерга тушса, ундан қочиб чиқманглар›, дедилар», деди. Молик айтди: Абун-Назр: «Яъни, сизни ундан фақат қочиш (нияти)гина чиқариб юбормасин (бошқа ҳожат билан чиқиш мумкин)», деди.

وَحَدَّثَنِي عَنْ مَالِكٍ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَامِرِ بْنِ رَبِيعَةَ، أَنَّ عُمَرَ بْنَ الْخَطَّابِ، خَرَجَ إِلَى الشَّامِ فَلَمَّا جَاءَ سَرْغَ بَلَغَهُ أَنَّ الْوَبَأَ قَدْ وَقَعَ بِالشَّامِ فَأَخْبَرَهُ عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ عَوْفٍ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏ "‏ إِذَا سَمِعْتُمْ بِهِ بِأَرْضٍ فَلاَ تَقْدَمُوا عَلَيْهِ وَإِذَا وَقَعَ بِأَرْضٍ وَأَنْتُمْ بِهَا فَلاَ تَخْرُجُوا فِرَارًا مِنْهُ ‏"‏ ‏.‏ فَرَجَعَ عُمَرُ بْنُ الْخَطَّابِ مِنْ سَرْغَ ‏.‏

Abdulloh ibn Omir ibn Rabia (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Umar ibn al-Xattob Shomga (qarab) chiqdi. Sargʻga kelganida, unga Shomda vabo tarqalgani xabari yetdi. Shunda Abdurahmon ibn Avf unga Rasululloh ﷺ ning: «Bir yerda uni eshitsangiz, u tomon bormanglar; agar u siz turgan yerga tushsa, undan qochib chiqmanglar», deganlarini xabar qildi. Shunda Umar ibn al-Xattob Sargʻdan (orqaga) qaytdi.Абдуллоҳ ибн Омир ибн Рабиа (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Умар ибн ал-Хаттоб Шомга (қараб) чиқди. Сарғга келганида, унга Шомда вабо тарқалгани хабари етди. Шунда Абдураҳмон ибн Авф унга Расулуллоҳ ﷺ нинг: «Бир ерда уни эшитсангиз, у томон борманглар; агар у сиз турган ерга тушса, ундан қочиб чиқманглар», деганларини хабар қилди. Шунда Умар ибн ал-Хаттоб Сарғдан (орқага) қайтди.

وَحَدَّثَنِي عَنْ مَالِكٍ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ سَالِمِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، أَنَّ عُمَرَ بْنَ الْخَطَّابِ، إِنَّمَا رَجَعَ بِالنَّاسِ مِنْ سَرْغَ عَنْ حَدِيثِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ عَوْفٍ، ‏.‏

Solim ibn Abdulloh (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadiki, Umar ibn al-Xattob odamlarni Abdurahmon ibn Avfning hadisi sababli Sargʻdan (orqaga) qaytardi.Солим ибн Абдуллоҳ (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинадики, Умар ибн ал-Хаттоб одамларни Абдураҳмон ибн Авфнинг ҳадиси сабабли Сарғдан (орқага) қайтарди.

وَحَدَّثَنِي عَنْ مَالِكٍ، أَنَّهُ قَالَ بَلَغَنِي أَنَّ عُمَرَ بْنَ الْخَطَّابِ، قَالَ لَبَيْتٌ بِرُكْبَةَ أَحَبُّ إِلَىَّ مِنْ عَشَرَةِ أَبْيَاتٍ بِالشَّامِ ‏.‏ قَالَ مَالِكٌ يُرِيدُ لِطُولِ الأَعْمَارِ وَالْبَقَاءِ وَلِشِدَّةِ الْوَبَإِ بِالشَّامِ ‏.‏

Molikka yetib kelishicha, Umar ibn al-Xattob: «Rukbadagi bitta uy menga Shomdagi oʻnta uydan koʻra sevimliroqdir», degan. Molik aytdi: «U (bu bilan) umrning uzoqligi va (hayotning) davomliligini, hamda Shomda vabo qattiqligini nazarda tutgan».Моликка етиб келишича, Умар ибн ал-Хаттоб: «Рукбадаги битта уй менга Шомдаги ўнта уйдан кўра севимлироқдир», деган. Молик айтди: «У (бу билан) умрнинг узоқлиги ва (ҳаётнинг) давомлилигини, ҳамда Шомда вабо қаттиқлигини назарда тутган».