- عن البراء بن عازب رضى الله عنهما قال‏:‏ كان رسول الله صلى الله عليه وسلم ِإذا أوى إلى فراشه نام على شقه الأيمن، ثم قال‏:‏ ‏"‏ اللهم أسلمت نفسي إليك، ووجهت وجهي إليك، وفوضت أمري إليك، وألجأت ظهري إليك، رغبة ورهبة إليك، لا ملجأ ولا منجى منك إلا إليك‏.‏ آمنت بكتابك الذي أنزلت ‏.‏ ونبيك الذي أرسلت‏"‏‏.‏ ‏((رواه البخاري بهذا اللفظ في كتاب الأدب من صحيحه‏)‏‏)‏

(Baro ibn Ozib (roziyallohu anhumo) aytdi:) Rasululloh ﷺ oʻrinlariga yotganlarida, oʻng yonlari bilan uxlar, soʻng: «Allohumma aslamtu nafsiy ilayka, va vajjahtu vajhiy ilayka, va favvaztu amriy ilayka, va aljaʼtu zahriy ilayka, ragʻbatan va rahbatan ilayka, la maljaa va la manja minka illa ilayka, amantu bikitabikallaziy anzalta va nabiyyikallaziy arsalta» (Allohim, jonimni Senga taslim qildim, yuzimni Senga qaratdim, ishimni Senga topshirdim, oʻzimni Senga suyadim — Senga ragʻbat va qoʻrquv bilan; Sendan boriladigan boshpana ham, najot ham faqat Sening Oʻzingdadir; Sen nozil qilgan Kitobingga va Sen yuborgan Paygʻambaringga iymon keltirdim) der edilar. Rasululloh ﷺ: «Kim bularni aytib, oʻsha kechasida vafot etsa, fitrat (Islom) uzra oʻladi», dedilar.(Баро ибн Озиб (розияллоҳу анҳумо) айтди:) Расулуллоҳ ﷺ ўринларига ётганларида, ўнг ёнлари билан ухлар, сўнг: «Аллоҳумма асламту нафсий илайка, ва важжаҳту важҳий илайка, ва фаввазту амрий илайка, ва алжаъту заҳрий илайка, рағбатан ва раҳбатан илайка, ла малжаа ва ла манжа минка илла илайка, аманту бикитабикаллазий анзалта ва набиййикаллазий арсалта» (Аллоҳим, жонимни Сенга таслим қилдим, юзимни Сенга қаратдим, ишимни Сенга топширдим, ўзимни Сенга суядим — Сенга рағбат ва қўрқув билан; Сендан бориладиган бошпана ҳам, нажот ҳам фақат Сенинг Ўзингдадир; Сен нозил қилган Китобингга ва Сен юборган Пайғамбарингга иймон келтирдим) дер эдилар. Расулуллоҳ ﷺ: «Ким буларни айтиб, ўша кечасида вафот эца, фитрат (Ислом) узра ўлади», дедилар.

- وعنه قال‏:‏ قال لي رسول الله صلى الله عليه وسلم ‏:‏ ‏"‏إذا أتيت مضجعك فتوضأ وضوءك للصلاة، ثم اضطجع على شقك الأيمن ، وقل ‏.‏‏.‏‏.‏ ‏"‏ وذكر نحوهن وفيه‏:‏ ‏"‏ واجعلهن آخر ما تقول‏" (‏‏(‏متفق عليه‏)‏‏)‏.‏‏

Baro ibn Ozib (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ menga: «Toʻshagingga kelganingda, namozga tahorat olganingdek tahorat ol, soʻng oʻng yoning bilan yot va: ‹Allohim, yuzimni Senga taslim qildim, ishimni Senga topshirdim, orqamni Senga suyadim — Sendan qoʻrqib va Senga umid qilib. Sendan boshqa panoh va najot joyi yoʻq, faqat Senga (qaytib kelaman). Sen nozil qilgan Kitobingga va Sen yuborgan Paygʻambaringga iymon keltirdim›, degin», dedilar. Soʻng: «Agar shu (kecha) oʻlsang, fitrat (tabiiy din) ustida oʻlasan. Buni aytadigan soʻzlaringning eng oxirgisi qil», dedilar. Baro aytadi: Men buni yodlamoqchi boʻlib: «‹Sen yuborgan Rasulingga (iymon keltirdim)›», deb aytdim. U zot: «Yoʻq, ‹Sen yuborgan Paygʻambaringga›, (degin)», dedilar.Баро ибн Озиб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ менга: «Тўшагингга келганингда, намозга таҳорат олганингдек таҳорат ол, сўнг ўнг ёнинг билан ёт ва: ‹Аллоҳим, юзимни Сенга таслим қилдим, ишимни Сенга топширдим, орқамни Сенга суядим — Сендан қўрқиб ва Сенга умид қилиб. Сендан бошқа паноҳ ва нажот жойи йўқ, фақат Сенга (қайтиб келаман). Сен нозил қилган Китобингга ва Сен юборган Пайғамбарингга иймон келтирдим›, дегин», дедилар. Сўнг: «Агар шу (кеча) ўлсанг, фитрат (табиий дин) устида ўласан. Буни айтадиган сўзларингнинг энг охиргиси қил», дедилар. Баро айтади: Мен буни ёдламоқчи бўлиб: «‹Сен юборган Расулингга (иймон келтирдим)›», деб айтдим. У зот: «Йўқ, ‹Сен юборган Пайғамбарингга›, (дегин)», дедилар.

- وعن عائشة رضى الله عنها قالت‏:‏ كان النبي صلى الله عليه وسلم يصلى من الليل إحدى عشرا ركعة، فإذا طلع الفجر صلى ركعتين خفيفتين ، ثم اضطجع على شقه الأيمن حتى يجئ المؤذن فيؤذنه (‏‏(‏متفق عليه‏)‏‏)‏‏.‏ ‏‏

(Oisha (roziyallohu anho) aytdi:) Paygʻambar ﷺ kechasi oʻn bir rakat namoz oʻqirdilar; tong (fajr) chiqqach, ikki rakat yengil (namoz) oʻqib, soʻng muazzin kelib (bomdodga) chaqirmaguncha oʻng yonlari bilan yonboshlab yotardilar.(Оиша (розияллоҳу анҳо) айтди:) Пайғамбар ﷺ кечаси ўн бир ракат намоз ўқирдилар; тонг (фажр) чиққач, икки ракат енгил (намоз) ўқиб, сўнг муаззин келиб (бомдодга) чақирмагунча ўнг ёнлари билан ёнбошлаб ётардилар.

- وعن حذيفة رضى الله عنه قال‏:‏كان النبي صلى الله عليه وسلم إذا أخذ مضجعه من الليل وضع يده تحت خده، ثم يقول‏:‏ ‏"‏اللهم باسمك أموت وأحيا‏"‏ وإذا استيقظ قال‏:‏ ‏"‏الحمد لله الذي أحيانا بعد ما أماتنا وإليه النشور‏"‏ ‏(‏‏(‏رواه البخاري‏)‏‏)‏.‏

Huzayfa (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ kechasi yotadigan joylariga yotganlarida, qoʻllarini yonoqlari ostiga qoʻyar, soʻng: «Allohim, Sening isming ila oʻlaman va tirilaman», deydilar. Uygʻonganlarida esa: «Bizni oʻldirganidan soʻng tiriltirgan Allohga hamdlar boʻlsin, qaytish ham Unga boʻlur», deydilar.Ҳузайфа (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ кечаси ётадиган жойларига ётганларида, қўлларини ёноқлари остига қўяр, сўнг: «Аллоҳим, Сенинг исминг ила ўламан ва тириламан», дейдилар. Уйғонганларида эса: «Бизни ўлдирганидан сўнг тирилтирган Аллоҳга ҳамдлар бўлсин, қайтиш ҳам Унга бўлур», дейдилар.

- وعن يعيش بن طخفة الغفارى رضى الله عنه قال‏:‏ قال أبى‏:‏ بينما أنا مضطجع في المسجد على بطني إذا رجل يحركني برجله فقال‏:‏ ‏"‏إن هذه ضجعة يبغضها الله‏"‏ قال‏:‏ فنظرت ، فإذا رسول الله صلى الله عليه وسلم‏. ((رواه أبو داود بإسناد صحيح))‏.‏

Yaʼish ibn Tixfa ibn Qays al-Gʻiforiy otasidan rivoyat qiladi: «Otam Suffa ahlidan edi. Rasululloh ﷺ: ‹Biz bilan Oishaning uyiga boringlar›, dedilar. Biz bordik. U zot: ‹Ey Oisha, bizni taomlantir›, dedilar. U (Oisha) bir oz oziq olib keldi, biz yedik. Soʻng u zot: ‹Ey Oisha, bizni taomlantir›, dedilar. U toʻrgʻay (qush)dek (oz) hays olib keldi, biz yedik. Soʻng u zot: ‹Ey Oisha, bizga ichirgil›, dedilar. U bir piyola sut olib keldi, biz ichdik. Soʻng u zot: ‹Ey Oisha, bizga ichirgil›, dedilar. U kichik bir kosa olib keldi, biz ichdik. Soʻng u zot: ‹Istasangiz, (shu yerda) tunab qolinglar, istasangiz, masjidga boringlar›, dedilar. (Otam aytadi:) Men sahar paytida masjidda qornimga yotgan edim, birdan bir kishi meni oyogʻi bilan turtdi va: ‹Bu shunday yotishki, uni Alloh yomon koʻradi›, dedi. Men qarasam — Rasululloh ﷺ ekanlar».Яъиш ибн Тихфа ибн Қайс ал-Ғифорий отасидан ривоят қилади: «Отам Суффа аҳлидан эди. Расулуллоҳ ﷺ: ‹Биз билан Оишанинг уйига боринглар›, дедилар. Биз бордик. У зот: ‹Эй Оиша, бизни таомлантир›, дедилар. У (Оиша) бир оз озиқ олиб келди, биз едик. Сўнг у зот: ‹Эй Оиша, бизни таомлантир›, дедилар. У тўрғай (қуш)дек (оз) ҳайс олиб келди, биз едик. Сўнг у зот: ‹Эй Оиша, бизга ичиргил›, дедилар. У бир пиёла сут олиб келди, биз ичдик. Сўнг у зот: ‹Эй Оиша, бизга ичиргил›, дедилар. У кичик бир коса олиб келди, биз ичдик. Сўнг у зот: ‹Истасангиз, (шу ерда) тунаб қолинглар, истасангиз, масжидга боринглар›, дедилар. (Отам айтади:) Мен саҳар пайтида масжидда қорнимга ётган эдим, бирдан бир киши мени оёғи билан туртди ва: ‹Бу шундай ётишки, уни Аллоҳ ёмон кўради›, деди. Мен қарасам — Расулуллоҳ ﷺ эканлар».

- وعن أبى هريرة رضى الله عنه ، عن رسول الله صلى الله عليه وسلم قال‏:‏ ‏"‏ من قعد مقعداً لم يذكر الله تعالى فيه،كانت عليه من الله تعالى ترة، ومن اضطجع مضجعاً لا يذكر الله تعالى فيه، كانت عليه من الله ترة‏"‏ ((رواه أبو داود بإسناد حسن)).‏ "الترة" بكسر التاء المثناة من فوق، وهي: النقص، وقيل: التبعة.

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Kim bir joyda oʻtirib, unda Alloh taoloni zikr qilmasa, uning zimmasida Alloh taolo tomonidan nuqson boʻlur. Kim bir joyda yotib, unda Alloh taoloni zikr qilmasa, uning zimmasida Alloh tomonidan nuqson boʻlur», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Ким бир жойда ўтириб, унда Аллоҳ таолони зикр қилмаса, унинг зиммасида Аллоҳ таоло томонидан нуқсон бўлур. Ким бир жойда ётиб, унда Аллоҳ таолони зикр қилмаса, унинг зиммасида Аллоҳ томонидан нуқсон бўлур», дедилар.

- عن عبد الله بن زيد رضى الله عنه أنه رأى رسول الله صلى الله عليه وسلم مستلقياً في المسجد، واضعاً إحدى رجليه على الأخرى‏. (‏‏(‏متفق عليه‏)‏‏)‏‏‏.

Abbod ibn Tamim (amakisidan) rivoyat qiladi: Amakisi: «Men Rasululloh ﷺ ni masjidda bir oyogʻini ikkinchisi ustiga qoʻyib, chalqancha yotgan holda koʻrdim», — dedi. Said ibn al-Musayyab rivoyat qiladi: Umar va Usmon ham shunday qilar edi.Аббод ибн Тамим (амакисидан) ривоят қилади: Амакиси: «Мен Расулуллоҳ ﷺ ни масжидда бир оёғини иккинчиси устига қўйиб, чалқанча ётган ҳолда кўрдим», — деди. Саид ибн ал-Мусайяб ривоят қилади: Умар ва Усмон ҳам шундай қилар эди.

- وعن جابر بن سمرة رضى الله عنه قال‏:‏ كان النبي صلى الله عليه وسلم إذا صلى الفجر تربع في مجلسه حتى تطلع الشمس حسناء‏.‏ حديث صحيح، رواه أبو داود وغيره بأسانيد صحيحة‏.‏

Jobir ibn Samura (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: U aytadi: Paygʻambar ﷺ bomdod namozini oʻqib boʻlganlarida, quyosh chiroyli (baland) koʻtarilguncha oʻz oʻrinlarida chordana qurib oʻtirar edilar.Жобир ибн Самура (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: У айтади: Пайғамбар ﷺ бомдод намозини ўқиб бўлганларида, қуёш чиройли (баланд) кўтарилгунча ўз ўринларида чордана қуриб ўтирар эдилар.

- وعن ابن عمر رضى الله عنهما قال‏:‏ رأيت رسول الله صلى الله عليه وسلم بفناء الكعبة محتبياً بيديه هكذا‏.‏ ووصف بيديه الاحتباء، وهو القرفصاء‏.‏ ‏‏(‏‏(‏رواه البخاري‏)‏‏)‏.‏

(Ibn Umar (roziyallohu anhumo) aytdi:) Men Rasululloh ﷺni Kaʼba hovlisida (sahnida) — qoʻllari bilan mana shunday ihtibo qilib (tizzalarini quchoqlab) oʻtirgan holda — koʻrdim.(Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо) айтди:) Мен Расулуллоҳ ﷺни Каъба ҳовлисида (саҳнида) — қўллари билан мана шундай иҳтибо қилиб (тиззаларини қучоқлаб) ўтирган ҳолда — кўрдим.

- وعن قيلة بنت مخرمة رضى الله عنها قالت‏:‏ رأيت النبي صلى الله عليه وسلم وهو قاعد القرفصاء، فلما رأيت رسول الله صلى الله عليه وسلم المتخشع في الجلسة أرعدت من الفرق‏.‏ ((رواه أبو داود والترمذي))‏.‏

Qayla binti Maxrama (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: U Paygʻambar ﷺni qurfiso qilib (tizzalarini tikka tutib, ularni qoʻllari bilan quchoqlab) oʻtirgan holatlarida koʻrdi. (U ayol aytadi:) «Rasululloh ﷺni oʻtirishlarida shu qadar (Allohga) tavoze qilgan holatda koʻrganimda, qoʻrquvdan titrab ketdim», dedi.Қайла бинти Махрама (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: У Пайғамбар ﷺни қурфисо қилиб (тиззаларини тикка тутиб, уларни қўллари билан қучоқлаб) ўтирган ҳолатларида кўрди. (У аёл айтади:) «Расулуллоҳ ﷺни ўтиришларида шу қадар (Аллоҳга) тавозе қилган ҳолатда кўрганимда, қўрқувдан титраб кетдим», деди.

- وعن الشريد بن سويد رضى الله عنه قال‏:‏ مر بي رسول الله صلى الله عليه وسلم وأنا جالس هكذا، وقد وضعت يدي اليسرى خلف ظهري، واتكأت على إلية يدي فقال‏:‏ ‏"‏أتقعد قعدة المغضوب عليهم‏؟‏‏!‏‏"‏ ((رواه أبو داود بإسناد صحيح)).‏

Amr ibn ash-Sharid otasi Sharid ibn Suvayd (roziyallohu anhu)dan rivoyat qiladi: U aytadi: Men mana bunday, chap qoʻlimni orqamga qoʻyib, qoʻlimning kafti orqasiga suyanib oʻtirgan edim, Rasululloh ﷺ yonimdan oʻtib qoldilar va: «Sen gʻazabga uchraganlarning oʻtirishidek oʻtiribsanmi?» dedilar.Амр ибн аш-Шарид отаси Шарид ибн Сувайд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилади: У айтади: Мен мана бундай, чап қўлимни орқамга қўйиб, қўлимнинг кафти орқасига суяниб ўтирган эдим, Расулуллоҳ ﷺ ёнимдан ўтиб қолдилар ва: «Сен ғазабга учраганларнинг ўтиришидек ўтирибсанми?» дедилар.

- عن ابن عمر رضى الله عنهما قال‏:‏ قال رسول الله صلى الله عليه وسلم‏:‏ ‏"‏لا يقمن أحدكم من مجلسه ثم يجلس فيه، ولكن توسعوا وتفسحوا‏"‏ وكان ابن عمر إذا قام له رجل من مجلسه لم يجلس فيه‏.‏ (‏‏(‏متفق عليه‏)‏‏)‏.

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Biringiz oʻz oʻrnidan boshqa kishini turgʻizib, soʻng oʻsha joyga oʻtirmasin. Balki bir-biringizga keng joy bering va joy oching», dedilar. Ibn Umar biror kishi unga oʻrnidan turib joy boʻshatib bersa, oʻsha joyga oʻtirmas edi.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Бирингиз ўз ўрнидан бошқа кишини турғизиб, сўнг ўша жойга ўтирмасин. Балки бир-бирингизга кенг жой беринг ва жой очинг», дедилар. Ибн Умар бирор киши унга ўрнидан туриб жой бўшатиб берса, ўша жойга ўтирмас эди.

- وعن أبى هريرة رضى الله عنه أن رسول الله صلى الله عليه وسلم قال‏:‏ ‏"‏إذا قام أحدكم من مجلس، ثم رجع إليه، فهو أحق به‏"‏. ((رواه مسلم)).

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Biringiz oʻrnidan tursa…», dedilar. Abu Avonaning hadisida esa: «Kim oʻz oʻrnidan turib (ketsa-yu), soʻng yana unga qaytib kelsa, u (joy)ga eng haqli oʻzidir», deyilgan.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Бирингиз ўрнидан турса…», дедилар. Абу Авонанинг ҳадисида эса: «Ким ўз ўрнидан туриб (кетса-ю), сўнг яна унга қайтиб келса, у (жой)га энг ҳақли ўзидир», дейилган.

- وعن جابر بن سمرة رضى الله عنهما قال‏:‏ كنا إذا أتينا النبي صلى الله عليه وسلم جلس أحدنا حيث ينتهي‏.‏ ((رواه أبو داود والترمذي، وقال: "حديث حسن")). ‏

Jobir ibn Samura (roziyallohu anhu) aytadi: Biz Nabiy ﷺning oldilariga kelganimizda, har birimiz (majlisning) oxiri qayerda tugasa, oʻsha yerga oʻtirardik.Жобир ибн Самура (розияллоҳу анҳу) айтади: Биз Набий ﷺнинг олдиларига келганимизда, ҳар биримиз (мажлиснинг) охири қаерда тугаса, ўша ерга ўтирардик.

- وعن أبى عبد الله سلمان الفارسي رضى الله عنه قال‏:‏ قال رسول الله صلى الله عليه وسلم‏:‏ ‏"‏لا يغتسل رجل يوم الجمعة، ويتطهر ما استطاع من طهر، ويدهن من دهنه، أو يمس من طيب بيته، ثم يخرج فلا يفرق بين اثنين، ثم يصلى ما كتب له، ثم ينصت إذا تكلم الإمام، إلا غفر له ما بينه وبين الجمعة الأخرى‏"‏ ((رواه البخاري)).‏

Salmon al-Forsiy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ: «Kim juma kuni gusl qilib, qoʻlidan kelgancha tozalansa, soʻng (sochiga) yogʻ surtsa yoki uyidagi xushboʻy (atir)dan surtsa, soʻng (juma namoziga) borsa va (masjidda) birga oʻtirgan ikki kishini ajratmasa, soʻng oʻziga (Alloh) yozgan (miqdorda) namoz oʻqisa, soʻng imom xutba qilayotganida jim tursin — uning shu (juma) bilan oʻtgan juma orasidagi gunohlari kechiriladi», — dedilar.Салмон ал-Форсий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ: «Ким жума куни гусл қилиб, қўлидан келганча тозаланса, сўнг (сочига) ёғ сурца ёки уйидаги хушбўй (атир)дан сурца, сўнг (жума намозига) борса ва (масжидда) бирга ўтирган икки кишини ажратмаса, сўнг ўзига (Аллоҳ) ёзган (миқдорда) намоз ўқиса, сўнг имом хутба қилаётганида жим турсин — унинг шу (жума) билан ўтган жума орасидаги гуноҳлари кечирилади», — дедилар.

- وعن عمرو بن شعيب عن أبيه عن جده رضى الله عنه أن رسول الله صلى الله عليه وسلم قال‏:‏ ‏"‏لا يحل لرجل أن يفرق بين اثنين إلا بإذنهما‏"‏ رواه أبو داود والترمذي وقال "حديث حسن"‏‏.‏ ‏‏وفى رواية لأبى داود‏:‏ ‏"‏لا يجلس بين رجلين إلا بإذنهما‏"‏‏‏‏.‏

Abdulloh ibn Amr (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ: «Bir kishining ikki kishining ruxsatisiz ularning oʻrtasini ajratishi halol emas», dedilar.Абдуллоҳ ибн Амр (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ: «Бир кишининг икки кишининг рухсатисиз уларнинг ўртасини ажратиши ҳалол эмас», дедилар.

- وعن حذيفة بن اليمان رضى الله عنه أن رسول الله صلى الله عليه وسلم لعن من جلس وسط الحلقة‏‏.‏ ‏‏رواه أبو داود بإسناد صحيح. وروى الترمذى عن أبى مجلز‏:‏ أن رجلا قعد وسط الحلقة، فقال حذيفة‏:‏ ملعون على لسان محمد صلى الله عليه وسلم -من جلس وسط الحلقة‏. قال الترمذى: "حديث حسن صحيح".‏

Huzayfa (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ halqaning oʻrtasiga oʻtirgan kishini laʼnatladilar.Ҳузайфа (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ ҳалқанинг ўртасига ўтирган кишини лаънатладилар.

- وعن أبى سعيد الخدرى رضى الله عنه قال‏:‏ سمعت رسول الله صلى الله عليه وسلم يقول‏:‏ ‏"‏خير المجالس أوسعها‏"‏‏.‏ ((رواه أبو داود بإسناد صحيح على شرط البخاري.‏))

(Abu Said al-Xudriy (roziyallohu anhu) Rasululloh ﷺning shunday deganlarini eshitdi:) «Men uxlab yotganimda, odamlar menga koʻrsatildi — ularning ustida koʻylaklar bor edi: baʼzisi koʻkrakkacha yetar, baʼzisi undan pastroq (kalta) edi. Umar ibn Xattob ham menga koʻrsatildi — ustida (uzun) koʻylagini sudrab kelardi.» Ular: «Buni nimaga taʼbir qildingiz, yo Rasululloh?» dedilar. U zot: «Dinga», dedilar.(Абу Саид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу) Расулуллоҳ ﷺнинг шундай деганларини эшитди:) «Мен ухлаб ётганимда, одамлар менга кўрсатилди — уларнинг устида кўйлаклар бор эди: баъзиси кўкраккача етар, баъзиси ундан пастроқ (калта) эди. Умар ибн Хаттоб ҳам менга кўрсатилди — устида (узун) кўйлагини судраб келарди.» Улар: «Буни нимага таъбир қилдингиз, ё Расулуллоҳ?» дедилар. У зот: «Динга», дедилар.

- وعن أبى هريرة رضى الله عنه قال‏:‏ قال رسول الله صلى الله عليه وسلم ‏"‏من جلس في مجلس، فكثر فيه لغطه فقال قبل أن يقوم من مجلسه ذلك‏:‏ سبحانك اللهم وبحمدك، أشهد أن لا إله إلا أنت، أستغفرك وأتوب إليك، إلا غفر له ما كان في مجلسه ذلك‏"‏ ((‏‏رَوَاهُ التِّرمِذِيُّ وَقَالَ حَدِيثٌ حَسَنٌ صحيح)).‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ: «Kim bir majlisda oʻtirib, unda koʻp behuda gap-soʻz qilsa-yu, soʻng oʻsha majlisidan turishidan oldin: ‹Subhanaka Allohumma va bihamdika, ashhadu an la ilaha illa anta, astagʻfiruka va atubu ilayk (Ey Alloh, Seni hamding bilan poklayman, Sendan boshqa hech iloh yoʻqligiga guvohlik beraman, Sendan magʻfirat soʻrayman va Senga tavba qilaman)› desa, oʻsha majlisida boʻlgan (gunohlari) unga magʻfirat qilinadi», dedilar. Bu bobda Abu Barza va Oishadan ham (rivoyat) bor. Abu Iso aytdi: Bu hadis shu yoʻldan hasan gʻarib sahihdir, biz uni Suhayl hadisidan faqat shu yoʻl bilangina bilamiz.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ: «Ким бир мажлисда ўтириб, унда кўп беҳуда гап-сўз қилса-ю, сўнг ўша мажлисидан туришидан олдин: ‹Субҳанака Аллоҳумма ва биҳамдика, ашҳаду ан ла илаҳа илла анта, астағфирука ва атубу илайк (Эй Аллоҳ, Сени ҳамдинг билан поклайман, Сендан бошқа ҳеч илоҳ йўқлигига гувоҳлик бераман, Сендан мағфират сўрайман ва Сенга тавба қиламан)› деса, ўша мажлисида бўлган (гуноҳлари) унга мағфират қилинади», дедилар. Бу бобда Абу Барза ва Оишадан ҳам (ривоят) бор. Абу Исо айтди: Бу ҳадис шу йўлдан ҳасан ғариб саҳиҳдир, биз уни Суҳайл ҳадисидан фақат шу йўл билангина биламиз.

- وعن أبى برزة رضى الله عنه قال‏:‏ كان رسول الله صلى الله عليه وسلم يقول بآخرة إذا أراد أن يقوم من المجلس‏:‏ ‏"‏سبحانك الله وبحمدك، أشهد أن لا إله إلا أنت، أستغفرك وأتوب إليك‏"‏ فقال رجل‏:‏ يا رسول الله، إنك لتقول قولاً ما كنت تقوله فيما مضى‏؟‏ قال‏:‏ ‏"‏ذلك كفارة لما يكون في المجلس‏. ‏‏(‏‏(‏رواه أبو داود‏)‏‏)‏‏.‏‏(‏‏(‏ورواه الحاكم أبو عبيد الله في ‏ ‏المستدرك‏ ‏ من رواية عائشة رضى الله عنها وقال‏:‏ صحيح بإسناد‏)‏‏)‏‏‏

Abu Barza al-Aslamiy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ umrlarining oxirida majlisdan turmoqchi boʻlganlarida: «Subhonaka-Llohumma va bihamdika, ashhadu an lo ilaha illa anta, astagʻfiruka va atubu ilayk (Ey Alloh, Seni poklab va Senga hamd aytib, ulugʻlayman; Sendan oʻzga iloh yoʻq deb guvohlik beraman; Sendan magʻfirat soʻrayman va Senga tavba qilaman)», der edilar. Shunda bir kishi: «Ey Rasululloh, siz hozir ilgari aytmagan bir soʻzni aytyapsiz?» dedi. U zot: «(Bu) majlisda sodir boʻladigan narsalarga kafforatdir», dedilar.Абу Барза ал-Асламий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ умрларининг охирида мажлисдан турмоқчи бўлганларида: «Субҳонака-Ллоҳумма ва биҳамдика, ашҳаду ан ло илаҳа илла анта, астағфирука ва атубу илайк (Эй Аллоҳ, Сени поклаб ва Сенга ҳамд айтиб, улуғлайман; Сендан ўзга илоҳ йўқ деб гувоҳлик бераман; Сендан мағфират сўрайман ва Сенга тавба қиламан)», дер эдилар. Шунда бир киши: «Эй Расулуллоҳ, сиз ҳозир илгари айтмаган бир сўзни айтяпсиз?» деди. У зот: «(Бу) мажлисда содир бўладиган нарсаларга каффоратдир», дедилар.

وعن ابن عمر رَضِيَ اللَّهُ عَنهُ قال: قلما كان رَسُول اللَّهِ ﷺ يقوم من مجلس حتى يدعو بهؤلاء الدعوات: "اللهم اقسم لنا من خشيتك ما تحول به بيننا وبين معاصيك، ومن طاعتك ما تبلغنا به جنتك، ومن اليقين ما تهون به علينا مصائب الدنيا، اللهم متعنا بأسماعنا وأبصارنا وقوتنا ما أحييتنا، واجعله الوارث منا، واجعل ثأرنا على من ظلمنا، وانصرنا على من عادانا، ولا تجعل مصيبتنا في ديننا، ولا تجعل الدنيا أكبر همنا، ولا مبلغ علمنا، ولا تسلط علينا من لا يرحمنا" ((رَوَاهُ التِّرمِذِيُّ وَقَالَ حَدِيثٌ حَسَنٌ)).

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: U: «Rasululloh ﷺ majlisdan turishlaridan oldin ashoblari uchun mana bu kalimalar bilan duo qilmagan holatlari kam edi: ‹Allohim, bizga Oʻzingdan qoʻrqishdan shunchasini ato etgilki, u biz bilan Senga gunoh qilishimiz orasini toʻssin, Senga itoatdan shunchasini ato etgilki, u bizni jannatingga yetkazsin, yaqindan shunchasini ato etgilki, u bilan dunyo musibatlarini bizga yengil qilgin. Bizni quloqlarimiz, koʻzlarimiz va kuch-quvvatimizdan, bizni tirik qilib turganingcha, bahramand qilgin va uni bizdan keyin qoluvchi (vorisi) qilgin. Bizga zulm qilganlardan oʻchimizni olgin, bizga dushmanlik qilganlarga qarshi bizga yordam bergin, musibatimizni dinimizda qilmagin, dunyoni eng katta tashvishimiz va ilmimizning oxiri qilmagin hamda bizga rahm qilmaydiganlarni ustimizga hokim qilmagin›», dedi. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan gʻaribdir. Baʼzilar bu hadisni Xolid ibn Abu Imrondan, u Nofeʼdan, u Ibn Umardan (sanad bilan) rivoyat qilganlar.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: У: «Расулуллоҳ ﷺ мажлисдан туришларидан олдин ашоблари учун мана бу калималар билан дуо қилмаган ҳолатлари кам эди: ‹Аллоҳим, бизга Ўзингдан қўрқишдан шунчасини ато этгилки, у биз билан Сенга гуноҳ қилишимиз орасини тўссин, Сенга итоатдан шунчасини ато этгилки, у бизни жаннатингга етказсин, яқиндан шунчасини ато этгилки, у билан дунё мусибатларини бизга енгил қилгин. Бизни қулоқларимиз, кўзларимиз ва куч-қувватимиздан, бизни тирик қилиб турганингча, баҳраманд қилгин ва уни биздан кейин қолувчи (вориси) қилгин. Бизга зулм қилганлардан ўчимизни олгин, бизга душманлик қилганларга қарши бизга ёрдам бергин, мусибатимизни динимизда қилмагин, дунёни энг катта ташвишимиз ва илмимизнинг охири қилмагин ҳамда бизга раҳм қилмайдиганларни устимизга ҳоким қилмагин›», деди. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан ғарибдир. Баъзилар бу ҳадисни Холид ибн Абу Имрондан, у Нофеъдан, у Ибн Умардан (санад билан) ривоят қилганлар.

وعن أبي هريرة رَضِيَ اللَّهُ عَنهُ قال، قال رَسُول اللَّهِ ﷺ: "ما من قوم يقومون من مجلس ولا يذكرون اللَّه تعالى فيه إلا قاموا عن مثل جيفة حمار وكان لهم حسرة" ((رَوَاهُ أبُو دَاوُدَ بإسناد صحيح)).

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: U aytadi: Rasululloh ﷺ: «Qaysi qavm bir majlisda Allohni zikr qilmasdan turib ketsalar, xuddi eshakning oʻligidan turgandek (savobsiz) boʻladi va bu ular uchun (qiyomatda) hasrat-nadomat boʻlur», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: У айтади: Расулуллоҳ ﷺ: «Қайси қавм бир мажлисда Аллоҳни зикр қилмасдан туриб кетсалар, худди эшакнинг ўлигидан тургандек (савобсиз) бўлади ва бу улар учун (қиёматда) ҳасрат-надомат бўлур», дедилар.

- وعنه عن النبي صلى الله عليه وسلم قال‏:‏ ‏"‏ما جلس قوم مجلساً لم يذكروا الله تعالى فيه، ولم يصلوا على نبيهم فيه، إلا كان عليهم ترة؛ فإن شاء عذبهم، وإن شاء غفر لهم‏"‏ ((رَوَاهُ التِّرمِذِيُّ وَقَالَ: "حَدِيثٌ حَسَنٌ"))‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi, Nabiy ﷺ: «Qaysi qavm bir majlisda oʻtirib, unda Allohni zikr qilmasa va Paygʻambarlariga salovot aytmasa, albatta bu ular uchun (qiyomatda) hasrat boʻladi. Alloh xohlasa ularni azoblaydi, xohlasa magʻfirat qiladi», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir. U bir necha yoʻldan Abu Hurayradan, Nabiy ﷺdan rivoyat qilingan. «Tira» soʻzining maʼnosi hasrat va nadomatdir. Arab tilini biluvchilardan baʼzilar: ‹Tira — bu qasos (oʻch)dir›, deganlar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади, Набий ﷺ: «Қайси қавм бир мажлисда ўтириб, унда Аллоҳни зикр қилмаса ва Пайғамбарларига саловот айтмаса, албатта бу улар учун (қиёматда) ҳасрат бўлади. Аллоҳ хоҳласа уларни азоблайди, хоҳласа мағфират қилади», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир. У бир неча йўлдан Абу Ҳурайрадан, Набий ﷺдан ривоят қилинган. «Тира» сўзининг маъноси ҳасрат ва надоматдир. Араб тилини билувчилардан баъзилар: ‹Тира — бу қасос (ўч)дир›, деганлар.

- وعنه عن رسول الله صلى الله عليه وسلم قال‏:‏ ‏"‏من قعد مقعداً لم يذكر الله تعالى فيه كانت عليه من الله ترة، ومن اضطجع مضجعاً لم يذكر الله فيه كانت عليه من الله ترة‏"‏ ((رَوَاهُ أبُو دَاوُدَ))‏‏‏.‏ ‏وقد سبق قريباً، وشرحنا "‏الترة‏"‏ فيه‏.

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ: «Kim bir joyda oʻtirib, unda Allohni zikr qilmasa, bu uning zimmasiga Alloh tomonidan bir nuqson boʻlur; va kim bir joyda yotib, unda Allohni zikr qilmasa, bu ham uning zimmasiga Alloh tomonidan bir nuqson boʻlur», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ: «Ким бир жойда ўтириб, унда Аллоҳни зикр қилмаса, бу унинг зиммасига Аллоҳ томонидан бир нуқсон бўлур; ва ким бир жойда ётиб, унда Аллоҳни зикр қилмаса, бу ҳам унинг зиммасига Аллоҳ томонидан бир нуқсон бўлур», дедилар.

- وعن أبى هريرة رضى الله عنه قال‏:‏ سمعت رسول الله صلى الله عليه وسلم يقول‏:‏ ‏"‏لم يبق من النبوة إلا المبشرات‏"‏ قالوا‏:‏ وما المبشرات‏؟‏ قال‏:‏ ‏"‏الرؤيا الصالحة‏"‏ (( رَوَاهُ البُخَارِيُّ))‏.‏

(Abu Hurayra (roziyallohu anhu) Rasululloh ﷺning shunday deganlarini eshitdi:) «Nubuvvatdan — mubashshirotdan boshqa (narsa) qolmadi.» Ular: «Mubashshirot nima?» dedilar. U zot: «Solih (rost) tush», dedilar.(Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу) Расулуллоҳ ﷺнинг шундай деганларини эшитди:) «Нубувватдан — мубашширотдан бошқа (нарса) қолмади.» Улар: «Мубашширот нима?» дедилар. У зот: «Солиҳ (рост) туш», дедилар.

- وعنه أن النبي صلى الله عليه وسلم قال‏:‏ ‏"‏إذا اقترب الزمان لم تكد رؤيا المؤمن تكذب، ورؤيا المؤمن جزء من ستة وأربعين جزءاً من النبوة‏"‏ ((مُتَّفَقٌ عَلَيهِ))‏.‏ ‏ ‏وفى رواية‏:‏ ‏"‏أصدقكم رؤيا أصدقكم حديثاً‏"‏‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Nabiy ﷺ: «Zamon yaqinlashganda (oxir zamonda) moʻminning tushi deyarli yolgʻon chiqmaydi. Ularning eng rostgoʻyi tushi jihatidan ham eng rostidir. Tush uch xil boʻladi: solih tush — Allohdan boʻlgan xushxabardir, (kishini) gʻamga soladigan tush — shaytondan boʻladi, yana bir tush esa kishining oʻz koʻngliga keltirgan narsalaridan boʻladi. Bas, sizlardan biror kishi oʻzi yoqtirmaydigan narsani koʻrsa, turib namoz oʻqisin va uni odamlarga aytmasin», dedilar. Yana: «Men kishanni yaxshi koʻraman va boʻyinga solinadigan kishanni (gʻulni) yoqtirmayman, kishan esa dinda sobitqadamlikdir», dedilar. Abu Dovud aytadi: «Zamon yaqinlashganda» degani — kecha va kunduz yaqinlashib, baravarlashganda, demakdir.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Набий ﷺ: «Замон яқинлашганда (охир замонда) мўминнинг туши деярли ёлғон чиқмайди. Уларнинг энг ростгўйи туши жиҳатидан ҳам энг ростидир. Туш уч хил бўлади: солиҳ туш — Аллоҳдан бўлган хушхабардир, (кишини) ғамга соладиган туш — шайтондан бўлади, яна бир туш эса кишининг ўз кўнглига келтирган нарсаларидан бўлади. Бас, сизлардан бирор киши ўзи ёқтирмайдиган нарсани кўрса, туриб намоз ўқисин ва уни одамларга айтмасин», дедилар. Яна: «Мен кишанни яхши кўраман ва бўйинга солинадиган кишанни (ғулни) ёқтирмайман, кишан эса динда собитқадамликдир», дедилар. Абу Довуд айтади: «Замон яқинлашганда» дегани — кеча ва кундуз яқинлашиб, бараварлашганда, демакдир.

- وعنه قال‏:‏ قال رسول الله صلى الله عليه وسلم‏:‏ ‏"‏من رآني في المنام فسيراني في اليقظة -أو كأنما رآني في اليقظة- لا يتمثل الشيطان بي‏"‏ ((مُتَّفَقٌ عَلَيهِ)).‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Kim meni tushida koʻrsa, demak rostdan ham meni koʻribdi, chunki shayton mening qiyofamga kira olmaydi», — dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Ким мени тушида кўрса, демак ростдан ҳам мени кўрибди, чунки шайтон менинг қиёфамга кира олмайди», — дедилар.

- وعن أبى سعيد الخدرى رضى الله عنه انه سمع النبي صلى الله عليه وسلم، يقول‏:‏ ‏"‏إذا رأى أحدكم رؤيا يحبها، فإنما هي من الله تعالى، فليحمد الله عليها، وليحدث بها -وفى رواية، فلا يحدث بها إلا من يحب- وإذا رأى غير ذلك مما يكره، فإنما هي من الشيطان، فليستعذ من شرها، ولا يذكرها لأحد، فإنها لا تضره‏"‏ (( مُتَّفَقٌ عَلَيهِ)).

(Abu Said al-Xudriy (roziyallohu anhu) Paygʻambar ﷺning shunday deganlarini eshitdi:) «Agar biringiz oʻzi yoqtiradigan bir tush koʻrsa, u faqat Allohdandir; bas, u (kishi) buning uchun Allohga hamd aytsin va uni (boshqalarga) soʻzlasin (aytib bersin). Agar bundan boshqa — oʻzi yoqtirmaydigan (yomon) narsani koʻrsa, u faqat shaytondandir; bas, u (kishi) uning yomonligidan (Allohga) panoh soʻrasin va uni hech kimga aytmasin — shunda u (tush) unga zarar qilmaydi.»(Абу Саид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу) Пайғамбар ﷺнинг шундай деганларини эшитди:) «Агар бирингиз ўзи ёқтирадиган бир туш кўрса, у фақат Аллоҳдандир; бас, у (киши) бунинг учун Аллоҳга ҳамд айцин ва уни (бошқаларга) сўзласин (айтиб берсин). Агар бундан бошқа — ўзи ёқтирмайдиган (ёмон) нарсани кўрса, у фақат шайтондандир; бас, у (киши) унинг ёмонлигидан (Аллоҳга) паноҳ сўрасин ва уни ҳеч кимга айтмасин — шунда у (туш) унга зарар қилмайди.»

- وعن أبى قتادة رضى الله عنه قال‏:‏ قال النبي صلى الله عليه وسلم‏:‏ ‏"‏الرؤيا الصالحة -وفى رواية‏:‏ الرؤيا الحسنة- من الله، والحلم من الشيطان، فمن رأى شيئاً يكره فلينفث عن شماله ثلاثاً، وليتعوذ من الشيطان فإنها لا تضره‏"‏ (( مُتَّفَقٌ عَلَيهِ)). ‏النفث‏ ‏ نفخ لطيف لا ريق معه‏.‏

(Abu Qatoda (roziyallohu anhu) rivoyat qildiki,) Paygʻambar ﷺ: «Solih (rost) tush — Allohdandir, yomon tush (hulm) — shaytondandir; bas, kim oʻzi yoqtirmagan narsani koʻrsa, chap tomoniga uch marta (tuf-tuf) puflasin va shaytondan (Allohga) panoh soʻrasin — shunda u (tush) unga zarar qilmaydi; va albatta, shayton mening (qiyofamda) koʻrina olmaydi», dedilar.(Абу Қатода (розияллоҳу анҳу) ривоят қилдики,) Пайғамбар ﷺ: «Солиҳ (рост) туш — Аллоҳдандир, ёмон туш (ҳулм) — шайтондандир; бас, ким ўзи ёқтирмаган нарсани кўрса, чап томонига уч марта (туф-туф) пуфласин ва шайтондан (Аллоҳга) паноҳ сўрасин — шунда у (туш) унга зарар қилмайди; ва албатта, шайтон менинг (қиёфамда) кўрина олмайди», дедилар.

- وعن جابر رضى الله عنه عن رسول الله صلى الله عليه وسلم قال‏:‏ ‏"‏إذا رأى أحدكم الرؤيا يكرهها، فليبصق عن يساره ثلاثاً، وليستعذ بالله من الشيطان ثلاثاً، وليتحول عن جنبه الذي كان عليه‏"‏ ((رَوَاهُ مُسلِمٌ)).

Jobir (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ shunday dedilar: «Biringiz oʻziga yoqmaydigan tushni koʻrsa, chap tomoniga uch marta tupursin va shaytondan Allohga uch marta panoh tilasin, hamda yotgan tomonidan boshqa tomoniga oʻgirilsin».Жобир (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ шундай дедилар: «Бирингиз ўзига ёқмайдиган тушни кўрса, чап томонига уч марта тупурсин ва шайтондан Аллоҳга уч марта паноҳ тиласин, ҳамда ётган томонидан бошқа томонига ўгирилсин».

- وعن أبى الأسقع واثلة بن الأسقع رضى الله عنه قال‏:‏ قال رسول الله صلى الله عليه وسلم‏:‏ ‏"‏إن من أعظم الفرى أن يدعى الرجل إلى غير أبيه، أو يرى عينيه ما لم تر، أو يقول على رسول الله صلى الله عليه وسلم ما لم يقل‏"‏ ‏((رَوَاهُ البُخَارِيُّ)).

Vosila ibn Asqaʼ (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Allohning Rasuli ﷺ: «Darhaqiqat, eng yomon yolgʻonlardan biri — oʻzini haqiqiy otasidan boshqa birovning oʻgʻli (deb) yolgʻondan daʼvo qilish, yoki koʻrmagan tushni koʻrdim (deb daʼvo qilish), yoki men aytmagan (gap)ni menga nisbat berishdir», — dedi.Восила ибн Асқаъ (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Аллоҳнинг Расули ﷺ: «Дарҳақиқат, энг ёмон ёлғонлардан бири — ўзини ҳақиқий отасидан бошқа бировнинг ўғли (деб) ёлғондан даъво қилиш, ёки кўрмаган тушни кўрдим (деб даъво қилиш), ёки мен айтмаган (гап)ни менга нисбат беришдир», — деди.