131-bob131-боб- باب فضل السلام والأمر بإفشائهSalomning fazilati va uni keng yoyishga buyruqСаломнинг фазилати ва уни кенг ёйишга буйруқ
- وعن عبد الله بن عمرو بن العاص رضي الله عنهما أن رجلا سأل رسول الله صلى الله عليه وسلم: أي الإسلام خير؟ قال: "تطعم الطعام، وتقرأ السلام على من عرفت ومن لم تعرف". ((متفق عليه)).
Abdulloh ibn Amr (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Bir kishi Rasululloh ﷺ dan: «Islomning qaysi (amali) yaxshi?» — deb soʻradi. U zot: «(Ochlarga) ovqat yedirishing va tanigan-tanimaganingga salom berishing», — dedilar.Абдуллоҳ ибн Амр (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Бир киши Расулуллоҳ ﷺ дан: «Исломнинг қайси (амали) яхши?» — деб сўради. У зот: «(Очларга) овқат едиришинг ва таниган-танимаганингга салом беришинг», — дедилар.
- وعن أبي هريرة رضي الله عنه عن النبي صلى الله عليه وسلم قال: لما خلق الله تعالى آدم عليه السلام قال: اذهب فسلم على أولئك -نفر من الملائكة جلوس- فاستمع ما يحيونك، فإنه تحيتك وتحية ذريتك. فقال: السلام عليكم فقالوا: السلام عليك ورحمة الله، فزادوه: ورحمة الله" ((متفق عليه)).
Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ: «Alloh Odamni — boʻyini 60 tirsak (qadar) qilib — yaratdi. U (Alloh) uni yaratganda, unga: ‹Bor, ana u farishtalar guruhiga salom ber va ularning javobini tingla — chunki u — sening va naslingning salomi (boʻladi)›, — dedi. Bas, Odam (farishtalarga): ‹As-salomu alaykum›, — dedi. Farishtalar: ‹As-salomu alayka va rahmatulloh›, — dedi. Shunday qilib, farishtalar Odamning salomiga ‹va rahmatulloh› (degan) iborani qoʻshdi. Jannatga kiradigan har qanday kishi — (koʻrinishi va qomati jihatidan) Odamga oʻxshaydi. Odamning yaratilishidan beri odamlarning boʻyi (qadi) kichrayib kelmoqda», — dedi.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ: «Аллоҳ Одамни — бўйини 60 тирсак (қадар) қилиб — яратди. У (Аллоҳ) уни яратганда, унга: ‹Бор, ана у фаришталар гуруҳига салом бер ва уларнинг жавобини тингла — чунки у — сенинг ва наслингнинг саломи (бўлади)›, — деди. Бас, Одам (фаришталарга): ‹Ас-салому алайкум›, — деди. Фаришталар: ‹Ас-салому алайка ва раҳматуллоҳ›, — деди. Шундай қилиб, фаришталар Одамнинг саломига ‹ва раҳматуллоҳ› (деган) иборани қўшди. Жаннатга кирадиган ҳар қандай киши — (кўриниши ва қомати жиҳатидан) Одамга ўхшайди. Одамнинг яратилишидан бери одамларнинг бўйи (қади) кичрайиб келмоқда», — деди.
- وعن أبي عمارة البراء بن عازب رضي الله عنهما قال: أمرنا رسول الله صلى الله عليه وسلم بسبع: بعيادة المريض، واتباع الجنائز، وتشميت العاطس، ونصر الضعيف، وعون المظلوم، وإفشاء السلام وإبرار المقسم. ((متفق عليه هذا لفظ إحدى روايات البخاري)).
(al-Baro ibn Ozib (roziyallohu anhumo) aytdi:) Rasululloh ﷺ bizni yetti (narsa)ga buyurdilar: bemorni yoʻqlash, janozalarga ergashish, aksa urganga tashmit (yarhamukalloh) aytish, zaifga yordam berish, mazlumga koʻmaklashish, salomni yoyish va qasam ichuvchining qasamini rost chiqarish; va (u zot) kumush (idish)da ichishdan qaytardilar, hamda bizni oltin uzuk taqish, mayosir (egar yostiqchalari)ga minish va ipak, deboj, qassiy hamda istabraq kiyishdan qaytardilar.(ал-Баро ибн Озиб (розияллоҳу анҳумо) айтди:) Расулуллоҳ ﷺ бизни етти (нарса)га буюрдилар: беморни йўқлаш, жанозаларга эргашиш, акса урганга ташмит (ярҳамукаллоҳ) айтиш, заифга ёрдам бериш, мазлумга кўмаклашиш, саломни ёйиш ва қасам ичувчининг қасамини рост чиқариш; ва (у зот) кумуш (идиш)да ичишдан қайтардилар, ҳамда бизни олтин узук тақиш, маёсир (эгар ёстиқчалари)га миниш ва ипак, дебож, қассий ҳамда истабрақ кийишдан қайтардилар.
- وعن أبي هريرة رضي الله عنه قال: قال رسول الله صلى الله عليه وسلم : "لا تدخلوا الجنة حتى تؤمنوا ولا تؤمنوا حتى تحابوا أولا أدلكم على شيء إذا فعلتموه تحاببتم؟ أفشوا السلام بينكم" ((رواه مسلم )).
Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Jonim qoʻlida boʻlgan Zotga qasamki, iymon keltirmaguningizcha jannatga kirmaysiz, bir-biringizni sevmaguningizcha iymon keltirgan boʻlmaysiz. Sizlarga bir narsani koʻrsatib qoʻymaymi, agar uni qilsangiz, bir-biringizni sevib qolasiz: oʻrtangizda salomni yoyinglar», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Жоним қўлида бўлган Зотга қасамки, иймон келтирмагунингизча жаннатга кирмайсиз, бир-бирингизни севмагунингизча иймон келтирган бўлмайсиз. Сизларга бир нарсани кўрсатиб қўймайми, агар уни қилсангиз, бир-бирингизни севиб қоласиз: ўртангизда саломни ёйинглар», дедилар.
- وعن أبي يوسف عبد الله بن سلام رضي الله عنه قال: سمعت رسول الله صلى الله عليه وسلم يقول: "يا أيها الناس أفشوا السلام، وأطعموا الطعام، وصلوا الأرحام وصلوا والناس نيام، تدخلوا الجنة بسلام" ((رواه الترمذي وقال حديث حسن صحيح)).
Abdulloh ibn Salom (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: U aytdi: «Nabiy ﷺ Madinaga kelganlarida, odamlar u zot tomon shoshildilar va: ‹Rasululloh ﷺ keldilar! Rasululloh ﷺ keldilar! Rasululloh ﷺ keldilar!› deyildi, uch marta. Men ham odamlar orasida u zotni koʻrgani keldim. U zotning yuzlarini yaqqol koʻrganimda, bu yuz yolgʻonchining yuzi emasligini bildim. U zotdan eshitgan birinchi soʻzim shu boʻldi, dedilarki: ‹Ey odamlar! Salomni yoyinglar, taom yediringlar, qarindoshlik rishtalarini ulanglar va odamlar uxlab yotgan tunda namoz oʻqinglar, jannatga salomatlik bilan kirasizlar›.»Абдуллоҳ ибн Салом (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: У айтди: «Набий ﷺ Мадинага келганларида, одамлар у зот томон шошилдилар ва: ‹Расулуллоҳ ﷺ келдилар! Расулуллоҳ ﷺ келдилар! Расулуллоҳ ﷺ келдилар!› дейилди, уч марта. Мен ҳам одамлар орасида у зотни кўргани келдим. У зотнинг юзларини яққол кўрганимда, бу юз ёлғончининг юзи эмаслигини билдим. У зотдан эшитган биринчи сўзим шу бўлди, дедиларки: ‹Эй одамлар! Саломни ёйинглар, таом едиринглар, қариндошлик ришталарини уланглар ва одамлар ухлаб ётган тунда намоз ўқинглар, жаннатга саломатлик билан кирасизлар›.»
- وعن الطفيل بن أبي بن كعب أنه كان يأتي عبد الله بن عمر، فيغدو معه إلى السوق، قال: فإذا غدونا إلى السوق، لم يمر عبد الله على سقاط ولا صاحب بيعة، ولا مسكين، ولا أحد إلا سلم عليه، قال الطفيل، فجئت عبد الله بن عمر يومًا، فاستتبعني إلى السوق فقلت له: ما تصنع بالسوق، وأنت لا تقف على البيع ولا تسأل عن السلع، ولا تسوم بها، ولا تجلس في مجالس السوق؟ وأقول: اجلس بنا هاهنا نتحدث، فقال يا أبا بطن- وكان الطفيل ذا بطن- إنما نغدو من أجل السلام فنسلم على من لقيناه. ((رواه مالك في الموطأ بإسناد صحيح)).
Tufayl ibn Ubay ibn Kaʼb (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadi: Men Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo)ning huzuriga kelib, u bilan birga bozorga chiqardim. Bozorga chiqqanimizda, Abdulloh eski-tuski sotuvchi boʻlsin, savdogar boʻlsin, miskin boʻlsin, kim uchrasa, hammasiga salom berardi. Kunlardan bir kun men Abdulloh ibn Umarning oldiga keldim, u meni bozorga ergashtirdi. Men unga: «Bozorda nima qilasiz? Axir siz na savdoda toʻxtaysiz, na mol haqida soʻraysiz, na narx aytasiz, na bozor majlislarida oʻtirasiz», dedim va: «Shu yerda oʻtiraylik, suhbatlashaylik», dedim. U: «Ey Abu Batn (Tufayl qorni katta kishi edi), biz faqat salom berish uchun chiqamiz; kimni uchratsak, unga salom beramiz», dedi.Туфайл ибн Убай ибн Каъб (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинади: Мен Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)нинг ҳузурига келиб, у билан бирга бозорга чиқардим. Бозорга чиққанимизда, Абдуллоҳ эски-туски сотувчи бўлсин, савдогар бўлсин, мискин бўлсин, ким учраса, ҳаммасига салом берарди. Кунлардан бир кун мен Абдуллоҳ ибн Умарнинг олдига келдим, у мени бозорга эргаштирди. Мен унга: «Бозорда нима қиласиз? Ахир сиз на савдода тўхтайсиз, на мол ҳақида сўрайсиз, на нарх айтасиз, на бозор мажлисларида ўтирасиз», дедим ва: «Шу ерда ўтирайлик, суҳбатлашайлик», дедим. У: «Эй Абу Батн (Туфайл қорни катта киши эди), биз фақат салом бериш учун чиқамиз; кимни учратсак, унга салом берамиз», деди.
132-bob132-боб- باب كيفية السلامSalom berish tartibiСалом бериш тартиби
- عن عمران بن الحصين رضي الله عنهما قال: جاء رجل إلى النبي صلى الله عليه وسلم فقال: السلام عليكم، فرد عليه ثم جلس، فقال النبي صلى الله عليه وسلم: “عشر” ثم جاء آخر، فقال: السلام عليكم ورحمة الله، فرد عليه فجلس، فقال: "عشرون" ثم جاء آخر، فقال: السلام عليكم ورحمة الله وبركاته، فرد عليه فجلس، فقال: “ثلاثون” ((رواه أبو داود والترمذي وقال: حديث حسن)).
Imron ibn Husayn (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Bir kishi Nabiy ﷺ huzurlariga kelib: «Assalomu alaykum», — dedi. U zot uning salomiga alik oldilar, soʻngra u oʻtirdi. Nabiy ﷺ: «Oʻn», — dedilar. Soʻng boshqa biri kelib: «Assalomu alaykum va rohmatulloh», — dedi. U zot uning salomiga alik oldilar, u esa oʻtirdi. U zot: «Yigirma», — dedilar. Soʻng yana boshqa biri kelib: «Assalomu alaykum va rohmatullohi va barokotuh», — dedi. U zot uning salomiga alik oldilar, u esa oʻtirdi. U zot: «Oʻttiz», — dedilar.Имрон ибн Ҳусайн (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Бир киши Набий ﷺ ҳузурларига келиб: «Ассалому алайкум», — деди. У зот унинг саломига алик олдилар, сўнгра у ўтирди. Набий ﷺ: «Ўн», — дедилар. Сўнг бошқа бири келиб: «Ассалому алайкум ва роҳматуллоҳ», — деди. У зот унинг саломига алик олдилар, у эса ўтирди. У зот: «Йигирма», — дедилар. Сўнг яна бошқа бири келиб: «Ассалому алайкум ва роҳматуллоҳи ва барокотуҳ», — деди. У зот унинг саломига алик олдилар, у эса ўтирди. У зот: «Ўттиз», — дедилар.
- وعن عائشة رضي الله عنه قالت: قال لي رسول الله صلى الله عليه وسلم: “هذا جبريل يقرأ عليك السلام" قالت: قلت: "وعليه السلام ورحمة الله وبركاته" ((متفق عليه))
وهكذا وقع في بعض روايات الصحيحين: "وبركاته" وفي بعضها بحذفها وزيادة الثقة مقبولة
(Oisha (roziyallohu anho) aytdilar:) Rasululloh ﷺ: «Ey Oisha, mana bu — Jabroil, senga salom yoʻllayapti» dedilar. (Oisha) aytdi: Men: «Va unga (ham) salom va Allohning rahmati boʻlsin; siz biz koʻrmaydigan narsani koʻrasiz» dedim — (bu bilan) Rasululloh ﷺni (nazarda tutdim). (Buni Shuayb (ham) rivoyat qildi. Yunus va Nuʼmon esa Zuhriydan: «va barakotuh (uning barakotlari ham)» dedilar.)(Оиша (розияллоҳу анҳо) айтдилар:) Расулуллоҳ ﷺ: «Эй Оиша, мана бу — Жаброил, сенга салом йўллаяпти» дедилар. (Оиша) айтди: Мен: «Ва унга (ҳам) салом ва Аллоҳнинг раҳмати бўлсин; сиз биз кўрмайдиган нарсани кўрасиз» дедим — (бу билан) Расулуллоҳ ﷺни (назарда тутдим). (Буни Шуайб (ҳам) ривоят қилди. Юнус ва Нуъмон эса Зуҳрийдан: «ва баракотуҳ (унинг баракотлари ҳам)» дедилар.)
- وعن أنس رضي الله عنه أن النبي صلى الله عليه وسلم، كان إذا تكلم بكلمة أعادها ثلاثًا حتى تفهم عنه، وإذا أتى على قوم فسلم عليهم سلم عليهم ثلاثًا. ((رواه البخاري))
وهذا محمول على ما إذا كان الجمع كثيرًا.
Anas (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ biror gap aytganlarida, odamlar uni (yaxshi) anglashlari uchun uni uch marta takrorlardilar; (kirishga) izn soʻraganlarida esa, salom bilan (eshikni) uch marta (taqillatardilar).Анас (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ бирор гап айтганларида, одамлар уни (яхши) англашлари учун уни уч марта такрорлардилар; (киришга) изн сўраганларида эса, салом билан (эшикни) уч марта (тақиллатардилар).
- وعن المقداد رضي الله عنه في حديثه الطويل قال: كنا نرفع للنبي صلى الله عليه وسلم نصيبه من اللبن، فيجيء من الليل، فيسلم تسليمًا لا يوقظ نائمًا، ويسمع اليقظان، فجاء النبي صلى الله عليه وسلم فسلم كما كان يُسلم. ((رواه مسلم)).
Miqdod (roziyallohu anhu)dan uzun hadisda rivoyat qilinadi: Biz Nabiy ﷺ uchun sutdan u zotning ulushini olib qoʻyardik. U zot kechasi kelib, uxlab yotganni uygʻotmaydigan, uygʻoq kishi eshitadigan tarzda salom berardilar. Nabiy ﷺ kelib, odatdagidek salom berdilar.Миқдод (розияллоҳу анҳу)дан узун ҳадисда ривоят қилинади: Биз Набий ﷺ учун сутдан у зотнинг улушини олиб қўярдик. У зот кечаси келиб, ухлаб ётганни уйғотмайдиган, уйғоқ киши эшитадиган тарзда салом берардилар. Набий ﷺ келиб, одатдагидек салом бердилар.
- وعن أسماء بنت يزيد رضي الله عنه عنها أن رسول الله صلى الله عليه وسلم، مر في المسجد يومًا، وعصبة من النساء قعود، فألوى بيده بالتسليم. ((رواه الترمذي وقال: حديث حسن))
Asmo bint Yazid (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ bir kuni masjidda oʻtgan edilar, ayollardan bir guruhi oʻtirgan edi, u zot qoʻllari bilan salom berishga ishora qildilar. (Rovi) Abdulhamid ham qoʻli bilan ishora qildi. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasandir. Ahmad ibn Hanbal: «Abdulhamid ibn Bahromning Shahr ibn Havshabdan (qilgan) hadisida zarar yoʻq», dedi. Muhammad ibn Ismoil esa: «Shahr hadisi yaxshidir», deb uning ishini quvvatladi va: «Uning haqida faqat Ibn Avn gapirgan, xolos», dedi.Асмо бинт Язид (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ бир куни масжидда ўтган эдилар, аёллардан бир гуруҳи ўтирган эди, у зот қўллари билан салом беришга ишора қилдилар. (Рови) Абдулҳамид ҳам қўли билан ишора қилди. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасандир. Аҳмад ибн Ҳанбал: «Абдулҳамид ибн Баҳромнинг Шаҳр ибн Ҳавшабдан (қилган) ҳадисида зарар йўқ», деди. Муҳаммад ибн Исмоил эса: «Шаҳр ҳадиси яхшидир», деб унинг ишини қувватлади ва: «Унинг ҳақида фақат Ибн Авн гапирган, холос», деди.
وعن أبي أمامة رضي الله عنه قال: قال رسول الله صلى الله عليه وسلم: "إن أولى الناس بالله من بدأهم بالسلام" ((رواه أبو داود بإسناد جيد، ورواه الترمذي بنحوه وقال: حديث حسن، وقد ذكر بعده)).
Abu Umoma (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Odamlarning Allohga eng yaqini — ularga birinchi boʻlib salom berganidir», dedilar.Абу Умома (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Одамларнинг Аллоҳга энг яқини — уларга биринчи бўлиб салом берганидир», дедилар.
Roviy:Ровий: Abu Umoma al-Bohiliy- وعن أبي جري الهجيمي رضي الله عنه قال: أتيت رسول الله صلى الله عليه وسلم فقلت: عليك السلام يا رسول الله قال: "لا تقل عليك السلام؛ فإن عليك السلام تحية الموتى".
((رواه أبو داود، والترمذي وقال: حديث حسن صحيح. وقد سبق بطوله)).
Abu Juray al-Hujaymiy (roziyallohu anhu) aytadi: Paygʻambar ﷺning huzurlariga keldim va: «Alayka-s-salom (sizga salom boʻlsin), ey Rasululloh!» — dedim. U zot ﷺ: «‹Alayka-s-salom› dema, chunki ‹alayka-s-salom› oʻliklarga beriladigan salomdir», — dedilar.Абу Журай ал-Ҳужаймий (розияллоҳу анҳу) айтади: Пайғамбар ﷺнинг ҳузурларига келдим ва: «Алайка-с-салом (сизга салом бўлсин), эй Расулуллоҳ!» — дедим. У зот ﷺ: «‹Алайка-с-салом› дема, чунки ‹алайка-с-салом› ўликларга бериладиган саломдир», — дедилар.
133-bob133-боб- باب آداب السلامSalom odoblariСалом одоблари
- عن أبي هريرة رضي الله عنه أن رسول الله صلى الله عليه وسلم قال: "يسلم الراكب على الماشي، والماشي على القاعد، والقليل على الكثير” ((متفق عليه))
وفي رواية للبخاري: "والصغير على الكبير"
Abu Hurayra (roziyallohu anhu) Nabiy ﷺdan rivoyat qiladi: U zot: «Suvoriy piyodaga, piyoda oʻtirganga, ozchilik koʻpchilikka salom beradi», dedilar. Ibn al-Musanno oʻz rivoyatida: «Kichik kattaga salom beradi», deb qoʻshimcha qildi. Bu bobda Abdurahmon ibn Shibl, Fazola ibn Ubayd va Jobirdan ham (hadislar) bor. Abu Iso aytdi: Bu hadis Abu Hurayradan bir necha yoʻl bilan rivoyat qilingan. Ayyub as-Saxtiyoniy, Yunus ibn Ubayd va Ali ibn Zayd: Hasan Abu Hurayradan eshitmagan, dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу) Набий ﷺдан ривоят қилади: У зот: «Суворий пиёдага, пиёда ўтирганга, озчилик кўпчиликка салом беради», дедилар. Ибн ал-Мусанно ўз ривоятида: «Кичик каттага салом беради», деб қўшимча қилди. Бу бобда Абдураҳмон ибн Шибл, Фазола ибн Убайд ва Жобирдан ҳам (ҳадислар) бор. Абу Исо айтди: Бу ҳадис Абу Ҳурайрадан бир неча йўл билан ривоят қилинган. Айюб ас-Сахтиёний, Юнус ибн Убайд ва Али ибн Зайд: Ҳасан Абу Ҳурайрадан эшитмаган, дедилар.
- وعن أبي أمامة صُدي بن عجلان الباهلي رضي الله عنه قال: قال رسول الله صلى الله عليه وسلم: “إن أولى الناس بالله من بدأهم بالسلام" ((رواه أبو داود بإسناد جيد)).
ورواه الترمذي عن أبي أمامة رضي الله عنه: قيل: يا رسول الله، الرجلان يلتقيان، أيهما يبدأ بالسلام؟ قال: "أولاهما بالله تعالى" قال الترمذي : حديث حسن.
Abu Umoma (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ shunday dedilar: «Albatta, odamlarning Allohga eng yaqini — ularga (birinchi boʻlib) salom bergan kishidir».Абу Умома (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ шундай дедилар: «Албатта, одамларнинг Аллоҳга энг яқини — уларга (биринчи бўлиб) салом берган кишидир».
134-bob134-боб- باب استحباب إعادة السلام على من تكرر لقاؤه على قرب بأن دخل ثم خرج ثم دخل في الحال، أو حال بينهما شجرة ونحوهاTez-tez uchrashib turgan kishiga qayta-qayta salom berishning mustahabligiТез-тез учрашиб турган кишига қайта-қайта салом беришнинг мустаҳаблиги
- عن أبي هريرة رضي الله عنه في حديث المسيء صلاته أنه جاء فصلى، ثم جاء النبي صلى الله عليه وسلم، فسلم عليه، فرد عليه السلام، فقال: "ارجع فصلِ، فإنك لم تصلِ" فرجع فصلى، ثم جاء فسلم على النبي صلى الله عليه وسلم، حتى فعل ذلك ثلاث مرات” ((متفق عليه))
Rifoa ibn Rofiʼ (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Men Rasululloh ﷺ bilan masjidda oʻtirgan edim. Shunda bir kishi kirib, ikki rakaat namoz oʻqidi, soʻng kelib Nabiy ﷺga salom berdi. Nabiy ﷺ uning namozini kuzatib turgan edilar. U zot salomiga alik oldilar, soʻng unga: «Qaytib borib namoz oʻqi, chunki sen namoz oʻqimading», dedilar. U qaytib borib namoz oʻqidi, soʻng kelib Nabiy ﷺga salom berdi. U zot salomiga alik oldilar, soʻng: «Qaytib borib namoz oʻqi, chunki sen namoz oʻqimading», dedilar. Bu uchinchi yoki toʻrtinchi martaga yetganida, u kishi: «Senga Kitobni nozil qilgan Zotga qasamki, men urinib va harakat qildim, menga koʻrsat va oʻrgat», dedi. U zot: «Namoz oʻqimoqchi boʻlsang, taharat qil va taharatingni chiroyli qil, soʻng qiblaga yuzlanib takbir ayt, soʻng qiroat qil, soʻng rukuʼda muvozanat bilan turgan holda rukuʼ qil, soʻng bosh koʻtarib tik holda rostlangin, soʻng sajdada muvozanat bilan turguningcha sajda qil, soʻng oʻtirgan holda muvozanat bilan turguningcha bosh koʻtargin, soʻng sajdada muvozanat bilan turguningcha sajda qil, soʻng bosh koʻtargin. Namozingni shu tarzda mukammal qilsang, u tamom boʻldi. Bundan nimani kamaytirsang, faqat oʻz namozingdan kamaytirasan», dedilar.Рифоа ибн Рофиъ (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Мен Расулуллоҳ ﷺ билан масжидда ўтирган эдим. Шунда бир киши кириб, икки ракаат намоз ўқиди, сўнг келиб Набий ﷺга салом берди. Набий ﷺ унинг намозини кузатиб турган эдилар. У зот саломига алик олдилар, сўнг унга: «Қайтиб бориб намоз ўқи, чунки сен намоз ўқимадинг», дедилар. У қайтиб бориб намоз ўқиди, сўнг келиб Набий ﷺга салом берди. У зот саломига алик олдилар, сўнг: «Қайтиб бориб намоз ўқи, чунки сен намоз ўқимадинг», дедилар. Бу учинчи ёки тўртинчи мартага етганида, у киши: «Сенга Китобни нозил қилган Зотга қасамки, мен уриниб ва ҳаракат қилдим, менга кўрсат ва ўргат», деди. У зот: «Намоз ўқимоқчи бўлсанг, таҳарат қил ва таҳаратингни чиройли қил, сўнг қиблага юзланиб такбир айт, сўнг қироат қил, сўнг рукуъда мувозанат билан турган ҳолда рукуъ қил, сўнг бош кўтариб тик ҳолда ростлангин, сўнг саждада мувозанат билан тургунингча сажда қил, сўнг ўтирган ҳолда мувозанат билан тургунингча бош кўтаргин, сўнг саждада мувозанат билан тургунингча сажда қил, сўнг бош кўтаргин. Намозингни шу тарзда мукаммал қилсанг, у тамом бўлди. Бундан нимани камайтирсанг, фақат ўз намозингдан камайтирасан», дедилар.
- وعنه عن رسول الله صلى الله عليه وسلم، قال: "إذا لقي أحدكم أخاه، فليسلم عليه، فإن حالت بينهما شجرة، أو جدار، أو حجر، ثم لقيه، فليسلم عليه" ((رواه أبو داود)).
Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: «Biringiz birodariga roʻbaroʻ kelsa, unga salom bersin. Agar ular ikkovining orasini daraxt, devor yoki tosh toʻsib qoʻyib, soʻng yana unga roʻbaroʻ kelsa, yana unga salom bersin». Muoviya aytdi: Menga Abdulvahhob ibn Buxt ham Abuzzinoddan, u Aʼrajdan, u Abu Hurayradan, u Rasululloh ﷺdan xuddi shunga oʻxshash rivoyat qildi.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: «Бирингиз биродарига рўбарў келса, унга салом берсин. Агар улар икковининг орасини дарахт, девор ёки тош тўсиб қўйиб, сўнг яна унга рўбарў келса, яна унга салом берсин». Муовия айтди: Менга Абдулваҳҳоб ибн Бухт ҳам Абуззиноддан, у Аъраждан, у Абу Ҳурайрадан, у Расулуллоҳ ﷺдан худди шунга ўхшаш ривоят қилди.
137-bob137-боб- باب سلام الرجل على زوجته والمرأة من محارمه وعلى أجنبية وأجنبيات لا يخاف الفتنة بهن وسلامهن بهذا الشرطErkakning xotini, mahram va fitnadan xavfsiz begona ayollarga salom berishiЭркакнинг хотини, маҳрам ва фитнадан хавфсиз бегона аёлларга салом бериши
- عن سهل بن سعد رضي الله عنه قال: كانت فينا امرأة -وفي رواية: كانت لنا عجوز- تأخذ من أصول السلق فتطرحه في القدر، وتكركر حبات من شعير، فإذا صلينا الجمعة، وانصرفنا، نُسلم عليها، فتقدمه إلينا" ((رواه البخاري)).
Sahl ibn Saʼd (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Bizning ichimizda bir ayol — boshqa rivoyatda: bizning bir kampirimiz — bor edi. U lavlagi ildizlaridan olib qozonga solar, bir necha arpa donalarini yanchib qoʻshardi. Juma namozini oʻqib qaytganimizda, biz unga salom berardik, u esa buni bizning oldimizga qoʻyardi.Саҳл ибн Саъд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Бизнинг ичимизда бир аёл — бошқа ривоятда: бизнинг бир кампиримиз — бор эди. У лавлаги илдизларидан олиб қозонга солар, бир неча арпа доналарини янчиб қўшарди. Жума намозини ўқиб қайтганимизда, биз унга салом берардик, у эса буни бизнинг олдимизга қўярди.
- وعن أم هانئ فاختة بنت أبي طالب رضي الله عنه قالت: أتيت النبي صلى الله عليه وسلم يوم الفتح وهو يغتسل، وفاطمة تستره بثوب، فسلمت، وذكرت الحديث” ((رواه مسلم)).
Abu Tolibning qizi Umm Honiʼ Foxita (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Men fath kuni Nabiy ﷺning huzuriga keldim. U zot gʻusl qilayotgan, Fotima esa u zotni bir mato bilan toʻsib turardi. Men salom berdim, — deb hadisni zikr qildi.Абу Толибнинг қизи Умм Ҳониъ Фохита (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Мен фатҳ куни Набий ﷺнинг ҳузурига келдим. У зот ғусл қилаётган, Фотима эса у зотни бир мато билан тўсиб турарди. Мен салом бердим, — деб ҳадисни зикр қилди.
- وعن أسماء بنت يزيد رضي الله عنه قالت: مر علينا النبي صلى الله عليه وسلم في نسوة فسلم علينا.
((رواه أبو داود، والترمذي وقال: حديث حسن، وهذا لفظ أبي داود))
ولفظ الترمذي: أن رسول الله صلى الله عليه وسلم مر في المسجد يومًا، وعصبة من النساء قعود، فألوى بيده بالتسليم.
Asmo bint Yazid (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ bir kuni masjidda oʻtgan edilar, ayollardan bir guruhi oʻtirgan edi, u zot qoʻllari bilan salom berishga ishora qildilar. (Rovi) Abdulhamid ham qoʻli bilan ishora qildi. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasandir. Ahmad ibn Hanbal: «Abdulhamid ibn Bahromning Shahr ibn Havshabdan (qilgan) hadisida zarar yoʻq», dedi. Muhammad ibn Ismoil esa: «Shahr hadisi yaxshidir», deb uning ishini quvvatladi va: «Uning haqida faqat Ibn Avn gapirgan, xolos», dedi.Асмо бинт Язид (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ бир куни масжидда ўтган эдилар, аёллардан бир гуруҳи ўтирган эди, у зот қўллари билан салом беришга ишора қилдилар. (Рови) Абдулҳамид ҳам қўли билан ишора қилди. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасандир. Аҳмад ибн Ҳанбал: «Абдулҳамид ибн Баҳромнинг Шаҳр ибн Ҳавшабдан (қилган) ҳадисида зарар йўқ», деди. Муҳаммад ибн Исмоил эса: «Шаҳр ҳадиси яхшидир», деб унинг ишини қувватлади ва: «Унинг ҳақида фақат Ибн Авн гапирган, холос», деди.
138-bob138-боб- باب تحريم ابتدائنا الكافر بالسلام وكيفية الرد عليهم واستحباب السلام على أهل مجلس فيهم مسلمون وكفارKofirga birinchi boʻlib salom berishning taqiqi va salomiga javob berish tartibiКофирга биринчи бўлиб салом беришнинг тақиқи ва саломига жавоб бериш тартиби
- عن أبي هريرة رضي الله عنه أن رسول الله صلى الله عليه وسلم قال: " لا تبدءوا اليهود ولا النصارى بالسلام، فإذا لقيتم أحدهم في طريق فاضطروه إلى أضيقه" ((رواه مسلم)).
Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ shunday dedilar: «Yahudiy va nasorolarga birinchi boʻlib salom bermanglar. Yoʻlda ularning biri bilan uchrashganingizda, uni yoʻlning eng tor joyiga siqib qoʻyinglar».Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ шундай дедилар: «Яҳудий ва насороларга биринчи бўлиб салом берманглар. Йўлда уларнинг бири билан учрашганингизда, уни йўлнинг энг тор жойига сиқиб қўйинглар».
- وعن أنس رضي الله عنه قال: قال رسول الله صلى الله عليه وسلم: "إذا سلم عليكم أهل الكتاب فقولوا: وعليكم” ((متفق عليه))
(Anas ibn Molik (roziyallohu anhu) aytdi:) Paygʻambar ﷺ: «Ahli kitob sizlarga salom berganlarida, ‹va alaykum (sizlarga ham)› denglar» dedilar.(Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу) айтди:) Пайғамбар ﷺ: «Аҳли китоб сизларга салом берганларида, ‹ва алайкум (сизларга ҳам)› денглар» дедилар.
- وعن أسامة رضي الله عنه أن النبي صلى الله عليه وسلم مر على مجلس فيه أخلاط من المسلمين والمشركين -عبدة الأوثان واليهود- فسلم عليهم النبي صلى الله عليه وسلم" ((متفق عليه)).
Usoma (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ musulmonlar bilan mushriklar — butparastlar va yahudiylar — aralash boʻlgan bir majlisdan oʻtdilar va ularga salom berdilar.Усома (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ мусулмонлар билан мушриклар — бутпарастлар ва яҳудийлар — аралаш бўлган бир мажлисдан ўтдилар ва уларга салом бердилар.
140-bob140-боб- باب الاستئذان وآدابهUyga kirishga izn soʻrash va uning odoblariУйга киришга изн сўраш ва унинг одоблари
- وعن أبي موسي الأشعري رضي الله عنه قال: قال رسول الله صلى الله عليه وسلم : “ الاستئذان ثلاث، فإن أذن لك وإلا فارجع" ((متفق عليه))
Abu Said al-Xudriy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Abu Muso Umar (roziyallohu anhu)ning huzuriga kirish uchun izn soʻrab: «Assalomu alaykum, kiraymi?», dedi. Umar: «Bir marta (boʻldi)», dedi. Soʻng (Abu Muso) bir muddat sukut qildi, keyin: «Assalomu alaykum, kiraymi?», dedi. Umar: «Ikki marta», dedi. Soʻng yana bir muddat sukut qildi, keyin: «Assalomu alaykum, kiraymi?», dedi. Umar: «Uch marta», dedi. Soʻng (Abu Muso) qaytib ketdi. Umar darbonga: «U nima qildi?», dedi. (Darbon): «Qaytib ketdi», dedi. (Umar): «Uni oldimga keltir!», dedi. U kelgach, (Umar): «Bu nima qilganing?», dedi. (Abu Muso): «Sunnat (shunday)», dedi. (Umar): «Sunnatmi? Alloh bilan qasamki, bunga albatta menga bir hujjat yoki bayyina keltirasan, aks holda senga (jazo) beraman», dedi. (Abu Muso) aytdi: Soʻng u bizning oldimizga keldi, biz ansorlardan bir guruh edik. U: «Ey ansorlar jamoasi, sizlar odamlarning Rasululloh ﷺ hadisini eng yaxshi bilganlari emasmisizlar? Rasululloh ﷺ: ‹Izn soʻrash uch martadir, agar senga izn berilsa (kir), boʻlmasa qaytib ket›, demaganmidilar?», dedi. Shunda jamoa unga hazil qila boshladi. Abu Said aytdi: Soʻng men boshimni unga koʻtarib: «Bu ishda senga qanday jazo yetsa, men sening sherigingman», dedim. (Abu Muso) Umarning oldiga kelib, bu haqda xabar berdi. Umar: «Men buni bilmagan ekanman», dedi. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir.Абу Саид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Абу Мусо Умар (розияллоҳу анҳу)нинг ҳузурига кириш учун изн сўраб: «Ассалому алайкум, кирайми?», деди. Умар: «Бир марта (бўлди)», деди. Сўнг (Абу Мусо) бир муддат сукут қилди, кейин: «Ассалому алайкум, кирайми?», деди. Умар: «Икки марта», деди. Сўнг яна бир муддат сукут қилди, кейин: «Ассалому алайкум, кирайми?», деди. Умар: «Уч марта», деди. Сўнг (Абу Мусо) қайтиб кетди. Умар дарбонга: «У нима қилди?», деди. (Дарбон): «Қайтиб кетди», деди. (Умар): «Уни олдимга келтир!», деди. У келгач, (Умар): «Бу нима қилганинг?», деди. (Абу Мусо): «Суннат (шундай)», деди. (Умар): «Суннатми? Аллоҳ билан қасамки, бунга албатта менга бир ҳужжат ёки баййина келтирасан, акс ҳолда сенга (жазо) бераман», деди. (Абу Мусо) айтди: Сўнг у бизнинг олдимизга келди, биз ансорлардан бир гуруҳ эдик. У: «Эй ансорлар жамоаси, сизлар одамларнинг Расулуллоҳ ﷺ ҳадисини энг яхши билганлари эмасмисизлар? Расулуллоҳ ﷺ: ‹Изн сўраш уч мартадир, агар сенга изн берилса (кир), бўлмаса қайтиб кет›, демаганмидилар?», деди. Шунда жамоа унга ҳазил қила бошлади. Абу Саид айтди: Сўнг мен бошимни унга кўтариб: «Бу ишда сенга қандай жазо етса, мен сенинг шеригингман», дедим. (Абу Мусо) Умарнинг олдига келиб, бу ҳақда хабар берди. Умар: «Мен буни билмаган эканман», деди. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.
- وعن سهل بن سعد قال: قال رسول الله صلى الله عليه وسلم : "إنما جعل الاستئذان من أجل البصر" ((متفق عليه)).
Sahl ibn Saʼd (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Izn soʻrash faqat nigoh (koʻzni saqlash) sababli joriy qilingan», dedilar.Саҳл ибн Саъд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Изн сўраш фақат нигоҳ (кўзни сақлаш) сабабли жорий қилинган», дедилар.
- وعن ربعي بن حراش قال: حدثنا رجل من بني عامر استأذن علي النبي صلى الله عليه وسلم وهو في بيت، فقال: أألج؟ فقال رسول الله صلى الله عليه وسلم لخادمه: "أخرج إلي هذا وعلمه الاستئذان، فقل له: قل: السلام عليكم، أأدخل؟” فسمعه الرجل فقال: السلام عليكم، أأدخل؟ فأذن له النبي صلى الله عليه وسلم ، فدخل. ((رواه أبو داود بإسناد صحيح)).
Ribʼiy (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadi, u dedi: Bizga Banu Omirdan bir kishi rivoyat qildiki, u Nabiy ﷺdan izn soʻradi — u zot uy ichida edilar — va: «Kiraymi?» dedi. Shunda Nabiy ﷺ xizmatkorlariga: «Mana bunga chiqib, unga izn soʻrashni oʻrgat va unga: ‹As-salomu alaykum, kiraymi?› degin, deb ayt», dedilar. Haligi kishi buni eshitib: «As-salomu alaykum, kiraymi?» dedi. Bas, Nabiy ﷺ unga izn berdilar va u kirdi.Рибъий (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинади, у деди: Бизга Бану Омирдан бир киши ривоят қилдики, у Набий ﷺдан изн сўради — у зот уй ичида эдилар — ва: «Кирайми?» деди. Шунда Набий ﷺ хизматкорларига: «Мана бунга чиқиб, унга изн сўрашни ўргат ва унга: ‹Ас-салому алайкум, кирайми?› дегин, деб айт», дедилар. Ҳалиги киши буни эшитиб: «Ас-салому алайкум, кирайми?» деди. Бас, Набий ﷺ унга изн бердилар ва у кирди.
- عن كلدة بن الحنبل رضي الله عنه قال: أتيت النبي صلى الله عليه وسلم ، فدخلت عليه ولم أسلم، فقال النبي صلى الله عليه وسلم : "ارجع فقل السلام عليكم أأدخل؟"
((رواه أبو داود، والترمذي وقال: حديث حسن)).
Kalada ibn Hanbal (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Safvon ibn Umayya uni sut, ogʻiz suti va zagʻobis (yeyiladigan oʻt) bilan Nabiy ﷺning oldiga yubordi, u zot esa vodiyning yuqori tomonida edilar. (Kalada) aytdi: Men u zotning huzurlariga salom bermay va izn soʻramay kirib bordim. Shunda Nabiy ﷺ: «Qaytib chiqib: ‹Assalomu alaykum, kirsam boʻladimi?› deb (ayt)», dedilar. Bu Safvon islom qabul qilganidan keyin boʻlgan edi. Amr aytdi: Bu hadisni menga Umayya ibn Safvon ham xabar berdi, lekin u: «Buni Kaladadan eshitdim», demadi. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan gʻaribdir, biz uni faqat Ibn Jurayjning hadisidan bilamiz. Buni Abu Osim ham Ibn Jurayjdan shunga oʻxshash rivoyat qilgan. Zagʻobis — yeyiladigan bir oʻtdir.Калада ибн Ҳанбал (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Сафвон ибн Умайя уни сут, оғиз сути ва зағобис (ейиладиган ўт) билан Набий ﷺнинг олдига юборди, у зот эса водийнинг юқори томонида эдилар. (Калада) айтди: Мен у зотнинг ҳузурларига салом бермай ва изн сўрамай кириб бордим. Шунда Набий ﷺ: «Қайтиб чиқиб: ‹Ассалому алайкум, кирсам бўладими?› деб (айт)», дедилар. Бу Сафвон ислом қабул қилганидан кейин бўлган эди. Амр айтди: Бу ҳадисни менга Умайя ибн Сафвон ҳам хабар берди, лекин у: «Буни Калададан эшитдим», демади. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан ғарибдир, биз уни фақат Ибн Журайжнинг ҳадисидан биламиз. Буни Абу Осим ҳам Ибн Журайждан шунга ўхшаш ривоят қилган. Зағобис — ейиладиган бир ўтдир.
141-bob141-боб- باب بيان أن السُّنة إذا قيل للمستأذن من أنت أن يقول: فلان فيسمي نفسه بما يعرف به من اسم أو كنية وكراهة قوله "أنا" ونحوهاIzn soʻrovchining oʻz ismini aytishiИзн сўровчининг ўз исмини айтиши
- عن أنس رضي الله عنه في حديثه المشهور في الإسراء قال: قال رسول الله صلى الله عليه وسلم : "ثم صعد بي جبريل إلي السماء الدنيا فاستفتح، فقيل: من هذا؟ قال: جبريل، قيل:ومن معك؟ قال: محمد. ثم صعد إلي السماء الثانية والثالثة والرابعة وسائرهن، ويقال في باب كل سماء: من هذا؟ فيقول: جبريل" ((متفق عليه)).
Anas (roziyallohu anhu)dan Isro haqidagi mashhur hadisida rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Soʻng Jibril meni dunyo osmoniga koʻtardi va eshik ochishni soʻradi. ‹Bu kim?› deyildi. U: ‹Jibril›, dedi. ‹Sen bilan kim bor?› deyildi. U: ‹Muhammad›, dedi. Soʻng ikkinchi, uchinchi, toʻrtinchi va qolgan barcha osmonlarga koʻtarildi. Har bir osmonning eshigida: ‹Bu kim?› deyilar, u: ‹Jibril›, der edi», dedilar.Анас (розияллоҳу анҳу)дан Исро ҳақидаги машҳур ҳадисида ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Сўнг Жибрил мени дунё осмонига кўтарди ва эшик очишни сўради. ‹Бу ким?› дейилди. У: ‹Жибрил›, деди. ‹Сен билан ким бор?› дейилди. У: ‹Муҳаммад›, деди. Сўнг иккинчи, учинчи, тўртинчи ва қолган барча осмонларга кўтарилди. Ҳар бир осмоннинг эшигида: ‹Бу ким?› дейилар, у: ‹Жибрил›, дер эди», дедилар.
- وعن أبي ذر رضي الله عنه قال: خرجت ليلة من الليالي، فإذا رسول الله صلى الله عليه وسلم يمشي وحده، فجعلت أمشي في ظل القمر، فالتفت فرآني فقال: "من هذا؟" فقلت: أبو ذر، ((متفق عليه)).
(Abu Zarr (roziyallohu anhu) aytdi:) Bir kechasi (uydan) chiqsam, Rasululloh ﷺ yolgʻiz, yonlarida hech kim boʻlmagan holda yurib ketayotgan edilar. Men: ‹Ehtimol, u zot yonlarida birovning yurishini xohlamaslar›, deb oʻyladim va oy soyasida (koʻrinmasdan) yura boshladim. Shunda u zot oʻgirilib, meni koʻrib: «Bu kim?» dedilar. Men: «Abu Zarr — Alloh meni sizga fido qilsin», dedim. U zot: «Ey Abu Zarr, beri kel!» dedilar. Men u zot bilan bir oz yurdim. Soʻng u zot: «Mol-dunyosi koʻplar — Qiyomat kunida (savobi) ozlardir; magar Alloh (kimga) bir yaxshilik (mol) berib, u uni oʻngu soʻliga, oldi va ortiga (sarflab) sochsa va u bilan yaxshilik qilsa, (u bundan mustasno)», dedilar. Men u zot bilan yana bir oz yurdim. Soʻng u zot menga: «Mana shu yerda oʻtir», dedilar va meni atrofi toshlar bilan oʻralgan bir tekislikka oʻtqazib: «Men sening oldingga qaytguncha mana shu yerda oʻtirib tur», dedilar. Soʻng u zot Harra (toshli yer) tomon ketdilar — hatto men u zotni koʻrolmay qoldim. U zot uzoq vaqt (qaytmay) turdilar; soʻng men u zotning (qaytib) kelar ekanlar: «Garchi u oʻgʻrilik qilgan boʻlsa ham, garchi zino qilgan boʻlsa ham» deyayotganlarini eshitdim. U zot kelganlarida, men sabr qilolmay: «Yo Allohning Paygʻambari — Alloh meni sizga fido qilsin — Harra tomonida kim bilan gaplashdingiz? Men hech kimning sizga (javoban) bir narsa qaytarganini eshitmadim-ku», dedim. U zot: «U — Jibril (alayhissalom) edi; u menga Harra tomonida koʻrindi va: ‹Ummatingga xushxabar ber: kim Allohga hech narsani sherik qilmagan holda oʻlsa, jannatga kiradi›, dedi. Men: ‹Ey Jibril, garchi u oʻgʻrilik qilgan, garchi zino qilgan boʻlsa ham(mi)?›, dedim. U: ‹Ha›, dedi. Men: ‹Garchi u oʻgʻrilik qilgan, garchi zino qilgan boʻlsa ham(mi)?›, dedim. U: ‹Ha, garchi (mast qiluvchi) ichkilik ichgan boʻlsa ham›, dedi», dedilar. (Abu Abdulloh (al-Buxoriy): ‹Abu Solihning Abud-Dardodan (rivoyati) mursaldir, sahih emas; biz uni faqat tanish uchun keltirdik. Sahihi — Abu Zarrning hadisidir› dedi.)(Абу Зарр (розияллоҳу анҳу) айтди:) Бир кечаси (уйдан) чиқсам, Расулуллоҳ ﷺ ёлғиз, ёнларида ҳеч ким бўлмаган ҳолда юриб кетаётган эдилар. Мен: ‹Эҳтимол, у зот ёнларида бировнинг юришини хоҳламаслар›, деб ўйладим ва ой соясида (кўринмасдан) юра бошладим. Шунда у зот ўгирилиб, мени кўриб: «Бу ким?» дедилар. Мен: «Абу Зарр — Аллоҳ мени сизга фидо қилсин», дедим. У зот: «Эй Абу Зарр, бери кел!» дедилар. Мен у зот билан бир оз юрдим. Сўнг у зот: «Мол-дунёси кўплар — Қиёмат кунида (савоби) озлардир; магар Аллоҳ (кимга) бир яхшилик (мол) бериб, у уни ўнгу сўлига, олди ва ортига (сарфлаб) сочса ва у билан яхшилик қилса, (у бундан мустасно)», дедилар. Мен у зот билан яна бир оз юрдим. Сўнг у зот менга: «Мана шу ерда ўтир», дедилар ва мени атрофи тошлар билан ўралган бир текисликка ўтқазиб: «Мен сенинг олдингга қайтгунча мана шу ерда ўтириб тур», дедилар. Сўнг у зот Ҳарра (тошли ер) томон кетдилар — ҳатто мен у зотни кўролмай қолдим. У зот узоқ вақт (қайтмай) турдилар; сўнг мен у зотнинг (қайтиб) келар эканлар: «Гарчи у ўғрилик қилган бўлса ҳам, гарчи зино қилган бўлса ҳам» деяётганларини эшитдим. У зот келганларида, мен сабр қилолмай: «Ё Аллоҳнинг Пайғамбари — Аллоҳ мени сизга фидо қилсин — Ҳарра томонида ким билан гаплашдингиз? Мен ҳеч кимнинг сизга (жавобан) бир нарса қайтарганини эшитмадим-ку», дедим. У зот: «У — Жибрил (алайҳиссалом) эди; у менга Ҳарра томонида кўринди ва: ‹Умматингга хушхабар бер: ким Аллоҳга ҳеч нарсани шерик қилмаган ҳолда ўлса, жаннатга киради›, деди. Мен: ‹Эй Жибрил, гарчи у ўғрилик қилган, гарчи зино қилган бўлса ҳам(ми)?›, дедим. У: ‹Ҳа›, деди. Мен: ‹Гарчи у ўғрилик қилган, гарчи зино қилган бўлса ҳам(ми)?›, дедим. У: ‹Ҳа, гарчи (маст қилувчи) ичкилик ичган бўлса ҳам›, деди», дедилар. (Абу Абдуллоҳ (ал-Бухорий): ‹Абу Солиҳнинг Абуд-Дардодан (ривояти) мурсалдир, саҳиҳ эмас; биз уни фақат таниш учун келтирдик. Саҳиҳи — Абу Заррнинг ҳадисидир› деди.)
- وعن أم هانيء رضي الله عنها قالت: أتيت النبي صلى الله عليه وسلم وهو يغتسل وفاطمة تستره فقال " من هذه؟" فقلت: أنا أم هانيء. ((متفق عليه)).
Umm Honiʼ (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Men Nabiy ﷺning huzuriga keldim. U zot gʻusl qilayotgan, Fotima esa u zotni toʻsib turardi. U zot: ‹Bu kim?› dedilar. Men: ‹Men Umm Honiʼman›, dedim.Умм Ҳониъ (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Мен Набий ﷺнинг ҳузурига келдим. У зот ғусл қилаётган, Фотима эса у зотни тўсиб турарди. У зот: ‹Бу ким?› дедилар. Мен: ‹Мен Умм Ҳониъман›, дедим.
- وعن جابر رضي الله عنه قال: أتيت النبي صلى الله عليه وسلم فدققت الباب، فقال "من ذا؟" فقلت: أنا، فقال: "أنا أنا؟!" كـأنه كرهها ((متفق عليه)).
(Jobir (roziyallohu anhu) aytdi:) Men otamning zimmasida boʻlgan bir qarz (masalasi)da Paygʻambar ﷺning oldilariga keldim; eshikni taqillatdim. (U zot:) «Kim u?» dedilar. Men: «Men» dedim. (U zot:) «Men, men?» dedilar — goʻyo (u zot bu javobni) yoqtirmadilar.(Жобир (розияллоҳу анҳу) айтди:) Мен отамнинг зиммасида бўлган бир қарз (масаласи)да Пайғамбар ﷺнинг олдиларига келдим; эшикни тақиллатдим. (У зот:) «Ким у?» дедилар. Мен: «Мен» дедим. (У зот:) «Мен, мен?» дедилар — гўё (у зот бу жавобни) ёқтирмадилар.
142-bob142-боб- باب استحباب تشميت العاطس إذا حمد الله تعالى وكراهة تشميته إذا لم يحمد الله تعالى و بيان آداب التشميت و العطاس والتثاؤبAksa urganda «Alhamdulillah» deyish, unga javob va aksa hamda esnash odoblariАкса урганда «Алҳамдулиллаҳ» дейиш, унга жавоб ва акса ҳамда эснаш одоблари
- عن أبي هريرة رضي الله عنه أن النبي صلى الله عليه وسلم قال: "إن الله يحب العطاس، ويكره التثاؤب، فإذا عطس أحدكم وحمد الله تعالي كان حقاً علي كل مسلم سمعه أن يقول له:يرحمك الله، وأما التثاؤب فإنما هو من الشيطان، فإذا تثاءب أحدكم فليرده ما استطاع، فإن أحدكم إذا تثاءب ضحك منه الشيطان" ((رواه البخاري)).
(Abu Hurayra (roziyallohu anhu) Paygʻambar ﷺdan (rivoyat qilishicha, u zot):) «Albatta, Alloh aksani yaxshi koʻradi va esnashni yomon koʻradi. Bas, biringiz aksa urib, Allohga hamd aytsa, uni eshitgan har bir musulmonga unga ‹Yarhamukalloh› deyish haqdir (vojibdir). Esnash esa — faqat shaytondandir; bas, biringiz esnasa, imkon qadar uni qaytarsin; chunki biringiz esnaganda, shayton undan kuladi» dedilar.(Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу) Пайғамбар ﷺдан (ривоят қилишича, у зот):) «Албатта, Аллоҳ аксани яхши кўради ва эснашни ёмон кўради. Бас, бирингиз акса уриб, Аллоҳга ҳамд айца, уни эшитган ҳар бир мусулмонга унга ‹Ярҳамукаллоҳ› дейиш ҳақдир (вожибдир). Эснаш эса — фақат шайтондандир; бас, бирингиз эснаса, имкон қадар уни қайтарсин; чунки бирингиз эснаганда, шайтон ундан кулади» дедилар.
- وعنه عن النبي صلى الله عليه وسلم الله قال: "إذا عطس أحدكم فليقل: الحمد لله؛ وليقل له أخوه أو أصحابه: يرحمك الله، فإذا قال له: يرحمك الله، فليقل: يهديكم الله ويصلح بالكم" ((رواه البخاري)).
(Abu Hurayra (roziyallohu anhu) Paygʻambar ﷺdan (rivoyat qilishicha, u zot):) «Biringiz aksa ursa, ‹Alhamdulillah› desin; birodari yoki sherigi unga ‹Yarhamukalloh (Alloh senga rahm qilsin)› desin; (sherigi) unga ‹Yarhamukalloh› deganda, u (aksa urgan kishi): ‹Yahdikumullohu va yuslihu bolakum (Alloh sizlarni hidoyat qilsin va ahvolingizni isloh qilsin)› desin» dedilar.(Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу) Пайғамбар ﷺдан (ривоят қилишича, у зот):) «Бирингиз акса урса, ‹Алҳамдулиллаҳ› десин; биродари ёки шериги унга ‹Ярҳамукаллоҳ (Аллоҳ сенга раҳм қилсин)› десин; (шериги) унга ‹Ярҳамукаллоҳ› деганда, у (акса урган киши): ‹Яҳдикумуллоҳу ва юслиҳу болакум (Аллоҳ сизларни ҳидоят қилсин ва аҳволингизни ислоҳ қилсин)› десин» дедилар.
- وعن أبي موسي رضي الله عنه قال: سمعت رسول الله صلى الله عليه وسلم يقول: "إذا عطس أحدكم فحمد الله فشمتوه، فإن لم يحمد الله فلا تشمتوه" ((رواه مسلم)).
Abu Muso al-Ashʼariy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: «Men Rasululloh ﷺ ni: ‹Sizlardan biringiz aksa urib, Allohga hamd aytsa, unga (rahm) tilanglar; agar Allohga hamd aytmasa, unga (rahm) tilamanglar›, deganlarini eshitganman.»Абу Мусо ал-Ашъарий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: «Мен Расулуллоҳ ﷺ ни: ‹Сизлардан бирингиз акса уриб, Аллоҳга ҳамд айтса, унга (раҳм) тиланглар; агар Аллоҳга ҳамд айтмаса, унга (раҳм) тиламанглар›, деганларини эшитганман.»
- وعن أنس رضي الله عنه قال: عطس رجلان عند النبي صلى الله عليه وسلم ، فشمت أحدهما ولم يشمت الآخر، فقال الذي لم يشمته: عطس فلان فشمته، وعطست فلم تشمتني؟ فقال: "هذا حمد الله، وإنك لم تحمد الله" ((متفق عليه))
(Anas ibn Molik (roziyallohu anhu) aytdi:) Paygʻambar ﷺning huzurlarida ikki kishi aksa urdi; (u zot) ulardan biriga tashmit qildilar (yarhamukalloh dedilar), boshqasiga esa tashmit qilmadilar. (U zotga bu haqda) aytildi; (u zot:) «Bu (biri) Allohga hamd aytdi, bu (boshqasi) esa Allohga hamd aytmadi» dedilar.(Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу) айтди:) Пайғамбар ﷺнинг ҳузурларида икки киши акса урди; (у зот) улардан бирига ташмит қилдилар (ярҳамукаллоҳ дедилар), бошқасига эса ташмит қилмадилар. (У зотга бу ҳақда) айтилди; (у зот:) «Бу (бири) Аллоҳга ҳамд айтди, бу (бошқаси) эса Аллоҳга ҳамд айтмади» дедилар.
- وعن أبي هريرة رضي الله عنه قال: كان رسول الله صلى الله عليه وسلم إذا عطس وضع يده أو ثوبه علي فيه، وخفض -أو غض- بها صوته. شك الراوي. ((رواه أبو داود، والترمذي وقال: حديث حسن صحيح)).
Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ aksa urganlarida, qoʻllarini yoki kiyimlarini ogʻizlariga qoʻyar va u bilan ovozlarini pasaytirar edilar. Roviy Yahyo (xafada yoki gʻadda — ovozini pasaytirdi soʻzida) shubha qildi.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ акса урганларида, қўлларини ёки кийимларини оғизларига қўяр ва у билан овозларини пасайтирар эдилар. Ровий Яҳё (хафада ёки ғадда — овозини пасайтирди сўзида) шубҳа қилди.
- وعن أبي موسي رضي الله عنه قال: كان اليهود يتعاطسون عند رسول الله صلى الله عليه وسلم يرجون أن يقول لهم: يرحمكم الله، فيقول: ""يهديكم الله ويصلح بالكم" ((رواه أبو داود، والترمذي وقال: حديث حسن صحيح)).
Abu Muso (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Yahudiylar Nabiy ﷺning oldilarida atayin aksa urib, u zot ularga: «Yarhamukumulloh (Alloh sizlarga rahm qilsin)», deyishlarini umid qilar edilar. U zot esa: «Yahdikumulloh va yuslihu bolakum (Alloh sizlarni hidoyat qilsin va ahvolingizni yaxshilasin)», der edilar. Bu bobda Ali, Abu Ayyub, Solim ibn Ubayd, Abdulloh ibn Jaʼfar va Abu Hurayradan ham (rivoyatlar bor). Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir.Абу Мусо (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Яҳудийлар Набий ﷺнинг олдиларида атайин акса уриб, у зот уларга: «Ярҳамукумуллоҳ (Аллоҳ сизларга раҳм қилсин)», дейишларини умид қилар эдилар. У зот эса: «Яҳдикумуллоҳ ва юслиҳу болакум (Аллоҳ сизларни ҳидоят қилсин ва аҳволингизни яхшиласин)», дер эдилар. Бу бобда Али, Абу Айюб, Солим ибн Убайд, Абдуллоҳ ибн Жаъфар ва Абу Ҳурайрадан ҳам (ривоятлар бор). Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.
- وعن أبي سعيد الخدري رضي الله عنه قال: قال رسول الله صلى الله عليه وسلم : "إذا تثاءب أحدكم فليمسك بيده علي فيه، فإن الشيطان يدخل" ((رواه مسلم)).
Abu Said al-Xudriy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ: «Sizlardan biringiz esnasa, ogʻzini qoʻli bilan toʻssin. Chunki shayton (ogʻiz orqali) kiradi», dedilar.Абу Саид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ: «Сизлардан бирингиз эснаса, оғзини қўли билан тўссин. Чунки шайтон (оғиз орқали) киради», дедилар.
143-bob143-боб- باب استحباب المصافحة عند اللقاء وبشاشة الوجه وتقبيل يد الرجل الصالح وتقبيل ولده شفقة ومعانقة القادم من سفر وكراهية الانحناءUchrashganda qoʻl berib koʻrishish va ochiq yuz bilan kutib olish fazilatiУчрашганда қўл бериб кўришиш ва очиқ юз билан кутиб олиш фазилати
- عن أبي الخطاب قتادة قال: قلت لأنس: أكانت المصافحة في أصحاب رسول الله صلى الله عليه وسلم ؟ قال: نعم" ((رواه البخاري)).
Qatoda (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadi: Men Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan: «Rasululloh ﷺning sahobalarida qoʻl olishib koʻrishish bormidi?» deb soʻradim. U: «Ha», dedi. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir.Қатода (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинади: Мен Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан: «Расулуллоҳ ﷺнинг саҳобаларида қўл олишиб кўришиш бормиди?» деб сўрадим. У: «Ҳа», деди. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.
- وعن أنس رضي الله عنه قال: لما جاء أهل اليمن قال رسول الله صلى الله عليه وسلم : “قد جاءكم أهل اليمن، وهم أول من جاء بالمصافحة" ((رواه أبو داود بإسناد صحيح)).
Anas ibn Molik (roziyallohu anhu) aytadi: Yaman ahli kelganida, Rasululloh ﷺ: «Sizlarga Yaman ahli keldi, ular qoʻl berib koʻrishishni birinchi boʻlib joriy qilgan kishilardir», — dedilar.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу) айтади: Яман аҳли келганида, Расулуллоҳ ﷺ: «Сизларга Яман аҳли келди, улар қўл бериб кўришишни биринчи бўлиб жорий қилган кишилардир», — дедилар.
- وعن البراء رضي الله عنه قال: قال رسول الله صلى الله عليه وسلم : "ما من مسلمين يلتقيان فيتصافحان إلا غفر لهما قبل أن يفترقا" ((رواه أبو داود)).
Baro (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Qaysi ikki musulmon uchrashib, qoʻl berib koʻrishsalar, bir-birlaridan ajralib ketishlaridan oldin albatta ikkovi magʻfirat qilinadi», — dedilar.Баро (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Қайси икки мусулмон учрашиб, қўл бериб кўришсалар, бир-бирларидан ажралиб кетишларидан олдин албатта иккови мағфират қилинади», — дедилар.
- وعن أنس رضي الله عنه قال: قال رجل: يا رسول الله، الرجل منا يلقي أخاه أو صديقه، أينحني له قال: "لا" قال: أفيلتزمه ويقبله؟فال: "لا" قال: فيأخذ بيده ويصافحه؟ قال:"نعم" ((رواه الترمذي وقال: حديث حسن)).
Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Bir kishi: «Yo Rasululloh, bizdan birimiz oʻz birodari yoki doʻstiga roʻbaroʻ kelsa, unga taʼzim qilib egilsinmi?» dedi. U zot: «Yoʻq», dedilar. U: «Uni quchoqlab oʻpsinmi?» dedi. U zot: «Yoʻq», dedilar. U: «Uning qoʻlini olib koʻrishsinmi?» dedi. U zot: «Ha», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasandir.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Бир киши: «Ё Расулуллоҳ, биздан биримиз ўз биродари ёки дўстига рўбарў келса, унга таъзим қилиб эгилсинми?» деди. У зот: «Йўқ», дедилар. У: «Уни қучоқлаб ўпсинми?» деди. У зот: «Йўқ», дедилар. У: «Унинг қўлини олиб кўришсинми?» деди. У зот: «Ҳа», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасандир.
- وعن صفوان بن عسال رضي الله عنه قال: قال يهودي لصاحبه: اذهب بنا إلي هذا النبي صلى الله عليه وسلم فأتيا رسول الله صلى الله عليه وسلم ، فسألاه عن تسع آيات بينات؛ فذكر الحديث إلي قوله: فقبلا يده ورجله، وقالا: نشهد أنك نبي. ((رواه الترمذي وغيره بأسانيد صحيحة)).
Safvon ibn Assol (roziyallohu anhu) aytadi: Bir yahudiy oʻz sherigiga: «Bizni mana shu Paygʻambarning oldiga olib bor», dedi. Sherigi unga: «Paygʻambar dema, agar u seni eshitsa, toʻrt koʻzli boʻlib qoladi (juda xursand boʻladi)», dedi. Soʻng ular Rasululloh ﷺning oldilariga kelib, u zotdan toʻqqizta aniq oyat (alomat) haqida soʻradilar. U zot ularga: «Allohga hech narsani sherik qilmanglar, oʻgʻrilik qilmanglar, zino qilmanglar, Alloh harom qilgan jonni nohaq oʻldirmanglar, begunoh kishini oʻldirilsin deb hokimning oldiga (chaqib) yetkazmanglar, sehr qilmanglar, ribo yemanglar, iffatli ayolga buhton qilmanglar, jang kuni qochib orqaga qaytmanglar va sizlar, ey yahudiylar, xususan sizlarga shanba kunida tajovuz qilmaslik (lozim)», dedilar. (Safvon) dedi: Shunda ular u zotning qoʻli va oyogʻini oʻpib: «Guvohlik beramizki, sen Paygʻambarsan», dedilar. U zot: «Unday boʻlsa, menga ergashishdan sizlarni nima toʻsadi?», dedilar. Ular: «Dovud Robbidan oʻz zurriyotidan Paygʻambar uzilmasligini soʻragan edi. Biz, agar senga ergashsak, yahudiylar bizni oʻldirib qoʻyishidan qoʻrqamiz», dedilar. Bu bobda Yazid ibn al-Asvad, Ibn Umar va Kaʼb ibn Molikdan ham (rivoyat bor). Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir.Сафвон ибн Ассол (розияллоҳу анҳу) айтади: Бир яҳудий ўз шеригига: «Бизни мана шу Пайғамбарнинг олдига олиб бор», деди. Шериги унга: «Пайғамбар дема, агар у сени эшитса, тўрт кўзли бўлиб қолади (жуда хурсанд бўлади)», деди. Сўнг улар Расулуллоҳ ﷺнинг олдиларига келиб, у зотдан тўққизта аниқ оят (аломат) ҳақида сўрадилар. У зот уларга: «Аллоҳга ҳеч нарсани шерик қилманглар, ўғрилик қилманглар, зино қилманглар, Аллоҳ ҳаром қилган жонни ноҳақ ўлдирманглар, бегуноҳ кишини ўлдирилсин деб ҳокимнинг олдига (чақиб) етказманглар, сеҳр қилманглар, рибо еманглар, иффатли аёлга буҳтон қилманглар, жанг куни қочиб орқага қайтманглар ва сизлар, эй яҳудийлар, хусусан сизларга шанба кунида тажовуз қилмаслик (лозим)», дедилар. (Сафвон) деди: Шунда улар у зотнинг қўли ва оёғини ўпиб: «Гувоҳлик берамизки, сен Пайғамбарсан», дедилар. У зот: «Ундай бўлса, менга эргашишдан сизларни нима тўсади?», дедилар. Улар: «Довуд Роббидан ўз зурриётидан Пайғамбар узилмаслигини сўраган эди. Биз, агар сенга эргашсак, яҳудийлар бизни ўлдириб қўйишидан қўрқамиз», дедилар. Бу бобда Язид ибн ал-Асвад, Ибн Умар ва Каъб ибн Моликдан ҳам (ривоят бор). Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.
- وعن ابن عمر، رضي الله عنهما، قصة قال فيها: فدنونا من النبي صلى الله عليه وسلم فقبلنا يده" ((رواه أبو داود)).
Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan bir voqea haqida rivoyat qilinadi. U bu voqeada dedi: Biz Nabiy ﷺga yaqinlashdik va u zotning qoʻllarini oʻpdik.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан бир воқеа ҳақида ривоят қилинади. У бу воқеада деди: Биз Набий ﷺга яқинлашдик ва у зотнинг қўлларини ўпдик.
- وعن عائشة رضي الله عنها قالت: قدم زيد بن حارثة المدينة ورسول الله صلى الله عليه وسلم في بيتي، فأتاه فقرع الباب، فقام إليه النبي صلى الله عليه وسلم يجر ثوبه، فاعتنقه وقبله" ((رواه الترمذي وقال: حديث حسن)).
Oisha (roziyallohu anho) aytadi: Zayd ibn Horisa Madinaga keldi, oʻsha payt Rasululloh ﷺ mening uyimda edilar. U kelib eshikni taqillatdi. Rasululloh ﷺ kiyimlarini sudragancha yalangʻoch holatda unga qarab oʻrnidan turdilar — vallohi, men u zotni undan oldin ham, keyin ham yalangʻoch holatda koʻrmaganman — va uni quchoqlab, oʻpdilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan gʻaribdir, biz uni az-Zuhriyning hadislaridan faqat shu yoʻl orqaligina bilamiz.Оиша (розияллоҳу анҳо) айтади: Зайд ибн Ҳориса Мадинага келди, ўша пайт Расулуллоҳ ﷺ менинг уйимда эдилар. У келиб эшикни тақиллатди. Расулуллоҳ ﷺ кийимларини судраганча яланғоч ҳолатда унга қараб ўрнидан турдилар — валлоҳи, мен у зотни ундан олдин ҳам, кейин ҳам яланғоч ҳолатда кўрмаганман — ва уни қучоқлаб, ўпдилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан ғарибдир, биз уни аз-Зуҳрийнинг ҳадисларидан фақат шу йўл орқалигина биламиз.
- وعن أبي ذر، رضي الله عنه، قال: قال لي رسول الله صلى الله عليه وسلم : "لا تحقرن من المعروف شيئاً، ولو أن تلقي أخاك بوجه طلق" ((رواه مسلم)).
Abu Zar (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Menga Nabiy ﷺ: «Yaxshilikdan hech narsani kichik (arzimas) deb sanama, hatto u birodaringni ochiq yuz bilan kutib olishing boʻlsa ham», dedilar.Абу Зар (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Менга Набий ﷺ: «Яхшиликдан ҳеч нарсани кичик (арзимас) деб санама, ҳатто у биродарингни очиқ юз билан кутиб олишинг бўлса ҳам», дедилар.
- وعن أبي هريرة رضي الله عنه قال: قبل النبي،صلى الله عليه وسلم الحسن بن على، رضي الله عنهما، فقال الأقرع بن حابس: إن لي عشرة من الولد ما قبلت منهم أحداً. فقال رسول الله صلى الله عليه وسلم : "من لا يرحم لا يرحم!" ((متفق عليه))
Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Aqraʼ ibn Hobis Paygʻambar ﷺni Husaynni oʻpayotgan holatlarida koʻrdi-da: «Mening oʻnta farzandim bor, men ulardan birortasiga ham bunday qilmaganman», — dedi. Shunda Rasululloh ﷺ: «Kim (boshqalarga) rahm qilmasa, (oʻzi ham) rahm qilinmaydi», — dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Ақраъ ибн Ҳобис Пайғамбар ﷺни Ҳусайнни ўпаётган ҳолатларида кўрди-да: «Менинг ўнта фарзандим бор, мен улардан бирортасига ҳам бундай қилмаганман», — деди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ: «Ким (бошқаларга) раҳм қилмаса, (ўзи ҳам) раҳм қилинмайди», — дедилар.