أَخْبَرَنَا أَيُّوبُ بْنُ مُحَمَّدٍ الْوَزَّانُ، قَالَ حَدَّثَنَا حَجَّاجٌ، قَالَ ابْنُ جُرَيْجٍ أَخْبَرَنِي زِيَادٌ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَجْلاَنَ، عَنْ عَامِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الزُّبَيْرِ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الزُّبَيْرِ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم كَانَ يُشِيرُ بِأُصْبُعِهِ إِذَا دَعَا وَلاَ يُحَرِّكُهَا . قَالَ ابْنُ جُرَيْجٍ وَزَادَ عَمْرٌو قَالَ أَخْبَرَنِي عَامِرُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الزُّبَيْرِ عَنْ أَبِيهِ أَنَّهُ رَأَى النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم يَدْعُو كَذَلِكَ وَيَتَحَامَلُ بِيَدِهِ الْيُسْرَى عَلَى رِجْلِهِ الْيُسْرَى .
Abdulloh ibn az-Zubayr (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Nabiy ﷺ duo qilganlarida barmoqlari bilan ishora qilar edilar, ammo uni harakatlantirmas edilar. Yana bir rivoyatda u zotning shunday duo qilayotganlarini va chap qoʻllari bilan chap oyoqlariga tayanayotganlarini koʻrgani zikr qilinadi.Абдуллоҳ ибн аз-Зубайр (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Набий ﷺ дуо қилганларида бармоқлари билан ишора қилар эдилар, аммо уни ҳаракатлантирмас эдилар. Яна бир ривоятда у зотнинг шундай дуо қилаётганларини ва чап қўллари билан чап оёқларига таянаётганларини кўргани зикр қилинади.
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ شُجَاعٍ الْمَرُّوذِيُّ، قَالَ حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ ابْنُ عُلَيَّةَ، عَنِ الْحَجَّاجِ بْنِ أَبِي عُثْمَانَ، قَالَ حَدَّثَنِي أَبُو الزُّبَيْرِ، قَالَ سَمِعْتُ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ الزُّبَيْرِ، يُحَدِّثُ عَلَى هَذَا الْمِنْبَرِ وَهُوَ يَقُولُ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم إِذَا سَلَّمَ يَقُولُ " لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ وَحْدَهُ لاَ شَرِيكَ لَهُ لَهُ الْمُلْكُ وَلَهُ الْحَمْدُ وَهُوَ عَلَى كُلِّ شَىْءٍ قَدِيرٌ لاَ حَوْلَ وَلاَ قُوَّةَ إِلاَّ بِاللَّهِ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ لاَ نَعْبُدُ إِلاَّ إِيَّاهُ أَهْلَ النِّعْمَةِ وَالْفَضْلِ وَالثَّنَاءِ الْحَسَنِ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ مُخْلِصِينَ لَهُ الدِّينَ وَلَوْ كَرِهَ الْكَافِرُونَ " .
Abdulloh ibn az-Zubayr (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ salom berganlarida: «Lo ilaha illalloh vahdahu la sharika lah, lahul-mulku va lahul-hamdu va huva ala kulli shayin qodir, la havla va la quvvata illa billah, lo ilaha illalloh, la nabudu illa iyyah, ahlan-neʼmati val-fazli vas-sanail-hasan, lo ilaha illalloh, muxlisina lahud-dina va lav karihal-kofirun (Yolgʻiz Allohdan boshqa haq maʼbud yoʻq, Uning sherigi yoʻq, mulk Unikidir, hamd Unikidir, U har narsaga qodirdir, kuch-quvvat faqat Alloh biladir, Allohdan boshqa haq maʼbud yoʻq, biz faqat Ungagina ibodat qilamiz, neʼmat, fazl va goʻzal maqtov Egasidir, Allohdan boshqa haq maʼbud yoʻq, kofirlar yoqtirmasalar-da, dinni Unga xolis qilib)», derdilar.Абдуллоҳ ибн аз-Зубайр (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ салом берганларида: «Ло илаҳа иллаллоҳ ваҳдаҳу ла шарика лаҳ, лаҳул-мулку ва лаҳул-ҳамду ва ҳува ала кулли шайин қодир, ла ҳавла ва ла қуввата илла биллаҳ, ло илаҳа иллаллоҳ, ла набуду илла ийяҳ, аҳлан-неъмати вал-фазли вас-санаил-ҳасан, ло илаҳа иллаллоҳ, мухлисина лаҳуд-дина ва лав кариҳал-кофирун (Ёлғиз Аллоҳдан бошқа ҳақ маъбуд йўқ, Унинг шериги йўқ, мулк Уникидир, ҳамд Уникидир, У ҳар нарсага қодирдир, куч-қувват фақат Аллоҳ биладир, Аллоҳдан бошқа ҳақ маъбуд йўқ, биз фақат Унгагина ибодат қиламиз, неъмат, фазл ва гўзал мақтов Эгасидир, Аллоҳдан бошқа ҳақ маъбуд йўқ, кофирлар ёқтирмасалар-да, динни Унга холис қилиб)», дердилар.
أَخْبَرَنَا إِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدَةُ، قَالَ حَدَّثَنَا هِشَامُ بْنُ عُرْوَةَ، عَنْ أَبِي الزُّبَيْرِ، قَالَ كَانَ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ الزُّبَيْرِ يُهَلِّلُ فِي دُبُرِ الصَّلاَةِ يَقُولُ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ وَحْدَهُ لاَ شَرِيكَ لَهُ لَهُ الْمُلْكُ وَلَهُ الْحَمْدُ وَهُوَ عَلَى كُلِّ شَىْءٍ قَدِيرٌ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ وَلاَ نَعْبُدُ إِلاَّ إِيَّاهُ لَهُ النِّعْمَةُ وَلَهُ الْفَضْلُ وَلَهُ الثَّنَاءُ الْحَسَنُ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ مُخْلِصِينَ لَهُ الدِّينَ وَلَوْ كَرِهَ الْكَافِرُونَ . ثُمَّ يَقُولُ ابْنُ الزُّبَيْرِ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يُهَلِّلُ بِهِنَّ فِي دُبُرِ الصَّلاَةِ .
Abdulloh ibn az-Zubayr (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: U namozdan soʻng tahlil aytib: «Lo ilaha illalloh vahdahu la sharika lah, lahul-mulku va lahul-hamdu va huva ala kulli shayin qodir, lo ilaha illalloh, va la nabudu illa iyyah, lahun-neʼmatu va lahul-fazlu va lahus-sanaul-hasan, lo ilaha illalloh, muxlisina lahud-dina va lav karihal-kofirun», der edi. Soʻng ibn az-Zubayr: «Rasululloh ﷺ namozdan soʻng shu kalimalar bilan tahlil aytardilar», derdi.Абдуллоҳ ибн аз-Зубайр (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: У намоздан сўнг таҳлил айтиб: «Ло илаҳа иллаллоҳ ваҳдаҳу ла шарика лаҳ, лаҳул-мулку ва лаҳул-ҳамду ва ҳува ала кулли шайин қодир, ло илаҳа иллаллоҳ, ва ла набуду илла ийяҳ, лаҳун-неъмату ва лаҳул-фазлу ва лаҳус-санаул-ҳасан, ло илаҳа иллаллоҳ, мухлисина лаҳуд-дина ва лав кариҳал-кофирун», дер эди. Сўнг ибн аз-Зубайр: «Расулуллоҳ ﷺ намоздан сўнг шу калималар билан таҳлил айтардилар», дерди.
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، قَالَ حَدَّثَنَا يَحْيَى، قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الْحَمِيدِ بْنُ جَعْفَرٍ، قَالَ حَدَّثَنِي وَهْبُ بْنُ كَيْسَانَ، قَالَ اجْتَمَعَ عِيدَانِ عَلَى عَهْدِ ابْنِ الزُّبَيْرِ فَأَخَّرَ الْخُرُوجَ حَتَّى تَعَالَى النَّهَارُ ثُمَّ خَرَجَ فَخَطَبَ فَأَطَالَ الْخُطْبَةَ ثُمَّ نَزَلَ فَصَلَّى وَلَمْ يُصَلِّ لِلنَّاسِ يَوْمَئِذٍ الْجُمُعَةَ . فَذُكِرَ ذَلِكَ لاِبْنِ عَبَّاسٍ فَقَالَ أَصَابَ السُّنَّةَ .
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Ibn Zubayr zamonida ikki hayit bir kunga toʻgʻri kelib qoldi. U kun koʻtarilguncha chiqishni kechiktirdi, soʻng chiqib, uzun xutba qildi, soʻng tushib namoz oʻqidi va u kuni odamlarga juma namozini oʻqitmadi. Bu Ibn Abbosga zikr qilinganida, u: «U sunnatga muvofiq ish qildi», dedi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Ибн Зубайр замонида икки ҳайит бир кунга тўғри келиб қолди. У кун кўтарилгунча чиқишни кечиктирди, сўнг чиқиб, узун хутба қилди, сўнг тушиб намоз ўқиди ва у куни одамларга жума намозини ўқитмади. Бу Ибн Аббосга зикр қилинганида, у: «У суннатга мувофиқ иш қилди», деди.
أَخْبَرَنَا سُوَيْدُ بْنُ نَصْرٍ، قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ، عَنْ مُوسَى بْنِ عُقْبَةَ، عَنْ عَبْدِ الْوَاحِدِ بْنِ حَمْزَةَ، أَنَّ عَبَّادَ بْنَ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الزُّبَيْرِ، أَخْبَرَهُ أَنَّ عَائِشَةَ قَالَتْ مَا صَلَّى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَلَى سُهَيْلِ ابْنِ بَيْضَاءَ إِلاَّ فِي جَوْفِ الْمَسْجِدِ .
Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ Suhayl ibn Baydoga faqat masjidning ichida janoza namozi oʻqidilar.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ Суҳайл ибн Байдога фақат масжиднинг ичида жаноза намози ўқидилар.
أَخْبَرَنَا قُتَيْبَةُ، قَالَ حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، عَنْ نَافِعٍ، أَنَّ ابْنَ عُمَرَ، أَرَادَ الْحَجَّ عَامَ نَزَلَ الْحَجَّاجُ بِابْنِ الزُّبَيْرِ فَقِيلَ لَهُ إِنَّهُ كَائِنٌ بَيْنَهُمْ قِتَالٌ وَأَنَا أَخَافُ أَنْ يَصُدُّوكَ . قَالَ لَقَدْ كَانَ لَكُمْ فِي رَسُولِ اللَّهِ أُسْوَةٌ حَسَنَةٌ إِذًا أَصْنَعَ كَمَا صَنَعَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم إِنِّي أُشْهِدُكُمْ أَنِّي قَدْ أَوْجَبْتُ عُمْرَةً . ثُمَّ خَرَجَ حَتَّى إِذَا كَانَ بِظَاهِرِ الْبَيْدَاءِ قَالَ مَا شَأْنُ الْحَجِّ وَالْعُمْرَةِ إِلاَّ وَاحِدٌ أُشْهِدُكُمْ أَنِّي قَدْ أَوْجَبْتُ حَجًّا مَعَ عُمْرَتِي . وَأَهْدَى هَدْيًا اشْتَرَاهُ بِقُدَيْدٍ ثُمَّ انْطَلَقَ يُهِلُّ بِهِمَا جَمِيعًا حَتَّى قَدِمَ مَكَّةَ فَطَافَ بِالْبَيْتِ وَبِالصَّفَا وَالْمَرْوَةِ وَلَمْ يَزِدْ عَلَى ذَلِكَ وَلَمْ يَنْحَرْ وَلَمْ يَحْلِقْ وَلَمْ يُقَصِّرْ وَلَمْ يَحِلَّ مِنْ شَىْءٍ حَرُمَ مِنْهُ حَتَّى كَانَ يَوْمُ النَّحْرِ فَنَحَرَ وَحَلَقَ فَرَأَى أَنْ قَدْ قَضَى طَوَافَ الْحَجِّ وَالْعُمْرَةِ بِطَوَافِهِ الأَوَّلِ وَقَالَ ابْنُ عُمَرَ كَذَلِكَ فَعَلَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم .
Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: U Hajjoj Ibn Zubayrga (qarshi) qoʻshin tortgan yili haj qilmoqchi boʻldi. Unga: «Ular oʻrtasida jang boʻlishi ehtimoli bor, men seni (hajdan) toʻsib qoʻyishlaridan qoʻrqaman», deyildi. U: «Rasulullohda sizlar uchun goʻzal namuna bor. Bunday holda men Rasululloh ﷺ qilganidek qilaman. Sizni guvoh qilamanki, men umra qilishni oʻzimga vojib qildim», dedi. Soʻng yoʻlga chiqdi. Baydoning tashqarisiga yetganda: «Haj bilan umraning ishi bittadir. Sizni guvoh qilamanki, men umram bilan birga hajni ham oʻzimga vojib qildim», dedi. U Qudayddan sotib olgan hadyni ham olib chiqdi. Soʻng ikkovi (haj bilan umra) uchun talbiya aytib yoʻlga tushdi, Makkaga kelib Baytni tavof qildi, Safo bilan Marva orasida (saʼy) qildi, bundan ortiqcha (amal) qilmadi, (qurbonlik) soʻymadi, sochini oldirmadi, qisqartirmadi va ihromda man etilgan hech narsadan chiqmadi, toki nahr kuni boʻlgunicha. Soʻng (qurbonlik) soʻydi va sochini oldirdi. U birinchi tavofi bilan haj va umra tavofini ado qildim, deb hisobladi. Ibn Umar: «Rasululloh ﷺ ham xuddi shunday qilganlar», dedi.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: У Ҳажжож Ибн Зубайрга (қарши) қўшин тортган йили ҳаж қилмоқчи бўлди. Унга: «Улар ўртасида жанг бўлиши эҳтимоли бор, мен сени (ҳаждан) тўсиб қўйишларидан қўрқаман», дейилди. У: «Расулуллоҳда сизлар учун гўзал намуна бор. Бундай ҳолда мен Расулуллоҳ ﷺ қилганидек қиламан. Сизни гувоҳ қиламанки, мен умра қилишни ўзимга вожиб қилдим», деди. Сўнг йўлга чиқди. Байдонинг ташқарисига етганда: «Ҳаж билан умранинг иши биттадир. Сизни гувоҳ қиламанки, мен умрам билан бирга ҳажни ҳам ўзимга вожиб қилдим», деди. У Қудайддан сотиб олган ҳадйни ҳам олиб чиқди. Сўнг иккови (ҳаж билан умра) учун талбия айтиб йўлга тушди, Маккага келиб Байтни тавоф қилди, Сафо билан Марва орасида (саъй) қилди, бундан ортиқча (амал) қилмади, (қурбонлик) сўймади, сочини олдирмади, қисқартирмади ва иҳромда ман этилган ҳеч нарсадан чиқмади, токи наҳр куни бўлгунича. Сўнг (қурбонлик) сўйди ва сочини олдирди. У биринчи тавофи билан ҳаж ва умра тавофини адо қилдим, деб ҳисоблади. Ибн Умар: «Расулуллоҳ ﷺ ҳам худди шундай қилганлар», деди.
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ يَزِيدَ الْمُقْرِئُ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبِي قَالَ، حَدَّثَنَا جُوَيْرِيَةُ، عَنْ نَافِعٍ، أَنَّ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عَبْدِ اللَّهِ، وَسَالِمَ بْنَ عَبْدِ اللَّهِ، أَخْبَرَاهُ أَنَّهُمَا، كَلَّمَا عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عُمَرَ لَمَّا نَزَلَ الْجَيْشُ بِابْنِ الزُّبَيْرِ قَبْلَ أَنْ يُقْتَلَ فَقَالاَ لاَ يَضُرُّكَ أَنْ لاَ تَحُجَّ الْعَامَ إِنَّا نَخَافُ أَنْ يُحَالَ بَيْنَكَ وَبَيْنَ الْبَيْتِ . قَالَ خَرَجْنَا مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَحَالَ كُفَّارُ قُرَيْشٍ دُونَ الْبَيْتِ فَنَحَرَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم هَدْيَهُ وَحَلَقَ رَأْسَهُ وَأُشْهِدُكُمْ أَنِّي قَدْ أَوْجَبْتُ عُمْرَةً إِنْ شَاءَ اللَّهُ أَنْطَلِقُ فَإِنْ خُلِّيَ بَيْنِي وَبَيْنَ الْبَيْتِ طُفْتُ وَإِنْ حِيلَ بَيْنِي وَبَيْنَ الْبَيْتِ فَعَلْتُ مَا فَعَلَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَأَنَا مَعَهُ . ثُمَّ سَارَ سَاعَةً ثُمَّ قَالَ فَإِنَّمَا شَأْنُهُمَا وَاحِدٌ أُشْهِدُكُمْ أَنِّي قَدْ أَوْجَبْتُ حَجَّةً مَعَ عُمْرَتِي . فَلَمْ يَحْلِلْ مِنْهُمَا حَتَّى أَحَلَّ يَوْمَ النَّحْرِ وَأَهْدَى .
Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Ibn Zubayr oʻldirilishidan avval unga qoʻshin qarshi chiqqanida, baʼzilar unga: «Bu yil haj qilmasang senga zarari yoʻq. Biz sen bilan Baytulloh orasi toʻsib qoʻyilishidan qoʻrqamiz», deyishdi. Shunda u dedi: «Biz Rasululloh ﷺ bilan chiqqan edik, Quraysh kofirlari bizni Baytullohdan toʻsib qoʻyishgan edi. Shunda Rasululloh ﷺ hadyisini soʻyib, boshini oldirdilar. Men sizlarni guvoh qilamanki, umra qilishni oʻzimga vojib qildim. Alloh xohlasa yoʻlga chiqaman. Agar men bilan Baytulloh orasi ochiq qoldirilsa, tavof qilaman. Agar men bilan Baytulloh orasi toʻsilsa, Rasululloh ﷺ qilgan ishni qilaman». Soʻng u bir muddat yurdi-da: «Bu ikkalasining hukmi bir xildir. Men sizlarni guvoh qilamanki, umram bilan birga haj qilishni ham oʻzimga vojib qildim», dedi. Shunda u nahr kuni ehromdan chiqquniga qadar bu ikkalasidan chiqmadi va hadyi soʻydi.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Ибн Зубайр ўлдирилишидан аввал унга қўшин қарши чиққанида, баъзилар унга: «Бу йил ҳаж қилмасанг сенга зарари йўқ. Биз сен билан Байтуллоҳ ораси тўсиб қўйилишидан қўрқамиз», дейишди. Шунда у деди: «Биз Расулуллоҳ ﷺ билан чиққан эдик, Қурайш кофирлари бизни Байтуллоҳдан тўсиб қўйишган эди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ ҳадйисини сўйиб, бошини олдирдилар. Мен сизларни гувоҳ қиламанки, умра қилишни ўзимга вожиб қилдим. Аллоҳ хоҳласа йўлга чиқаман. Агар мен билан Байтуллоҳ ораси очиқ қолдирилса, тавоф қиламан. Агар мен билан Байтуллоҳ ораси тўсилса, Расулуллоҳ ﷺ қилган ишни қиламан». Сўнг у бир муддат юрди-да: «Бу иккаласининг ҳукми бир хилдир. Мен сизларни гувоҳ қиламанки, умрам билан бирга ҳаж қилишни ҳам ўзимга вожиб қилдим», деди. Шунда у наҳр куни эҳромдан чиққунига қадар бу иккаласидан чиқмади ва ҳадйи сўйди.
أَخْبَرَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ مَسْعُودٍ، وَمُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ الأَعْلَى، عَنْ خَالِدٍ، عَنْ شُعْبَةَ، عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ، عَنِ الأَسْوَدِ، أَنَّ أُمَّ الْمُؤْمِنِينَ، قَالَتْ إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " لَوْلاَ أَنَّ قَوْمِي - وَفِي حَدِيثِ مُحَمَّدٍ قَوْمَكِ - حَدِيثُ عَهْدِ بِجَاهِلِيَّةٍ لَهَدَمْتُ الْكَعْبَةَ وَجَعَلْتُ لَهَا بَابَيْنِ " . فَلَمَّا مَلَكَ ابْنُ الزُّبَيْرِ جَعَلَ لَهَا بَابَيْنِ .
Ummul-muminindan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Agar qavmim — Muhammadning rivoyatida ‹qavming› — johiliyatdan yaqinda chiqqan boʻlmaganida edi, men Kaʼbani buzib, unga ikkita eshik qoʻyardim», dedilar. Ibn Zubayr hokimiyatga kelganida unga ikkita eshik qoʻydi.Уммул-мумининдан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Агар қавмим — Муҳаммаднинг ривоятида ‹қавминг› — жоҳилиятдан яқинда чиққан бўлмаганида эди, мен Каъбани бузиб, унга иккита эшик қўярдим», дедилар. Ибн Зубайр ҳокимиятга келганида унга иккита эшик қўйди.
أَخْبَرَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ سَلاَّمٍ، قَالَ حَدَّثَنَا يَزِيدُ بْنُ هَارُونَ، قَالَ أَنْبَأَنَا جَرِيرُ بْنُ حَازِمٍ، قَالَ حَدَّثَنَا يَزِيدُ بْنُ رُومَانَ، عَنْ عُرْوَةَ، عَنْ عَائِشَةَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ لَهَا " يَا عَائِشَةُ لَوْلاَ أَنَّ قَوْمَكِ حَدِيثُ عَهْدٍ بِجَاهِلِيَّةٍ لأَمَرْتُ بِالْبَيْتِ فَهُدِمَ فَأَدْخَلْتُ فِيهِ مَا أُخْرِجَ مِنْهُ وَأَلْزَقْتُهُ بِالأَرْضِ وَجَعَلْتُ لَهُ بَابَيْنِ بَابًا شَرْقِيًّا وَبَابًا غَرْبِيًّا فَإِنَّهُمْ قَدْ عَجَزُوا عَنْ بِنَائِهِ فَبَلَغْتُ بِهِ أَسَاسَ إِبْرَاهِيمَ عَلَيْهِ السَّلاَمُ " . قَالَ فَذَلِكَ الَّذِي حَمَلَ ابْنَ الزُّبَيْرِ عَلَى هَدْمِهِ . قَالَ يَزِيدُ وَقَدْ شَهِدْتُ ابْنَ الزُّبَيْرِ حِينَ هَدَمَهُ وَبَنَاهُ وَأَدْخَلَ فِيهِ مِنَ الْحِجْرِ وَقَدْ رَأَيْتُ أَسَاسَ إِبْرَاهِيمَ عَلَيْهِ السَّلاَمُ حِجَارَةً كَأَسْنِمَةِ الإِبِلِ مُتَلاَحِكَةً .
Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ unga: «Ey Oisha, qavmingning johiliyatdan yaqinda chiqqanligi boʻlmaganida edi, men Baytni buzishga buyurar, undan chiqarib qoʻyilgan narsani unga qoʻshar, uni yer bilan tekislar va unga ikkita eshik — bir sharqiy eshik va bir gʻarbiy eshik qoʻyardim. Chunki ular uni qurishga qodir boʻlmadilar. Shunda men uni Ibrohim alayhissalomning poydevoriga yetkazardim», dedilar. Roviy aytdi: Ana shu narsa Ibn Zubayrni uni buzishga undadi. Yazid aytdi: «Men Ibn Zubayr uni buzib, qayta qurayotganida va Hijrdan bir qismini unga qoʻshganida guvoh boʻlgan edim. Ibrohim alayhissalomning poydevorini bir-biriga zich tuya oʻrkachlariday toshlardan iborat koʻrgan edim».Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ унга: «Эй Оиша, қавмингнинг жоҳилиятдан яқинда чиққанлиги бўлмаганида эди, мен Байтни бузишга буюрар, ундан чиқариб қўйилган нарсани унга қўшар, уни ер билан текислар ва унга иккита эшик — бир шарқий эшик ва бир ғарбий эшик қўярдим. Чунки улар уни қуришга қодир бўлмадилар. Шунда мен уни Иброҳим алайҳиссаломнинг пойдеворига етказардим», дедилар. Ровий айтди: Ана шу нарса Ибн Зубайрни уни бузишга ундади. Язид айтди: «Мен Ибн Зубайр уни бузиб, қайта қураётганида ва Ҳижрдан бир қисмини унга қўшганида гувоҳ бўлган эдим. Иброҳим алайҳиссаломнинг пойдеворини бир-бирига зич туя ўркачларидай тошлардан иборат кўрган эдим».
أَخْبَرَنَا إِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، قَالَ أَنْبَأَنَا سُفْيَانُ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ عُرْوَةَ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ جَاءَتِ امْرَأَةُ رِفَاعَةَ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَتْ إِنَّ رِفَاعَةَ طَلَّقَنِي فَأَبَتَّ طَلاَقِي وَإِنِّي تَزَوَّجْتُ بَعْدَهُ عَبْدَ الرَّحْمَنِ بْنَ الزَّبِيرِ وَمَا مَعَهُ إِلاَّ مِثْلُ هُدْبَةِ الثَّوْبِ . فَضَحِكَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَقَالَ " لَعَلَّكِ تُرِيدِينَ أَنْ تَرْجِعِي إِلَى رِفَاعَةَ لاَ حَتَّى يَذُوقَ عُسَيْلَتَكِ وَتَذُوقِي عُسَيْلَتَهُ " .
Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Rifoaning xotini Allohning Rasuli ﷺ huzuriga kelib: «Rifoa meni taloq qildi va taloqimni qatʼiy qildi. Men undan keyin Abdurrahmon ibn Zabirga tegdim, uning esa faqat kiyimning popugidek narsasi bor», dedi. Shunda Allohning Rasuli ﷺ kulib: «Sen Rifoaga qaytishni istayapsanmi? Yoʻq, u sening asalingdan totmaguncha va sen uning asalidan totmaguncha boʻlmaydi», dedilar.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Рифоанинг хотини Аллоҳнинг Расули ﷺ ҳузурига келиб: «Рифоа мени талоқ қилди ва талоқимни қатъий қилди. Мен ундан кейин Абдурраҳмон ибн Забирга тегдим, унинг эса фақат кийимнинг попугидек нарсаси бор», деди. Шунда Аллоҳнинг Расули ﷺ кулиб: «Сен Рифоага қайтишни истаяпсанми? Йўқ, у сенинг асалингдан тотмагунча ва сен унинг асалидан тотмагунча бўлмайди», дедилар.
أَخْبَرَنَا عَمْرُو بْنُ عَلِيٍّ، وَمُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى، قَالاَ حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ، قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الْمَلِكِ بْنُ أَبِي سُلَيْمَانَ، قَالَ سَمِعْتُ سَعِيدَ بْنَ جُبَيْرٍ، يَقُولُ سُئِلْتُ عَنِ الْمُتَلاَعِنَيْنِ، فِي إِمَارَةِ ابْنِ الزُّبَيْرِ أَيُفَرَّقُ بَيْنَهُمَا فَمَا دَرَيْتُ مَا أَقُولُ فَقُمْتُ مِنْ مَقَامِي إِلَى مَنْزِلِ ابْنِ عُمَرَ فَقُلْتُ يَا أَبَا عَبْدِ الرَّحْمَنِ الْمُتَلاَعِنَيْنِ أَيُفَرَّقُ بَيْنَهُمَا قَالَ نَعَمْ . سُبْحَانَ اللَّهِ إِنَّ أَوَّلَ مَنْ سَأَلَ عَنْ ذَلِكَ فُلاَنُ بْنُ فُلاَنٍ فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ أَرَأَيْتَ - وَلَمْ يَقُلْ عَمْرٌو أَرَأَيْتَ - الرَّجُلَ مِنَّا يَرَى عَلَى امْرَأَتِهِ فَاحِشَةً إِنْ تَكَلَّمَ فَأَمْرٌ عَظِيمٌ - وَقَالَ عَمْرٌو أَتَى أَمْرًا عَظِيمًا - وَإِنْ سَكَتَ سَكَتَ عَلَى مِثْلِ ذَلِكَ . فَلَمْ يُجِبْهُ فَلَمَّا كَانَ بَعْدَ ذَلِكَ أَتَاهُ فَقَالَ إِنَّ الأَمْرَ الَّذِي سَأَلْتُكَ ابْتُلِيتُ بِهِ فَأَنْزَلَ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ هَؤُلاَءِ الآيَاتِ فِي سُورَةِ النُّورِ { وَالَّذِينَ يَرْمُونَ أَزْوَاجَهُمْ } حَتَّى بَلَغَ { وَالْخَامِسَةَ أَنَّ غَضَبَ اللَّهِ عَلَيْهَا إِنْ كَانَ مِنَ الصَّادِقِينَ } فَبَدَأَ بِالرَّجُلِ فَوَعَظَهُ وَذَكَّرَهُ وَأَخْبَرَهُ أَنَّ عَذَابَ الدُّنْيَا أَهْوَنُ مِنْ عَذَابِ الآخِرَةِ فَقَالَ وَالَّذِي بَعَثَكَ بِالْحَقِّ مَا كَذَبْتُ . ثُمَّ ثَنَّى بِالْمَرْأَةِ فَوَعَظَهَا وَذَكَّرَهَا فَقَالَتْ وَالَّذِي بَعَثَكَ بِالْحَقِّ إِنَّهُ لَكَاذِبٌ فَبَدَأَ بِالرَّجُلِ فَشَهِدَ أَرْبَعَ شَهَادَاتٍ بِاللَّهِ إِنَّهُ لَمِنَ الصَّادِقِينَ وَالْخَامِسَةُ أَنَّ لَعْنَةَ اللَّهِ عَلَيْهِ إِنْ كَانَ مِنَ الْكَاذِبِينَ ثُمَّ ثَنَّى بِالْمَرْأَةِ فَشَهِدَتْ أَرْبَعَ شَهَادَاتٍ بِاللَّهِ إِنَّهُ لَمِنَ الْكَاذِبِينَ وَالْخَامِسَةَ أَنَّ غَضَبَ اللَّهِ عَلَيْهَا إِنْ كَانَ مِنَ الصَّادِقِينَ فَفَرَّقَ بَيْنَهُمَا .
Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, u zotdan liʼon qilishgan er-xotin haqida: «Ular ajratiladimi?» deb soʻralganda, u kishi: «Ha. Subhonalloh! Bu haqda birinchi boʻlib soʻragan kishi falon ibn falon edi. U: ‹Yo Rasululloh, aytib bering-chi, bizdan biror kishi xotinini fohisha ish qilayotganini koʻrsa-yu, agar bu haqda gapirsa, ulkan ishga qoʻl uradi, agar jim tursa, xuddi shunday narsa ustida jim turgan boʻladi›, dedi. U zot ﷺ unga javob bermadilar. Shundan keyin u yana keldi va: ‹Men Sizdan soʻragan ish menga sinov boʻlib tushdi›, dedi. Shunda Alloh azza va jalla Nur surasidagi ushbu oyatlarni nozil qildi: {Xotinlarini (zinoda) ayblab, oʻzlaridan boshqa guvohlari boʻlmagan kishilar…} to {…beshinchisida, agar (eri) rostgoʻylardan boʻlsa, oʻz ustiga Allohning gʻazabi (tushishini aytishlari lozimdir)} degan oyatgacha (nozil boʻldi). U zot ﷺ avval erkakdan boshladilar, unga vaʼz qilib, eslatma berdilar va oxirat azobi dunyo azobidan yengilroq ekanini bildirdilar. U: ‹Sizni haq bilan yuborgan Zotga qasamki, men yolgʻon gapirmadim›, dedi. Soʻng ayolga oʻtdilar, unga vaʼz qilib, eslatma berdilar. U: ‹Sizni haq bilan yuborgan Zotga qasamki, u yolgʻonchidir›, dedi. Soʻng erkakdan boshladilar, u toʻrt marta Alloh nomi bilan oʻzining rostgoʻylardan ekaniga guvohlik berdi, beshinchisida agar yolgʻonchilardan boʻlsa, oʻziga Allohning laʼnati boʻlishini (aytdi). Soʻng ayolga oʻtdilar, u toʻrt marta Alloh nomi bilan erining yolgʻonchilardan ekaniga guvohlik berdi, beshinchisida agar (eri) rostgoʻylardan boʻlsa, oʻziga Allohning gʻazabi boʻlishini (aytdi). Shunda u zot ﷺ ikkovini ajratdilar», dedi.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, у зотдан лиъон қилишган эр-хотин ҳақида: «Улар ажратиладими?» деб сўралганда, у киши: «Ҳа. Субҳоналлоҳ! Бу ҳақда биринчи бўлиб сўраган киши фалон ибн фалон эди. У: ‹Ё Расулуллоҳ, айтиб беринг-чи, биздан бирор киши хотинини фоҳиша иш қилаётганини кўрса-ю, агар бу ҳақда гапирса, улкан ишга қўл уради, агар жим турса, худди шундай нарса устида жим турган бўлади›, деди. У зот ﷺ унга жавоб бермадилар. Шундан кейин у яна келди ва: ‹Мен Сиздан сўраган иш менга синов бўлиб тушди›, деди. Шунда Аллоҳ азза ва жалла Нур сурасидаги ушбу оятларни нозил қилди: {Хотинларини (зинода) айблаб, ўзларидан бошқа гувоҳлари бўлмаган кишилар…} то {…бешинчисида, агар (эри) ростгўйлардан бўлса, ўз устига Аллоҳнинг ғазаби (тушишини айтишлари лозимдир)} деган оятгача (нозил бўлди). У зот ﷺ аввал эркакдан бошладилар, унга ваъз қилиб, эслатма бердилар ва охират азоби дунё азобидан енгилроқ эканини билдирдилар. У: ‹Сизни ҳақ билан юборган Зотга қасамки, мен ёлғон гапирмадим›, деди. Сўнг аёлга ўтдилар, унга ваъз қилиб, эслатма бердилар. У: ‹Сизни ҳақ билан юборган Зотга қасамки, у ёлғончидир›, деди. Сўнг эркакдан бошладилар, у тўрт марта Аллоҳ номи билан ўзининг ростгўйлардан эканига гувоҳлик берди, бешинчисида агар ёлғончилардан бўлса, ўзига Аллоҳнинг лаънати бўлишини (айтди). Сўнг аёлга ўтдилар, у тўрт марта Аллоҳ номи билан эрининг ёлғончилардан эканига гувоҳлик берди, бешинчисида агар (эри) ростгўйлардан бўлса, ўзига Аллоҳнинг ғазаби бўлишини (айтди). Шунда у зот ﷺ икковини ажратдилар», деди.
أَخْبَرَنِي مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ الرَّحِيمِ، قَالَ حَدَّثَنَا عَمْرُو بْنُ أَبِي سَلَمَةَ الدِّمَشْقِيُّ، عَنْ أَبِي عُمَرَ الصَّنْعَانِيِّ، عَنْ هِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الزُّبَيْرِ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " أَيُّمَا رَجُلٍ أَعْمَرَ رَجُلاً عُمْرَى لَهُ وَلِعَقِبِهِ فَهِيَ لَهُ وَلِمَنْ يَرِثُهُ مِنْ عَقِبِهِ مَوْرُوثَةٌ " .
Abdulloh ibn az-Zubayr (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Qaysi bir kishi boshqa bir kishiga biror narsani oʻziga va uning avlodiga umro qilib bersa, u narsa oʻsha kishiga va avlodidan meros oluvchilarga meros boʻlib qoladi», dedilar.Абдуллоҳ ибн аз-Зубайр (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Қайси бир киши бошқа бир кишига бирор нарсани ўзига ва унинг авлодига умро қилиб берса, у нарса ўша кишига ва авлодидан мерос олувчиларга мерос бўлиб қолади», дедилар.
أَخْبَرَنِي مُحَمَّدُ بْنُ وَهْبٍ، قَالَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ سَلَمَةَ، قَالَ حَدَّثَنِي ابْنُ إِسْحَاقَ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الزُّبَيْرِ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ رَجُلٍ، مِنْ أَهْلِ الْبَصْرَةِ قَالَ صَحِبْتُ عِمْرَانَ بْنَ حُصَيْنٍ قَالَ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ " النَّذْرُ نَذْرَانِ فَمَا كَانَ مِنْ نَذْرٍ فِي طَاعَةِ اللَّهِ فَذَلِكَ لِلَّهِ وَفِيهِ الْوَفَاءُ وَمَا كَانَ مِنْ نَذْرٍ فِي مَعْصِيَةِ اللَّهِ فَذَلِكَ لِلشَّيْطَانِ وَلاَ وَفَاءَ فِيهِ وَيُكَفِّرُهُ مَا يُكَفِّرُ الْيَمِينَ " .
Imron ibn Husayn (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Men Rasululloh ﷺni: «Nazr ikki xildir. Allohga toat qilishga aytilgan nazr Alloh uchundir va uni bajarish lozim. Allohga maʼsiyat qilishga aytilgan nazr esa shayton uchundir, uni bajarish shart emas va uning kafforati qasam kafforatidir», deb aytayotganlarini eshitdim.Имрон ибн Ҳусайн (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Мен Расулуллоҳ ﷺни: «Назр икки хилдир. Аллоҳга тоат қилишга айтилган назр Аллоҳ учундир ва уни бажариш лозим. Аллоҳга маъсият қилишга айтилган назр эса шайтон учундир, уни бажариш шарт эмас ва унинг каффорати қасам каффоратидир», деб айтаётганларини эшитдим.
أَخْبَرَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ سَلْمٍ الْمَصَاحِفِيُّ الْبَلْخِيُّ، قَالَ حَدَّثَنَا النَّضْرُ بْنُ شُمَيْلٍ، قَالَ حَدَّثَنَا حَمَّادٌ، قَالَ أَنْبَأَنَا يُوسُفُ، عَنِ الْحَارِثِ بْنِ حَاطِبٍ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أُتِيَ بِلِصٍّ فَقَالَ " اقْتُلُوهُ " . فَقَالُوا يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّمَا سَرَقَ . فَقَالَ " اقْتُلُوهُ " . قَالُوا يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّمَا سَرَقَ . قَالَ " اقْطَعُوا يَدَهُ " . قَالَ ثُمَّ سَرَقَ فَقُطِعَتْ رِجْلُهُ ثُمَّ سَرَقَ عَلَى عَهْدِ أَبِي بَكْرٍ رضى الله عنه حَتَّى قُطِعَتْ قَوَائِمُهُ كُلُّهَا ثُمَّ سَرَقَ أَيْضًا الْخَامِسَةَ فَقَالَ أَبُو بَكْرٍ رضى الله عنه كَانَ رَسُولُ اللَّهُ صلى الله عليه وسلم أَعْلَمَ بِهَذَا حِينَ قَالَ " اقْتُلُوهُ " . ثُمَّ دَفَعَهُ إِلَى فِتْيَةٍ مِنْ قُرَيْشٍ لِيَقْتُلُوهُ مِنْهُمْ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ الزُّبَيْرِ - وَكَانَ يُحِبُّ الإِمَارَةَ - فَقَالَ أَمِّرُونِي عَلَيْكُمْ . فَأَمَّرُوهُ عَلَيْهِمْ فَكَانَ إِذَا ضَرَبَ ضَرَبُوهُ حَتَّى قَتَلُوهُ .
Horis ibn Hotib (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺning huzurlariga bir oʻgʻri keltirildi. U zot: «Uni oʻldiringlar», dedilar. Ular: «Ey Allohning Rasuli, u faqat oʻgʻirlik qildi-ku», dedilar. U zot: «Uni oʻldiringlar», dedilar. Ular: «Ey Allohning Rasuli, u faqat oʻgʻirlik qildi-ku», dedilar. U zot: «Uning qoʻlini kesinglar», dedilar. Soʻng u yana oʻgʻirlik qildi va oyogʻi kesildi. Keyin Abu Bakr (roziyallohu anhu) zamonida yana oʻgʻirlik qildi, hatto uning barcha aʼzolari kesildi. Soʻng beshinchi marta yana oʻgʻirlik qildi. Shunda Abu Bakr (roziyallohu anhu): «Rasululloh ﷺ: ‹Uni oʻldiringlar›, deganlarida bu haqda yaxshiroq bilar edilar», dedi. Soʻng uni oʻldirish uchun Qurayshdan bir necha yigitga topshirdi. Ular orasida amirlikni yaxshi koʻradigan Abdulloh ibn Zubayr ham bor edi. U: «Meni oʻzingizga amir qilinglar», dedi. Ular uni oʻzlariga amir qildilar. U urgan payt ular ham uni urar edilar, toki uni oʻldirdilar.Ҳорис ибн Ҳотиб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺнинг ҳузурларига бир ўғри келтирилди. У зот: «Уни ўлдиринглар», дедилар. Улар: «Эй Аллоҳнинг Расули, у фақат ўғирлик қилди-ку», дедилар. У зот: «Уни ўлдиринглар», дедилар. Улар: «Эй Аллоҳнинг Расули, у фақат ўғирлик қилди-ку», дедилар. У зот: «Унинг қўлини кесинглар», дедилар. Сўнг у яна ўғирлик қилди ва оёғи кесилди. Кейин Абу Бакр (розияллоҳу анҳу) замонида яна ўғирлик қилди, ҳатто унинг барча аъзолари кесилди. Сўнг бешинчи марта яна ўғирлик қилди. Шунда Абу Бакр (розияллоҳу анҳу): «Расулуллоҳ ﷺ: ‹Уни ўлдиринглар›, деганларида бу ҳақда яхшироқ билар эдилар», деди. Сўнг уни ўлдириш учун Қурайшдан бир неча йигитга топширди. Улар орасида амирликни яхши кўрадиган Абдуллоҳ ибн Зубайр ҳам бор эди. У: «Мени ўзингизга амир қилинглар», деди. Улар уни ўзларига амир қилдилар. У урган пайт улар ҳам уни урар эдилар, токи уни ўлдирдилар.
أَخْبَرَنَا مَحْمُودُ بْنُ غَيْلاَنَ، قَالَ أَنْبَأَنَا النَّضْرُ بْنُ شُمَيْلٍ، قَالَ أَنْبَأَنَا شُعْبَةُ، قَالَ حَدَّثَنَا خَلِيفَةُ، قَالَ سَمِعْتُ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ الزُّبَيْرِ، قَالَ لاَ تُلْبِسُوا نِسَاءَكُمُ الْحَرِيرَ فَإِنِّي سَمِعْتُ عُمَرَ بْنَ الْخَطَّابِ يَقُولُ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " مَنْ لَبِسَهُ فِي الدُّنْيَا لَمْ يَلْبَسْهُ فِي الآخِرَةِ " .
Umar ibn al-Xattob (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Kim uni dunyoda kiysa, oxiratda kiymaydi», dedilar.Умар ибн ал-Хаттоб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Ким уни дунёда кийса, охиратда киймайди», дедилар.
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ الأَعْلَى، قَالَ حَدَّثَنَا خَالِدٌ، قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ أَبِي مَسْلَمَةَ، قَالَ سَمِعْتُ عَبْدَ الْعَزِيزِ، - يَعْنِي ابْنَ أَسِيدٍ الطَّاحِيَّ بَصْرِيٌّ - يَقُولُ سُئِلَ ابْنُ الزُّبَيْرِ عَنْ نَبِيذِ الْجَرِّ، قَالَ نَهَانَا عَنْهُ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم .
Ibn Zubayr (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, undan sopol xumda tayyorlangan nabiz haqida soʻralganda, u: «Rasululloh ﷺ bizni bundan qaytardilar», dedi.Ибн Зубайр (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, ундан сопол хумда тайёрланган набиз ҳақида сўралганда, у: «Расулуллоҳ ﷺ бизни бундан қайтардилар», деди.
أَخْبَرَنَا عُثْمَانُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ حَدَّثَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ مُعَاذٍ، قَالَ أَنْبَأَنَا أَبِي قَالَ، حَدَّثَنَا عِمْرَانُ بْنُ حُدَيْرٍ، قَالَ سَأَلْتُ لاَحِقًا عَنِ الرَّكْعَتَيْنِ، قَبْلَ غُرُوبِ الشَّمْسِ فَقَالَ كَانَ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ الزُّبَيْرِ يُصَلِّيهِمَا فَأَرْسَلَ إِلَيْهِ مُعَاوِيَةُ مَا هَاتَانِ الرَّكْعَتَانِ عِنْدَ غُرُوبِ الشَّمْسِ فَاضْطَرَّ الْحَدِيثَ إِلَى أُمِّ سَلَمَةَ فَقَالَتْ أُمُّ سَلَمَةَ إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم كَانَ يُصَلِّي رَكْعَتَيْنِ قَبْلَ الْعَصْرِ فَشُغِلَ عَنْهُمَا فَرَكَعَهُمَا حِينَ غَابَتِ الشَّمْسُ فَلَمْ أَرَهُ يُصَلِّيهِمَا قَبْلُ وَلاَ بَعْدُ .
Umm Salama (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: «Rasululloh ﷺ asrdan oldin ikki rakaat namoz oʻqir edilar, bir kuni biror ish bilan band boʻlib qolib, uni quyosh botganda oʻqidilar. Men u zotning bu ikki rakaatni na undan oldin, na undan keyin oʻqiganlarini koʻrmadim.»Умм Салама (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: «Расулуллоҳ ﷺ асрдан олдин икки ракаат намоз ўқир эдилар, бир куни бирор иш билан банд бўлиб қолиб, уни қуёш ботганда ўқидилар. Мен у зотнинг бу икки ракаатни на ундан олдин, на ундан кейин ўқиганларини кўрмадим.»