حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، غَيْرَ مَرَّةٍ عَنِ الزُّهْرِيِّ، قَالَ سَمِعْتُ أَنَسَ بْنَ مَالِكٍ، يَقُولُ سَقَطَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَنْ فَرَسٍ ـ وَرُبَّمَا قَالَ سُفْيَانُ مِنْ فَرَسٍ ـ فَجُحِشَ شِقُّهُ الأَيْمَنُ، فَدَخَلْنَا عَلَيْهِ نَعُودُهُ، فَحَضَرَتِ الصَّلاَةُ، فَصَلَّى بِنَا قَاعِدًا وَقَعَدْنَا ـ وَقَالَ سُفْيَانُ مَرَّةً صَلَّيْنَا قُعُودًا ـ فَلَمَّا قَضَى الصَّلاَةَ قَالَ " إِنَّمَا جُعِلَ الإِمَامُ لِيُؤْتَمَّ بِهِ، فَإِذَا كَبَّرَ فَكَبِّرُوا وَإِذَا رَكَعَ فَارْكَعُوا، وَإِذَا رَفَعَ فَارْفَعُوا، وَإِذَا قَالَ سَمِعَ اللَّهُ لِمَنْ حَمِدَهُ. فَقُولُوا رَبَّنَا وَلَكَ الْحَمْدُ. وَإِذَا سَجَدَ فَاسْجُدُوا ". قَالَ سُفْيَانُ كَذَا جَاءَ بِهِ مَعْمَرٌ قُلْتُ نَعَمْ. قَالَ لَقَدْ حَفِظَ، كَذَا قَالَ الزُّهْرِيُّ وَلَكَ الْحَمْدُ. حَفِظْتُ مِنْ شِقِّهِ الأَيْمَنِ. فَلَمَّا خَرَجْنَا مِنْ عِنْدِ الزُّهْرِيِّ قَالَ ابْنُ جُرَيْجٍ ـ وَأَنَا عِنْدَهُ ـ فَجُحِشَ سَاقُهُ الأَيْمَنُ.
Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ otdan yiqildilar va (badanlarining) oʻng tomoni shikastlandi. Biz u zotning ahvolini soʻrash uchun bordik; shu orada namoz vaqti kirdi va u zot oʻtirgan holda imomlik qildilar, biz ham oʻtirgan holda oʻqidik. Namozni tugatgach: «Imomga ergashiladi; u takbir aytsa, takbir aytinglar; u rukuʼ qilsa, rukuʼ qilinglar; u (boshini) koʻtarsa, koʻtaringlar; u ‹Samiʼalloohu liman hamidah› desa, ‹Robbana va lakal-hamd› denglar; u sajda qilsa, sajda qilinglar», — dedilar. Sufyon ham Maʼmardan shunday rivoyat qildi. Ibn Jurayj: «U zotning oʻng oyogʻi shikastlangan edi», — dedi.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ отдан йиқилдилар ва (баданларининг) ўнг томони шикастланди. Биз у зотнинг аҳволини сўраш учун бордик; шу орада намоз вақти кирди ва у зот ўтирган ҳолда имомлик қилдилар, биз ҳам ўтирган ҳолда ўқидик. Намозни тугатгач: «Имомга эргашилади; у такбир айца, такбир айтинглар; у рукуъ қилса, рукуъ қилинглар; у (бошини) кўтарса, кўтаринглар; у ‹Самиъаллооҳу лиман ҳамидаҳ› деса, ‹Роббана ва лакал-ҳамд› денглар; у сажда қилса, сажда қилинглар», — дедилар. Суфён ҳам Маъмардан шундай ривоят қилди. Ибн Журайж: «У зотнинг ўнг оёғи шикастланган эди», — деди.
حَدَّثَنَا الْحَسَنُ بْنُ عَلِيٍّ الْخَلاَّلُ الْهُذَلِيُّ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الصَّمَدِ، حَدَّثَنَا سَلِيمُ بْنُ حَيَّانَ، قَالَ سَمِعْتُ مَرْوَانَ الأَصْفَرَ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ قَدِمَ عَلِيٌّ ـ رضى الله عنه ـ عَلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم مِنَ الْيَمَنِ فَقَالَ " بِمَا أَهْلَلْتَ ". قَالَ بِمَا أَهَلَّ بِهِ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم. فَقَالَ " لَوْلاَ أَنَّ مَعِي الْهَدْىَ لأَحْلَلْتُ ". وَزَادَ مُحَمَّدُ بْنُ بَكْرٍ عَنِ ابْنِ جُرَيْجٍ قَالَ لَهُ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم " بِمَا أَهْلَلْتَ يَا عَلِيُّ ". قَالَ بِمَا أَهَلَّ بِهِ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " فَأَهْدِ وَامْكُثْ حَرَامًا كَمَا أَنْتَ ".
Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Ali Yamandan (Makkaga) Paygʻambar ﷺ ning oldiga keldi. Paygʻambar ﷺ Alidan: «Sen qanday niyat bilan ehrom bogʻlading?» — deb soʻradilar. Ali: «Men Paygʻambar ﷺ ning niyatidek niyat bilan ehrom bogʻladim», — deb javob berdi. Paygʻambar ﷺ: «Agar menda Hadiy boʻlmaganda, men ehromdan chiqar edim», — dedilar. Muhammad ibn Bakr Ibn Jurayjdan qoʻshimcha rivoyat qildi: «Paygʻambar ﷺ Aliga: ‹Ey Ali, sen qanday niyat bilan ehrom bogʻlading?› — dedilar. U: ‹Paygʻambar ﷺ ning niyatidek (niyat) bilan›, — deb javob berdi. Paygʻambar ﷺ: ‹Hadiy (qurbonlik mol) (qilib) ushla va ehromingni (oʻz holicha) saqlab tur›, — dedilar».Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Али Ямандан (Маккага) Пайғамбар ﷺ нинг олдига келди. Пайғамбар ﷺ Алидан: «Сен қандай ният билан эҳром боғладинг?» — деб сўрадилар. Али: «Мен Пайғамбар ﷺ нинг ниятидек ният билан эҳром боғладим», — деб жавоб берди. Пайғамбар ﷺ: «Агар менда Ҳадий бўлмаганда, мен эҳромдан чиқар эдим», — дедилар. Муҳаммад ибн Бакр Ибн Журайждан қўшимча ривоят қилди: «Пайғамбар ﷺ Алига: ‹Эй Али, сен қандай ният билан эҳром боғладинг?› — дедилар. У: ‹Пайғамбар ﷺ нинг ниятидек (ният) билан›, — деб жавоб берди. Пайғамбар ﷺ: ‹Ҳадий (қурбонлик мол) (қилиб) ушла ва эҳромингни (ўз ҳолича) сақлаб тур›, — дедилар».
حَدَّثَنَا يَعْقُوبُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ ابْنُ عُلَيَّةَ، أَخْبَرَنَا ابْنُ جُرَيْجٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي عَطَاءٌ، عَنْ صَفْوَانَ بْنِ يَعْلَى، عَنْ يَعْلَى بْنِ أُمَيَّةَ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ غَزَوْتُ مَعَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم جَيْشَ الْعُسْرَةِ فَكَانَ مِنْ أَوْثَقِ أَعْمَالِي فِي نَفْسِي، فَكَانَ لِي أَجِيرٌ، فَقَاتَلَ إِنْسَانًا، فَعَضَّ أَحَدُهُمَا إِصْبَعَ صَاحِبِهِ، فَانْتَزَعَ إِصْبَعَهُ، فَأَنْدَرَ ثَنِيَّتَهُ فَسَقَطَتْ، فَانْطَلَقَ إِلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَأَهْدَرَ ثَنِيَّتَهُ وَقَالَ " أَفَيَدَعُ إِصْبَعَهُ فِي فِيكَ تَقْضَمُهَا ـ قَالَ أَحْسِبُهُ قَالَ ـ كَمَا يَقْضَمُ الْفَحْلُ ". قَالَ ابْنُ جُرَيْجٍ وَحَدَّثَنِي عَبْدُ اللَّهِ بْنُ أَبِي مُلَيْكَةَ، عَنْ جَدِّهِ، بِمِثْلِ هَذِهِ الصِّفَةِ أَنَّ رَجُلاً، عَضَّ يَدَ رَجُلٍ، فَأَنْدَرَ ثَنِيَّتَهُ، فَأَهْدَرَهَا أَبُو بَكْرٍ رضى الله عنه.
Yaʼlo ibn Umayya (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Men Paygʻambar ﷺ bilan birga Jaysh ul-Usra(da) (Tabuk gʻazotida) jang qildim va menimcha, bu mening eng yaxshi amalim edi. Soʻng mening bir ishchim bor edi; u kimdir bilan janjallashdi va ulardan biri boshqasining barmogʻini tishlab uzdi, (boshqasi esa) uning tishini tushirib yubordi. U (zarar koʻrgan kishi) Paygʻambar ﷺ ning oldiga (shikoyat bilan) bordi, lekin Paygʻambar ﷺ daʼvoni bekor qildi va shikoyatchiga: «Sen — u barmogʻini sening ogʻzingda qoldirishini, toki sen uni (aygʻir tuya kabi) tishlab uzishini — istadingmi?» — dedilar. Ibn Jurayj, Abdulloh ibn Abu Mulayka orqali uning bobosidan shunga oʻxshash voqeani rivoyat qildi: Bir kishi boshqa bir kishining qoʻlini tishlab, oʻz tishini tushirib yubordi, lekin Abu Bakr — uning (singan tishi) uchun (hech) tovon (kompensatsiya) huquqi yoʻq, deb — hukm qildi.Яъло ибн Умайя (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Мен Пайғамбар ﷺ билан бирга Жайш ул-Усра(да) (Табук ғазотида) жанг қилдим ва менимча, бу менинг энг яхши амалим эди. Сўнг менинг бир ишчим бор эди; у кимдир билан жанжаллашди ва улардан бири бошқасининг бармоғини тишлаб узди, (бошқаси эса) унинг тишини тушириб юборди. У (зарар кўрган киши) Пайғамбар ﷺ нинг олдига (шикоят билан) борди, лекин Пайғамбар ﷺ даъвони бекор қилди ва шикоятчига: «Сен — у бармоғини сенинг оғзингда қолдиришини, токи сен уни (айғир туя каби) тишлаб узишини — истадингми?» — дедилар. Ибн Журайж, Абдуллоҳ ибн Абу Мулайка орқали унинг бобосидан шунга ўхшаш воқеани ривоят қилди: Бир киши бошқа бир кишининг қўлини тишлаб, ўз тишини тушириб юборди, лекин Абу Бакр — унинг (синган тиши) учун (ҳеч) товон (компенсация) ҳуқуқи йўқ, деб — ҳукм қилди.
حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ يُوسُفَ، قَالَ أَخْبَرَنَا مَالِكٌ، عَنْ سَعِيدٍ الْمَقْبُرِيِّ، عَنْ عُبَيْدِ بْنِ جُرَيْجٍ، أَنَّهُ قَالَ لِعَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ يَا أَبَا عَبْدِ الرَّحْمَنِ، رَأَيْتُكَ تَصْنَعُ أَرْبَعًا لَمْ أَرَ أَحَدًا مِنْ أَصْحَابِكَ يَصْنَعُهَا. قَالَ وَمَا هِيَ يَا ابْنَ جُرَيْجٍ قَالَ رَأَيْتُكَ لاَ تَمَسُّ مِنَ الأَرْكَانِ إِلاَّ الْيَمَانِيَيْنِ، وَرَأَيْتُكَ تَلْبَسُ النِّعَالَ السِّبْتِيَّةَ، وَرَأَيْتُكَ تَصْبُغُ بِالصُّفْرَةِ، وَرَأَيْتُكَ إِذَا كُنْتَ بِمَكَّةَ أَهَلَّ النَّاسُ إِذَا رَأَوُا الْهِلاَلَ وَلَمْ تُهِلَّ أَنْتَ حَتَّى كَانَ يَوْمُ التَّرْوِيَةِ. قَالَ عَبْدُ اللَّهِ أَمَّا الأَرْكَانُ فَإِنِّي لَمْ أَرَ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَمَسُّ إِلاَّ الْيَمَانِيَيْنِ، وَأَمَّا النِّعَالُ السِّبْتِيَّةُ فَإِنِّي رَأَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَلْبَسُ النَّعْلَ الَّتِي لَيْسَ فِيهَا شَعَرٌ وَيَتَوَضَّأُ فِيهَا، فَأَنَا أُحِبُّ أَنْ أَلْبَسَهَا، وَأَمَّا الصُّفْرَةُ فَإِنِّي رَأَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَصْبُغُ بِهَا، فَأَنَا أُحِبُّ أَنْ أَصْبُغَ بِهَا، وَأَمَّا الإِهْلاَلُ فَإِنِّي لَمْ أَرَ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يُهِلُّ حَتَّى تَنْبَعِثَ بِهِ رَاحِلَتُهُ.
Ubayd ibn Jurayj rivoyat qiladi: Men Abdulloh ibn Umarga: «Ey Abu Abdurrahmon, men sizda sahobalardan boshqa hech kimda koʻrmagan toʻrt (ish)ni koʻrdim», — dedim. Abdulloh ibn Umar: «Ular nima, ey Ibn Jurayj?» — dedi. Men: «Men sizni Kaʼbaning faqat (Yaman tomonidagi) ikki ruknidan boshqasiga tegmayotganingizni koʻrdim; teri (oshlangan) kovush kiyishingizni koʻrdim; sochingizni xina bilan boʻyashingizni koʻrdim; va siz Makkada boʻlganingizda, odamlar (Zulhijja) hilolini koʻrib ihromga kirsa, siz Tarviya kuni (Zulhijjaning 8-kuni)gacha ihromga kirmasligingizni koʻrdim», — dedim. Abdulloh: «Kaʼba ruknlariga kelsak, men Rasululloh ﷺ ni faqat (Yaman tomonidagi) ikki ruknga tegayotganlaridan boshqa holda koʻrmadim. Teri kovushga kelsak, men Rasululloh ﷺ ni junsiz (oshlangan teri) kovush kiygan va uni kiygan holda tahorat olgan (yaʼni oyoqlarini yuvib, soʻng kovush kiygan) holda koʻrdim; shuning uchun men ham shunday kovush kiyishni yaxshi koʻraman. Xina bilan boʻyashga kelsak, men Rasululloh ﷺ ni u bilan (soch) boʻyagan holda koʻrdim; shuning uchun men ham boʻyashni yaxshi koʻraman. Ihlol (ihromga kirish)ga kelsak, men Rasululloh ﷺ ni Hajga (Zulhijjaning 8-kuni) yoʻlga chiqmaguncha ihromga kirgan holda koʻrmadim», — dedi.Убайд ибн Журайж ривоят қилади: Мен Абдуллоҳ ибн Умарга: «Эй Абу Абдурраҳмон, мен сизда саҳобалардан бошқа ҳеч кимда кўрмаган тўрт (иш)ни кўрдим», — дедим. Абдуллоҳ ибн Умар: «Улар нима, эй Ибн Журайж?» — деди. Мен: «Мен сизни Каъбанинг фақат (Яман томонидаги) икки рукнидан бошқасига тегмаётганингизни кўрдим; тери (ошланган) ковуш кийишингизни кўрдим; сочингизни хина билан бўяшингизни кўрдим; ва сиз Маккада бўлганингизда, одамлар (Зулҳижжа) ҳилолини кўриб иҳромга кирса, сиз Тарвия куни (Зулҳижжанинг 8-куни)гача иҳромга кирмаслигингизни кўрдим», — дедим. Абдуллоҳ: «Каъба рукнларига келсак, мен Расулуллоҳ ﷺ ни фақат (Яман томонидаги) икки рукнга тегаётганларидан бошқа ҳолда кўрмадим. Тери ковушга келсак, мен Расулуллоҳ ﷺ ни жунсиз (ошланган тери) ковуш кийган ва уни кийган ҳолда таҳорат олган (яъни оёқларини ювиб, сўнг ковуш кийган) ҳолда кўрдим; шунинг учун мен ҳам шундай ковуш кийишни яхши кўраман. Хина билан бўяшга келсак, мен Расулуллоҳ ﷺ ни у билан (соч) бўяган ҳолда кўрдим; шунинг учун мен ҳам бўяшни яхши кўраман. Иҳлол (иҳромга кириш)га келсак, мен Расулуллоҳ ﷺ ни Ҳажга (Зулҳижжанинг 8-куни) йўлга чиқмагунча иҳромга кирган ҳолда кўрмадим», — деди.
حَدَّثَنَا الْحُمَيْدِيُّ، سَمِعَ سُفْيَانَ، حَدَّثَنَا هِشَامٌ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ زَيْنَبَ ابْنَةِ أَبِي سَلَمَةَ، عَنْ أُمِّهَا أُمِّ سَلَمَةَ ـ رضى الله عنها ـ دَخَلَ عَلَىَّ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم وَعِنْدِي مُخَنَّثٌ فَسَمِعْتُهُ يَقُولُ لِعَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي أُمَيَّةَ يَا عَبْدَ اللَّهِ أَرَأَيْتَ إِنْ فَتَحَ اللَّهُ عَلَيْكُمُ الطَّائِفَ غَدًا فَعَلَيْكَ بِابْنَةِ غَيْلاَنَ، فَإِنَّهَا تُقْبِلُ بِأَرْبَعٍ وَتُدْبِرُ بِثَمَانٍ. وَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم " لاَ يَدْخُلَنَّ هَؤُلاَءِ عَلَيْكُنَّ ". قَالَ ابْنُ عُيَيْنَةَ وَقَالَ ابْنُ جُرَيْجٍ الْمُخَنَّثُ هِيتٌ. حَدَّثَنَا مَحْمُودٌ حَدَّثَنَا أَبُو أُسَامَةَ عَنْ هِشَامٍ بِهَذَا، وَزَادَ وَهْوَ مُحَاصِرٌ الطَّائِفَ يَوْمَئِذٍ.
(Ummu Salama (roziyallohu anho) aytdi:) Paygʻambar ﷺ mening oldimga kirdilar — yonimda bir muxannas (ayolsifat erkak) bor edi. Men uni Abdulloh ibn Abu Umayyaga: «Ey Abdulloh, agar Alloh ertaga sizlarga Toifni fath qilsa, sen Gʻaylonning qizini (xotinlikka ol)ni (gʻanimat bil); chunki u toʻrt (burma) bilan keladi, sakkiz (burma) bilan ketadi (yaʼni juda toʻla badanlik)», deganini eshitdim. Shunda Paygʻambar ﷺ: «Bular sizlarning oldingizga aslo kirmasin!» dedilar. Ibn Uyayna: Ibn Jurayj: «(Oʻsha) muxannasning (ismi) Hiyt edi», dedi. Mahmud (Abu Usomadan, Hishomdan) shuni keltirdi va ziyoda qildi: «U (zot) oʻsha kuni Toifni qamal qilayotgan edilar».(Умму Салама (розияллоҳу анҳо) айтди:) Пайғамбар ﷺ менинг олдимга кирдилар — ёнимда бир муханнас (аёлсифат эркак) бор эди. Мен уни Абдуллоҳ ибн Абу Умайяга: «Эй Абдуллоҳ, агар Аллоҳ эртага сизларга Тоифни фатҳ қилса, сен Ғайлоннинг қизини (хотинликка ол)ни (ғанимат бил); чунки у тўрт (бурма) билан келади, саккиз (бурма) билан кетади (яъни жуда тўла баданлик)», деганини эшитдим. Шунда Пайғамбар ﷺ: «Булар сизларнинг олдингизга асло кирмасин!» дедилар. Ибн Уяйна: Ибн Журайж: «(Ўша) муханнаснинг (исми) Ҳийт эди», деди. Маҳмуд (Абу Усомадан, Ҳишомдан) шуни келтирди ва зиёда қилди: «У (зот) ўша куни Тоифни қамал қилаётган эдилар».
حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مَسْلَمَةَ، عَنْ مَالِكٍ، عَنْ سَعِيدٍ الْمَقْبُرِيِّ، عَنْ عُبَيْدِ بْنِ جُرَيْجٍ، أَنَّهُ قَالَ لِعَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ ـ رضى الله عنهما ـ رَأَيْتُكَ تَصْنَعُ أَرْبَعًا لَمْ أَرَ أَحَدًا مِنْ أَصْحَابِكَ يَصْنَعُهَا. قَالَ مَا هِيَ يَا ابْنَ جُرَيْجٍ قَالَ رَأَيْتُكَ لاَ تَمَسُّ مِنَ الأَرْكَانِ إِلاَّ الْيَمَانِيَيْنِ، وَرَأَيْتُكَ تَلْبَسُ النِّعَالَ السِّبْتِيَّةَ، وَرَأَيْتُكَ تَصْبُغُ بِالصُّفْرَةِ، وَرَأَيْتُكَ إِذَا كُنْتَ بِمَكَّةَ أَهَلَّ النَّاسُ إِذَا رَأَوُا الْهِلاَلَ، وَلَمْ تُهِلَّ أَنْتَ حَتَّى كَانَ يَوْمَ التَّرْوِيَةِ. فَقَالَ لَهُ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عُمَرَ أَمَّا الأَرْكَانُ فَإِنِّي لَمْ أَرَ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَمَسُّ إِلاَّ الْيَمَانِيَيْنِ، وَأَمَّا النِّعَالُ السِّبْتِيَّةُ فَإِنِّي رَأَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَلْبَسُ النِّعَالَ الَّتِي لَيْسَ فِيهَا شَعَرٌ وَيَتَوَضَّأُ فِيهَا فَأَنَا أُحِبُّ أَنْ أَلْبَسَهَا، وَأَمَّا الصُّفْرَةُ فَإِنِّي رَأَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَصْبُغُ بِهَا، فَأَنَا أُحِبُّ أَنْ أَصْبُغَ بِهَا وَأَمَّا الإِهْلاَلُ فَإِنِّي لَمْ أَرَ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يُهِلُّ حَتَّى تَنْبَعِثَ بِهِ رَاحِلَتُهُ.
(Ubayd ibn Jurayj Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo)ga aytdi:) «Men seni toʻrt (xil) ish qilayotganingni koʻrdim, ularni doʻstlaringdan (sahobalardan) birortasi qilayotganini koʻrmadim». (Abdulloh:) «Ular nima, ey Ibn Jurayj?» dedi. U: «Men seni (Kaʼbaning) ruknlaridan faqat ikki yamaniy (burchak)nigina ushlayotganingni koʻrdim; seni sibtiy kavush kiyayotganingni koʻrdim; seni sariq (boʻyoq, sufra) bilan boʻyayotganingni koʻrdim; va men seni Makkada ekaningda — odamlar hilolni koʻrganlarida ehromga kirar edilar, sen esa Tarviya kunigacha ehromga kirmas eding — (shuni) koʻrdim» dedi. Shunda Abdulloh ibn Umar unga (shunday) dedi: «Ruknlarga (kelsak) — men Rasululloh ﷺni faqat ikki yamaniy (burchak)ni ushlaganlarini koʻrganman. Sibtiy kavushga (kelsak) — men Rasululloh ﷺ tuksiz kavushlar kiyib, ularda tahorat olganlarini koʻrganman; shuning uchun men ham ularni kiyishni yaxshi koʻraman. Sufra (sariq boʻyoq)ga (kelsak) — men Rasululloh ﷺ u bilan (soch-soqollarini) boʻyaganlarini koʻrganman, shuning uchun men ham u bilan boʻyashni yaxshi koʻraman. Ehromga (kelsak) — men Rasululloh ﷺni ulovlari oʻzlari bilan (yoʻlga) qoʻzgʻalmaguncha ehromga kirganlarini koʻrmaganman».(Убайд ибн Журайж Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)га айтди:) «Мен сени тўрт (хил) иш қилаётганингни кўрдим, уларни дўстларингдан (саҳобалардан) бирортаси қилаётганини кўрмадим». (Абдуллоҳ:) «Улар нима, эй Ибн Журайж?» деди. У: «Мен сени (Каъбанинг) рукнларидан фақат икки яманий (бурчак)нигина ушлаётганингни кўрдим; сени сибтий кавуш кияётганингни кўрдим; сени сариқ (бўёқ, суфра) билан бўяётганингни кўрдим; ва мен сени Маккада эканингда — одамлар ҳилолни кўрганларида эҳромга кирар эдилар, сен эса Тарвия кунигача эҳромга кирмас эдинг — (шуни) кўрдим» деди. Шунда Абдуллоҳ ибн Умар унга (шундай) деди: «Рукнларга (келсак) — мен Расулуллоҳ ﷺни фақат икки яманий (бурчак)ни ушлаганларини кўрганман. Сибтий кавушга (келсак) — мен Расулуллоҳ ﷺ туксиз кавушлар кийиб, уларда таҳорат олганларини кўрганман; шунинг учун мен ҳам уларни кийишни яхши кўраман. Суфра (сариқ бўёқ)га (келсак) — мен Расулуллоҳ ﷺ у билан (соч-соқолларини) бўяганларини кўрганман, шунинг учун мен ҳам у билан бўяшни яхши кўраман. Эҳромга (келсак) — мен Расулуллоҳ ﷺни уловлари ўзлари билан (йўлга) қўзғалмагунча эҳромга кирганларини кўрмаганман».
حَدَّثَنَا مَحْمُودٌ، قَالَ أَخْبَرَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، قَالَ أَخْبَرَنِي ابْنُ جُرَيْجٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي نَافِعٌ، قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عُمَرَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم شُغِلَ عَنْهَا لَيْلَةً، فَأَخَّرَهَا حَتَّى رَقَدْنَا فِي الْمَسْجِدِ، ثُمَّ اسْتَيْقَظْنَا ثُمَّ رَقَدْنَا ثُمَّ اسْتَيْقَظْنَا، ثُمَّ خَرَجَ عَلَيْنَا النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ثُمَّ قَالَ " لَيْسَ أَحَدٌ مِنْ أَهْلِ الأَرْضِ يَنْتَظِرُ الصَّلاَةَ غَيْرُكُمْ ". وَكَانَ ابْنُ عُمَرَ لاَ يُبَالِي أَقَدَّمَهَا أَمْ أَخَّرَهَا إِذَا كَانَ لاَ يَخْشَى أَنْ يَغْلِبَهُ النَّوْمُ عَنْ وَقْتِهَا، وَكَانَ يَرْقُدُ قَبْلَهَا. قَالَ ابْنُ جُرَيْجٍ قُلْتُ لِعَطَاءٍ وَقَالَ سَمِعْتُ ابْنَ عَبَّاسٍ، يَقُولُ أَعْتَمَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم لَيْلَةً بِالْعِشَاءِ حَتَّى رَقَدَ النَّاسُ وَاسْتَيْقَظُوا، وَرَقَدُوا وَاسْتَيْقَظُوا، فَقَامَ عُمَرُ بْنُ الْخَطَّابِ فَقَالَ الصَّلاَةَ. قَالَ عَطَاءٌ قَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ فَخَرَجَ نَبِيُّ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم كَأَنِّي أَنْظُرُ إِلَيْهِ الآنَ، يَقْطُرُ رَأْسُهُ مَاءً، وَاضِعًا يَدَهُ عَلَى رَأْسِهِ فَقَالَ " لَوْلاَ أَنْ أَشُقَّ عَلَى أُمَّتِي لأَمَرْتُهُمْ أَنْ يُصَلُّوهَا هَكَذَا ". فَاسْتَثْبَتُّ عَطَاءً كَيْفَ وَضَعَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم عَلَى رَأْسِهِ يَدَهُ كَمَا أَنْبَأَهُ ابْنُ عَبَّاسٍ، فَبَدَّدَ لِي عَطَاءٌ بَيْنَ أَصَابِعِهِ شَيْئًا مِنْ تَبْدِيدٍ، ثُمَّ وَضَعَ أَطْرَافَ أَصَابِعِهِ عَلَى قَرْنِ الرَّأْسِ ثُمَّ ضَمَّهَا، يُمِرُّهَا كَذَلِكَ عَلَى الرَّأْسِ حَتَّى مَسَّتْ إِبْهَامُهُ طَرَفَ الأُذُنِ مِمَّا يَلِي الْوَجْهَ عَلَى الصُّدْغِ، وَنَاحِيَةِ اللِّحْيَةِ، لاَ يُقَصِّرُ وَلاَ يَبْطُشُ إِلاَّ كَذَلِكَ وَقَالَ " لَوْلاَ أَنْ أَشُقَّ عَلَى أُمَّتِي لأَمَرْتُهُمْ أَنْ يُصَلُّوا هَكَذَا ".
Ibn Jurayj (Nofiʼdan) rivoyat qiladi: Abdulloh ibn Umar dedi: «Bir kuni Rasululloh ﷺ (xufton paytida) band boʻldilar, shuning uchun namoz shunchalik kechikdiki, biz uxlab uygʻondik, yana uxlab uygʻondik. Paygʻambar ﷺ chiqib: ‹Yer ahlidan sizlardan boshqa hech kim namozni kutayotgani yoʻq›, — dedilar». Ibn Umar — uyqu gʻolib kelib namozni qoldirishdan qoʻrqmasa — namozni erta yoki kechiktirib oʻqishda zarar koʻrmas edi; baʼzan u xuftondan oldin uxlar edi. Ibn Jurayj: «Men Atoga: ‹Men Ibn Abbosning shunday deganini eshitdim: Bir kuni Rasululloh ﷺ xufton namozini shunchalik kechiktirdilarki, odamlar uxlab uygʻondi, yana uxlab uygʻondi. Soʻng Umar ibn al-Xattob turib, Paygʻambar ﷺ ga namozni eslatdi›, — dedim. Ato: ‹Ibn Abbos dedi: Paygʻambar ﷺ — goʻyo men hozir ham u zotni koʻrayotgandek — chiqdilar; boshlaridan suv tomar, qoʻllarini boshlariga qoʻygan edilar; soʻng: Ummatimga ogʻir boʻlmaganida edi, ularga (xuftonni) shu vaqtda oʻqishni buyurar edim, — dedilar›, — dedi». Men Atodan yana — Paygʻambar ﷺ qoʻllarini boshlariga qanday qoʻyganlari haqida — soʻradim. Ato barmoqlarini biroz ochib, ularning uchini boshning yon (tomon)iga qoʻydi, soʻng barmoqlarini pastga — bir-biriga yaqinlashtirib — tushirdi — to bosh barmoq chakka yonidagi quloq yumshogʻiga va yuzdagi soqolga tegguncha. U bu (harakat)ni na sekin, na shoshib (qildi), balki shunday qildi. Paygʻambar ﷺ: «Ummatimga ogʻir boʻlmaganida edi, ularga (namozni) shu vaqtda oʻqishni buyurar edim», — dedilar.Ибн Журайж (Нофиъдан) ривоят қилади: Абдуллоҳ ибн Умар деди: «Бир куни Расулуллоҳ ﷺ (хуфтон пайтида) банд бўлдилар, шунинг учун намоз шунчалик кечикдики, биз ухлаб уйғондик, яна ухлаб уйғондик. Пайғамбар ﷺ чиқиб: ‹Ер аҳлидан сизлардан бошқа ҳеч ким намозни кутаётгани йўқ›, — дедилар». Ибн Умар — уйқу ғолиб келиб намозни қолдиришдан қўрқмаса — намозни эрта ёки кечиктириб ўқишда зарар кўрмас эди; баъзан у хуфтондан олдин ухлар эди. Ибн Журайж: «Мен Атога: ‹Мен Ибн Аббоснинг шундай деганини эшитдим: Бир куни Расулуллоҳ ﷺ хуфтон намозини шунчалик кечиктирдиларки, одамлар ухлаб уйғонди, яна ухлаб уйғонди. Сўнг Умар ибн ал-Хаттоб туриб, Пайғамбар ﷺ га намозни эслатди›, — дедим. Ато: ‹Ибн Аббос деди: Пайғамбар ﷺ — гўё мен ҳозир ҳам у зотни кўраётгандек — чиқдилар; бошларидан сув томар, қўлларини бошларига қўйган эдилар; сўнг: Умматимга оғир бўлмаганида эди, уларга (хуфтонни) шу вақтда ўқишни буюрар эдим, — дедилар›, — деди». Мен Атодан яна — Пайғамбар ﷺ қўлларини бошларига қандай қўйганлари ҳақида — сўрадим. Ато бармоқларини бироз очиб, уларнинг учини бошнинг ён (томон)ига қўйди, сўнг бармоқларини пастга — бир-бирига яқинлаштириб — туширди — то бош бармоқ чакка ёнидаги қулоқ юмшоғига ва юздаги соқолга теггунча. У бу (ҳаракат)ни на секин, на шошиб (қилди), балки шундай қилди. Пайғамбар ﷺ: «Умматимга оғир бўлмаганида эди, уларга (намозни) шу вақтда ўқишни буюрар эдим», — дедилар.