وَعَن أَبِي مَالِكٍ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ: " إِذَا أَصْبَحَ أَحَدُكُمْ فَلْيَقُلْ: أَصْبَحْنَا وَأَصْبَحَ الْمُلْكُ لِلَّهِ رَبِّ الْعَالَمِينَ اللَّهُمَّ إِنِّي أَسْأَلُكَ خَيْرَ هَذَا الْيَوْمِ فَتْحَهُ وَنَصْرَهُ وَنُورَهُ وَبِرْكَتَهُ وَهُدَاهُ وَأَعُوذُ بِكَ مِنْ شَرِّ مَا فِيهِ وَمِنْ شَرِّ مَا بَعْدَهُ ثُمَّ إِذَا أَمْسَى فَلْيَقُلْ مِثْلَ ذَلِكَ ". رَوَاهُ أَبُو دَاوُد
Abu Dovud aytdi: Shu isnod bilan rivoyat qilinishicha, Rasululloh ﷺ: «Biringiz tongga yetganda, shuni aytsin: ‹Asbahna va asbahal-mulku lillahi robbil-olamin. Allohumma inni asʼaluka xayra hazal-yavmi, fathahu va nasrahu va nurahu va barakatahu va hudohu, va aʼuzu bika min sharri ma fihi va sharri ma baʼdahu (Biz tongga yetdik va butun mulk ham olamlar Robbi Alloh uchun tongga yetdi. Ey Alloh! Men Sendan shu kunning yaxshiligini — uning ochilishi, nusrati, nuri, barakasi va hidoyatini soʻrayman. Hamda Sendan undagi narsaning yomonligidan va undan keyingi narsaning yomonligidan panoh tilayman)›. Soʻng kechga yetganda shuningdek aytsin», dedilar.Абу Довуд айтди: Шу иснод билан ривоят қилинишича, Расулуллоҳ ﷺ: «Бирингиз тонгга етганда, шуни айтсин: ‹Асбаҳна ва асбаҳал-мулку лиллаҳи роббил-оламин. Аллоҳумма инни асъалука хайра ҳазал-явми, фатҳаҳу ва насраҳу ва нураҳу ва баракатаҳу ва ҳудоҳу, ва аъузу бика мин шарри ма фиҳи ва шарри ма баъдаҳу (Биз тонгга етдик ва бутун мулк ҳам оламлар Робби Аллоҳ учун тонгга етди. Эй Аллоҳ! Мен Сендан шу куннинг яхшилигини — унинг очилиши, нусрати, нури, баракаси ва ҳидоятини сўрайман. Ҳамда Сендан ундаги нарсанинг ёмонлигидан ва ундан кейинги нарсанинг ёмонлигидан паноҳ тилайман)›. Сўнг кечга етганда шунингдек айтсин», дедилар.
وَعَنْ عَمْرِو بْنِ شُعَيْبٍ عَنْ أَبِيهِ عَنْ جَدِّهِ قَالَ: كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يُقَوِّمُ دِيَةَ الْخَطَأِ عَلَى أَهْلِ الْقُرَى أَرْبَعَمِائَةِ دِينَارٍ أَوْ عِدْلَهَا مِنَ الْوَرِقِ وَيُقَوِّمُهَا عَلَى أَثْمَانِ الْإِبِلِ فَإِذَا غَلَتْ رَفَعَ فِي قيمتِها وإِذا هاجَتْ رُخصٌ نَقَصَ مِنْ قِيمَتِهَا وَبَلَغَتْ عَلَى عَهْدِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مَا بَيْنَ أَرْبَعِمِائَةِ دِينَارٍ إِلَى ثَمَانِمِائَةِ دِينَارٍ وَعِدْلُهَا مِنَ الْوَرِقِ ثَمَانِيَةُ آلَافِ دِرْهَمٍ قَالَ: وَقَضَى رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَلَى أَهْلِ الْبَقَرِ مِائَتَيْ بَقَرَةٍ وَعَلَى أَهْلِ الشَّاءِ أَلْفَيْ شَاةٍ وَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «إِنَّ الْعَقْلَ مِيرَاثٌ بَيْنَ وَرَثَةِ الْقَتِيلِ» وَقَضَى رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَنَّ عَقْلَ الْمَرْأَةِ بَيْنَ عَصَبَتِهَا وَلَا يَرِثُ القاتلُ شَيْئا. رَوَاهُ أَبُو دَاوُد وَالنَّسَائِيّ
Abu Dovud aytdi: Men daftarimda Shaybondan (yozib olganimni) topdim, ammo uni undan eshitmagan edim, shuning uchun uni bizga Abu Bakr — bizning ishonchli doʻstimiz — soʻzlab berib aytdi: Bizga Shaybon soʻzlab berdi, bizga Muhammad — yaʼni ibn Roshid — Sulaymondan — yaʼni ibn Musodan — u Amr ibn Shuaybdan, u otasidan, u bobosidan rivoyat qildi. (Bobosi) aytdi: Rasululloh ﷺ qishloq ahli uchun xato (bilan oʻldirish) diyatini toʻrt yuz dinor yoki uning kumushdagi muqobili qilib belgilar edilar. U zot uni tuyalarning narxiga qarab belgilar edilar; tuyalar qimmatlashganda diyat qiymatini koʻtarar, arzonlashganda esa qiymatidan kamaytirar edilar. Rasululloh ﷺ zamonlarida u toʻrt yuz dinor bilan sakkiz yuz dinor orasiga yetdi, yoki uning kumushdagi muqobili — sakkiz ming dirham (boʻldi). Rasululloh ﷺ sigir egalariga ikki yuz sigir, qoʻy egalariga esa ikki ming qoʻy (toʻlashga) hukm qildilar. (Bobosi) aytdi: Rasululloh ﷺ: «Diyat oʻldirilganning vorislari orasida ularning qarindoshlik darajasiga koʻra (boʻlinadigan) merosdir; ortib qolgani esa asabaga (otadan boʻlgan erkak qarindoshlarga) tegishlidir», dedilar. (Bobosi) aytdi: Rasululloh ﷺ burun butunlay kesib tashlansa toʻliq diyat — bir yuz (tuya) toʻlashga, agar burun uchi kesilsa diyatning yarmi — ellik tuya yoki uning oltin yoki kumushdagi muqobili, yoki bir yuz sigir, yoki bir ming qoʻy toʻlashga hukm qildilar. Qoʻl kesilganda diyatning yarmi, oyoq (kesilganda ham) diyatning yarmi, bosh suyagiga yetgan jarohat (maʼmuma)da diyatning uchdan biri — oʻttiz uch tuya va uchdan bir, yoki uning oltin, kumush, sigir yoxud qoʻydagi qiymati (toʻlanadi); ich-koʻrak yorilgan jarohat (joifa) ham xuddi shunday. Barmoqlarda — har bir barmoq uchun oʻn tuya, tishlarda — har bir tish uchun besh tuya (toʻlanadi). Rasululloh ﷺ ayolning diyati uning asabasi (otadan boʻlgan erkak qarindoshlari) orasida boʻlishiga hukm qildilar; (asaba) uning vorislaridan ortib qolganidan boshqa hech narsasini meros olmaydi. Agar (ayol) oʻldirilsa, uning diyati vorislari orasida (boʻlinadi) va ular qotilidan qasos oladilar. Rasululloh ﷺ: «Qotilga hech narsa yoʻq; agar (oʻldirilganning) vorisi boʻlmasa, uning vorisi odamlar ichida unga eng yaqin boʻlganidir; qotil esa hech narsani meros olmaydi», dedilar. Muhammad aytdi: Bularning hammasini menga Sulaymon ibn Muso Amr ibn Shuaybdan, u otasidan, u bobosidan, u Nabiy ﷺdan rivoyat qilib soʻzlab berdi. Abu Dovud aytdi: Muhammad ibn Roshid Damashq ahlidan boʻlib, qotldan (qochib) Basraga qochib ketgan edi.Абу Довуд айтди: Мен дафтаримда Шайбондан (ёзиб олганимни) топдим, аммо уни ундан эшитмаган эдим, шунинг учун уни бизга Абу Бакр — бизнинг ишончли дўстимиз — сўзлаб бериб айтди: Бизга Шайбон сўзлаб берди, бизга Муҳаммад — яъни ибн Рошид — Сулаймондан — яъни ибн Мусодан — у Амр ибн Шуайбдан, у отасидан, у бобосидан ривоят қилди. (Бобоси) айтди: Расулуллоҳ ﷺ қишлоқ аҳли учун хато (билан ўлдириш) диятини тўрт юз динор ёки унинг кумушдаги муқобили қилиб белгилар эдилар. У зот уни туяларнинг нархига қараб белгилар эдилар; туялар қимматлашганда дият қийматини кўтарар, арзонлашганда эса қийматидан камайтирар эдилар. Расулуллоҳ ﷺ замонларида у тўрт юз динор билан саккиз юз динор орасига етди, ёки унинг кумушдаги муқобили — саккиз минг дирҳам (бўлди). Расулуллоҳ ﷺ сигир эгаларига икки юз сигир, қўй эгаларига эса икки минг қўй (тўлашга) ҳукм қилдилар. (Бобоси) айтди: Расулуллоҳ ﷺ: «Дият ўлдирилганнинг ворислари орасида уларнинг қариндошлик даражасига кўра (бўлинадиган) меросдир; ортиб қолгани эса асабага (отадан бўлган эркак қариндошларга) тегишлидир», дедилар. (Бобоси) айтди: Расулуллоҳ ﷺ бурун бутунлай кесиб ташланса тўлиқ дият — бир юз (туя) тўлашга, агар бурун учи кесилса диятнинг ярми — эллик туя ёки унинг олтин ёки кумушдаги муқобили, ёки бир юз сигир, ёки бир минг қўй тўлашга ҳукм қилдилар. Қўл кесилганда диятнинг ярми, оёқ (кесилганда ҳам) диятнинг ярми, бош суягига етган жароҳат (маъмума)да диятнинг учдан бири — ўттиз уч туя ва учдан бир, ёки унинг олтин, кумуш, сигир ёхуд қўйдаги қиймати (тўланади); ич-кўрак ёрилган жароҳат (жоифа) ҳам худди шундай. Бармоқларда — ҳар бир бармоқ учун ўн туя, тишларда — ҳар бир тиш учун беш туя (тўланади). Расулуллоҳ ﷺ аёлнинг дияти унинг асабаси (отадан бўлган эркак қариндошлари) орасида бўлишига ҳукм қилдилар; (асаба) унинг ворисларидан ортиб қолганидан бошқа ҳеч нарсасини мерос олмайди. Агар (аёл) ўлдирилса, унинг дияти ворислари орасида (бўлинади) ва улар қотилидан қасос оладилар. Расулуллоҳ ﷺ: «Қотилга ҳеч нарса йўқ; агар (ўлдирилганнинг) вориси бўлмаса, унинг вориси одамлар ичида унга энг яқин бўлганидир; қотил эса ҳеч нарсани мерос олмайди», дедилар. Муҳаммад айтди: Буларнинг ҳаммасини менга Сулаймон ибн Мусо Амр ибн Шуайбдан, у отасидан, у бобосидан, у Набий ﷺдан ривоят қилиб сўзлаб берди. Абу Довуд айтди: Муҳаммад ибн Рошид Дамашқ аҳлидан бўлиб, қотлдан (қочиб) Басрага қочиб кетган эди.
وَعَنِ ابْنِ عُمَرَ قَالَ: يُوشِكُ الْمُسْلِمُونَ أَنْ يُحَاصَرُوا إِلَى الْمَدِينَةِ حَتَّى يَكُونَ أَبْعَدَ مَسَالِحِهِمْ سَلَاحٌ وَسَلَاحٌ: قَرِيبٌ مِنْ خَيْبَرَ. رَوَاهُ أَبُو دَاوُد
Abu Dovud aytadi: Menga Ibn Vahbdan rivoyat qilindi. U: Bizga Jarir ibn Hozim, Ubaydulloh ibn Umardan, u Nofeʼdan, u Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qildi, dedi. Ibn Umar dedi: Rasululloh ﷺ: «Yaqinda musulmonlar Madinaga qadar qamal qilinishadi, hatto ularning eng uzoq chegara qoʻrgʻonlari Saloh boʻlib qoladi», dedilar.Абу Довуд айтади: Менга Ибн Ваҳбдан ривоят қилинди. У: Бизга Жарир ибн Ҳозим, Убайдуллоҳ ибн Умардан, у Нофеъдан, у Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилди, деди. Ибн Умар деди: Расулуллоҳ ﷺ: «Яқинда мусулмонлар Мадинага қадар қамал қилинишади, ҳатто уларнинг энг узоқ чегара қўрғонлари Салоҳ бўлиб қолади», дедилар.