وَحَدَّثَنِي زُهَيْرُ بْنُ حَرْبٍ، حَدَّثَنَا الْحَسَنُ بْنُ مُوسَى، أَخْبَرَنَا زُهَيْرٌ، عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ، قَالَ سَأَلْتُ زَيْدَ بْنَ أَرْقَمَ كَمْ غَزَوْتَ مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ سَبْعَ عَشْرَةَ . قَالَ وَحَدَّثَنِي زَيْدُ بْنُ أَرْقَمَ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم غَزَا تِسْعَ عَشْرَةَ وَأَنَّهُ حَجَّ بَعْدَ مَا هَاجَرَ حَجَّةً وَاحِدَةً حَجَّةَ الْوَدَاعِ . قَالَ أَبُو إِسْحَاقَ وَبِمَكَّةَ أُخْرَى .
Zayd ibn Arqam (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Abu Isʼhoq undan: «Rasululloh ﷺ bilan birga necha marta gʻazotga chiqqansan?» — deb soʻraganida, u: «Oʻn yetti marta», dedi. Soʻng Zayd ibn Arqam: Rasululloh ﷺ oʻn toʻqqiz marta gʻazot qildilar, hijratdan keyin esa bir martagina — vidolashuv haji (Hajjatul-vidoʼ)ni qildilar, dedi. Abu Isʼhoq: «Yana boshqasini (hijratdan oldin) Makkada (qilganlar)», dedi.Зайд ибн Арқам (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Абу Исъҳоқ ундан: «Расулуллоҳ ﷺ билан бирга неча марта ғазотга чиққансан?» — деб сўраганида, у: «Ўн етти марта», деди. Сўнг Зайд ибн Арқам: Расулуллоҳ ﷺ ўн тўққиз марта ғазот қилдилар, ҳижратдан кейин эса бир мартагина — видолашув ҳажи (Ҳажжатул-видў)ни қилдилар, деди. Абу Исъҳоқ: «Яна бошқасини (ҳижратдан олдин) Маккада (қилганлар)», деди.
حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ يَحْيَى، أَخْبَرَنَا أَبُو خَيْثَمَةَ، عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ، قَالَ قَالَ رَجُلٌ لِلْبَرَاءِ يَا أَبَا عُمَارَةَ أَفَرَرْتُمْ يَوْمَ حُنَيْنٍ قَالَ لاَ وَاللَّهِ مَا وَلَّى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَلَكِنَّهُ خَرَجَ شُبَّانُ أَصْحَابِهِ وَأَخِفَّاؤُهُمْ حُسَّرًا لَيْسَ عَلَيْهِمْ سِلاَحٌ أَوْ كَثِيرُ سِلاَحٍ فَلَقُوا قَوْمًا رُمَاةً لاَ يَكَادُ يَسْقُطُ لَهُمْ سَهْمٌ جَمْعَ هَوَازِنَ وَبَنِي نَصْرٍ فَرَشَقُوهُمْ رَشْقًا مَا يَكَادُونَ يُخْطِئُونَ فَأَقْبَلُوا هُنَاكَ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَرَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَلَى بَغْلَتِهِ الْبَيْضَاءِ وَأَبُو سُفْيَانَ بْنُ الْحَارِثِ بْنِ عَبْدِ الْمُطَّلِبِ يَقُودُ بِهِ فَنَزَلَ فَاسْتَنْصَرَ وَقَالَ " أَنَا النَّبِيُّ لاَ كَذِبْ أَنَا ابْنُ عَبْدِ الْمُطَّلِبْ " . ثُمَّ صَفَّهُمْ .
Baro ibn Ozib (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Bir kishi unga: «Ey Abu Umora! Hunayn kuni qochdingizmi?» dedi. (Baro): «Yoʻq, Alloh nomiga qasamki, Rasululloh ﷺ orqalariga burilmadilar. Lekin u zotning sahobalaridan yosh va yengil (qurolli) yigitlar — egnida sovuti yoʻq yoki koʻp quroli boʻlmagan holda — chiqib qolishdi-da, oʻqlari (mutlaqo) nishonga tegmaydigan bir qavm bilan — Havozin va Banu Nasr toʻplami bilan toʻqnashishdi. (Ular) ularga (shunday) oʻq otishdiki, deyarli xato qilmasdilar. Shunda (musulmonlar) Rasululloh ﷺ tomon yuzlandilar. Rasululloh ﷺ esa oq xachirlarida edilar, Abu Sufyon ibn Horis ibn Abdulmuttalib uni yetaklab borardi. U zot (xachirdan) tushib, (Allohdan) nusrat soʻrab: ‹Men paygʻambarman, (bunda) yolgʻon yoʻq! Men Abdulmuttalibning oʻgʻliman!› dedilar. Soʻng (sahobalarni) saf tortdilar», dedi.Баро ибн Озиб (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Бир киши унга: «Эй Абу Умора! Ҳунайн куни қочдингизми?» деди. (Баро): «Йўқ, Аллоҳ номига қасамки, Расулуллоҳ ﷺ орқаларига бурилмадилар. Лекин у зотнинг саҳобаларидан ёш ва енгил (қуролли) йигитлар — эгнида совути йўқ ёки кўп қуроли бўлмаган ҳолда — чиқиб қолишди-да, ўқлари (мутлақо) нишонга тегмайдиган бир қавм билан — Ҳавозин ва Бану Наср тўплами билан тўқнашишди. (Улар) уларга (шундай) ўқ отишдики, деярли хато қилмасдилар. Шунда (мусулмонлар) Расулуллоҳ ﷺ томон юзландилар. Расулуллоҳ ﷺ эса оқ хачирларида эдилар, Абу Суфён ибн Ҳорис ибн Абдулмутталиб уни етаклаб борарди. У зот (хачирдан) тушиб, (Аллоҳдан) нусрат сўраб: ‹Мен пайғамбарман, (бунда) ёлғон йўқ! Мен Абдулмутталибнинг ўғлиман!› дедилар. Сўнг (саҳобаларни) саф тортдилар», деди.
وَحَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى، وَابْنُ، بَشَّارٍ - وَاللَّفْظُ لاِبْنِ الْمُثَنَّى - قَالاَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ، بْنُ جَعْفَرٍ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ، قَالَ سَمِعْتُ الْبَرَاءَ، وَسَأَلَهُ، رَجُلٌ مِنْ قَيْسٍ أَفَرَرْتُمْ عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَوْمَ حُنَيْنٍ فَقَالَ الْبَرَاءُ وَلَكِنْ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم لَمْ يَفِرَّ وَكَانَتْ هَوَازِنُ يَوْمَئِذٍ رُمَاةً وَإِنَّا لَمَّا حَمَلْنَا عَلَيْهِمُ انْكَشَفُوا فَأَكْبَبْنَا عَلَى الْغَنَائِمِ فَاسْتَقْبَلُونَا بِالسِّهَامِ وَلَقَدْ رَأَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَلَى بَغْلَتِهِ الْبَيْضَاءِ وَإِنَّ أَبَا سُفْيَانَ بْنَ الْحَارِثِ آخِذٌ بِلِجَامِهَا وَهُوَ يَقُولُ " أَنَا النَّبِيُّ لاَ كَذِبْ أَنَا ابْنُ عَبْدِ الْمُطَّلِبْ " .
Baro ibn Ozib (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Qays (qabilasi)dan boʻlgan bir kishi undan: «Siz Hunayn kunida Rasululloh ﷺ ni (tashlab) qochdingizmi?» deb soʻradi. Shunda al-Baro: «Yoʻq, lekin Rasululloh ﷺ qochmadilar. Oʻsha kuni Havozin (qabilasi) kamonchilar edi. Biz ularning ustiga hujum qilganimizda, ular tarqab qochdilar, biz oʻljalarga yopishdik. Shunda ular bizning roʻparamizga oʻqlar bilan chiqdilar. Men Rasululloh ﷺ ni oq xachirlari ustida koʻrdim, Abu Sufyon ibn al-Horis esa uning jilovidan ushlab turardi. U zot: ‹Men Nabiyman, yolgʻon yoʻq, men Abdulmuttalibning oʻgʻliman›, — derdilar», dedi.Баро ибн Озиб (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Қайс (қабиласи)дан бўлган бир киши ундан: «Сиз Ҳунайн кунида Расулуллоҳ ﷺ ни (ташлаб) қочдингизми?» деб сўради. Шунда ал-Баро: «Йўқ, лекин Расулуллоҳ ﷺ қочмадилар. Ўша куни Ҳавозин (қабиласи) камончилар эди. Биз уларнинг устига ҳужум қилганимизда, улар тарқаб қочдилар, биз ўлжаларга ёпишдик. Шунда улар бизнинг рўпарамизга ўқлар билан чиқдилар. Мен Расулуллоҳ ﷺ ни оқ хачирлари устида кўрдим, Абу Суфён ибн ал-Ҳорис эса унинг жиловидан ушлаб турарди. У зот: ‹Мен Набийман, ёлғон йўқ, мен Абдулмутталибнинг ўғлиман›, — дердилар», деди.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى، وَابْنُ، بَشَّارٍ قَالاَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ، قَالَ سَمِعْتُ الْبَرَاءَ بْنَ عَازِبٍ، يَقُولُ لَمَّا صَالَحَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَهْلَ الْحُدَيْبِيَةِ كَتَبَ عَلِيٌّ كِتَابًا بَيْنَهُمْ قَالَ فَكَتَبَ " مُحَمَّدٌ رَسُولُ اللَّهِ " ثُمَّ ذَكَرَ بِنَحْوِ حَدِيثِ مُعَاذٍ غَيْرَ أَنَّهُ لَمْ يَذْكُرْ فِي الْحَدِيثِ " هَذَا مَا كَاتَبَ عَلَيْهِ " .
al-Baro ibn Ozib (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ Hudaybiya ahli bilan sulh tuzganlarida, Ali ular oʻrtasida bir bitim yozdi. (al-Baro) dedi: u: «Muhammad, Allohning Rasuli» deb yozdi. Soʻng (roviy) Muozning hadisiga oʻxshash zikr qildi, faqat u hadisda «Bu — u kelishgan narsadir» (degan soʻzni) zikr qilmadi.ал-Баро ибн Озиб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ Ҳудайбия аҳли билан сулҳ тузганларида, Али улар ўртасида бир битим ёзди. (ал-Баро) деди: у: «Муҳаммад, Аллоҳнинг Расули» деб ёзди. Сўнг (ровий) Муознинг ҳадисига ўхшаш зикр қилди, фақат у ҳадисда «Бу — у келишган нарсадир» (деган сўзни) зикр қилмади.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى، وَمُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، - وَاللَّفْظُ لاِبْنِ الْمُثَنَّى - قَالاَ حَدَّثَنَا
مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ، أَنَّهُ سَمِعَ الْبَرَاءَ، يَقُولُ فِي هَذِهِ الآيَةِ لاَ يَسْتَوِي
الْقَاعِدُونَ مِنَ الْمُؤْمِنِينَ وَالْمُجَاهِدُونَ فِي سَبِيلِ اللَّهِ فَأَمَرَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم
زَيْدًا فَجَاءَ بِكَتِفٍ يَكْتُبُهَا فَشَكَا إِلَيْهِ ابْنُ أُمِّ مَكْتُومٍ ضَرَارَتَهُ فَنَزَلَتْ { لاَ يَسْتَوِي الْقَاعِدُونَ
مِنَ الْمُؤْمِنِينَ غَيْرُ أُولِي الضَّرَرِ} قَالَ شُعْبَةُ وَأَخْبَرَنِي سَعْدُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ عَنْ رَجُلٍ عَنْ زَيْدِ
بْنِ ثَابِتٍ فِي هَذِهِ الآيَةِ لاَ يَسْتَوِي الْقَاعِدُونَ مِنَ الْمُؤْمِنِينَ بِمِثْلِ حَدِيثِ الْبَرَاءِ وَقَالَ ابْنُ
بَشَّارٍ فِي رِوَايَتِهِ سَعْدُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ عَنْ أَبِيهِ عَنْ رَجُلٍ عَنْ زَيْدِ بْنِ ثَابِتٍ .
Baroo ibn Ozib (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: U bu oyat haqida shunday dedi: {Moʻminlardan (uzrsiz) oʻtirib qoluvchilar bilan Alloh yoʻlida jihod qiluvchilar teng boʻlmaslar} (Niso 95). Bas, Rasululloh ﷺ Zaydga buyurdilar, u (uni yozish uchun) bir suyak (kurak suyagi) keltirib, uni yozayotgan edi, Ibn Ummi Maktum unga oʻzining koʻr ekanini shikoyat qildi. Shunda {Moʻminlardan zarar (uzr) egalaridan boshqa oʻtirib qoluvchilar teng boʻlmaslar} (Niso 95) (oyati) nozil boʻldi.Бароо ибн Озиб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: У бу оят ҳақида шундай деди: {Мўминлардан (узрсиз) ўтириб қолувчилар билан Аллоҳ йўлида жиҳод қилувчилар тенг бўлмаслар} (Нисо 95). Бас, Расулуллоҳ ﷺ Зайдга буюрдилар, у (уни ёзиш учун) бир суяк (курак суяги) келтириб, уни ёзаётган эди, Ибн Умми Мактум унга ўзининг кўр эканини шикоят қилди. Шунда {Мўминлардан зарар (узр) эгаларидан бошқа ўтириб қолувчилар тенг бўлмаслар} (Нисо 95) (ояти) нозил бўлди.
حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا أَبُو أُسَامَةَ، حَدَّثَنَا سَعِيدُ بْنُ أَبِي عَرُوبَةَ، ح وَحَدَّثَنَا أَبُو غَسَّانَ الْمِسْمَعِيُّ، حَدَّثَنَا مُعَاذُ بْنُ هِشَامٍ، حَدَّثَنَا أَبِي ح، وَحَدَّثَنَا إِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، أَخْبَرَنَا جَرِيرٌ، عَنْ سُلَيْمَانَ التَّيْمِيِّ، كُلُّ هَؤُلاَءِ عَنْ قَتَادَةَ، فِي هَذَا الإِسْنَادِ بِمِثْلِهِ . وَفِي حَدِيثِ جَرِيرٍ عَنْ سُلَيْمَانَ عَنْ قَتَادَةَ مِنَ الزِّيَادَةِ " وَإِذَا قَرَأَ فَأَنْصِتُوا " . وَلَيْسَ فِي حَدِيثِ أَحَدٍ مِنْهُمْ " فَإِنَّ اللَّهَ قَالَ عَلَى لِسَانِ نَبِيِّهِ صلى الله عليه وسلم سَمِعَ اللَّهُ لِمَنْ حَمِدَهُ " . إِلاَّ فِي رِوَايَةِ أَبِي كَامِلٍ وَحْدَهُ عَنْ أَبِي عَوَانَةَ . قَالَ أَبُو إِسْحَاقَ قَالَ أَبُو بَكْرِ ابْنُ أُخْتِ أَبِي النَّضْرِ فِي هَذَا الْحَدِيثِ فَقَالَ مُسْلِمٌ تُرِيدُ أَحْفَظَ مِنْ سُلَيْمَانَ فَقَالَ لَهُ أَبُو بَكْرٍ فَحَدِيثُ أَبِي هُرَيْرَةَ فَقَالَ هُوَ صَحِيحٌ يَعْنِي وَإِذَا قَرَأَ فَأَنْصِتُوا . فَقَالَ هُوَ عِنْدِي صَحِيحٌ . فَقَالَ لِمَ لَمْ تَضَعْهُ هَا هُنَا قَالَ لَيْسَ كُلُّ شَىْءٍ عِنْدِي صَحِيحٍ وَضَعْتُهُ هَا هُنَا . إِنَّمَا وَضَعْتُ هَا هُنَا مَا أَجْمَعُوا عَلَيْهِ .
Abu Muso al-Ashʼariy (roziyallohu anhu)dan shu isnod bilan unga oʻxshash rivoyat qilingan. Jarirning Sulaymondan, uning Qatodadan (rivoyatida) qoʻshimcha bor: «U (Qurʼon) qiroat qilinsa, jim turing». Ulardan birortasining hadisida: «Chunki Alloh oʻz nabiysi ﷺ tili bilan ‹Samiʼallohu liman hamidah› dedi» (degan soʻz) yoʻq, faqat Abu Komilning yolgʻiz oʻzining Abu Avonadan (rivoyatida) bor. Abu Isʼhoq dedi: Abu Bakr — Abun-Nazrning jiyani — bu hadis xususida (gapirdi). Shunda Muslim: «Sen Sulaymondan koʻra yodida saqlovchiroq (roviyni) istaysanmi?» dedi. Abu Bakr unga: «Xoʻsh, Abu Hurayraning hadisi-chi?» dedi — yaʼni ‹U (Qurʼon) qiroat qilinsa, jim turing› (hadisini nazarda tutdi). (Muslim): «U sahih», dedi. (Abu Bakr): «U mening nazdimda sahih», dedi. (Abu Bakr): «Nega uni bu yerga qoʻymading?» dedi. (Muslim): «Mening nazdimda sahih boʻlgan har bir narsani bu yerga qoʻyganim yoʻq, men bu yerga faqat (rovi)lar ittifoq qilgan narsanigina qoʻydim», dedi.Абу Мусо ал-Ашъарий (розияллоҳу анҳу)дан шу иснод билан унга ўхшаш ривоят қилинган. Жарирнинг Сулаймондан, унинг Қатодадан (ривоятида) қўшимча бор: «У (Қуръон) қироат қилинса, жим туринг». Улардан бирортасининг ҳадисида: «Чунки Аллоҳ ўз набийси ﷺ тили билан ‹Самиъаллоҳу лиман ҳамидаҳ› деди» (деган сўз) йўқ, фақат Абу Комилнинг ёлғиз ўзининг Абу Авонадан (ривоятида) бор. Абу Исъҳоқ деди: Абу Бакр — Абун-Назрнинг жияни — бу ҳадис хусусида (гапирди). Шунда Муслим: «Сен Сулаймондан кўра ёдида сақловчироқ (ровийни) истайсанми?» деди. Абу Бакр унга: «Хўш, Абу Ҳурайранинг ҳадиси-чи?» деди — яъни ‹У (Қуръон) қироат қилинса, жим туринг› (ҳадисини назарда тутди). (Муслим): «У саҳиҳ», деди. (Абу Бакр): «У менинг наздимда саҳиҳ», деди. (Абу Бакр): «Нега уни бу ерга қўймадинг?» деди. (Муслим): «Менинг наздимда саҳиҳ бўлган ҳар бир нарсани бу ерга қўйганим йўқ, мен бу ерга фақат (рови)лар иттифоқ қилган нарсанигина қўйдим», деди.
حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ يَحْيَى، أَخْبَرَنَا هُشَيْمٌ، عَنْ عَبْدِ الْمَلِكِ بْنِ عُمَيْرٍ، عَنْ جَابِرِ بْنِ سَمُرَةَ، أَنَّ أَهْلَ الْكُوفَةِ، شَكَوْا سَعْدًا إِلَى عُمَرَ بْنِ الْخَطَّابِ فَذَكَرُوا مِنْ صَلاَتِهِ فَأَرْسَلَ إِلَيْهِ عُمَرُ فَقَدِمَ عَلَيْهِ فَذَكَرَ لَهُ مَا عَابُوهُ بِهِ مِنْ أَمْرِ الصَّلاَةِ فَقَالَ إِنِّي لأُصَلِّي بِهِمْ صَلاَةَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مَا أَخْرِمُ عَنْهَا إِنِّي لأَرْكُدُ بِهِمْ فِي الأُولَيَيْنِ وَأَحْذِفُ فِي الأُخْرَيَيْنِ . فَقَالَ ذَاكَ الظَّنُّ بِكَ أَبَا إِسْحَاقَ .
Jobir ibn Samura (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: kufaliklar Saʼd (ibn Abu Vaqqos) ustidan Umar ibn al-Xattobga shikoyat qilib, uning namozini eslatdilar (ayb topdilar). Shunda Umar unga (odam) yuborib chaqirtirdi, u (Saʼd) Umarning oldiga keldi. Umar unga namoz ishida nimani ayb qilganlarini aytdi. (Saʼd): «Men ularga Rasululloh ﷺ ning namozidek namoz oʻqitaman, undan hech narsani kamaytirmayman. Men ularga dastlabki ikki (rakaat)ni choʻzaman, oxirgi ikkisida qisqartiraman», dedi. (Umar): «Sen haqingdagi gumon (yaxshi fikr) ham shu edi, ey Abu Isʼhoq», dedi.Жобир ибн Самура (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: куфаликлар Саъд (ибн Абу Ваққос) устидан Умар ибн ал-Хаттобга шикоят қилиб, унинг намозини эслатдилар (айб топдилар). Шунда Умар унга (одам) юбориб чақиртирди, у (Саъд) Умарнинг олдига келди. Умар унга намоз ишида нимани айб қилганларини айтди. (Саъд): «Мен уларга Расулуллоҳ ﷺ нинг намозидек намоз ўқитаман, ундан ҳеч нарсани камайтирмайман. Мен уларга дастлабки икки (ракаат)ни чўзаман, охирги иккисида қисқартираман», деди. (Умар): «Сен ҳақингдаги гумон (яхши фикр) ҳам шу эди, эй Абу Исъҳоқ», деди.
حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مَسْلَمَةَ بْنِ قَعْنَبٍ، حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ سَلَمَةَ، عَنْ سُهَيْلِ بْنِ أَبِي،
صَالِحٍ عَنْ أَبِيهِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ح
وَحَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ يَحْيَى، قَالَ قَرَأْتُ عَلَى مَالِكٍ عَنْ سُهَيْلِ بْنِ أَبِي صَالِحٍ، عَنْ
أَبِيهِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " إِذَا قَالَ الرَّجُلُ هَلَكَ النَّاسُ
. فَهُوَ أَهْلَكُهُمْ " . قَالَ أَبُو إِسْحَاقَ لاَ أَدْرِي أَهْلَكَهُمْ بِالنَّصْبِ أَوْ أَهْلَكُهُمْ بِالرَّفْعِ .
Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Qachon bir kishi: ‹Odamlar halok boʻldi›, desa, oʻzi ularning eng halokatlirogʻidir», — dedilar. Abu Isʼhoq dedi: «Men u (halokatliroq maʼnosidagi soʻzni) ‹ahlakahum› (nasb bilan) deganmi yoki ‹ahlakuhum› (rafʼ bilan) deganmi, bilmayman.»Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Қачон бир киши: ‹Одамлар ҳалок бўлди›, деса, ўзи уларнинг энг ҳалокатлироғидир», — дедилар. Абу Исъҳоқ деди: «Мен у (ҳалокатлироқ маъносидаги сўзни) ‹аҳлакаҳум› (насб билан) деганми ёки ‹аҳлакуҳум› (рафъ билан) деганми, билмайман.»
وَحَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ يُونُسَ، وَعَوْنُ بْنُ سَلاَّمٍ، - قَالَ عَوْنٌ أَخْبَرَنَا وَقَالَ ابْنُ يُونُسَ، وَاللَّفْظُ، لَهُ حَدَّثَنَا زُهَيْرٌ، - قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو إِسْحَاقَ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ وَهْبٍ، عَنْ خَبَّابٍ، قَالَ أَتَيْنَا رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَشَكَوْنَا إِلَيْهِ حَرَّ الرَّمْضَاءِ فَلَمْ يُشْكِنَا . قَالَ زُهَيْرٌ قُلْتُ لأَبِي إِسْحَاقَ أَفِي الظُّهْرِ قَالَ نَعَمْ . قُلْتُ أَفِي تَعْجِيلِهَا قَالَ نَعَمْ .
Xabbob (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Biz Rasululloh ﷺ ning oldilariga kelib, qizib ketgan yerning issiqligi haqida u zotga shikoyat qildik, lekin u zot shikoyatimizni qabul qilmadilar (yengillik bermadilar). Zuhayr dedi: men Abu Isʼhoqqa: «Bu peshin haqidami?» dedim. U: «Ha», dedi. «Uni (vaqtida) tezlatish haqidami?» dedim. U: «Ha», dedi.Хаббоб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Биз Расулуллоҳ ﷺ нинг олдиларига келиб, қизиб кетган ернинг иссиқлиги ҳақида у зотга шикоят қилдик, лекин у зот шикоятимизни қабул қилмадилар (енгиллик бермадилар). Зуҳайр деди: мен Абу Исъҳоққа: «Бу пешин ҳақидами?» дедим. У: «Ҳа», деди. «Уни (вақтида) тезлатиш ҳақидами?» дедим. У: «Ҳа», деди.
حَدَّثَنِي عَمْرٌو النَّاقِدُ، وَالْحَسَنُ الْحُلْوَانِيُّ، وَعَبْدُ بْنُ حُمَيْدٍ، - وَأَلْفَاظُهُمْ مُتَقَارِبَةٌ وَالسِّيَاقُ
لِعَبْدٍ - قَالَ حَدَّثَنِي وَقَالَ الآخَرَانِ، حَدَّثَنَا يَعْقُوبُ، - وَهُوَ ابْنُ إِبْرَاهِيمَ بْنِ سَعْدٍ - حَدَّثَنَا
أَبِي، عَنْ صَالِحٍ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، أَخْبَرَنِي عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُتْبَةَ، أَنَّ أَبَا سَعِيدٍ الْخُدْرِيَّ،
قَالَ حَدَّثَنَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَوْمًا حَدِيثًا طَوِيلاً عَنِ الدَّجَّالِ فَكَانَ فِيمَا
حَدَّثَنَا قَالَ " يَأْتِي وَهُوَ مُحَرَّمٌ عَلَيْهِ أَنْ يَدْخُلَ نِقَابَ الْمَدِينَةِ فَيَنْتَهِي إِلَى بَعْضِ السِّبَاخِ
الَّتِي تَلِي الْمَدِينَةَ فَيَخْرُجُ إِلَيْهِ يَوْمَئِذٍ رَجُلٌ هُوَ خَيْرُ النَّاسِ - أَوْ مِنْ خَيْرِ النَّاسِ - فَيَقُولُ
لَهُ أَشْهَدُ أَنَّكَ الدَّجَّالُ الَّذِي حَدَّثَنَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم حَدِيثَهُ فَيَقُولُ الدَّجَّالُ
أَرَأَيْتُمْ إِنْ قَتَلْتُ هَذَا ثُمَّ أَحْيَيْتُهُ أَتَشُكُّونَ فِي الأَمْرِ فَيَقُولُونَ لاَ . قَالَ فَيَقْتُلُهُ ثُمَّ يُحْيِيهِ فَيَقُولُ
حِينَ يُحْيِيهِ وَاللَّهِ مَا كُنْتُ فِيكَ قَطُّ أَشَدَّ بَصِيرَةً مِنِّي الآنَ - قَالَ - فَيُرِيدُ الدَّجَّالُ أَنْ يَقْتُلَهُ
فَلاَ يُسَلَّطُ عَلَيْهِ " . قَالَ أَبُو إِسْحَاقَ يُقَالُ إِنَّ هَذَا الرَّجُلَ هُوَ الْخَضِرُ عَلَيْهِ السَّلاَمُ .
Abu Said al-Xudriy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Bir kuni Rasululloh ﷺ bizga Dajjol haqida uzun bir hadis aytdilar. U zot bizga aytgan narsalari orasida shu ham bor edi: «U keladi, ammo unga Madinaning dovonlariga (chegaralariga) kirish harom qilingan boʻladi. Bas, u Madinaga tutash shoʻrxoklardan biriga yetib toʻxtaydi. Oʻsha kuni uning oldiga — odamlarning eng yaxshisi yoki eng yaxshilaridan boʻlgan — bir kishi chiqadi-da, unga: ‹Men guvohlik beramanki, sen Rasululloh ﷺ bizga haqingda hadis aytgan oʻsha Dajjolsan›, deydi. Shunda Dajjol: ‹Aytinglar-chi, agar men mana shu (odam)ni oʻldirib, soʻng uni tiriltirsam, bu ishda shubha qilasizmi?› deydi. Ular: ‹Yoʻq›, deydilar. (U zot) dedilar: Bas, u uni oʻldiradi, soʻng tiriltiradi. Uni tiriltirgan paytida, u (odam): ‹Vallohi, men sen haqingda hech qachon hozirgidan koʻra ravshanroq idrokda boʻlmaganman›, deydi. (U zot) dedilar: Shunda Dajjol uni (yana) oʻldirmoqchi boʻladi, ammo unga (oʻldirishga) qodir qilinmaydi». Abu Isʼhoq dedi: Aytishlaricha, bu kishi Xizr (alayhissalom)dir.Абу Саид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Бир куни Расулуллоҳ ﷺ бизга Дажжол ҳақида узун бир ҳадис айтдилар. У зот бизга айтган нарсалари орасида шу ҳам бор эди: «У келади, аммо унга Мадинанинг довонларига (чегараларига) кириш ҳаром қилинган бўлади. Бас, у Мадинага туташ шўрхоклардан бирига етиб тўхтайди. Ўша куни унинг олдига — одамларнинг энг яхшиси ёки энг яхшиларидан бўлган — бир киши чиқади-да, унга: ‹Мен гувоҳлик бераманки, сен Расулуллоҳ ﷺ бизга ҳақингда ҳадис айтган ўша Дажжолсан›, дейди. Шунда Дажжол: ‹Айтинглар-чи, агар мен мана шу (одам)ни ўлдириб, сўнг уни тирилтирсам, бу ишда шубҳа қиласизми?› дейди. Улар: ‹Йўқ›, дейдилар. (У зот) дедилар: Бас, у уни ўлдиради, сўнг тирилтиради. Уни тирилтирган пайтида, у (одам): ‹Валлоҳи, мен сен ҳақингда ҳеч қачон ҳозиргидан кўра равшанроқ идрокда бўлмаганман›, дейди. (У зот) дедилар: Шунда Дажжол уни (яна) ўлдирмоқчи бўлади, аммо унга (ўлдиришга) қодир қилинмайди». Абу Исъҳоқ деди: Айтишларича, бу киши Хизр (алайҳиссалом)дир.