Abu Ubayda ibn al-Jarroh

حَدَّثَنَا يَعْقُوبُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، حَدَّثَنَا أَبِي، عَنِ ابْنِ إِسْحَاقَ، قَالَ وَحَدَّثَنِي حُسَيْنُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، عَنْ عِكْرِمَةَ، مَوْلَى ابْنِ عَبَّاسٍ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ لَمَّا أَرَادُوا أَنْ يَحْفِرُوا، لِرَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَكَانَ أَبُو عُبَيْدَةَ بْنُ الْجَرَّاحِ يَضْرَحُ كَحَفْرِ أَهْلِ مَكَّةَ وَكَانَ أَبُو طَلْحَةَ زَيْدُ بْنُ سَهْلٍ يَحْفِرُ لِأَهْلِ الْمَدِينَةِ فَكَانَ يَلْحَدُ فَدَعَا الْعَبَّاسُ رَجُلَيْنِ فَقَالَ لِأَحَدِهِمَا اذْهَبْ إِلَى أَبِي عُبَيْدَةَ وَلِلْآخَرِ اذْهَبْ إِلَى أَبِي طَلْحَةَ اللَّهُمَّ خِرْ لِرَسُولِكَ قَالَ فَوَجَدَ صَاحِبُ أَبِي طَلْحَةَ أَبَا طَلْحَةَ فَجَاءَ بِهِ فَلَحَدَ لِرَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ‏.‏

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: U dedi: «Rasululloh ﷺga qabr qazimoqchi boʻlganlarida, Abu Ubayda ibn al-Jarroh Makka ahli qazigandek yorib qazir, Abu Talha Zayd ibn Sahl esa Madina ahli uchun lahad qilib qazir edi. Shunda Abbos ikki kishini chaqirib, biriga: ‹Abu Ubaydaning oldiga bor›, ikkinchisiga: ‹Abu Talhaning oldiga bor. Ey Alloh, Rasulingga xayrni ixtiyor qil›, dedi. Abu Talhaga yuborilgan kishi Abu Talhani topib keldi, u esa Rasululloh ﷺ uchun lahad qazidi».Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: У деди: «Расулуллоҳ ﷺга қабр қазимоқчи бўлганларида, Абу Убайда ибн ал-Жарроҳ Макка аҳли қазигандек ёриб қазир, Абу Талҳа Зайд ибн Саҳл эса Мадина аҳли учун лаҳад қилиб қазир эди. Шунда Аббос икки кишини чақириб, бирига: ‹Абу Убайданинг олдига бор›, иккинчисига: ‹Абу Талҳанинг олдига бор. Эй Аллоҳ, Расулингга хайрни ихтиёр қил›, деди. Абу Талҳага юборилган киши Абу Талҳани топиб келди, у эса Расулуллоҳ ﷺ учун лаҳад қазиди».

حَدَّثَنَا أَبُو الْمُغِيرَةِ، وَعِصَامُ بْنُ خَالِدٍ، قَالَا حَدَّثَنَا صَفْوَانُ، عَنْ شُرَيْحِ بْنِ عُبَيْدٍ، وَرَاشِدِ بْنِ سَعْدٍ، وَغَيْرِهِمَا، قَالُوا لَمَّا بَلَغَ عُمَرُ بْنُ الْخَطَّابِ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ سَرَغَ حُدِّثَ أَنَّ بِالشَّامِ وَبَاءً شَدِيدًا قَالَ بَلَغَنِي أَنَّ شِدَّةَ الْوَبَاءِ فِي الشَّامِ فَقُلْتُ إِنْ أَدْرَكَنِي أَجَلِي وَأَبُو عُبَيْدَةَ بْنُ الْجَرَّاحِ حَيٌّ اسْتَخْلَفْتُهُ فَإِنْ سَأَلَنِي اللَّهُ لِمَ اسْتَخْلَفْتَهُ عَلَى أُمَّةِ مُحَمَّدٍ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قُلْتُ إِنِّي سَمِعْتُ رَسُولَكَ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ إِنَّ لِكُلِّ نَبِيٍّ أَمِينًا وَأَمِينِي أَبُو عُبَيْدَةَ بْنُ الْجَرَّاحِ فَأَنْكَرَ الْقَوْمُ ذَلِكَ وَقَالُوا مَا بَالُ عُلْيَا قُرَيْشٍ يَعْنُونَ بَنِي فِهْرٍ ثُمَّ قَالَ فَإِنْ أَدْرَكَنِي أَجَلِي وَقَدْ تُوُفِّيَ أَبُو عُبَيْدَةَ اسْتَخْلَفْتُ مُعَاذَ بْنَ جَبَلٍ فَإِنْ سَأَلَنِي رَبِّي عَزَّ وَجَلَّ لِمَ اسْتَخْلَفْتَهُ قُلْتُ سَمِعْتُ رَسُولَكَ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ إِنَّهُ يُحْشَرُ يَوْمَ الْقِيَامَةِ بَيْنَ يَدَيْ الْعُلَمَاءِ نَبْذَةً‏.‏

Umar ibn al-Xattob (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Umar Sargʻ degan joyga yetganida, unga Shomda qattiq vabo tarqagani xabar qilindi. U: «Menga Shomda vabo kuchayganligi xabari yetdi. Agar ajalim yetsa-yu, Abu Ubayda ibn al-Jarroh tirik boʻlsa, uni oʻzimga xalifa qilaman. Agar Alloh mendan: ‹Nega uni Muhammad ﷺ ummatiga xalifa qilding?›, deb soʻrasa, men: ‹Rasulingni ﷺ: «Har bir paygʻambarning bir ishonchli kishisi bor, mening ishonchlim esa Abu Ubayda ibn al-Jarrohdir» deganlarini eshitganman›, deyman», dedi. Odamlar buni inkor etib: «Quraysh zodagonlariga, yaʼni Fihr oʻgʻillariga nima boʻldi?», deyishdi. Soʻng u: «Agar ajalim yetsa-yu, Abu Ubayda vafot etgan boʻlsa, Muoz ibn Jabalni xalifa qilaman. Agar Robbim azza va jalla mendan: ‹Nega uni xalifa qilding?›, deb soʻrasa, men: ‹Rasulingni ﷺ: «Albatta, u qiyomat kuni olimlardan bir oz oldinroqda mahshar qilinadi» deganlarini eshitganman›, deyman», dedi.Умар ибн ал-Хаттоб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Умар Сарғ деган жойга етганида, унга Шомда қаттиқ вабо тарқагани хабар қилинди. У: «Менга Шомда вабо кучайганлиги хабари етди. Агар ажалим етса-ю, Абу Убайда ибн ал-Жарроҳ тирик бўлса, уни ўзимга халифа қиламан. Агар Аллоҳ мендан: ‹Нега уни Муҳаммад ﷺ умматига халифа қилдинг?›, деб сўраса, мен: ‹Расулингни ﷺ: «Ҳар бир пайғамбарнинг бир ишончли кишиси бор, менинг ишончлим эса Абу Убайда ибн ал-Жарроҳдир» деганларини эшитганман›, дейман», деди. Одамлар буни инкор этиб: «Қурайш зодагонларига, яъни Фиҳр ўғилларига нима бўлди?», дейишди. Сўнг у: «Агар ажалим етса-ю, Абу Убайда вафот этган бўлса, Муоз ибн Жабални халифа қиламан. Агар Роббим азза ва жалла мендан: ‹Нега уни халифа қилдинг?›, деб сўраса, мен: ‹Расулингни ﷺ: «Албатта, у қиёмат куни олимлардан бир оз олдинроқда маҳшар қилинади» деганларини эшитганман›, дейман», деди.

حَدَّثَنَا عَفَّانُ، حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ سَلَمَةَ، عَنْ عَلِيِّ بْنِ زَيْدٍ، عَنْ أَبِي رَافِعٍ، أَنَّ عُمَرَ بْنَ الْخَطَّابِ، رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ كَانَ مُسْتَنِدًا إِلَى ابْنِ عَبَّاسٍ وَعِنْدَهُ ابْنُ عُمَرَ وَسَعِيدُ بْنُ زَيْدٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُمَا فَقَالَ اعْلَمُوا أَنِّي لَمْ أَقُلْ فِي الْكَلَالَةِ شَيْئًا وَلَمْ أَسْتَخْلِفْ مِنْ بَعْدِي أَحَدًا وَأَنَّهُ مَنْ أَدْرَكَ وَفَاتِي مِنْ سَبْيِ الْعَرَبِ فَهُوَ حُرٌّ مِنْ مَالِ اللَّهِ عَزَّ وَجَلَّ فَقَالَ سَعِيدُ بْنُ زَيْدٍ أَمَا إِنَّكَ لَوْ أَشَرْتَ بِرَجُلٍ مِنْ الْمُسْلِمِينَ لَأْتَمَنَكَ النَّاسُ وَقَدْ فَعَلَ ذَلِكَ أَبُو بَكْرٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ وَأْتَمَنَهُ النَّاسُ فَقَالَ عُمَرُ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ قَدْ رَأَيْتُ مِنْ أَصْحَابِي حِرْصًا سَيِّئًا وَإِنِّي جَاعِلٌ هَذَا الْأَمْرَ إِلَى هَؤُلَاءِ النَّفَرِ السِّتَّةِ الَّذِينَ مَاتَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَهُوَ عَنْهُمْ رَاضٍ ثُمَّ قَالَ عُمَرُ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ لَوْ أَدْرَكَنِي أَحَدُ رَجُلَيْنِ ثُمَّ جَعَلْتُ هَذَا الْأَمْرَ إِلَيْهِ لَوَثِقْتُ بِهِ سَالِمٌ مَوْلَى أَبِي حُذَيْفَةَ وَأَبُو عُبَيْدَةَ بْنُ الْجَرَّاحِ‏.‏

Umar ibn al-Xattob (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: U (roziyallohu anhu) Ibn Abbosga suyanib turgan, yonida Ibn Umar va Said ibn Zayd (roziyallohu anhum) bor edi. U: «Bilib qoʻyinglarki, men kalola haqida hech narsa demadim va oʻzimdan keyin birovni xalifa qilmadim. Vafotim payti arab asirlaridan kim boʻlsa, u Alloh azza va jalla molidan boʻlsada, ozoddir», dedi. Said ibn Zayd: «Agar musulmonlardan bir kishini koʻrsatganingda, odamlar senga ishonardilar. Buni Abu Bakr (roziyallohu anhu) qilgan edi va odamlar unga ishongan edilar», dedi. Umar (roziyallohu anhu): «Men ashoblarimda yomon hirsni koʻrdim. Shuning uchun bu ishni Rasululloh ﷺ vafot etganlarida ulardan rozi boʻlgan holda ketgan mana shu olti kishiga topshiraman», dedi. Soʻng Umar (roziyallohu anhu): «Agar ikki kishidan biri hayot boʻlib menga yetganida, bu ishni unga topshirar va unga ishonardim: Abu Huzayfaning ozod qilgan quli Solim va Abu Ubayda ibn al-Jarroh», dedi.Умар ибн ал-Хаттоб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: У (розияллоҳу анҳу) Ибн Аббосга суяниб турган, ёнида Ибн Умар ва Саид ибн Зайд (розияллоҳу анҳум) бор эди. У: «Билиб қўйингларки, мен калола ҳақида ҳеч нарса демадим ва ўзимдан кейин бировни халифа қилмадим. Вафотим пайти араб асирларидан ким бўлса, у Аллоҳ азза ва жалла молидан бўлсада, озоддир», деди. Саид ибн Зайд: «Агар мусулмонлардан бир кишини кўрсатганингда, одамлар сенга ишонардилар. Буни Абу Бакр (розияллоҳу анҳу) қилган эди ва одамлар унга ишонган эдилар», деди. Умар (розияллоҳу анҳу): «Мен ашобларимда ёмон ҳирсни кўрдим. Шунинг учун бу ишни Расулуллоҳ ﷺ вафот этганларида улардан рози бўлган ҳолда кетган мана шу олти кишига топшираман», деди. Сўнг Умар (розияллоҳу анҳу): «Агар икки кишидан бири ҳаёт бўлиб менга етганида, бу ишни унга топширар ва унга ишонардим: Абу Ҳузайфанинг озод қилган қули Солим ва Абу Убайда ибн ал-Жарроҳ», деди.

حَدَّثَنَا وَكِيعٌ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ الْحَارِثِ بْنِ عَيَّاشِ بْنِ أَبِي رَبِيعَةَ، رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُمْ عَنْ حَكِيمِ بْنِ حَكِيمِ بْنِ عَبَّادِ بْنِ حُنَيْفٍ، عَنْ أَبِي أُمَامَةَ بْنِ سَهْلِ بْنِ حُنَيْفٍ، أَنَّ رَجُلًا، رَمَى رَجُلًا بِسَهْمٍ فَقَتَلَهُ وَلَيْسَ لَهُ وَارِثٌ إِلَّا خَالٌ فَكَتَبَ فِي ذَلِكَ أَبُو عُبَيْدَةَ بْنُ الْجَرَّاحِ إِلَى عُمَرَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ فَكَتَبَ أَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ اللَّهُ وَرَسُولُهُ مَوْلَى مَنْ لَا مَوْلَى لَهُ وَالْخَالُ وَارِثُ مَنْ لَا وَارِثَ لَهُ‏.‏

Umar ibn al-Xattob (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Bir kishi boshqa bir kishini oʻq bilan otib oʻldirdi, uning tovoʻgʻ (tugʻishgan) togʻasidan boshqa vorisi yoʻq edi. Abu Ubayda ibn al-Jarroh bu haqda Umarga xat yozdi, u esa Nabiy ﷺ: «Alloh va Uning Rasuli valisi (homiysi) boʻlmagan kishining valisidir, togʻa esa vorisi boʻlmagan kishining vorisidir», deganlarini yozib qaytardi.Умар ибн ал-Хаттоб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Бир киши бошқа бир кишини ўқ билан отиб ўлдирди, унинг товўғ (туғишган) тоғасидан бошқа вориси йўқ эди. Абу Убайда ибн ал-Жарроҳ бу ҳақда Умарга хат ёзди, у эса Набий ﷺ: «Аллоҳ ва Унинг Расули валиси (ҳомийси) бўлмаган кишининг валисидир, тоға эса вориси бўлмаган кишининг ворисидир», деганларини ёзиб қайтарди.