حَدَّثَنَا هَنَّادٌ، حَدَّثَنَا أَبُو الأَحْوَصِ، عَنْ شَبِيبِ بْنِ غَرْقَدَةَ، عَنْ سُلَيْمَانَ بْنِ عَمْرِو بْنِ الأَحْوَصِ، عَنْ أَبِيهِ، قَالَ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ فِي حِجَّةِ الْوَدَاعِ لِلنَّاسِ " أَىُّ يَوْمٍ هَذَا " . قَالُوا يَوْمُ الْحَجِّ الأَكْبَرِ . قَالَ " فَإِنَّ دِمَاءَكُمْ وَأَمْوَالَكُمْ وَأَعْرَاضَكُمْ بَيْنَكُمْ حَرَامٌ كَحُرْمَةِ يَوْمِكُمْ هَذَا فِي بَلَدِكُمْ هَذَا أَلاَ لاَ يَجْنِي جَانٍ إِلاَّ عَلَى نَفْسِهِ أَلاَ لاَ يَجْنِي جَانٍ عَلَى وَلَدِهِ وَلاَ مَوْلُودٌ عَلَى وَالِدِهِ أَلاَ وَإِنَّ الشَّيْطَانَ قَدْ أَيِسَ مِنْ أَنْ يُعْبَدَ فِي بِلاَدِكُمْ هَذِهِ أَبَدًا وَلَكِنْ سَتَكُونُ لَهُ طَاعَةٌ فِيمَا تَحْتَقِرُونَ مِنْ أَعْمَالِكُمْ فَسَيَرْضَى بِهِ " . قَالَ أَبُو عِيسَى وَفِي الْبَابِ عَنْ أَبِي بَكْرَةَ وَابْنِ عَبَّاسٍ وَجَابِرٍ وَحُذَيْمِ بْنِ عَمْرٍو السَّعْدِيِّ . وَهَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ . وَرَوَى زَائِدَةُ عَنْ شَبِيبِ بْنِ غَرْقَدَةَ نَحْوَهُ وَلاَ نَعْرِفُهُ إِلاَّ مِنْ حَدِيثِ شَبِيبِ بْنِ غَرْقَدَةَ .
Amr ibn al-Ahvas (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: U Rasululloh ﷺning Vidolashuv hajjida odamlarga: «Bu qaysi kun?», deb aytayotganlarini eshitdi. Ular: «Hajji akbar kuni», dedilar. U zot: «Albatta qonlaringiz, mol-mulklaringiz va obroʻ-nomuslaringiz oʻzaro bir-biringizga shu shaharingizdagi shu kuningizning hurmati kabi haromdir. Ogoh boʻlinglar! Jinoyatchi faqat oʻz ziyoniga jinoyat qiladi. Ogoh boʻlinglar! Hech bir jinoyatchi farzandi uchun jazo tortmaydi, farzand ham otasi uchun jazo tortmaydi. Ogoh boʻlinglar! Albatta shayton bu yurtlaringizda boshqa hech qachon iboratga sazovor boʻlishdan umidini uzdi. Lekin sizlar nazar-pisand qilmaydigan amallaringizda unga itoat qilinadi va u shunga ham rozi boʻladi», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu bobda Abu Bakra, Ibn Abbos, Jobir va Huzaym ibn Amr as-Saʼdiydan ham (rivoyatlar) bor. Bu hadis hasan sahihdir.Амр ибн ал-Аҳвас (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: У Расулуллоҳ ﷺнинг Видолашув ҳажжида одамларга: «Бу қайси кун?», деб айтаётганларини эшитди. Улар: «Ҳажжи акбар куни», дедилар. У зот: «Албатта қонларингиз, мол-мулкларингиз ва обрў-номусларингиз ўзаро бир-бирингизга шу шаҳарингиздаги шу кунингизнинг ҳурмати каби ҳаромдир. Огоҳ бўлинглар! Жиноятчи фақат ўз зиёнига жиноят қилади. Огоҳ бўлинглар! Ҳеч бир жиноятчи фарзанди учун жазо тортмайди, фарзанд ҳам отаси учун жазо тортмайди. Огоҳ бўлинглар! Албатта шайтон бу юртларингизда бошқа ҳеч қачон иборатга сазовор бўлишдан умидини узди. Лекин сизлар назар-писанд қилмайдиган амалларингизда унга итоат қилинади ва у шунга ҳам рози бўлади», дедилар. Абу Исо айтди: Бу бобда Абу Бакра, Ибн Аббос, Жобир ва Ҳузайм ибн Амр ас-Саъдийдан ҳам (ривоятлар) бор. Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.
حَدَّثَنَا الْحَسَنُ بْنُ عَلِيٍّ الْخَلاَّلُ، حَدَّثَنَا حُسَيْنُ بْنُ عَلِيٍّ الْجُعْفِيُّ، عَنْ زَائِدَةَ، عَنْ شَبِيبِ بْنِ غَرْقَدَةَ، عَنْ سُلَيْمَانَ بْنِ عَمْرِو بْنِ الأَحْوَصِ، حَدَّثَنَا أَبِي أَنَّهُ، شَهِدَ حَجَّةَ الْوَدَاعِ مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَحَمِدَ اللَّهَ وَأَثْنَى عَلَيْهِ وَذَكَّرَ وَوَعَظَ ثُمَّ قَالَ " أَىُّ يَوْمٍ أَحْرَمُ أَىُّ يَوْمٍ أَحْرَمُ أَىُّ يَوْمٍ أَحْرَمُ " . قَالَ فَقَالَ النَّاسُ يَوْمُ الْحَجِّ الأَكْبَرِ يَا رَسُولَ اللَّهِ . قَالَ " فَإِنَّ دِمَاءَكُمْ وَأَمْوَالَكُمْ وَأَعْرَاضَكُمْ عَلَيْكُمْ حَرَامٌ كَحُرْمَةِ يَوْمِكُمْ هَذَا فِي بَلَدِكُمْ هَذَا فِي شَهْرِكُمْ هَذَا أَلاَ لاَ يَجْنِي جَانٍ إِلاَّ عَلَى نَفْسِهِ وَلاَ يَجْنِي وَالِدٌ عَلَى وَلَدِهِ وَلاَ وَلَدٌ عَلَى وَالِدِهِ أَلاَ إِنَّ الْمُسْلِمَ أَخُو الْمُسْلِمِ فَلَيْسَ يَحِلُّ لِمُسْلِمٍ مِنْ أَخِيهِ شَيْءٌ إِلاَّ مَا أَحَلَّ مِنْ نَفْسِهِ أَلاَ وَإِنَّ كُلَّ رِبًا فِي الْجَاهِلِيَّةِ مَوْضُوعٌ لَكُمْ رُءُوسُ أَمْوَالِكُمْ لاَ تَظْلِمُونَ وَلاَ تُظْلَمُونَ غَيْرَ رِبَا الْعَبَّاسِ بْنِ عَبْدِ الْمُطَّلِبِ فَإِنَّهُ مَوْضُوعٌ كُلُّهُ أَلاَ وَإِنَّ كُلَّ دَمٍ كَانَ فِي الْجَاهِلِيَّةِ مَوْضُوعٌ وَأَوَّلُ دَمٍ أَضَعُ مِنْ دِمَاءِ الْجَاهِلِيَّةِ دَمُ الْحَارِثِ بْنِ عَبْدِ الْمُطَّلِبِ كَانَ مُسْتَرْضِعًا فِي بَنِي لَيْثٍ فَقَتَلَتْهُ هُذَيْلٌ أَلاَ وَاسْتَوْصُوا بِالنِّسَاءِ خَيْرًا فَإِنَّمَا هُنَّ عَوَانٌ عِنْدَكُمْ لَيْسَ تَمْلِكُونَ مِنْهُنَّ شَيْئًا غَيْرَ ذَلِكَ إِلاَّ أَنْ يَأْتِينَ بِفَاحِشَةٍ مُبَيِّنَةٍ فَإِنْ فَعَلْنَ فَاهْجُرُوهُنَّ فِي الْمَضَاجِعِ وَاضْرِبُوهُنَّ ضَرْبًا غَيْرَ مُبَرِّحٍ فَإِنْ أَطَعْنَكُمْ فَلاَ تَبْغُوا عَلَيْهِنَّ سَبِيلاً أَلاَ إِنَّ لَكُمْ عَلَى نِسَائِكُمْ حَقًّا وَلِنِسَائِكُمْ عَلَيْكُمْ حَقًّا فَأَمَّا حَقُّكُمْ عَلَى نِسَائِكُمْ فَلاَ يُوطِئْنَ فُرُشَكُمْ مَنْ تَكْرَهُونَ وَلاَ يَأْذَنَّ فِي بُيُوتِكُمْ مَنْ تَكْرَهُونَ أَلاَ وَإِنَّ حَقَّهُنَّ عَلَيْكُمْ أَنْ تُحْسِنُوا إِلَيْهِنَّ فِي كِسْوَتِهِنَّ وَطَعَامِهِنَّ " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ وَقَدْ رَوَاهُ أَبُو الأَحْوَصِ عَنْ شَبِيبِ بْنِ غَرْقَدَةَ .
Amr ibn al-Ahvas (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: U Rasululloh ﷺ bilan Vidolashuv hajida hozir boʻlganini (oʻgʻliga) soʻzlab berdi. U zot Allohga hamd aytib, Uni ulugʻladilar, eslatdilar va vaʼz qildilar, soʻng: «Qaysi kun eng hurmatli? Qaysi kun eng hurmatli? Qaysi kun eng hurmatli?» dedilar. (U) aytdi: Odamlar: «Hajji akbar kuni, ey Allohning Rasuli», dedilar. U zot: «Albatta, qonlaringiz, mollaringiz va obroʻlaringiz sizlarga shu kuningiz hurmatidek, shu yurtingizda, shu oyingizda haromdir. Ogoh boʻlinglar, jinoyatchi faqat oʻziga jinoyat qiladi, ota oʻgʻli (jinoyati) uchun, oʻgʻil otasi (jinoyati) uchun (javobgar) boʻlmaydi. Ogoh boʻlinglar, albatta musulmon musulmonning birodaridir, bas, musulmonga birodaridan biron narsa halol emas, faqat oʻzi roziligi bilan halol qilgani bundan mustasno. Ogoh boʻlinglar, johiliyatdagi har bir ribo bekor qilindi, sizlarga (faqat) mollaringizning aslidir, zulm qilmaysizlar va zulmga uchramaysizlar. Abbos ibn Abdulmuttalibning ribosi bundan mustasno, chunki uning hammasi bekor qilindi. Ogoh boʻlinglar, johiliyatdagi har bir qon (qasosi) bekor qilindi. Johiliyat qonlaridan men bekor qiladigan birinchi qon — Horis ibn Abdulmuttalibning qonidir; u Bani Laysda emizish uchun boqilayotgan edi, uni Huzayl (qabilasi) oʻldirgan edi. Ogoh boʻlinglar, ayollarga yaxshilik qilishni (bir-biringizga) tavsiya qilinglar, chunki ular sizlarning qoʻlingizdagi asirlar (kabi)dirlar; ulardan boshqa (hech) narsaga egalik qilmaysizlar, faqat ochiq-oydin bir fahsh (ish) qilsalargina (boshqacha). Agar shunday qilsalar, ularni yotoqlarda tark etinglar va ogʻritmaydigan zarb bilan uringlar. Bas, agar sizlarga itoat qilsalar, ularga (ziyon) yoʻlini izlamanglar. Ogoh boʻlinglar, albatta sizlar uchun ayollaringiz ustida haq bor, ayollaringiz uchun ham sizlar ustida haq bor. Sizlarning ayollaringiz ustidagi haqqingiz — sizlar yoqtirmaydigan kishini yotoqlaringizga yoʻlatmasliklari va sizlar yoqtirmaydigan kishiga uylaringizda izn bermasliklaridir. Ogoh boʻlinglar, ularning sizlar ustidagi haqqi — kiyim-kechaklari va taomlarida ularga yaxshilik qilishingizdir», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir. Uni Abul-Ahvas ham Shabib ibn Gʻarqadadan rivoyat qilgan.Амр ибн ал-Аҳвас (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: У Расулуллоҳ ﷺ билан Видолашув ҳажида ҳозир бўлганини (ўғлига) сўзлаб берди. У зот Аллоҳга ҳамд айтиб, Уни улуғладилар, эслатдилар ва ваъз қилдилар, сўнг: «Қайси кун энг ҳурматли? Қайси кун энг ҳурматли? Қайси кун энг ҳурматли?» дедилар. (У) айтди: Одамлар: «Ҳажжи акбар куни, эй Аллоҳнинг Расули», дедилар. У зот: «Албатта, қонларингиз, молларингиз ва обрўларингиз сизларга шу кунингиз ҳурматидек, шу юртингизда, шу ойингизда ҳаромдир. Огоҳ бўлинглар, жиноятчи фақат ўзига жиноят қилади, ота ўғли (жинояти) учун, ўғил отаси (жинояти) учун (жавобгар) бўлмайди. Огоҳ бўлинглар, албатта мусулмон мусулмоннинг биродаридир, бас, мусулмонга биродаридан бирон нарса ҳалол эмас, фақат ўзи розилиги билан ҳалол қилгани бундан мустасно. Огоҳ бўлинглар, жоҳилиятдаги ҳар бир рибо бекор қилинди, сизларга (фақат) молларингизнинг аслидир, зулм қилмайсизлар ва зулмга учрамайсизлар. Аббос ибн Абдулмутталибнинг рибоси бундан мустасно, чунки унинг ҳаммаси бекор қилинди. Огоҳ бўлинглар, жоҳилиятдаги ҳар бир қон (қасоси) бекор қилинди. Жоҳилият қонларидан мен бекор қиладиган биринчи қон — Ҳорис ибн Абдулмутталибнинг қонидир; у Бани Лайсда эмизиш учун боқилаётган эди, уни Ҳузайл (қабиласи) ўлдирган эди. Огоҳ бўлинглар, аёлларга яхшилик қилишни (бир-бирингизга) тавсия қилинглар, чунки улар сизларнинг қўлингиздаги асирлар (каби)дирлар; улардан бошқа (ҳеч) нарсага эгалик қилмайсизлар, фақат очиқ-ойдин бир фаҳш (иш) қилсаларгина (бошқача). Агар шундай қилсалар, уларни ётоқларда тарк этинглар ва оғритмайдиган зарб билан уринглар. Бас, агар сизларга итоат қилсалар, уларга (зиён) йўлини изламанглар. Огоҳ бўлинглар, албатта сизлар учун аёлларингиз устида ҳақ бор, аёлларингиз учун ҳам сизлар устида ҳақ бор. Сизларнинг аёлларингиз устидаги ҳаққингиз — сизлар ёқтирмайдиган кишини ётоқларингизга йўлатмасликлари ва сизлар ёқтирмайдиган кишига уйларингизда изн бермасликларидир. Огоҳ бўлинглар, уларнинг сизлар устидаги ҳаққи — кийим-кечаклари ва таомларида уларга яхшилик қилишингиздир», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир. Уни Абул-Аҳвас ҳам Шабиб ибн Ғарқададан ривоят қилган.