حَدَّثَنَا الْقَعْنَبِيُّ، عَنْ مَالِكٍ، عَنْ سُمَىٍّ، مَوْلَى أَبِي بَكْرٍ أَنَّ الْقَعْقَاعَ، وَزَيْدَ بْنَ أَسْلَمَ، أَرْسَلاَهُ إِلَى سَعِيدِ بْنِ الْمُسَيَّبِ يَسْأَلُهُ كَيْفَ تَغْتَسِلُ الْمُسْتَحَاضَةُ فَقَالَ تَغْتَسِلُ مِنْ ظُهْرٍ إِلَى ظُهْرٍ وَتَتَوَضَّأُ لِكُلِّ صَلاَةٍ فَإِنْ غَلَبَهَا الدَّمُ اسْتَثْفَرَتْ بِثَوْبٍ . قَالَ أَبُو دَاوُدَ وَرُوِيَ عَنِ ابْنِ عُمَرَ وَأَنَسِ بْنِ مَالِكٍ تَغْتَسِلُ مِنْ ظُهْرٍ إِلَى ظُهْرٍ . وَكَذَلِكَ رَوَى دَاوُدُ وَعَاصِمٌ عَنِ الشَّعْبِيِّ عَنِ امْرَأَتِهِ عَنْ قَمِيرَ عَنْ عَائِشَةَ إِلاَّ أَنَّ دَاوُدَ قَالَ كُلَّ يَوْمٍ . وَفِي حَدِيثِ عَاصِمٍ عِنْدَ الظُّهْرِ . وَهُوَ قَوْلُ سَالِمِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ وَالْحَسَنِ وَعَطَاءٍ . قَالَ أَبُو دَاوُدَ قَالَ مَالِكٌ إِنِّي لأَظُنُّ حَدِيثَ ابْنِ الْمُسَيَّبِ مِنْ طُهْرٍ إِلَى طُهْرٍ . فَقَلَبَهَا النَّاسُ مِنْ ظُهْرٍ إِلَى ظُهْرٍ وَلَكِنَّ الْوَهَمَ دَخَلَ فِيهِ وَرَوَاهُ الْمِسْوَرُ بْنُ عَبْدِ الْمَلِكِ بْنِ سَعِيدِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ يَرْبُوعٍ قَالَ فِيهِ مِنْ طُهْرٍ إِلَى طُهْرٍ . فَقَلَبَهَا النَّاسُ مِنْ ظُهْرٍ إِلَى ظُهْرٍ .
Abu Bakrning ozod qilgan quli Sumayy (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadi: Qaʼqoʼ va Zayd ibn Aslam uni Said ibn al-Musayyabning oldiga, istihoza (qon ketishi) boʻlgan ayol qanday gʻusl qilishini soʻrash uchun yuborishdi. U: «(Ayol) bir peshindan keyingi peshingacha gʻusl qiladi va har bir namoz uchun taharat oladi. Agar qon (toʻxtovsiz) gʻolib kelaversa, mato bilan (avratini) bogʻlab oladi», dedi. Abu Dovud aytdi: Ibn Umar (roziyallohu anhumo) va Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan ham «bir peshindan keyingi peshingacha gʻusl qiladi» deb rivoyat qilingan. Shuningdek, Dovud va Osim Shaʼbiydan, u oʻz ayolidan, u Qamiyrdan, u Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qildilar. Faqat Dovud «har kuni» dedi, Osimning hadisida esa «peshin paytida» deyilgan. Bu Solim ibn Abdulloh, Hasan va Atoning soʻzidir. Abu Dovud aytdi: Molik dedi: «Men Ibn al-Musayyabning hadisi ‹bir tozalanishdan keyingi tozalanishgacha› deb edi, deb gumon qilaman, ammo odamlar uni ‹bir peshindan keyingi peshingacha› deb aylantirib yuborishgan, biroq unga adashish kirib qolgan». Uni Misvar ibn Abdulmalik ibn Said ibn Abdurrahmon ibn Yarbuʼ ham rivoyat qilib, unda «bir tozalanishdan keyingi tozalanishgacha» degan, soʻng odamlar uni «bir peshindan keyingi peshingacha» deb aylantirib yuborishgan.Абу Бакрнинг озод қилган қули Сумайй (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинади: Қаъқў ва Зайд ибн Аслам уни Саид ибн ал-Мусайябнинг олдига, истиҳоза (қон кетиши) бўлган аёл қандай ғусл қилишини сўраш учун юборишди. У: «(Аёл) бир пешиндан кейинги пешингача ғусл қилади ва ҳар бир намоз учун таҳарат олади. Агар қон (тўхтовсиз) ғолиб келаверса, мато билан (авратини) боғлаб олади», деди. Абу Довуд айтди: Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо) ва Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ҳам «бир пешиндан кейинги пешингача ғусл қилади» деб ривоят қилинган. Шунингдек, Довуд ва Осим Шаъбийдан, у ўз аёлидан, у Қамийрдан, у Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилдилар. Фақат Довуд «ҳар куни» деди, Осимнинг ҳадисида эса «пешин пайтида» дейилган. Бу Солим ибн Абдуллоҳ, Ҳасан ва Атонинг сўзидир. Абу Довуд айтди: Молик деди: «Мен Ибн ал-Мусайябнинг ҳадиси ‹бир тозаланишдан кейинги тозаланишгача› деб эди, деб гумон қиламан, аммо одамлар уни ‹бир пешиндан кейинги пешингача› деб айлантириб юборишган, бироқ унга адашиш кириб қолган». Уни Мисвар ибн Абдулмалик ибн Саид ибн Абдурраҳмон ибн Ярбуъ ҳам ривоят қилиб, унда «бир тозаланишдан кейинги тозаланишгача» деган, сўнг одамлар уни «бир пешиндан кейинги пешингача» деб айлантириб юборишган.
حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ حَرْبٍ، وَمُسَدَّدٌ، قَالاَ حَدَّثَنَا حَمَّادٌ، ح حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَارِثِ، - وَهَذَا حَدِيثُ مُسَدَّدٍ - عَنْ أَبِي التَّيَّاحِ، عَنْ مُوسَى بْنِ سَلَمَةَ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ بَعَثَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فُلاَنًا الأَسْلَمِيَّ وَبَعَثَ مَعَهُ بِثَمَانَ عَشْرَةَ بَدَنَةً فَقَالَ أَرَأَيْتَ إِنْ أُزْحِفَ عَلَىَّ مِنْهَا شَىْءٌ قَالَ " تَنْحَرُهَا ثُمَّ تَصْبُغُ نَعْلَهَا فِي دَمِهَا ثُمَّ اضْرِبْهَا عَلَى صَفْحَتِهَا وَلاَ تَأْكُلْ مِنْهَا أَنْتَ وَلاَ أَحَدٌ مِنْ أَصْحَابِكَ " . أَوْ قَالَ " مِنْ أَهْلِ رُفْقَتِكَ " . قَالَ أَبُو دَاوُدَ الَّذِي تَفَرَّدَ بِهِ مِنْ هَذَا الْحَدِيثِ قَوْلُهُ " وَلاَ تَأْكُلْ مِنْهَا أَنْتَ وَلاَ أَحَدٌ مِنْ أَهْلِ رُفْقَتِكَ " . وَقَالَ فِي حَدِيثِ عَبْدِ الْوَارِثِ " ثُمَّ اجْعَلْهُ عَلَى صَفْحَتِهَا " . مَكَانَ " اضْرِبْهَا " . قَالَ أَبُو دَاوُدَ سَمِعْتُ أَبَا سَلَمَةَ يَقُولُ إِذَا أَقَمْتَ الإِسْنَادَ وَالْمَعْنَى كَفَاكَ .
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ Aslam qabilasidan boʻlgan falon kishini (Makkaga) yubordilar va u bilan birga oʻn sakkizta qurbonlik tuyasi joʻnatdilar. (U kishi) soʻradi: «Agar ulardan biri (yoʻlda) holdan toysa, nima qilay?» U zot: «Uni soʻyib, soʻngra naʼlini (boʻyniga osilgan belgisini) qoniga botir. Soʻng uni boʻynining bir tomoniga sur. Undan na sen, na hamrohlaringdan biror kishi yemasin», dedilar — yoki «hamsafarlaringdan biror kishi», dedilar. Abu Dovud aytadi: Bu hadisdagi «Undan na sen, na hamsafarlaringdan biror kishi yemasin», degan soʻzi bilan u (roviy) yagona qolgan (boshqa rivoyatlar bunda unga qoʻshilmagan). Abdulvoris hadisida esa «uni boʻyniga sur» soʻzi oʻrnida «soʻngra uni boʻynining bir tomoniga qoʻy», deyilgan. Abu Dovud aytadi: Men Abu Salamani: «Isnod va maʼno toʻgʻri boʻlsa, senga shu kifoya», deganini eshitdim.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ Аслам қабиласидан бўлган фалон кишини (Маккага) юбордилар ва у билан бирга ўн саккизта қурбонлик туяси жўнатдилар. (У киши) сўради: «Агар улардан бири (йўлда) ҳолдан тойса, нима қилай?» У зот: «Уни сўйиб, сўнгра наълини (бўйнига осилган белгисини) қонига ботир. Сўнг уни бўйнининг бир томонига сур. Ундан на сен, на ҳамроҳларингдан бирор киши емасин», дедилар — ёки «ҳамсафарларингдан бирор киши», дедилар. Абу Довуд айтади: Бу ҳадисдаги «Ундан на сен, на ҳамсафарларингдан бирор киши емасин», деган сўзи билан у (ровий) ягона қолган (бошқа ривоятлар бунда унга қўшилмаган). Абдулворис ҳадисида эса «уни бўйнига сур» сўзи ўрнида «сўнгра уни бўйнининг бир томонига қўй», дейилган. Абу Довуд айтади: Мен Абу Саламани: «Иснод ва маъно тўғри бўлса, сенга шу кифоя», деганини эшитдим.
حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ صَالِحٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، أَخْبَرَنَا ابْنُ جُرَيْجٍ، أَخْبَرَنِي أَبُو الزُّبَيْرِ، أَنَّهُ سَمِعَ عَبْدَ الرَّحْمَنِ بْنَ أَيْمَنَ، مَوْلَى عُرْوَةَ يَسْأَلُ ابْنَ عُمَرَ وَأَبُو الزُّبَيْرِ يَسْمَعُ قَالَ كَيْفَ تَرَى فِي رَجُلٍ طَلَّقَ امْرَأَتَهُ حَائِضًا قَالَ طَلَّقَ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عُمَرَ امْرَأَتَهُ وَهِيَ حَائِضٌ عَلَى عَهْدِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَسَأَلَ عُمَرُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ إِنَّ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عُمَرَ طَلَّقَ امْرَأَتَهُ وَهِيَ حَائِضٌ قَالَ عَبْدُ اللَّهِ فَرَدَّهَا عَلَىَّ وَلَمْ يَرَهَا شَيْئًا وَقَالَ " إِذَا طَهُرَتْ فَلْيُطَلِّقْ أَوْ لِيُمْسِكْ " . قَالَ ابْنُ عُمَرَ وَقَرَأَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم { يَا أَيُّهَا النَّبِيُّ إِذَا طَلَّقْتُمُ النِّسَاءَ فَطَلِّقُوهُنَّ } فِي قُبُلِ عِدَّتِهِنَّ . قَالَ أَبُو دَاوُدَ رَوَى هَذَا الْحَدِيثَ عَنِ ابْنِ عُمَرَ يُونُسُ بْنُ جُبَيْرٍ وَأَنَسُ بْنُ سِيرِينَ وَسَعِيدُ بْنُ جُبَيْرٍ وَزَيْدُ بْنُ أَسْلَمَ وَأَبُو الزُّبَيْرِ وَمَنْصُورٌ عَنْ أَبِي وَائِلٍ مَعْنَاهُمْ كُلُّهُمْ أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم أَمَرَهُ أَنْ يُرَاجِعَهَا حَتَّى تَطْهُرَ ثُمَّ إِنْ شَاءَ طَلَّقَ وَإِنْ شَاءَ أَمْسَكَ وَكَذَلِكَ رَوَاهُ مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ عَنْ سَالِمٍ عَنِ ابْنِ عُمَرَ وَأَمَّا رِوَايَةُ الزُّهْرِيِّ عَنْ سَالِمٍ وَنَافِعٍ عَنِ ابْنِ عُمَرَ أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم أَمَرَهُ أَنْ يُرَاجِعَهَا حَتَّى تَطْهُرَ ثُمَّ تَحِيضَ ثُمَّ تَطْهُرَ ثُمَّ إِنْ شَاءَ طَلَّقَ وَإِنْ شَاءَ أَمْسَكَ وَرُوِيَ عَنْ عَطَاءٍ الْخُرَاسَانِيِّ عَنِ الْحَسَنِ عَنِ ابْنِ عُمَرَ نَحْوُ رِوَايَةِ نَافِعٍ وَالزُّهْرِيِّ وَالأَحَادِيثُ كُلُّهَا عَلَى خِلاَفِ مَا قَالَ أَبُو الزُّبَيْرِ .
Abu Zubayr (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadiki, u Urvaning ozod qilingan quli Abdurrahmon ibn Aymanning Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan soʻrayotganini, Abu Zubayr ham tinglab turganini eshitdi. U: «Bir kishi xotinini hayzli holida taloq qilsa, bu haqda nima deysiz?» — dedi. (Ibn Umar) dedi: «Abdulloh ibn Umar Rasululloh ﷺ zamonlarida xotinini hayz koʻrgan holida taloq qildi. Shunda Umar (roziyallohu anhu) Rasululloh ﷺdan soʻrab: ‹Abdulloh ibn Umar xotinini hayz koʻrgan holida taloq qildi›, — dedi». Abdulloh dedi: «(Rasululloh ﷺ) uni menga qaytardilar va (bu taloqni) hech narsa (hisobiga) sanamadilar va: ‹Pok boʻlganida taloq qilsin yoki (oʻzida) ushlab tursin›, — dedilar». Ibn Umar dedi: Nabiy ﷺ {Ey Nabiy! Ayollarni taloq qilsangiz, ularni taloq qilingiz} (Taloq surasi 1) (oyatini) «iddalarining oldida (boshida)» (deb) oʻqidilar. Abu Dovud aytdi: Bu hadisni Ibn Umardan Yunus ibn Jubayr, Anas ibn Siyrin, Said ibn Jubayr, Zayd ibn Aslam, Abu Zubayr va Mansur Abu Voil orqali rivoyat qilganlar; ularning hammasining maʼnosi: Nabiy ﷺ unga, xotini pok boʻlguniga qadar uni qaytarib olishni, soʻngra istasa taloq qilishini, istasa ushlab turishini buyurganlar. Muhammad ibn Abdurrahmon ham Solimdan, u Ibn Umardan shunday rivoyat qilgan. Zuhriyning Solimdan va Nofeʼning Ibn Umardan rivoyatiga kelsak: Nabiy ﷺ unga, xotini pok boʻlguniga qadar uni qaytarib olishni, soʻngra (yana) hayz koʻrib, (yana) pok boʻlishini, soʻngra istasa taloq qilishini, istasa ushlab turishini buyurganlar (deb keladi). Ato al-Xurosoniydan, u Hasandan, u Ibn Umardan ham Nofeʼ va Zuhriyning rivoyatiga oʻxshash rivoyat qilingan. Barcha hadislar Abu Zubayr aytganiga xilof (oʻlaroq keladi).Абу Зубайр (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинадики, у Урванинг озод қилинган қули Абдурраҳмон ибн Айманнинг Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан сўраётганини, Абу Зубайр ҳам тинглаб турганини эшитди. У: «Бир киши хотинини ҳайзли ҳолида талоқ қилса, бу ҳақда нима дейсиз?» — деди. (Ибн Умар) деди: «Абдуллоҳ ибн Умар Расулуллоҳ ﷺ замонларида хотинини ҳайз кўрган ҳолида талоқ қилди. Шунда Умар (розияллоҳу анҳу) Расулуллоҳ ﷺдан сўраб: ‹Абдуллоҳ ибн Умар хотинини ҳайз кўрган ҳолида талоқ қилди›, — деди». Абдуллоҳ деди: «(Расулуллоҳ ﷺ) уни менга қайтардилар ва (бу талоқни) ҳеч нарса (ҳисобига) санамадилар ва: ‹Пок бўлганида талоқ қилсин ёки (ўзида) ушлаб турсин›, — дедилар». Ибн Умар деди: Набий ﷺ {Эй Набий! Аёлларни талоқ қилсангиз, уларни талоқ қилингиз} (Талоқ сураси 1) (оятини) «иддаларининг олдида (бошида)» (деб) ўқидилар. Абу Довуд айтди: Бу ҳадисни Ибн Умардан Юнус ибн Жубайр, Анас ибн Сийрин, Саид ибн Жубайр, Зайд ибн Аслам, Абу Зубайр ва Мансур Абу Воил орқали ривоят қилганлар; уларнинг ҳаммасининг маъноси: Набий ﷺ унга, хотини пок бўлгунига қадар уни қайтариб олишни, сўнгра истаса талоқ қилишини, истаса ушлаб туришини буюрганлар. Муҳаммад ибн Абдурраҳмон ҳам Солимдан, у Ибн Умардан шундай ривоят қилган. Зуҳрийнинг Солимдан ва Нофеънинг Ибн Умардан ривоятига келсак: Набий ﷺ унга, хотини пок бўлгунига қадар уни қайтариб олишни, сўнгра (яна) ҳайз кўриб, (яна) пок бўлишини, сўнгра истаса талоқ қилишини, истаса ушлаб туришини буюрганлар (деб келади). Ато ал-Хуросонийдан, у Ҳасандан, у Ибн Умардан ҳам Нофеъ ва Зуҳрийнинг ривоятига ўхшаш ривоят қилинган. Барча ҳадислар Абу Зубайр айтганига хилоф (ўлароқ келади).
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمِنْهَالِ، حَدَّثَنَا يَزِيدُ بْنُ زُرَيْعٍ، حَدَّثَنَا سَعِيدٌ، عَنْ قَتَادَةَ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ مَسْلَمَةَ، عَنْ عَمِّهِ، أَنَّ أَسْلَمَ، أَتَتِ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ " صُمْتُمْ يَوْمَكُمْ هَذَا " . قَالُوا لاَ . قَالَ " فَأَتِمُّوا بَقِيَّةَ يَوْمِكُمْ وَاقْضُوهُ " . قَالَ أَبُو دَاوُدَ يَعْنِي يَوْمَ عَاشُورَاءَ .
Abdurrahmon ibn Maslamaning amakisi (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Aslam (qabilasidan baʼzi odamlar) Nabiy ﷺning huzuriga kelishdi. U zot: «Shu kuningizda roʻza tutdingizmi?» dedilar. Ular: «Yoʻq», deyishdi. U zot: «Kunningizning qolganini toʻldiring va uni qazo qiling», dedilar. Abu Dovud aytdi: Yaʼni Oshuro kunini (nazarda tutmoqda).Абдурраҳмон ибн Масламанинг амакиси (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Аслам (қабиласидан баъзи одамлар) Набий ﷺнинг ҳузурига келишди. У зот: «Шу кунингизда рўза тутдингизми?» дедилар. Улар: «Йўқ», дейишди. У зот: «Куннингизнинг қолганини тўлдиринг ва уни қазо қилинг», дедилар. Абу Довуд айтди: Яъни Ошуро кунини (назарда тутмоқда).
حَدَّثَنَا هَارُونُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، أَنَّ هَاشِمَ بْنَ الْقَاسِمِ، وَهِشَامًا، حَدَّثَاهُمْ قَالاَ، حَدَّثَنَا عِكْرِمَةُ بْنُ عَمَّارٍ، قَالَ حَدَّثَنِي إِيَاسُ بْنُ سَلَمَةَ، قَالَ حَدَّثَنِي أَبِي قَالَ، غَزَوْتُ مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم هَوَازِنَ - قَالَ - فَبَيْنَمَا نَحْنُ نَتَضَحَّى وَعَامَّتُنَا مُشَاةٌ وَفِينَا ضَعَفَةٌ إِذْ جَاءَ رَجُلٌ عَلَى جَمَلٍ أَحْمَرَ فَانْتَزَعَ طَلَقًا مِنْ حِقْوِ الْبَعِيرِ فَقَيَّدَ بِهِ جَمَلَهُ ثُمَّ جَاءَ يَتَغَدَّى مَعَ الْقَوْمِ فَلَمَّا رَأَى ضَعَفَتَهُمْ وَرِقَّةَ ظَهْرِهِمْ خَرَجَ يَعْدُو إِلَى جَمَلِهِ فَأَطْلَقَهُ ثُمَّ أَنَاخَهُ فَقَعَدَ عَلَيْهِ ثُمَّ خَرَجَ يَرْكُضُهُ وَاتَّبَعَهُ رَجُلٌ مِنْ أَسْلَمَ عَلَى نَاقَةٍ وَرْقَاءَ هِيَ أَمْثَلُ ظَهْرِ الْقَوْمِ - قَالَ - فَخَرَجْتُ أَعْدُو فَأَدْرَكْتُهُ وَرَأْسُ النَّاقَةِ عِنْدَ وَرِكِ الْجَمَلِ وَكُنْتُ عِنْدَ وَرِكِ النَّاقَةِ ثُمَّ تَقَدَّمْتُ حَتَّى كُنْتُ عِنْدَ وَرِكِ الْجَمَلِ ثُمَّ تَقَدَّمْتُ حَتَّى أَخَذْتُ بِخِطَامِ الْجَمَلِ فَأَنَخْتُهُ فَلَمَّا وَضَعَ رُكْبَتَهُ بِالأَرْضِ اخْتَرَطْتُ سَيْفِي فَأَضْرِبَ رَأْسَهُ فَنَدَرَ فَجِئْتُ بِرَاحِلَتِهِ وَمَا عَلَيْهَا أَقُودُهَا فَاسْتَقْبَلَنِي رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي النَّاسِ مُقْبِلاً فَقَالَ " مَنْ قَتَلَ الرَّجُلَ " . فَقَالُوا سَلَمَةُ بْنُ الأَكْوَعِ . قَالَ " لَهُ سَلَبُهُ أَجْمَعُ " . قَالَ هَارُونُ هَذَا لَفْظُ هَاشِمٍ .
Salama (ibn al-Akvaʼ) (roziyallohu anhu) shunday dedi: «Men Rasululloh ﷺ bilan birga Havozin (qabilasi)ga qarshi gʻazotga chiqdim. Biz peshindan oldin (choshgohda) ovqatlanib oʻtirgan edik, koʻpchiligimiz piyoda va oramizda zaiflar bor edi, shu payt bir kishi qizil tuya minib keldi. U tuyaning beligidan bir arqon chiqarib, tuyasini oʻsha bilan bogʻladi, soʻng kelib qavm bilan birga ovqatlana boshladi. Qachonki ularning zaifligini va ulovlarining ozligini koʻrgach, shoshib tuyasiga chopib bordi, uni boʻshatdi, soʻng choʻktirib ustiga mindi, soʻng uni tepib (haydab) joʻnadi. Aslam (qabilasi)dan bir kishi qora-kulrang bir ona tuyada uning ortidan tushdi, u qavmning eng yaxshi ulovi edi». U dedi: «Men chopib chiqdim va unga yetib oldim. Ona tuyaning boshi (qochoqning) tuyasining sonida edi, men esa ona tuyaning soni yonida edim. Soʻng oldinga oʻtdim, toki tuyaning soni yoniga keldim, soʻng yana oldinga oʻtib, tuyaning jilovidan ushladim va uni choʻktirdim. U (tuya) tizzasini yerga qoʻyganda, men qilichimni sugʻurib uning (egasining) boshiga urdim, shunda boshi uchib tushdi. Soʻng men uning ulovini va ustidagi narsalarni yetaklab keldim. Rasululloh ﷺ odamlar bilan birga menga peshvoz chiqib: ‹U kishini kim oʻldirdi?›, dedilar. Ular: ‹Salama ibn al-Akvaʼ›, deyishdi. U zot: ‹Uning butun oʻljasi unga (Salamaga) tegishli›, dedilar». Horun: Bu Hoshimning lafzidir, dedi.Салама (ибн ал-Акваъ) (розияллоҳу анҳу) шундай деди: «Мен Расулуллоҳ ﷺ билан бирга Ҳавозин (қабиласи)га қарши ғазотга чиқдим. Биз пешиндан олдин (чошгоҳда) овқатланиб ўтирган эдик, кўпчилигимиз пиёда ва орамизда заифлар бор эди, шу пайт бир киши қизил туя миниб келди. У туянинг белигидан бир арқон чиқариб, туясини ўша билан боғлади, сўнг келиб қавм билан бирга овқатлана бошлади. Қачонки уларнинг заифлигини ва уловларининг озлигини кўргач, шошиб туясига чопиб борди, уни бўшатди, сўнг чўктириб устига минди, сўнг уни тепиб (ҳайдаб) жўнади. Аслам (қабиласи)дан бир киши қора-кулранг бир она туяда унинг ортидан тушди, у қавмнинг энг яхши улови эди». У деди: «Мен чопиб чиқдим ва унга етиб олдим. Она туянинг боши (қочоқнинг) туясининг сонида эди, мен эса она туянинг сони ёнида эдим. Сўнг олдинга ўтдим, токи туянинг сони ёнига келдим, сўнг яна олдинга ўтиб, туянинг жиловидан ушладим ва уни чўктирдим. У (туя) тиззасини ерга қўйганда, мен қиличимни суғуриб унинг (эгасининг) бошига урдим, шунда боши учиб тушди. Сўнг мен унинг уловини ва устидаги нарсаларни етаклаб келдим. Расулуллоҳ ﷺ одамлар билан бирга менга пешвоз чиқиб: ‹У кишини ким ўлдирди?›, дедилар. Улар: ‹Салама ибн ал-Акваъ›, дейишди. У зот: ‹Унинг бутун ўлжаси унга (Саламага) тегишли›, дедилар». Ҳорун: Бу Ҳошимнинг лафзидир, деди.
حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ إِسْمَاعِيلَ، حَدَّثَنَا حَمَّادٌ، أَخْبَرَنَا ثَابِتٌ الْبُنَانِيُّ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ، أَنَّ فَتًى، مِنْ أَسْلَمَ قَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنِّي أُرِيدُ الْجِهَادَ وَلَيْسَ لِي مَالٌ أَتَجَهَّزُ بِهِ . قَالَ " اذْهَبْ إِلَى فُلاَنٍ الأَنْصَارِيِّ فَإِنَّهُ كَانَ قَدْ تَجَهَّزَ فَمَرِضَ فَقُلْ لَهُ إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يُقْرِئُكَ السَّلاَمَ وَقُلْ لَهُ ادْفَعْ إِلَىَّ مَا تَجَهَّزْتَ بِهِ " . فَأَتَاهُ فَقَالَ لَهُ ذَلِكَ فَقَالَ لاِمْرَأَتِهِ يَا فُلاَنَةُ ادْفَعِي لَهُ مَا جَهَّزْتِنِي بِهِ وَلاَ تَحْبِسِي مِنْهُ شَيْئًا فَوَاللَّهِ لاَ تَحْبِسِينَ مِنْهُ شَيْئًا فَيُبَارِكَ اللَّهُ فِيهِ .
Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Aslam (qabilasi)dan boʻlgan bir yigit: «Ey Rasululloh, men jihodni xohlayman, lekin (oʻzimni) tayyorlaydigan molim yoʻq» dedi. (U zot): «Falon ansoriyning oldiga borgin, chunki u (jangga) tayyorgarlik koʻrib qoʻygan edi, soʻng kasal boʻlib qoldi. Unga: ‹Rasululloh ﷺ senga salom yoʻlladilar› degin va unga: ‹Tayyorlab qoʻygan narsangni menga bergin› degin» dedilar. Bas, u (yigit) uning oldiga borib, shuni aytdi. Shunda u (ansoriy) xotiniga: «Ey falona, meni tayyorlab qoʻygan narsangni unga bergin va undan biror narsani ushlab qolmagin. Vallohi, undan biror narsani ushlab qolmaysan, toki Alloh unga baraka bersin» dedi.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Аслам (қабиласи)дан бўлган бир йигит: «Эй Расулуллоҳ, мен жиҳодни хоҳлайман, лекин (ўзимни) тайёрлайдиган молим йўқ» деди. (У зот): «Фалон ансорийнинг олдига боргин, чунки у (жангга) тайёргарлик кўриб қўйган эди, сўнг касал бўлиб қолди. Унга: ‹Расулуллоҳ ﷺ сенга салом йўлладилар› дегин ва унга: ‹Тайёрлаб қўйган нарсангни менга бергин› дегин» дедилар. Бас, у (йигит) унинг олдига бориб, шуни айтди. Шунда у (ансорий) хотинига: «Эй фалона, мени тайёрлаб қўйган нарсангни унга бергин ва ундан бирор нарсани ушлаб қолмагин. Валлоҳи, ундан бирор нарсани ушлаб қолмайсан, токи Аллоҳ унга барака берсин» деди.
حَدَّثَنَا هَارُونُ بْنُ زَيْدِ بْنِ أَبِي الزَّرْقَاءِ، حَدَّثَنَا أَبِي، حَدَّثَنَا هِشَامُ بْنُ سَعْدٍ، عَنْ زَيْدِ بْنِ أَسْلَمَ، أَنَّ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عُمَرَ، دَخَلَ عَلَى مُعَاوِيَةَ فَقَالَ حَاجَتُكَ يَا أَبَا عَبْدِ الرَّحْمَنِ فَقَالَ عَطَاءُ الْمُحَرَّرِينَ فَإِنِّي رَأَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَوَّلَ مَا جَاءَهُ شَىْءٌ بَدَأَ بِالْمُحَرَّرِينَ .
Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: U Muoviyaning huzuriga kirdi. U: «Hojating nima, ey Abu Abdurrahmon?» dedi. U: «(Qul boʻlib) ozod qilinganlarning ulushini (ber). Men Rasululloh ﷺni koʻrgan edim: u zotga biron narsa kelganida, eng avval ozod qilinganlardan boshlar edilar», dedi.Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: У Муовиянинг ҳузурига кирди. У: «Ҳожатинг нима, эй Абу Абдурраҳмон?» деди. У: «(Қул бўлиб) озод қилинганларнинг улушини (бер). Мен Расулуллоҳ ﷺни кўрган эдим: у зотга бирон нарса келганида, энг аввал озод қилинганлардан бошлар эдилар», деди.
حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ يُونُسَ، حَدَّثَنَا زُهَيْرٌ، حَدَّثَنَا سُهَيْلُ بْنُ أَبِي صَالِحٍ، عَنْ أَبِيهِ، قَالَ سَمِعْتُ رَجُلاً، مِنْ أَسْلَمَ قَالَ كُنْتُ جَالِسًا عِنْدَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَجَاءَ رَجُلٌ مِنْ أَصْحَابِهِ فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ لُدِغْتُ اللَّيْلَةَ فَلَمْ أَنَمْ حَتَّى أَصْبَحْتُ . قَالَ " مَاذَا " . قَالَ عَقْرَبٌ . قَالَ " أَمَا إِنَّكَ لَوْ قُلْتَ حِينَ أَمْسَيْتَ أَعُوذُ بِكَلِمَاتِ اللَّهِ التَّامَّاتِ مِنْ شَرِّ مَا خَلَقَ لَمْ تَضُرَّكَ إِنْ شَاءَ اللَّهُ " .
Aslam (qabilasi)dan boʻlgan bir kishi (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi. U dedi: «Men Rasululloh ﷺ huzurlarida oʻtirgan edim. Shunda ul zotning sahobalaridan bir kishi kelib: ‹Ey Allohning Rasuli! Bu kecha meni (nimadir) chaqib oldi, ertalabgacha uxlay olmadim›, dedi. (Rasululloh ﷺ): ‹Nima (chaqdi)?›, dedilar. U: ‹Chayon›, dedi. (Rasululloh ﷺ): ‹Agar sen kechqurun: «Auzu bi-kalimatillahit-tammati min sharri ma xalaq» (Allohning toʻkis kalimalari bilan U yaratgan narsalar yomonligidan panoh tilayman), deb aytganingda, inshaalloh, u senga zarar yetkazmas edi›, dedilar.»Аслам (қабиласи)дан бўлган бир киши (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади. У деди: «Мен Расулуллоҳ ﷺ ҳузурларида ўтирган эдим. Шунда ул зотнинг саҳобаларидан бир киши келиб: ‹Эй Аллоҳнинг Расули! Бу кеча мени (нимадир) чақиб олди, эрталабгача ухлай олмадим›, деди. (Расулуллоҳ ﷺ): ‹Нима (чақди)?›, дедилар. У: ‹Чаён›, деди. (Расулуллоҳ ﷺ): ‹Агар сен кечқурун: «Аузу би-калиматиллаҳит-таммати мин шарри ма халақ» (Аллоҳнинг тўкис калималари билан У яратган нарсалар ёмонлигидан паноҳ тилайман), деб айтганингда, иншааллоҳ, у сенга зарар етказмас эди›, дедилар.»
حَدَّثَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ عُمَرَ بْنِ مَيْسَرَةَ، حَدَّثَنَا يَزِيدُ بْنُ زُرَيْعٍ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْحَاقَ، قَالَ ذَكَرْتُ لِعَاصِمِ بْنِ عُمَرَ بْنِ قَتَادَةَ قِصَّةَ مَاعِزِ بْنِ مَالِكٍ فَقَالَ لِي حَدَّثَنِي حَسَنُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِيِّ بْنِ أَبِي طَالِبٍ، قَالَ حَدَّثَنِي ذَلِكَ، مِنْ قَوْلِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " فَهَلاَّ تَرَكْتُمُوهُ " . مَنْ شِئْتُمْ مِنْ رِجَالِ أَسْلَمَ مِمَّنْ لاَ أَتَّهِمُ . قَالَ وَلَمْ أَعْرِفْ هَذَا الْحَدِيثَ قَالَ فَجِئْتُ جَابِرَ بْنَ عَبْدِ اللَّهِ فَقُلْتُ إِنَّ رِجَالاً مِنْ أَسْلَمَ يُحَدِّثُونَ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ لَهُمْ حِينَ ذَكَرُوا لَهُ جَزَعَ مَاعِزٍ مِنَ الْحِجَارَةِ حِينَ أَصَابَتْهُ " أَلاَّ تَرَكْتُمُوهُ " . وَمَا أَعْرِفُ الْحَدِيثَ قَالَ يَا ابْنَ أَخِي أَنَا أَعْلَمُ النَّاسِ بِهَذَا الْحَدِيثِ كُنْتُ فِيمَنْ رَجَمَ الرَّجُلَ إِنَّا لَمَّا خَرَجْنَا بِهِ فَرَجَمْنَاهُ فَوَجَدَ مَسَّ الْحِجَارَةِ صَرَخَ بِنَا يَا قَوْمِ رُدُّونِي إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَإِنَّ قَوْمِي قَتَلُونِي وَغَرُّونِي مِنْ نَفْسِي وَأَخْبَرُونِي أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم غَيْرُ قَاتِلِي فَلَمْ نَنْزِعْ عَنْهُ حَتَّى قَتَلْنَاهُ فَلَمَّا رَجَعْنَا إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَأَخْبَرْنَاهُ قَالَ " فَهَلاَّ تَرَكْتُمُوهُ وَجِئْتُمُونِي بِهِ " . لِيَسْتَثْبِتَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مِنْهُ فَأَمَّا لِتَرْكِ حَدٍّ فَلاَ قَالَ فَعَرَفْتُ وَجْهَ الْحَدِيثِ .
Muhammad ibn Ishoq aytadi: Men Moʼiz ibn Molikning qissasini Osim ibn Umar ibn Qatodaga eslatdim. U menga: «Menga Hasan ibn Muhammad ibn Ali ibn Abu Tolib aytib berdi», dedi-da: «U buni menga Rasululloh ﷺning ‹Uni qoʻyib yubormadingizmi?!› degan soʻzlaridan aytib berdi — Aslam qabilasidan men gumon qilmaydigan (ishonchli) kishilardan xohlaganingni (soʻra)», dedi. (Muhammad ibn Ishoq) aytadi: Men bu hadisni (yaxshi) bilmas edim. Shunday qilib, men Jobir ibn Abdullohning oldiga kelib: «Aslam qabilasidan baʼzi kishilar Rasululloh ﷺ Moʼizning toshlardan qiynalganini u zotga eslatishganda, u zot ularga: ‹Uni qoʻyib yubormadingizmi?!› deganlarini rivoyat qilishyapti, men esa bu hadisni bilmayman», dedim. U: «Ey jiyanim, men bu hadisni odamlarning eng bilguvchisiman. Men u kishini rajm qilganlar orasida edim. Biz uni (rajm qilish uchun) olib chiqib, rajm qila boshlaganimizda, u toshlarning taʼsirini sezib, bizga: ‹Ey qavmim, meni Rasululloh ﷺga qaytaringlar! Qavmim meni oʻldirdi, meni aldab qoʻyishdi va menga Rasululloh ﷺ meni oʻldirmaydilar, deb aytishgan edi›, deb baqirdi. Lekin biz uni oʻldirmagunimizcha undan toʻxtamadik. Biz Rasululloh ﷺning huzurlariga qaytib, u zotga buni aytganimizda, u zot: ‹Uni qoʻyib yuborib, oldimga olib kelmadingizmi?!› dedilar», dedi — buni Rasululloh ﷺ undan (haqiqatni) aniqlab olishlari uchun (aytgan edilar), hadni tark etish uchun emas. (Muhammad ibn Ishoq) aytadi: Shunda men hadisning maʼnosini angladim.Муҳаммад ибн Ишоқ айтади: Мен Мўиз ибн Моликнинг қиссасини Осим ибн Умар ибн Қатодага эслатдим. У менга: «Менга Ҳасан ибн Муҳаммад ибн Али ибн Абу Толиб айтиб берди», деди-да: «У буни менга Расулуллоҳ ﷺнинг ‹Уни қўйиб юбормадингизми?!› деган сўзларидан айтиб берди — Аслам қабиласидан мен гумон қилмайдиган (ишончли) кишилардан хоҳлаганингни (сўра)», деди. (Муҳаммад ибн Ишоқ) айтади: Мен бу ҳадисни (яхши) билмас эдим. Шундай қилиб, мен Жобир ибн Абдуллоҳнинг олдига келиб: «Аслам қабиласидан баъзи кишилар Расулуллоҳ ﷺ Мўизнинг тошлардан қийналганини у зотга эслатишганда, у зот уларга: ‹Уни қўйиб юбормадингизми?!› деганларини ривоят қилишяпти, мен эса бу ҳадисни билмайман», дедим. У: «Эй жияним, мен бу ҳадисни одамларнинг энг билгувчисиман. Мен у кишини ражм қилганлар орасида эдим. Биз уни (ражм қилиш учун) олиб чиқиб, ражм қила бошлаганимизда, у тошларнинг таъсирини сезиб, бизга: ‹Эй қавмим, мени Расулуллоҳ ﷺга қайтаринглар! Қавмим мени ўлдирди, мени алдаб қўйишди ва менга Расулуллоҳ ﷺ мени ўлдирмайдилар, деб айтишган эди›, деб бақирди. Лекин биз уни ўлдирмагунимизча ундан тўхтамадик. Биз Расулуллоҳ ﷺнинг ҳузурларига қайтиб, у зотга буни айтганимизда, у зот: ‹Уни қўйиб юбориб, олдимга олиб келмадингизми?!› дедилар», деди — буни Расулуллоҳ ﷺ ундан (ҳақиқатни) аниқлаб олишлари учун (айтган эдилар), ҳадни тарк этиш учун эмас. (Муҳаммад ибн Ишоқ) айтади: Шунда мен ҳадиснинг маъносини англадим.
حَدَّثَنَا الْحَسَنُ بْنُ عَلِيٍّ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، عَنِ ابْنِ جُرَيْجٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي أَبُو الزُّبَيْرِ، أَنَّ عَبْدَ الرَّحْمَنِ بْنَ الصَّامِتِ ابْنَ عَمِّ أَبِي هُرَيْرَةَ، أَخْبَرَهُ أَنَّهُ، سَمِعَ أَبَا هُرَيْرَةَ، يَقُولُ جَاءَ الأَسْلَمِيُّ إِلَى نَبِيِّ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَشَهِدَ عَلَى نَفْسِهِ أَنَّهُ أَصَابَ امْرَأَةً حَرَامًا أَرْبَعَ مَرَّاتٍ كُلُّ ذَلِكَ يُعْرِضُ عَنْهُ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم فَأَقْبَلَ فِي الْخَامِسَةِ فَقَالَ " أَنِكْتَهَا " . قَالَ نَعَمْ . قَالَ " حَتَّى غَابَ ذَلِكَ مِنْكَ فِي ذَلِكَ مِنْهَا " . قَالَ نَعَمْ . قَالَ " كَمَا يَغِيبُ الْمِرْوَدُ فِي الْمُكْحُلَةِ وَالرِّشَاءُ فِي الْبِئْرِ " . قَالَ نَعَمْ . قَالَ " فَهَلْ تَدْرِي مَا الزِّنَا " . قَالَ نَعَمْ أَتَيْتُ مِنْهَا حَرَامًا مَا يَأْتِي الرَّجُلُ مِنِ امْرَأَتِهِ حَلاَلاً . قَالَ " فَمَا تُرِيدُ بِهَذَا الْقَوْلِ " . قَالَ أُرِيدُ أَنْ تُطَهِّرَنِي . فَأَمَرَ بِهِ فَرُجِمَ فَسَمِعَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم رَجُلَيْنِ مِنْ أَصْحَابِهِ يَقُولُ أَحَدُهُمَا لِصَاحِبِهِ انْظُرْ إِلَى هَذَا الَّذِي سَتَرَ اللَّهُ عَلَيْهِ فَلَمْ تَدَعْهُ نَفْسُهُ حَتَّى رُجِمَ رَجْمَ الْكَلْبِ . فَسَكَتَ عَنْهُمَا ثُمَّ سَارَ سَاعَةً حَتَّى مَرَّ بِجِيفَةِ حِمَارٍ شَائِلٍ بِرِجْلِهِ فَقَالَ " أَيْنَ فُلاَنٌ وَفُلاَنٌ " . فَقَالاَ نَحْنُ ذَانِ يَا رَسُولَ اللَّهِ . قَالَ " انْزِلاَ فَكُلاَ مِنْ جِيفَةِ هَذَا الْحِمَارِ " . فَقَالاَ يَا نَبِيَّ اللَّهِ مَنْ يَأْكُلُ مِنْ هَذَا قَالَ " فَمَا نِلْتُمَا مِنْ عِرْضِ أَخِيكُمَا آنِفًا أَشَدُّ مِنْ أَكْلٍ مِنْهُ وَالَّذِي نَفْسِي بِيَدِهِ إِنَّهُ الآنَ لَفِي أَنْهَارِ الْجَنَّةِ يَنْقَمِسُ فِيهَا " .
Abu Hurayra (roziyallohu anhu) aytadi: Aslam qabilasidan bir kishi Allohning Nabiysi ﷺ huzurlariga kelib, oʻzining bir ayolga harom yoʻl bilan yaqinlik qilganini oʻziga qarshi toʻrt marta iqror berdi. Bularning hammasida Nabiy ﷺ undan yuz oʻgirar edilar. Soʻng beshinchi marta u zot unga yuzlanib: «Sen u bilan jimoʼ qildingmi?» dedilar. U: «Ha», dedi. U zot: «Sening (aʼzoing) uning (aʼzosida) gʻoyib boʻlguncha (kirdimi)?» dedilar. U: «Ha», dedi. U zot: «Surma mili surmadonda, arqon quduqda gʻoyib boʻlganidek (gʻoyib boʻldimi)?» dedilar. U: «Ha», dedi. U zot: «Zino nima ekanini bilasanmi?» dedilar. U: «Ha, men undan haromni — erkak oʻz xotinidan halol yoʻl bilan oladigan narsani (harom yoʻl bilan) oldim», dedi. U zot: «Bu soʻzing bilan nimani istaysan?» dedilar. U: «Meni pok qilishingizni istayman», dedi. Shunda u zot uning haqida buyruq berdilar va u toshboʻron qilindi. Soʻng Nabiy ﷺ oʻz sahobalaridan ikki kishini eshitdilarki, biri ikkinchisiga: «Mana shu kishiga qara, Alloh uning aybini yashirgan edi, lekin uning nafsi uni tinch qoʻymadi, oxir-oqibat u it kabi toshboʻron qilindi», deyardi. U zot ularga hech narsa demadilar, soʻng bir muddat yurib, oyoqlarini koʻtarib yotgan eshakning oʻligi yoniga yetib keldilar. U zot: «Falonchi billan falonchi qayerda?» dedilar. Ular: «Biz mana shu yerdamiz, ey Allohning Rasuli!» dedilar. U zot: «Tushib, mana shu eshakning oʻligidan yenglar», dedilar. Ular: «Ey Allohning Nabiysi! Buni kim ham yerdi?» dedilar. U zot: «Hozirgina birodaringizning obroʻyiga tegib aytgan gapingiz, undan yeyishdan ham qattiqroqdir. Jonim qoʻlida boʻlgan zot bilan qasamki, u hozir jannat anhorlarida, ularning ichida choʻmilib yuribdi», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу) айтади: Аслам қабиласидан бир киши Аллоҳнинг Набийси ﷺ ҳузурларига келиб, ўзининг бир аёлга ҳаром йўл билан яқинлик қилганини ўзига қарши тўрт марта иқрор берди. Буларнинг ҳаммасида Набий ﷺ ундан юз ўгирар эдилар. Сўнг бешинчи марта у зот унга юзланиб: «Сен у билан жимў қилдингми?» дедилар. У: «Ҳа», деди. У зот: «Сенинг (аъзоинг) унинг (аъзосида) ғойиб бўлгунча (кирдими)?» дедилар. У: «Ҳа», деди. У зот: «Сурма мили сурмадонда, арқон қудуқда ғойиб бўлганидек (ғойиб бўлдими)?» дедилар. У: «Ҳа», деди. У зот: «Зино нима эканини биласанми?» дедилар. У: «Ҳа, мен ундан ҳаромни — эркак ўз хотинидан ҳалол йўл билан оладиган нарсани (ҳаром йўл билан) олдим», деди. У зот: «Бу сўзинг билан нимани истайсан?» дедилар. У: «Мени пок қилишингизни истайман», деди. Шунда у зот унинг ҳақида буйруқ бердилар ва у тошбўрон қилинди. Сўнг Набий ﷺ ўз саҳобаларидан икки кишини эшитдиларки, бири иккинчисига: «Мана шу кишига қара, Аллоҳ унинг айбини яширган эди, лекин унинг нафси уни тинч қўймади, охир-оқибат у ит каби тошбўрон қилинди», деярди. У зот уларга ҳеч нарса демадилар, сўнг бир муддат юриб, оёқларини кўтариб ётган эшакнинг ўлиги ёнига етиб келдилар. У зот: «Фалончи биллан фалончи қаерда?» дедилар. Улар: «Биз мана шу ердамиз, эй Аллоҳнинг Расули!» дедилар. У зот: «Тушиб, мана шу эшакнинг ўлигидан енглар», дедилар. Улар: «Эй Аллоҳнинг Набийси! Буни ким ҳам ерди?» дедилар. У зот: «Ҳозиргина биродарингизнинг обрўйига тегиб айтган гапингиз, ундан ейишдан ҳам қаттиқроқдир. Жоним қўлида бўлган зот билан қасамки, у ҳозир жаннат анҳорларида, уларнинг ичида чўмилиб юрибди», дедилар.
حَدَّثَنَا هَارُونُ بْنُ زَيْدِ بْنِ أَبِي الزَّرْقَاءِ، حَدَّثَنَا أَبِي، حَدَّثَنَا هِشَامُ بْنُ سَعْدٍ، عَنْ زَيْدِ بْنِ أَسْلَمَ، عَنْ أَبِيهِ، أَنَّ عُمَرَ بْنَ الْخَطَّابِ، رضى الله عنه ضَرَبَ ابْنًا لَهُ تَكَنَّى أَبَا عِيسَى وَأَنَّ الْمُغِيرَةَ بْنَ شُعْبَةَ تَكَنَّى بِأَبِي عِيسَى فَقَالَ لَهُ عُمَرُ أَمَا يَكْفِيكَ أَنْ تُكَنَّى بِأَبِي عَبْدِ اللَّهِ فَقَالَ إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم كَنَّانِي فَقَالَ إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَدْ غُفِرَ لَهُ مَا تَقَدَّمَ مِنْ ذَنْبِهِ وَمَا تَأَخَّرَ وَإِنَّا فِي جَلْجَلَتِنَا فَلَمْ يَزَلْ يُكْنَى بِأَبِي عَبْدِ اللَّهِ حَتَّى هَلَكَ .
Umar ibn al-Xattob (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Zayd ibn Aslam otasidan rivoyat qiladi: Umar ibn al-Xattob (roziyallohu anhu) Abu Iso deb kunya olgan oʻgʻlini urdi. Mugʻiyra ibn Shuʼba (roziyallohu anhu) ham Abu Iso deb kunya olgan edi. Umar unga: «Senga Abu Abdulloh deb kunya olishing yetarli emasmi?» dedi. U: «Albatta, menga bu kunyani Rasululloh ﷺ qoʻyganlar», dedi. (Umar): «Albatta, Rasululloh ﷺning oldingi va keyingi gunohlari kechirilgan, biz esa hali oʻz tashvishimizda (sinov ichida)miz», dedi. U vafot etgunicha Abu Abdulloh deb kunya olib qolaverdi.Умар ибн ал-Хаттоб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Зайд ибн Аслам отасидан ривоят қилади: Умар ибн ал-Хаттоб (розияллоҳу анҳу) Абу Исо деб куня олган ўғлини урди. Муғийра ибн Шуъба (розияллоҳу анҳу) ҳам Абу Исо деб куня олган эди. Умар унга: «Сенга Абу Абдуллоҳ деб куня олишинг етарли эмасми?» деди. У: «Албатта, менга бу куняни Расулуллоҳ ﷺ қўйганлар», деди. (Умар): «Албатта, Расулуллоҳ ﷺнинг олдинги ва кейинги гуноҳлари кечирилган, биз эса ҳали ўз ташвишимизда (синов ичида)миз», деди. У вафот этгунича Абу Абдуллоҳ деб куня олиб қолаверди.