Hushaym ibn Bashir

حَدَّثَنَا وَهْبُ بْنُ بَقِيَّةَ، وَعُثْمَانُ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، عَنْ هُشَيْمٍ، عَنْ حُمَيْدٍ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ، قَالَ لَمَّا أَخَذَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم صَفِيَّةَ أَقَامَ عِنْدَهَا ثَلاَثًا ‏.‏ زَادَ عُثْمَانُ وَكَانَتْ ثَيِّبًا ‏.‏ وَقَالَ حَدَّثَنِي هُشَيْمٌ أَخْبَرَنَا حُمَيْدٌ أَخْبَرَنَا أَنَسٌ ‏.‏

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu) aytadi: Rasululloh ﷺ Safiyyani olganlarida (uylanganlarida), uning oldida uch (kun) turdilar. Usmon (rivoyatida) shuni qoʻshdi: U eri oʻtgan (tul) ayol edi. Va (Usmon) dedi: Menga Hushaym soʻzlab berdi, bizga Humayd xabar berdi, bizga Anas xabar berdi.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу) айтади: Расулуллоҳ ﷺ Сафийяни олганларида (уйланганларида), унинг олдида уч (кун) турдилар. Усмон (ривоятида) шуни қўшди: У эри ўтган (тул) аёл эди. Ва (Усмон) деди: Менга Ҳушайм сўзлаб берди, бизга Ҳумайд хабар берди, бизга Анас хабар берди.

حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، حَدَّثَنَا هُشَيْمٌ، ح وَحَدَّثَنَا وَهْبُ بْنُ بَقِيَّةَ، أَخْبَرَنَا هُشَيْمٌ، عَنِ ابْنِ أَبِي لَيْلَى، عَنْ حُمَيْضَةَ بْنِ الشَّمَرْدَلِ، عَنِ الْحَارِثِ بْنِ قَيْسٍ، - قَالَ مُسَدَّدٌ ابْنِ عُمَيْرَةَ ‏.‏ وَقَالَ وَهْبٌ الأَسَدِيِّ - قَالَ أَسْلَمْتُ وَعِنْدِي ثَمَانُ نِسْوَةٍ فَذَكَرْتُ ذَلِكَ لِلنَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ اخْتَرْ مِنْهُنَّ أَرْبَعًا ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو دَاوُدَ وَحَدَّثَنَا بِهِ أَحْمَدُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ حَدَّثَنَا هُشَيْمٌ بِهَذَا الْحَدِيثِ فَقَالَ قَيْسُ بْنُ الْحَارِثِ مَكَانَ الْحَارِثِ بْنِ قَيْسٍ قَالَ أَحْمَدُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ هَذَا الصَّوَابُ ‏.‏ يَعْنِي قَيْسَ بْنَ الْحَارِثِ ‏.‏

Horis ibn Qays al-Asadiy (roziyallohu anhu) aytadi: Men islom qabul qilganimda nikohimda sakkiz ayol bor edi. Buni Nabiy ﷺga eslatib aytdim. Shunda Nabiy ﷺ: «Ulardan toʻrttasini tanlab ol», dedilar. Abu Dovud aytadi: Buni bizga Ahmad ibn Ibrohim ham rivoyat qilib, Hushaymdan shu hadisni keltirdi, ammo u Horis ibn Qays oʻrniga Qays ibn Horis dedi. Ahmad ibn Ibrohim: «Toʻgʻrisi shu, yaʼni Qays ibn Horis», dedi.Ҳорис ибн Қайс ал-Асадий (розияллоҳу анҳу) айтади: Мен ислом қабул қилганимда никоҳимда саккиз аёл бор эди. Буни Набий ﷺга эслатиб айтдим. Шунда Набий ﷺ: «Улардан тўрттасини танлаб ол», дедилар. Абу Довуд айтади: Буни бизга Аҳмад ибн Иброҳим ҳам ривоят қилиб, Ҳушаймдан шу ҳадисни келтирди, аммо у Ҳорис ибн Қайс ўрнига Қайс ибн Ҳорис деди. Аҳмад ибн Иброҳим: «Тўғриси шу, яъни Қайс ибн Ҳорис», деди.

حَدَّثَنَا هَنَّادُ بْنُ السَّرِيِّ، حَدَّثَنَا أَبُو مُعَاوِيَةَ، عَنْ إِسْمَاعِيلَ، عَنْ قَيْسٍ، عَنْ جَرِيرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ بَعَثَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم سَرِيَّةً إِلَى خَثْعَمٍ فَاعْتَصَمَ نَاسٌ مِنْهُمْ بِالسُّجُودِ فَأَسْرَعَ فِيهِمُ الْقَتْلُ - قَالَ - فَبَلَغَ ذَلِكَ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم فَأَمَرَ لَهُمْ بِنِصْفِ الْعَقْلِ وَقَالَ ‏"‏ أَنَا بَرِيءٌ مِنْ كُلِّ مُسْلِمٍ يُقِيمُ بَيْنَ أَظْهُرِ الْمُشْرِكِينَ ‏"‏ ‏.‏ قَالُوا يَا رَسُولَ اللَّهِ لِمَ قَالَ ‏"‏ لاَ تَرَاءَى نَارَاهُمَا ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو دَاوُدَ رَوَاهُ هُشَيْمٌ وَمُعْتَمِرٌ وَخَالِدٌ الْوَاسِطِيُّ وَجَمَاعَةٌ لَمْ يَذْكُرُوا جَرِيرًا ‏.‏

Jarir ibn Abdulloh (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi, u shunday dedi: «Rasululloh ﷺ Xasʼam (qabilasi)ga bir lashkar joʻnatdilar. Ulardan (Xasʼamdan) baʼzi odamlar sajda qilish bilan (oʻzlarini musulmon koʻrsatib) panoh izladilar, biroq ularni shoshib oʻldirib yuborishdi». U dedi: «Bu xabar Paygʻambar ﷺga yetib bordi. Shunda u zot ular uchun yarim diyat (qon evazi) toʻlanishini buyurdilar va: ‹Men mushriklar orasida (oʻrtasida) yashaydigan har bir musulmondan beriydirman (uning javobgarini koʻtarmayman)›, dedilar. ‹Yo Rasululloh, nima uchun?› deyishdi. U zot: ‹Ikkovining (musulmon bilan mushrikning) olovlari bir-biriga koʻrinib turmasin (yaʼni shu qadar uzoq turishsin)›, dedilar». Abu Dovud aytdi: Buni Hushaym, Muʼtamir, Xolid al-Vositiy va bir jamoa ham rivoyat qilgan, biroq ular Jarirni zikr qilishmagan.Жарир ибн Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади, у шундай деди: «Расулуллоҳ ﷺ Хасъам (қабиласи)га бир лашкар жўнатдилар. Улардан (Хасъамдан) баъзи одамлар сажда қилиш билан (ўзларини мусулмон кўрсатиб) паноҳ изладилар, бироқ уларни шошиб ўлдириб юборишди». У деди: «Бу хабар Пайғамбар ﷺга етиб борди. Шунда у зот улар учун ярим дият (қон эвази) тўланишини буюрдилар ва: ‹Мен мушриклар орасида (ўртасида) яшайдиган ҳар бир мусулмондан берийдирман (унинг жавобгарини кўтармайман)›, дедилар. ‹Ё Расулуллоҳ, нима учун?› дейишди. У зот: ‹Икковининг (мусулмон билан мушрикнинг) оловлари бир-бирига кўриниб турмасин (яъни шу қадар узоқ туришсин)›, дедилар». Абу Довуд айтди: Буни Ҳушайм, Муътамир, Холид ал-Воситий ва бир жамоа ҳам ривоят қилган, бироқ улар Жарирни зикр қилишмаган.

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدٍ الزُّهْرِيُّ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ يَزِيدَ، نَحْوَ حَدِيثِ شَرِيكٍ لَمْ يَقُلْ ثُمَّ لاَ يَعُودُ ‏.‏ قَالَ سُفْيَانُ قَالَ لَنَا بِالْكُوفَةِ بَعْدُ ثُمَّ لاَ يَعُودُ ‏.‏ قَالَ أَبُو دَاوُدَ وَرَوَى هَذَا الْحَدِيثَ هُشَيْمٌ وَخَالِدٌ وَابْنُ إِدْرِيسَ عَنْ يَزِيدَ لَمْ يَذْكُرُوا ثُمَّ لاَ يَعُودُ ‏.‏

Sufyon (rahimahulloh) Yaziddan, Sharikning hadisiga oʻxshash qilib rivoyat qildi, lekin «soʻng qaytarmasdilar» demadi. Sufyon dedi: U (Yazid) bizga Kufada keyinroq «soʻng qaytarmasdilar» dedi. Abu Dovud aytdi: Bu hadisni Hushaym, Xolid va Ibn Idris ham Yaziddan rivoyat qildilar, ammo ular «soʻng qaytarmasdilar» (degan soʻzni) zikr qilmadilar.Суфён (раҳимаҳуллоҳ) Язиддан, Шарикнинг ҳадисига ўхшаш қилиб ривоят қилди, лекин «сўнг қайтармасдилар» демади. Суфён деди: У (Язид) бизга Куфада кейинроқ «сўнг қайтармасдилар» деди. Абу Довуд айтди: Бу ҳадисни Ҳушайм, Холид ва Ибн Идрис ҳам Язиддан ривоят қилдилар, аммо улар «сўнг қайтармасдилар» (деган сўзни) зикр қилмадилар.

حَدَّثَنَا وَهْبُ بْنُ بَقِيَّةَ، عَنْ خَالِدٍ، ح وَحَدَّثَنَا عَمْرُو بْنُ عَوْنٍ، أَخْبَرَنَا هُشَيْمٌ، - الْمَعْنَى - عَنْ إِسْمَاعِيلَ، عَنْ قَيْسٍ، قَالَ قَالَ أَبُو بَكْرٍ بَعْدَ أَنْ حَمِدَ اللَّهَ، وَأَثْنَى، عَلَيْهِ يَا أَيُّهَا النَّاسُ إِنَّكُمْ تَقْرَءُونَ هَذِهِ الآيَةَ وَتَضَعُونَهَا عَلَى غَيْرِ مَوَاضِعِهَا ‏{‏ عَلَيْكُمْ أَنْفُسَكُمْ لاَ يَضُرُّكُمْ مَنْ ضَلَّ إِذَا اهْتَدَيْتُمْ ‏}‏ قَالَ عَنْ خَالِدٍ وَإِنَّا سَمِعْنَا النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ ‏"‏ إِنَّ النَّاسَ إِذَا رَأَوُا الظَّالِمَ فَلَمْ يَأْخُذُوا عَلَى يَدَيْهِ أَوْشَكَ أَنْ يَعُمَّهُمُ اللَّهُ بِعِقَابٍ ‏"‏ ‏.‏ وَقَالَ عَمْرٌو عَنْ هُشَيْمٍ وَإِنِّي سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ ‏"‏ مَا مِنْ قَوْمٍ يُعْمَلُ فِيهِمْ بِالْمَعَاصِي ثُمَّ يَقْدِرُونَ عَلَى أَنْ يُغَيِّرُوا ثُمَّ لاَ يُغَيِّرُوا إِلاَّ يُوشِكُ أَنْ يَعُمَّهُمُ اللَّهُ مِنْهُ بِعِقَابٍ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو دَاوُدَ رَوَاهُ كَمَا قَالَ خَالِدٌ أَبُو أُسَامَةَ وَجَمَاعَةٌ ‏.‏ وَقَالَ شُعْبَةُ فِيهِ ‏"‏ مَا مِنْ قَوْمٍ يُعْمَلُ فِيهِمْ بِالْمَعَاصِي هُمْ أَكْثَرُ مِمَّنْ يَعْمَلُهُ ‏"‏ ‏.‏

Qays (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadi: Abu Bakr (roziyallohu anhu) Allohga hamd aytib, Unga sano keltirganidan keyin shunday dedi: «Ey odamlar, sizlar ushbu oyatni oʻqiysizlar va uni oʻz oʻrnidan boshqa joyga qoʻyasizlar: {Oʻzlaringizni saqlangiz, agar hidoyat topgan boʻlsangiz, adashgan kimsa sizlarga zarar yetkaza olmaydi}». Xolid rivoyatida: «Biz Paygʻambar ﷺ shunday deganlarini eshitdik», — deyilgan: «Odamlar zolimni koʻrib turib, uning qoʻlidan ushlamasalar, Alloh ularning hammasini azob bilan qamrab olishi yaqindir». Amr esa Hushaymdan: «Men Rasululloh ﷺ shunday deganlarini eshitdim», — deb rivoyat qildi: «Qaysi qavm ichida maʼsiyatlar qilinsa, soʻngra ular buni oʻzgartirishga qodir boʻla turib, oʻzgartirmasalar, Alloh ularni Oʻz tomonidan azob bilan qamrab olishi yaqindir». Abu Dovud aytdi: Buni Xolid aytganidek, Abu Usoma va bir jamoa ham rivoyat qilgan. Shuʼba esa unda: «Qaysi qavm ichida maʼsiyat qilinsa, ular maʼsiyat qiluvchilardan koʻproq boʻlsa», — degan.Қайс (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинади: Абу Бакр (розияллоҳу анҳу) Аллоҳга ҳамд айтиб, Унга сано келтирганидан кейин шундай деди: «Эй одамлар, сизлар ушбу оятни ўқийсизлар ва уни ўз ўрнидан бошқа жойга қўясизлар: {Ўзларингизни сақлангиз, агар ҳидоят топган бўлсангиз, адашган кимса сизларга зарар етказа олмайди}». Холид ривоятида: «Биз Пайғамбар ﷺ шундай деганларини эшитдик», — дейилган: «Одамлар золимни кўриб туриб, унинг қўлидан ушламасалар, Аллоҳ уларнинг ҳаммасини азоб билан қамраб олиши яқиндир». Амр эса Ҳушаймдан: «Мен Расулуллоҳ ﷺ шундай деганларини эшитдим», — деб ривоят қилди: «Қайси қавм ичида маъсиятлар қилинса, сўнгра улар буни ўзгартиришга қодир бўла туриб, ўзгартирмасалар, Аллоҳ уларни Ўз томонидан азоб билан қамраб олиши яқиндир». Абу Довуд айтди: Буни Холид айтганидек, Абу Усома ва бир жамоа ҳам ривоят қилган. Шуъба эса унда: «Қайси қавм ичида маъсият қилинса, улар маъсият қилувчилардан кўпроқ бўлса», — деган.

حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، حَدَّثَنَا أَبُو عَوَانَةَ، عَنْ هِلاَلِ بْنِ خَبَّابٍ، عَنْ مَيْسَرَةَ أَبِي صَالِحٍ، عَنْ سُوَيْدِ بْنِ غَفَلَةَ، قَالَ سِرْتُ أَوْ قَالَ أَخْبَرَنِي مَنْ، سَارَ مَعَ مُصَدِّقِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَإِذَا فِي عَهْدِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ أَنْ لاَ تَأْخُذْ مِنْ رَاضِعِ لَبَنٍ وَلاَ تَجْمَعْ بَيْنَ مُفْتَرِقٍ وَلاَ تُفَرِّقْ بَيْنَ مُجْتَمِعٍ ‏"‏ ‏.‏ وَكَانَ إِنَّمَا يَأْتِي الْمِيَاهَ حِينَ تَرِدُ الْغَنَمُ فَيَقُولُ أَدُّوا صَدَقَاتِ أَمْوَالِكُمْ ‏.‏ قَالَ فَعَمَدَ رَجُلٌ مِنْهُمْ إِلَى نَاقَةٍ كَوْمَاءَ - قَالَ - قُلْتُ يَا أَبَا صَالِحٍ مَا الْكَوْمَاءُ قَالَ عَظِيمَةُ السَّنَامِ - قَالَ - فَأَبَى أَنْ يَقْبَلَهَا قَالَ إِنِّي أُحِبُّ أَنْ تَأْخُذَ خَيْرَ إِبِلِي ‏.‏ قَالَ فَأَبَى أَنْ يَقْبَلَهَا قَالَ فَخَطَمَ لَهُ أُخْرَى دُونَهَا فَأَبَى أَنْ يَقْبَلَهَا ثُمَّ خَطَمَ لَهُ أُخْرَى دُونَهَا فَقَبِلَهَا وَقَالَ إِنِّي آخِذُهَا وَأَخَافُ أَنْ يَجِدَ عَلَىَّ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ لِي عَمَدْتَ إِلَى رَجُلٍ فَتَخَيَّرْتَ عَلَيْهِ إِبِلَهُ ‏.‏ قَالَ أَبُو دَاوُدَ وَرَوَاهُ هُشَيْمٌ عَنْ هِلاَلِ بْنِ خَبَّابٍ نَحْوَهُ إِلاَّ أَنَّهُ قَالَ ‏"‏ لاَ يُفَرِّقْ ‏"‏ ‏.‏

Suvayd ibn Gʻafala (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: U aytdi: Men yurdim — yoki: Paygʻambar ﷺning zakot yigʻuvchisi bilan birga yurgan kishi menga xabar berib, — dedi: Rasululloh ﷺning farmonida shunday (yozilgan) edi: «Sut beradigan (hayvon)dan, tarqoq turganlardan birga toʻplab ham, birga toʻplanganlarni ajratib ham (zakot) olma». U (zakot yigʻuvchi) qoʻylar suvga kelganda suv boshiga kelar va: «Mollaringizning sadaqalarini ado eting», der edi. (Suvayd) aytdi: Ulardan bir kishi katta oʻrkachli urgʻochi tuya (kavmoʼ) (berishni) kasd qildi. (Hilol) aytdi: Men: «Ey Abu Solih, kavmoʼ nima?» dedim. U: «Oʻrkachi katta (tuya)», dedi. (Suvayd davom etib) aytdi: U (yigʻuvchi) uni qabul qilishdan bosh tortdi. (Egasi:) «Men sen mening eng yaxshi tuyamni olishingni xohlayman», dedi. U yana qabul qilishdan bosh tortdi. Soʻng (egasi) undan pastroq boshqasini boshini tutib keltirdi, u uni ham qabul qilmadi. Soʻng yana undan pastroq boshqasini boshini tutib keltirdi, u esa uni qabul qildi va: «Men buni olaman, lekin Rasululloh ﷺ menga gʻazablanib: ‹Sen bir kishiga qasddan borib, uning tuyalaridan (eng yaxshisini) tanlab olibsan›, deyishlaridan qoʻrqaman», dedi. Abu Dovud aytdi: Uni Hushaym ham Hilol ibn Xabbobdan shunga oʻxshatib rivoyat qilgan, faqat u: «ajratmasin», degan.Сувайд ибн Ғафала (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: У айтди: Мен юрдим — ёки: Пайғамбар ﷺнинг закот йиғувчиси билан бирга юрган киши менга хабар бериб, — деди: Расулуллоҳ ﷺнинг фармонида шундай (ёзилган) эди: «Сут берадиган (ҳайвон)дан, тарқоқ турганлардан бирга тўплаб ҳам, бирга тўпланганларни ажратиб ҳам (закот) олма». У (закот йиғувчи) қўйлар сувга келганда сув бошига келар ва: «Молларингизнинг садақаларини адо этинг», дер эди. (Сувайд) айтди: Улардан бир киши катта ўркачли урғочи туя (кавмў) (беришни) касд қилди. (Ҳилол) айтди: Мен: «Эй Абу Солиҳ, кавмў нима?» дедим. У: «Ўркачи катта (туя)», деди. (Сувайд давом этиб) айтди: У (йиғувчи) уни қабул қилишдан бош тортди. (Эгаси:) «Мен сен менинг энг яхши туямни олишингни хоҳлайман», деди. У яна қабул қилишдан бош тортди. Сўнг (эгаси) ундан пастроқ бошқасини бошини тутиб келтирди, у уни ҳам қабул қилмади. Сўнг яна ундан пастроқ бошқасини бошини тутиб келтирди, у эса уни қабул қилди ва: «Мен буни оламан, лекин Расулуллоҳ ﷺ менга ғазабланиб: ‹Сен бир кишига қасддан бориб, унинг туяларидан (энг яхшисини) танлаб олибсан›, дейишларидан қўрқаман», деди. Абу Довуд айтди: Уни Ҳушайм ҳам Ҳилол ибн Хаббобдан шунга ўхшатиб ривоят қилган, фақат у: «ажратмасин», деган.

حَدَّثَنَا سَعِيدُ بْنُ مَنْصُورٍ، حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ زَكَرِيَّا، عَنِ الْحَجَّاجِ بْنِ دِينَارٍ، عَنِ الْحَكَمِ، عَنْ حُجَيَّةَ، عَنْ عَلِيٍّ، أَنَّ الْعَبَّاسَ، سَأَلَ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم فِي تَعْجِيلِ صَدَقَتِهِ قَبْلَ أَنْ تَحِلَّ فَرَخَّصَ لَهُ فِي ذَلِكَ ‏.‏ قَالَ مَرَّةً فَأَذِنَ لَهُ فِي ذَلِكَ ‏.‏ قَالَ أَبُو دَاوُدَ وَرَوَى هَذَا الْحَدِيثَ هُشَيْمٌ عَنْ مَنْصُورِ بْنِ زَاذَانَ عَنِ الْحَكَمِ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ مُسْلِمٍ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَحَدِيثُ هُشَيْمٍ أَصَحُّ ‏.‏

Ali (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinishicha, Abbos Nabiy ﷺdan oʻz sadaqasini (zakotini) vaqti kelishidan oldin oldindan toʻlash haqida soʻradi, shunda (Nabiy ﷺ) unga buni (qilishga) ruxsat berdilar. (Roviy) bir marta: «Unga buni izn berdilar», dedi. Abu Dovud aytdi: Bu hadisni Hushaym Mansur ibn Zozondan, u al-Hakamdan, u Hasan ibn Muslimdan, u Nabiy ﷺdan rivoyat qilgan, va Hushaymning hadisi (sanadi) sahihroqdir.Али (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинишича, Аббос Набий ﷺдан ўз садақасини (закотини) вақти келишидан олдин олдиндан тўлаш ҳақида сўради, шунда (Набий ﷺ) унга буни (қилишга) рухсат бердилар. (Ровий) бир марта: «Унга буни изн бердилар», деди. Абу Довуд айтди: Бу ҳадисни Ҳушайм Мансур ибн Зозондан, у ал-Ҳакамдан, у Ҳасан ибн Муслимдан, у Набий ﷺдан ривоят қилган, ва Ҳушаймнинг ҳадиси (санади) саҳиҳроқдир.