حَدَّثَنَا يَزِيدُ بْنُ خَالِدٍ، حَدَّثَنَا مُفَضَّلٌ، عَنْ عَيَّاشٍ، أَنَّ شُيَيْمَ بْنَ بَيْتَانَ، أَخْبَرَهُ بِهَذَا الْحَدِيثِ، أَيْضًا عَنْ أَبِي سَالِمٍ الْجَيْشَانِيِّ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو، يَذْكُرُ ذَلِكَ وَهُوَ مَعَهُ مُرَابِطٌ بِحِصْنِ بَابِ أَلْيُونَ . قَالَ أَبُو دَاوُدَ حِصْنُ أَلْيُونَ عَلَى جَبَلٍ بِالْفُسْطَاطِ . قَالَ أَبُو دَاوُدَ وَهُوَ شَيْبَانُ بْنُ أُمَيَّةَ يُكْنَى أَبَا حُذَيْفَةَ .
Bu hadis Abu Solim al-Jayshoniydan, u Abdulloh ibn Amr (roziyallohu anhumo)dan ham rivoyat qilingan; u (Abdulloh) buni Alyun darvozasidagi qalʼani qamal qilib turgan paytida zikr qilgan. Abu Dovud aytdi: Alyun qalʼasi Fustotdagi togʻ ustida joylashgan. Abu Dovud aytdi: U (roviy) — Shayboʻn ibn Umayya boʻlib, kunyasi Abu Huzayfadir.Бу ҳадис Абу Солим ал-Жайшонийдан, у Абдуллоҳ ибн Амр (розияллоҳу анҳумо)дан ҳам ривоят қилинган; у (Абдуллоҳ) буни Алюн дарвозасидаги қалъани қамал қилиб турган пайтида зикр қилган. Абу Довуд айтди: Алюн қалъаси Фустотдаги тоғ устида жойлашган. Абу Довуд айтди: У (ровий) — Шайбўн ибн Умайя бўлиб, куняси Абу Ҳузайфадир.
حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ صَالِحٍ، حَدَّثَنَا عَنْبَسَةُ، حَدَّثَنِي يُونُسُ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، حَدَّثَنِي عُرْوَةُ بْنُ الزُّبَيْرِ، عَنْ عَائِشَةَ، زَوْجِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَأُمِّ سَلَمَةَ أَنَّ أَبَا حُذَيْفَةَ بْنَ عُتْبَةَ بْنِ رَبِيعَةَ بْنِ عَبْدِ شَمْسٍ كَانَ تَبَنَّى سَالِمًا وَأَنْكَحَهُ ابْنَةَ أَخِيهِ هِنْدَ بِنْتَ الْوَلِيدِ بْنِ عُتْبَةَ بْنِ رَبِيعَةَ وَهُوَ مَوْلًى لاِمْرَأَةٍ مِنَ الأَنْصَارِ كَمَا تَبَنَّى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم زَيْدًا وَكَانَ مَنْ تَبَنَّى رَجُلاً فِي الْجَاهِلِيَّةِ دَعَاهُ النَّاسُ إِلَيْهِ وَوُرِّثَ مِيرَاثَهُ حَتَّى أَنْزَلَ اللَّهُ سُبْحَانَهُ وَتَعَالَى فِي ذَلِكَ { ادْعُوهُمْ لآبَائِهِمْ } إِلَى قَوْلِهِ { فَإِخْوَانُكُمْ فِي الدِّينِ وَمَوَالِيكُمْ } فَرُدُّوا إِلَى آبَائِهِمْ فَمَنْ لَمْ يُعْلَمْ لَهُ أَبٌ كَانَ مَوْلًى وَأَخًا فِي الدِّينِ فَجَاءَتْ سَهْلَةُ بِنْتُ سُهَيْلِ بْنِ عَمْرٍو الْقُرَشِيِّ ثُمَّ الْعَامِرِيِّ - وَهِيَ امْرَأَةُ أَبِي حُذَيْفَةَ - فَقَالَتْ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّا كُنَّا نَرَى سَالِمًا وَلَدًا وَكَانَ يَأْوِي مَعِي وَمَعَ أَبِي حُذَيْفَةَ فِي بَيْتٍ وَاحِدٍ وَيَرَانِي فُضْلاً وَقَدْ أَنْزَلَ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ فِيهِمْ مَا قَدْ عَلِمْتَ فَكَيْفَ تَرَى فِيهِ فَقَالَ لَهَا النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم " أَرْضِعِيهِ " . فَأَرْضَعَتْهُ خَمْسَ رَضَعَاتٍ فَكَانَ بِمَنْزِلَةِ وَلَدِهَا مِنَ الرَّضَاعَةِ فَبِذَلِكَ كَانَتْ عَائِشَةُ - رضى الله عنها - تَأْمُرُ بَنَاتِ أَخَوَاتِهَا وَبَنَاتِ إِخْوَتِهَا أَنْ يُرْضِعْنَ مَنْ أَحَبَّتْ عَائِشَةُ أَنْ يَرَاهَا وَيَدْخُلَ عَلَيْهَا وَإِنْ كَانَ كَبِيرًا خَمْسَ رَضَعَاتٍ ثُمَّ يَدْخُلَ عَلَيْهَا وَأَبَتْ أُمُّ سَلَمَةَ وَسَائِرُ أَزْوَاجِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم أَنْ يُدْخِلْنَ عَلَيْهِنَّ بِتِلْكَ الرَّضَاعَةِ أَحَدًا مِنَ النَّاسِ حَتَّى يَرْضَعَ فِي الْمَهْدِ وَقُلْنَ لِعَائِشَةَ وَاللَّهِ مَا نَدْرِي لَعَلَّهَا كَانَتْ رُخْصَةً مِنَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم لِسَالِمٍ دُونَ النَّاسِ .
Nabiy ﷺning rafiqalari Oisha (roziyallohu anho) va Ummu Salama (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: «Abu Huzayfa ibn Utba ibn Robia ibn Abdu Shams Solimni oʻziga oʻgʻil qilib olgan va akasining qizi Hind binti Valid ibn Utba ibn Robiani unga nikohlab bergan edi. Solim esa ansorlardan boʻlgan bir ayolning ozod qilingan quli edi. Bu xuddi Rasululloh ﷺning Zaydni oʻzlariga oʻgʻil qilib olganlariga oʻxshardi. Johiliyat davrida kim bir kishini oʻziga oʻgʻil qilib olsa, odamlar uni shu kishiga nisbat berib chaqirar va u kishining merosidan meros olardi. To Alloh subhanahu va taolo bu haqda {Ularni otalariga nisbat berib chaqiringlar} degan oyatdan {ular dindagi birodarlaringiz va doʻstlaringizdir} degan soʻzigacha boʻlgan oyatni nozil qilgunicha shunday edi. (Hukm nozil boʻlgach,) ular otalariga qaytarildi. Kimning otasi maʼlum boʻlmasa, u doʻst va dindagi birodar deb hisoblandi. Soʻng Abu Huzayfaning xotini Sahla binti Suhayl ibn Amr al-Qurashiy al-Omiriy kelib: ‹Yo Rasululloh, biz Solimni farzand deb bilar edik. U men bilan va Abu Huzayfa bilan bir uyda yashar edi, meni yengil libosda koʻrar edi. Endi esa Alloh azza va jalla ular haqida bilganingiz narsani nozil qildi. Bu haqda nima deysiz?› dedi. Shunda Nabiy ﷺ unga: ‹Uni emizgin!› dedilar. U ham uni besh marta emizdi va Solim uning emizgan farzandi maqomida boʻlib qoldi. Mana shu sababli Oisha (roziyallohu anho) opa-singillarining qizlariga va aka-ukalarining qizlariga, oʻzini koʻrishini va oldiga kirishini xohlagan kishi katta yoshda boʻlsa ham, uni besh marta emizishni, soʻng oldiga kirishini buyurar edi. Ammo Ummu Salama va Nabiy ﷺning boshqa rafiqalari, beshikda emadigan (chaqaloq)dan boshqa hech kimni shu emizish bilan oldilariga kiritishdan bosh tortdilar. Ular Oishaga: ‹Vallohi, biz bilmaymiz, ehtimol bu Nabiy ﷺning faqat Solimga, boshqa odamlarga emas, bergan ruxsatlari boʻlsa kerak› dedilar.»Набий ﷺнинг рафиқалари Оиша (розияллоҳу анҳо) ва Умму Салама (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: «Абу Ҳузайфа ибн Утба ибн Робиа ибн Абду Шамс Солимни ўзига ўғил қилиб олган ва акасининг қизи Ҳинд бинти Валид ибн Утба ибн Робиани унга никоҳлаб берган эди. Солим эса ансорлардан бўлган бир аёлнинг озод қилинган қули эди. Бу худди Расулуллоҳ ﷺнинг Зайдни ўзларига ўғил қилиб олганларига ўхшарди. Жоҳилият даврида ким бир кишини ўзига ўғил қилиб олса, одамлар уни шу кишига нисбат бериб чақирар ва у кишининг меросидан мерос оларди. То Аллоҳ субҳанаҳу ва таоло бу ҳақда {Уларни оталарига нисбат бериб чақиринглар} деган оятдан {улар диндаги биродарларингиз ва дўстларингиздир} деган сўзигача бўлган оятни нозил қилгунича шундай эди. (Ҳукм нозил бўлгач,) улар оталарига қайтарилди. Кимнинг отаси маълум бўлмаса, у дўст ва диндаги биродар деб ҳисобланди. Сўнг Абу Ҳузайфанинг хотини Саҳла бинти Суҳайл ибн Амр ал-Қураший ал-Омирий келиб: ‹Ё Расулуллоҳ, биз Солимни фарзанд деб билар эдик. У мен билан ва Абу Ҳузайфа билан бир уйда яшар эди, мени енгил либосда кўрар эди. Энди эса Аллоҳ азза ва жалла улар ҳақида билганингиз нарсани нозил қилди. Бу ҳақда нима дейсиз?› деди. Шунда Набий ﷺ унга: ‹Уни эмизгин!› дедилар. У ҳам уни беш марта эмизди ва Солим унинг эмизган фарзанди мақомида бўлиб қолди. Мана шу сабабли Оиша (розияллоҳу анҳо) опа-сингилларининг қизларига ва ака-укаларининг қизларига, ўзини кўришини ва олдига киришини хоҳлаган киши катта ёшда бўлса ҳам, уни беш марта эмизишни, сўнг олдига киришини буюрар эди. Аммо Умму Салама ва Набий ﷺнинг бошқа рафиқалари, бешикда эмадиган (чақалоқ)дан бошқа ҳеч кимни шу эмизиш билан олдиларига киритишдан бош тортдилар. Улар Оишага: ‹Валлоҳи, биз билмаймиз, эҳтимол бу Набий ﷺнинг фақат Солимга, бошқа одамларга эмас, берган рухсатлари бўлса керак› дедилар.»
حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عَمْرِو بْنِ أَبِي الْحَجَّاجِ أَبُو مَعْمَرٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَارِثِ، عَنْ حُسَيْنٍ الْمُعَلِّمِ، عَنْ عَمْرِو بْنِ شُعَيْبٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ جَدِّهِ، أَنَّ رِئَابَ بْنَ حُذَيْفَةَ، تَزَوَّجَ امْرَأَةً فَوَلَدَتْ لَهُ ثَلاَثَةَ غِلْمَةٍ فَمَاتَتْ أُمُّهُمْ فَوَرِثُوهَا رِبَاعَهَا وَوَلاَءَ مَوَالِيهَا وَكَانَ عَمْرُو بْنُ الْعَاصِ عَصَبَةَ بَنِيهَا فَأَخْرَجَهُمْ إِلَى الشَّامِ فَمَاتُوا فَقَدِمَ عَمْرُو بْنُ الْعَاصِ وَمَاتَ مَوْلًى لَهَا وَتَرَكَ مَالاً لَهُ فَخَاصَمَهُ إِخْوَتُهَا إِلَى عُمَرَ بْنِ الْخَطَّابِ فَقَالَ عُمَرُ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " مَا أَحْرَزَ الْوَلَدُ أَوِ الْوَالِدُ فَهُوَ لِعَصَبَتِهِ مَنْ كَانَ " . قَالَ فَكَتَبَ لَهُ كِتَابًا فِيهِ شَهَادَةُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ عَوْفٍ وَزَيْدِ بْنِ ثَابِتٍ وَرَجُلٍ آخَرَ فَلَمَّا اسْتُخْلِفَ عَبْدُ الْمَلِكِ اخْتَصَمُوا إِلَى هِشَامِ بْنِ إِسْمَاعِيلَ أَوْ إِلَى إِسْمَاعِيلَ بْنِ هِشَامٍ فَرَفَعَهُمْ إِلَى عَبْدِ الْمَلِكِ فَقَالَ هَذَا مِنَ الْقَضَاءِ الَّذِي مَا كُنْتُ أَرَاهُ . قَالَ فَقَضَى لَنَا بِكِتَابِ عُمَرَ بْنِ الْخَطَّابِ فَنَحْنُ فِيهِ إِلَى السَّاعَةِ .
Amr ibn Shuʼaybdan, u otasidan, u bobosidan rivoyat qilishicha, Riob ibn Huzayfa bir ayolga uylangan va undan unga uchta oʻgʻil bola tugʻilgan edi. Soʻng onalari vafot etdi, ular onasidan uning uy-joylarini va ozod qilgan qullarining valosini meros qilib oldilar. Amr ibn al-Os (roziyallohu anhu) esa uning oʻgʻillarining asabasi (otalik tomonidan qarindoshi) edi. U ularni Shomga olib chiqdi va ular oʻsha yerda vafot etdilar. Soʻng Amr ibn al-Os (qaytib) keldi. (Bu orada) ayolning ozod qilgan bir quli vafot etib, ortidan mol qoldirdi. Ayolning aka-ukalari Amr ibn al-Os bilan daʼvolashib, ishni Umar ibn al-Xattob (roziyallohu anhu)ning huzuriga olib bordilar. Umar: «Rasululloh ﷺ: ‹Bola yoki ota nimani egallagan boʻlsa, u kim boʻlishidan qatʼi nazar oʻzining asabasiniki boʻladi›, deganlar», dedi. (Roviy) aytdi: Soʻng (Umar) unga (Amrga) bir hujjat yozib berdi, unda Abdurrahmon ibn Avf, Zayd ibn Sobit va yana bir kishining guvohligi bor edi. Abdulmalik xalifa qilinganida, ular (yana) Hishom ibn Ismoil yoki Ismoil ibn Hishomning huzurida daʼvolashdilar, u esa ularni Abdulmalikning huzuriga yoʻlladi. (Abdulmalik): «Bu shunday hukmki, men uni (toʻgʻri deb) koʻrar edim», dedi. (Roviy) aytdi: Soʻng u biz uchun Umar ibn al-Xattobning hujjati boʻyicha hukm chiqardi va biz shu kungacha shu (hukm) boʻyichamiz.Амр ибн Шуъайбдан, у отасидан, у бобосидан ривоят қилишича, Риоб ибн Ҳузайфа бир аёлга уйланган ва ундан унга учта ўғил бола туғилган эди. Сўнг оналари вафот этди, улар онасидан унинг уй-жойларини ва озод қилган қулларининг валосини мерос қилиб олдилар. Амр ибн ал-Ос (розияллоҳу анҳу) эса унинг ўғилларининг асабаси (оталик томонидан қариндоши) эди. У уларни Шомга олиб чиқди ва улар ўша ерда вафот этдилар. Сўнг Амр ибн ал-Ос (қайтиб) келди. (Бу орада) аёлнинг озод қилган бир қули вафот этиб, ортидан мол қолдирди. Аёлнинг ака-укалари Амр ибн ал-Ос билан даъволашиб, ишни Умар ибн ал-Хаттоб (розияллоҳу анҳу)нинг ҳузурига олиб бордилар. Умар: «Расулуллоҳ ﷺ: ‹Бола ёки ота нимани эгаллаган бўлса, у ким бўлишидан қатъи назар ўзининг асабасиники бўлади›, деганлар», деди. (Ровий) айтди: Сўнг (Умар) унга (Амрга) бир ҳужжат ёзиб берди, унда Абдурраҳмон ибн Авф, Зайд ибн Собит ва яна бир кишининг гувоҳлиги бор эди. Абдулмалик халифа қилинганида, улар (яна) Ҳишом ибн Исмоил ёки Исмоил ибн Ҳишомнинг ҳузурида даъволашдилар, у эса уларни Абдулмаликнинг ҳузурига йўллади. (Абдулмалик): «Бу шундай ҳукмки, мен уни (тўғри деб) кўрар эдим», деди. (Ровий) айтди: Сўнг у биз учун Умар ибн ал-Хаттобнинг ҳужжати бўйича ҳукм чиқарди ва биз шу кунгача шу (ҳукм) бўйичамиз.
حَدَّثَنَا الْقَعْنَبِيُّ، حَدَّثَنَا أَنَسٌ يَعْنِي ابْنَ عِيَاضٍ، ح وَحَدَّثَنَا الْهَيْثَمُ بْنُ خَالِدٍ الْجُهَنِيُّ، - الْمَعْنَى - قَالاَ حَدَّثَنَا ابْنُ نُمَيْرٍ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، أَنَّهُ قَالَ لَمَّا قَدِمَ الْمُهَاجِرُونَ الأَوَّلُونَ نَزَلُوا الْعَصْبَةَ قَبْلَ مَقْدَمِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَكَانَ يَؤُمُّهُمْ سَالِمٌ مَوْلَى أَبِي حُذَيْفَةَ وَكَانَ أَكْثَرَهُمْ قُرْآنًا . زَادَ الْهَيْثَمُ وَفِيهِمْ عُمَرُ بْنُ الْخَطَّابِ وَأَبُو سَلَمَةَ بْنُ عَبْدِ الأَسَدِ .
Ibn Umar (roziyallohu anhumo) aytadi: Dastlabki muhojirlar (Madinaga) kelganlarida, Paygʻambar ﷺ kelishlaridan oldin Asoba (degan joy)ga tushdilar. Abu Huzayfaning ozod qilingan quli Solim ularga imomlik qilardi, chunki u ulardan Qurʼonni eng koʻp (bilgani) edi. Haysam (rivoyatiga) shuni qoʻshdi: Ularning orasida Umar ibn al-Xattob va Abu Salama ibn Abdul Asad ham bor edi.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо) айтади: Дастлабки муҳожирлар (Мадинага) келганларида, Пайғамбар ﷺ келишларидан олдин Асоба (деган жой)га тушдилар. Абу Ҳузайфанинг озод қилинган қули Солим уларга имомлик қиларди, чунки у улардан Қуръонни энг кўп (билгани) эди. Ҳайсам (ривоятига) шуни қўшди: Уларнинг орасида Умар ибн ал-Хаттоб ва Абу Салама ибн Абдул Асад ҳам бор эди.
حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ سِنَانٍ، وَأَحْمَدُ بْنُ الْفُرَاتِ أَبُو مَسْعُودٍ الرَّازِيُّ، - الْمَعْنَى - قَالاَ حَدَّثَنَا يَعْلَى، حَدَّثَنَا الأَعْمَشُ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ، عَنْ هَمَّامٍ، أَنَّ حُذَيْفَةَ أَمَّ النَّاسَ، بِالْمَدَائِنِ عَلَى دُكَّانٍ فَأَخَذَ أَبُو مَسْعُودٍ بِقَمِيصِهِ فَجَبَذَهُ فَلَمَّا فَرَغَ مِنْ صَلاَتِهِ قَالَ أَلَمْ تَعْلَمْ أَنَّهُمْ كَانُوا يُنْهَوْنَ عَنْ ذَلِكَ قَالَ بَلَى قَدْ ذَكَرْتُ حِينَ مَدَدْتَنِي .
Hammom (rahimahulloh) aytadi: Huzayfa (roziyallohu anhu) Madoyinda odamlarga dukkon (supacha) ustida turib imomlik qildi. Abu Masʼud (roziyallohu anhu) uning koʻylagidan ushlab, uni (pastga) tortdi. U namozini tugatgach, (Abu Masʼud): «Odamlarni bundan qaytarishganini bilmasmiding?» dedi. U: «Ha, sen meni tortganingda eslab qoldim», dedi.Ҳаммом (раҳимаҳуллоҳ) айтади: Ҳузайфа (розияллоҳу анҳу) Мадойинда одамларга дуккон (супача) устида туриб имомлик қилди. Абу Масъуд (розияллоҳу анҳу) унинг кўйлагидан ушлаб, уни (пастга) тортди. У намозини тугатгач, (Абу Масъуд): «Одамларни бундан қайтаришганини билмасмидинг?» деди. У: «Ҳа, сен мени тортганингда эслаб қолдим», деди.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْعَلاَءِ، وَابْنُ أَبِي زِيَادٍ، - الْمَعْنَى قَرِيبٌ - قَالاَ حَدَّثَنَا زَيْدٌ، - يَعْنِي ابْنَ حُبَابٍ - عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ ثَوْبَانَ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ مَكْحُولٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي أَبُو عَائِشَةَ، جَلِيسٌ لأَبِي هُرَيْرَةَ أَنَّ سَعِيدَ بْنَ الْعَاصِ، سَأَلَ أَبَا مُوسَى الأَشْعَرِيَّ وَحُذَيْفَةَ بْنَ الْيَمَانِ كَيْفَ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يُكَبِّرُ فِي الأَضْحَى وَالْفِطْرِ فَقَالَ أَبُو مُوسَى كَانَ يُكَبِّرُ أَرْبَعًا تَكْبِيرَهُ عَلَى الْجَنَائِزِ . فَقَالَ حُذَيْفَةُ صَدَقَ . فَقَالَ أَبُو مُوسَى كَذَلِكَ كُنْتُ أُكَبِّرُ فِي الْبَصْرَةِ حَيْثُ كُنْتُ عَلَيْهِمْ . وَقَالَ أَبُو عَائِشَةَ وَأَنَا حَاضِرٌ سَعِيدَ بْنَ الْعَاصِ .
Makhul aytadi: Menga Abu Hurayraning hamsuhbati boʻlgan Abu Oisha (rahimahulloh) xabar berdiki, Said ibn al-Os Abu Muso al-Ashʼariy va Huzayfa ibn al-Yamondan: «Rasululloh ﷺ qurbon hayiti va ramazon hayiti (namozi)da qanday takbir aytar edilar?» — deb soʻradi. Abu Muso: «(U zot) janoza (namozi)dagidek toʻrt marta takbir aytar edilar», — dedi. Huzayfa: «Toʻgʻri aytdi», — dedi. Soʻng Abu Muso: «Men Basrada ularga (amir) boʻlganimda ham shunday takbir aytardim», — dedi. Abu Oisha aytdi: Men Said ibn al-Os (huzurida shularni soʻraganida) hozir edim.Макҳул айтади: Менга Абу Ҳурайранинг ҳамсуҳбати бўлган Абу Оиша (раҳимаҳуллоҳ) хабар бердики, Саид ибн ал-Ос Абу Мусо ал-Ашъарий ва Ҳузайфа ибн ал-Ямондан: «Расулуллоҳ ﷺ қурбон ҳайити ва рамазон ҳайити (намози)да қандай такбир айтар эдилар?» — деб сўради. Абу Мусо: «(У зот) жаноза (намози)дагидек тўрт марта такбир айтар эдилар», — деди. Ҳузайфа: «Тўғри айтди», — деди. Сўнг Абу Мусо: «Мен Басрада уларга (амир) бўлганимда ҳам шундай такбир айтардим», — деди. Абу Оиша айтди: Мен Саид ибн ал-Ос (ҳузурида шуларни сўраганида) ҳозир эдим.
حَدَّثَنَا حَفْصُ بْنُ عُمَرَ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنِ الْحَكَمِ، عَنِ ابْنِ أَبِي لَيْلَى، قَالَ كَانَ حُذَيْفَةُ بِالْمَدَائِنِ فَاسْتَسْقَى فَأَتَاهُ دِهْقَانٌ بِإِنَاءٍ مِنْ فِضَّةٍ فَرَمَاهُ بِهِ وَقَالَ إِنِّي لَمْ أَرْمِهِ بِهِ إِلاَّ أَنِّي قَدْ نَهَيْتُهُ فَلَمْ يَنْتَهِ وَإِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم نَهَى عَنِ الْحَرِيرِ وَالدِّيبَاجِ وَعَنِ الشُّرْبِ فِي آنِيَةِ الذَّهَبِ وَالْفِضَّةِ وَقَالَ " هِيَ لَهُمْ فِي الدُّنْيَا وَلَكُمْ فِي الآخِرَةِ " .
Ibn Abu Laylo (rahimahulloh) shunday dedi: «Huzayfa (roziyallohu anhu) Madoinda boʻlganlarida suv soʻradilar. Shunda bir dehqon (mahalliy boy) unga kumush idishda (suv) keltirdi. U zot uni (idishni) otib yubordilar va: ‹Men buni shunchaki otganim yoʻq, men uni qaytargan edim, lekin u toʻxtamadi. Rasululloh ﷺ ipak hamda dibo (zarbof)dan, oltin va kumush idishlarda ichishdan qaytarib: «Bular ular (kofirlar) uchun bu dunyoda, sizlar uchun esa Oxiratdadir», degan edilar›, dedilar.»Ибн Абу Лайло (раҳимаҳуллоҳ) шундай деди: «Ҳузайфа (розияллоҳу анҳу) Мадоинда бўлганларида сув сўрадилар. Шунда бир деҳқон (маҳаллий бой) унга кумуш идишда (сув) келтирди. У зот уни (идишни) отиб юбордилар ва: ‹Мен буни шунчаки отганим йўқ, мен уни қайтарган эдим, лекин у тўхтамади. Расулуллоҳ ﷺ ипак ҳамда дибо (зарбоф)дан, олтин ва кумуш идишларда ичишдан қайтариб: «Булар улар (кофирлар) учун бу дунёда, сизлар учун эса Охиратдадир», деган эдилар›, дедилар.»
حَدَّثَنَا عُثْمَانُ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا جَرِيرٌ، عَنِ الشَّيْبَانِيِّ، عَنْ عَدِيِّ بْنِ ثَابِتٍ، عَنْ زِرِّ بْنِ حُبَيْشٍ، عَنْ حُذَيْفَةَ، أَظُنُّهُ عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " مَنْ تَفَلَ تِجَاهَ الْقِبْلَةِ جَاءَ يَوْمَ الْقِيَامَةِ تَفْلُهُ بَيْنَ عَيْنَيْهِ وَمَنْ أَكَلَ مِنْ هَذِهِ الْبَقْلَةِ الْخَبِيثَةِ فَلاَ يَقْرَبَنَّ مَسْجِدَنَا " . ثَلاَثًا .
Zirr ibn Hubaysh (rahimahulloh) aytadi: Huzayfa (roziyallohu anhu), oʻylashimcha, Rasululloh ﷺdan (ushbu hadisni) rivoyat qildilar: «Kim qibla tomonga tupursa, qiyomat kuni tupugi ikki koʻzi orasida (turgan) holda keladi. Kim mana bu yomon (hidli) sabzavotdan yegan boʻlsa, masjidimizga aslo yaqinlashmasin». Buni u zot uch marta (takror) aytdilar.Зирр ибн Ҳубайш (раҳимаҳуллоҳ) айтади: Ҳузайфа (розияллоҳу анҳу), ўйлашимча, Расулуллоҳ ﷺдан (ушбу ҳадисни) ривоят қилдилар: «Ким қибла томонга тупурса, қиёмат куни тупуги икки кўзи орасида (турган) ҳолда келади. Ким мана бу ёмон (ҳидли) сабзавотдан еган бўлса, масжидимизга асло яқинлашмасин». Буни у зот уч марта (такрор) айтдилар.
حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ إِسْمَاعِيلَ، حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ سَعْدٍ، حَدَّثَنَا ابْنُ شِهَابٍ الزُّهْرِيُّ، عَنْ عُرْوَةَ بْنِ الزُّبَيْرِ، عَنْ عَائِشَةَ، - رضى الله عنها - أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم صَلَّى فِي خَمِيصَةٍ لَهَا أَعْلاَمٌ فَنَظَرَ إِلَى أَعْلاَمِهَا فَلَمَّا سَلَّمَ قَالَ " اذْهَبُوا بِخَمِيصَتِي هَذِهِ إِلَى أَبِي جَهْمٍ فَإِنَّهَا أَلْهَتْنِي آنِفًا فِي صَلاَتِي وَأْتُونِي بِأَنْبِجَانِيَّتِهِ " . قَالَ أَبُو دَاوُدَ أَبُو جَهْمِ بْنُ حُذَيْفَةَ مِنْ بَنِي عَدِيِّ بْنِ كَعْبِ بْنِ غَانِمٍ .
Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ uning naqshli bir xamisa (jun matosi)da namoz oʻqidilar va uning naqshlariga qarab qoʻydilar. Salom berib boʻlgach, shunday dedilar: «Mening bu xamisamni Abu Jahmga olib boringlar, chunki u hozirgina namozimda meni chalgʻitdi va menga uning naqshsiz oddiy matosini (anbijoniyya) keltiringlar». Abu Dovud aytdi: Abu Jahm ibn Huzayfa — Banu Adiy ibn Kaʼb ibn Gʻonimdandir.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ унинг нақшли бир хамиса (жун матоси)да намоз ўқидилар ва унинг нақшларига қараб қўйдилар. Салом бериб бўлгач, шундай дедилар: «Менинг бу хамисамни Абу Жаҳмга олиб боринглар, чунки у ҳозиргина намозимда мени чалғитди ва менга унинг нақшсиз оддий матосини (анбижонийя) келтиринглар». Абу Довуд айтди: Абу Жаҳм ибн Ҳузайфа — Бану Адий ибн Каъб ибн Ғонимдандир.
حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، حَدَّثَنَا أَبُو عَوَانَةَ، عَنْ قَتَادَةَ، عَنْ نَصْرِ بْنِ عَاصِمٍ، عَنْ سُبَيْعِ بْنِ خَالِدٍ، قَالَ أَتَيْتُ الْكُوفَةَ فِي زَمَنِ فُتِحَتْ تُسْتَرُ أَجْلُبُ مِنْهَا بِغَالاً فَدَخَلْتُ الْمَسْجِدَ فَإِذَا صَدْعٌ مِنَ الرِّجَالِ وَإِذَا رَجُلٌ جَالِسٌ تَعْرِفُ إِذَا رَأَيْتَهُ أَنَّهُ مِنْ رِجَالِ أَهْلِ الْحِجَازِ قَالَ قُلْتُ مَنْ هَذَا فَتَجَهَّمَنِي الْقَوْمُ وَقَالُوا أَمَا تَعْرِفُ هَذَا هَذَا حُذَيْفَةُ بْنُ الْيَمَانِ صَاحِبُ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ حُذَيْفَةُ إِنَّ النَّاسَ كَانُوا يَسْأَلُونَ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَنِ الْخَيْرِ وَكُنْتُ أَسْأَلُهُ عَنِ الشَّرِّ فَأَحْدَقَهُ الْقَوْمُ بِأَبْصَارِهِمْ فَقَالَ إِنِّي قَدْ أَرَى الَّذِي تُنْكِرُونَ إِنِّي قُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ أَرَأَيْتَ هَذَا الْخَيْرَ الَّذِي أَعْطَانَا اللَّهُ أَيَكُونُ بَعْدَهُ شَرٌّ كَمَا كَانَ قَبْلَهُ قَالَ " نَعَمْ " . قُلْتُ فَمَا الْعِصْمَةُ مِنْ ذَلِكَ قَالَ " السَّيْفُ " . قُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ ثُمَّ مَاذَا يَكُونُ قَالَ " إِنْ كَانَ لِلَّهِ خَلِيفَةٌ فِي الأَرْضِ فَضَرَبَ ظَهْرَكَ وَأَخَذَ مَالَكَ فَأَطِعْهُ وَإِلاَّ فَمُتْ وَأَنْتَ عَاضٌّ بِجِذْلِ شَجَرَةٍ " . قُلْتُ ثُمَّ مَاذَا قَالَ " ثُمَّ يَخْرُجُ الدَّجَّالُ مَعَهُ نَهْرٌ وَنَارٌ فَمَنْ وَقَعَ فِي نَارِهِ وَجَبَ أَجْرُهُ وَحُطَّ وِزْرُهُ وَمَنْ وَقَعَ فِي نَهْرِهِ وَجَبَ وِزْرُهُ وَحُطَّ أَجْرُهُ " . قَالَ قُلْتُ ثُمَّ مَاذَا قَالَ " ثُمَّ هِيَ قِيَامُ السَّاعَةِ " .
Subayʼ ibn Xolid aytadi: Men Tustar fath qilingan zamonda Kufaga keldim, undan xachirlar olib kelmoqchi edim. Masjidga kirsam, oʻrta boʻyli bir guruh kishilar bor ekan, ular orasida bir kishi oʻtirgan edi — uni koʻrsang, Hijoz ahlidan ekanini bilib olar eding. Men: «Bu kim?» dedim. Shunda jamoat menga qovogʻini soldi va: «Sen buni tanimaysanmi? Bu — Huzayfa ibn al-Yamon, Rasululloh ﷺning sahobalari», dedilar. Soʻng Huzayfa dedi: Odamlar Rasululloh ﷺdan yaxshilik haqida soʻrar edilar, men esa u zotdan yomonlik haqida soʻrar edim. Shunda jamoat koʻzlarini unga tikdilar. U dedi: Men sizlar inkor qilayotgan narsani koʻryapman. Men: «Ey Rasululloh, Alloh bizga ato qilgan bu yaxshilikdan keyin, undan oldin boʻlganidek yomonlik boʻladimi?» dedim. U zot: «Ha», dedilar. Men: «Undan saqlanish nimada?» dedim. U zot: «Qilichda», dedilar. Men: «Ey Rasululloh, undan keyin nima boʻladi?» dedim. U zot: «Agar yer yuzida Allohning xalifasi boʻlsa, u sening yelkangga ursa va molingni olsa ham, unga itoat qil. Aks holda, daraxtning toʻngʻagini tishlab turgan holingda oʻl», dedilar. Men: «Soʻng nima boʻladi?» dedim. U zot: «Soʻng Dajjol chiqadi, u bilan birga bir daryo va bir olov boʻladi. Kim uning oloviga tushsa, ajri vojib boʻladi va gunohi tushiriladi; kim uning daryosiga tushsa, gunohi vojib boʻladi va ajri tushib ketadi», dedilar. Men: «Soʻng nima boʻladi?» dedim. U zot: «Soʻng qiyomat qoyim boʻlishidir», dedilar.Субайъ ибн Холид айтади: Мен Тустар фатҳ қилинган замонда Куфага келдим, ундан хачирлар олиб келмоқчи эдим. Масжидга кирсам, ўрта бўйли бир гуруҳ кишилар бор экан, улар орасида бир киши ўтирган эди — уни кўрсанг, Ҳижоз аҳлидан эканини билиб олар эдинг. Мен: «Бу ким?» дедим. Шунда жамоат менга қовоғини солди ва: «Сен буни танимайсанми? Бу — Ҳузайфа ибн ал-Ямон, Расулуллоҳ ﷺнинг саҳобалари», дедилар. Сўнг Ҳузайфа деди: Одамлар Расулуллоҳ ﷺдан яхшилик ҳақида сўрар эдилар, мен эса у зотдан ёмонлик ҳақида сўрар эдим. Шунда жамоат кўзларини унга тикдилар. У деди: Мен сизлар инкор қилаётган нарсани кўряпман. Мен: «Эй Расулуллоҳ, Аллоҳ бизга ато қилган бу яхшиликдан кейин, ундан олдин бўлганидек ёмонлик бўладими?» дедим. У зот: «Ҳа», дедилар. Мен: «Ундан сақланиш нимада?» дедим. У зот: «Қиличда», дедилар. Мен: «Эй Расулуллоҳ, ундан кейин нима бўлади?» дедим. У зот: «Агар ер юзида Аллоҳнинг халифаси бўлса, у сенинг елкангга урса ва молингни олса ҳам, унга итоат қил. Акс ҳолда, дарахтнинг тўнғагини тишлаб турган ҳолингда ўл», дедилар. Мен: «Сўнг нима бўлади?» дедим. У зот: «Сўнг Дажжол чиқади, у билан бирга бир дарё ва бир олов бўлади. Ким унинг оловига тушса, ажри вожиб бўлади ва гуноҳи туширилади; ким унинг дарёсига тушса, гуноҳи вожиб бўлади ва ажри тушиб кетади», дедилар. Мен: «Сўнг нима бўлади?» дедим. У зот: «Сўнг қиёмат қойим бўлишидир», дедилар.