وَحَدَّثَنَا زُهَيْرُ بْنُ حَرْبٍ، حَدَّثَنِي الْوَلِيدُ بْنُ مُسْلِمٍ، حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي ذِئْبٍ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ نَافِعٍ، مَوْلَى أَبِي قَتَادَةَ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " كَيْفَ أَنْتُمْ إِذَا نَزَلَ فِيكُمُ ابْنُ مَرْيَمَ فَأَمَّكُمْ مِنْكُمْ " . فَقُلْتُ لاِبْنِ أَبِي ذِئْبٍ إِنَّ الأَوْزَاعِيَّ حَدَّثَنَا عَنِ الزُّهْرِيِّ عَنْ نَافِعٍ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ " وَإِمَامُكُمْ مِنْكُمْ " . قَالَ ابْنُ أَبِي ذِئْبٍ تَدْرِي مَا أَمَّكُمْ مِنْكُمْ قُلْتُ تُخْبِرُنِي . قَالَ فَأَمَّكُمْ بِكِتَابِ رَبِّكُمْ تَبَارَكَ وَتَعَالَى وَسُنَّةِ نَبِيِّكُمْ صلى الله عليه وسلم .
Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Maryam oʻgʻli (Iso) ichingizga tushib, sizlarga — oʻzingizdan boʻlib — imomlik qilganda, sizlar qanday (holatda) boʻlasizlar?» dedilar. Ibn Abu Zib: «Sizlarga oʻzingizdan boʻlib imomlik qilganda (degan)ning maʼnosini bilasanmi?» dedi. (Soʻralgan kishi): «Menga xabar bering», dedi. U: «Sizlarga Rabbingiz — tabaroka va taolo — ning kitobi va Paygʻambaringiz ﷺ ning sunnati bilan imomlik qiladi (degani)», dedi.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Марям ўғли (Исо) ичингизга тушиб, сизларга — ўзингиздан бўлиб — имомлик қилганда, сизлар қандай (ҳолатда) бўласизлар?» дедилар. Ибн Абу Зиб: «Сизларга ўзингиздан бўлиб имомлик қилганда (деган)нинг маъносини биласанми?» деди. (Сўралган киши): «Менга хабар беринг», деди. У: «Сизларга Раббингиз — табарока ва таоло — нинг китоби ва Пайғамбарингиз ﷺ нинг суннати билан имомлик қилади (дегани)», деди.
حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ مُوسَى، حَدَّثَنَا سَعِيدُ بْنُ مُحَمَّدٍ الْوَرَّاقُ، وَأَبُو يَحْيَى الْحِمَّانِيُّ قَالاَ حَدَّثَنَا صَالِحُ بْنُ حَسَّانَ، عَنْ عُرْوَةَ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ قَالَ لِي رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " إِذَا أَرَدْتِ اللُّحُوقَ بِي فَلْيَكْفِيكِ مِنَ الدُّنْيَا كَزَادِ الرَّاكِبِ وَإِيَّاكِ وَمُجَالَسَةَ الأَغْنِيَاءِ وَلاَ تَسْتَخْلِقِي ثَوْبًا حَتَّى تُرَقِّعِيهِ " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ غَرِيبٌ لاَ نَعْرِفُهُ إِلاَّ مِنْ حَدِيثِ صَالِحِ بْنِ حَسَّانَ . قَالَ وَسَمِعْتُ مُحَمَّدًا يَقُولُ صَالِحُ بْنُ حَسَّانَ مُنْكَرُ الْحَدِيثِ وَصَالِحُ بْنُ أَبِي حَسَّانَ الَّذِي رَوَى عَنْهُ ابْنُ أَبِي ذِئْبٍ ثِقَةٌ . قَالَ أَبُو عِيسَى وَمَعْنَى قَوْلِهِ " وَإِيَّاكِ وَمُجَالَسَةَ الأَغْنِيَاءِ " . هُوَ نَحْوُ مَا رُوِيَ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم أَنَّهُ قَالَ " مَنْ رَأَى مَنْ فُضِّلَ عَلَيْهِ فِي الْخَلْقِ وَالرِّزْقِ فَلْيَنْظُرْ إِلَى مَنْ هُوَ أَسْفَلُ مِنْهُ مِمَّنْ فُضِّلَ هُوَ عَلَيْهِ فَإِنَّهُ أَجْدَرُ أَنْ لاَ يَزْدَرِيَ نِعْمَةَ اللَّهِ عَلَيْهِ " . وَيُرْوَى عَنْ عَوْنِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُتْبَةَ قَالَ صَحِبْتُ الأَغْنِيَاءَ فَلَمْ أَرَ أَحَدًا أَكْثَرَ هَمًّا مِنِّي أَرَى دَابَّةً خَيْرًا مِنْ دَابَّتِي وَثَوْبًا خَيْرًا مِنْ ثَوْبِي وَصَحِبْتُ الْفُقَرَاءَ فَاسْتَرَحْتُ .
Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: U: «Rasululloh ﷺ menga: ‹Agar menga (vafotdan keyin) yetishishni istasang, dunyodan senga ulovning ozuqasiday (oz narsa) kifoyadir. Boylar bilan birga oʻtirishdan ehtiyot boʻl. Bir kiyimni yamamaguningcha eski (deb tashlab) qoʻyma›, dedilar», dedi. Abu Iso aytdi: Bu hadis gʻaribdir, biz uni faqat Solih ibn Hassonning hadisi orqaligina bilamiz. (Yana) aytdi: Men Muhammad (ibn Ismoil)ning: «Solih ibn Hasson munkar ul-hadisdir, Ibn Abu Ziʼb undan rivoyat qiladigan Solih ibn Abu Hasson esa ishonchli (kishi)dir», deganini eshitdim. Abu Iso aytdi: U zotning «Boylar bilan birga oʻtirishdan ehtiyot boʻl» degan soʻzlarining maʼnosi Abu Hurayradan Nabiy ﷺdan rivoyat qilingan hadisga oʻxshashdir. Unda u zot: «Kim yaratilish va rizqda oʻzidan ustun qilingan kishini koʻrsa, oʻzi ustun qilingan, undan past (turadigan) kishiga nazar solsin. Zero, bu Allohning unga (bergan) neʼmatini xor sanamasligiga loyiqroqdir», dedilar. Avn ibn Abdulloh ibn Utbadan rivoyat qilinadi: U: «Men boylar bilan hamsuhbat boʻldim, lekin oʻzimdan koʻra gʻamgini koʻproq biror kimsani koʻrmadim — ulovni oʻz ulovimdan yaxshiroq, kiyimni oʻz kiyimimdan yaxshiroq koʻrardim. Kambagʻallar bilan hamsuhbat boʻldim va xotirjam boʻldim», dedi.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: У: «Расулуллоҳ ﷺ менга: ‹Агар менга (вафотдан кейин) етишишни истасанг, дунёдан сенга уловнинг озуқасидай (оз нарса) кифоядир. Бойлар билан бирга ўтиришдан эҳтиёт бўл. Бир кийимни ямамагунингча эски (деб ташлаб) қўйма›, дедилар», деди. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ғарибдир, биз уни фақат Солиҳ ибн Ҳассоннинг ҳадиси орқалигина биламиз. (Яна) айтди: Мен Муҳаммад (ибн Исмоил)нинг: «Солиҳ ибн Ҳассон мункар ул-ҳадисдир, Ибн Абу Зиъб ундан ривоят қиладиган Солиҳ ибн Абу Ҳассон эса ишончли (киши)дир», деганини эшитдим. Абу Исо айтди: У зотнинг «Бойлар билан бирга ўтиришдан эҳтиёт бўл» деган сўзларининг маъноси Абу Ҳурайрадан Набий ﷺдан ривоят қилинган ҳадисга ўхшашдир. Унда у зот: «Ким яратилиш ва ризқда ўзидан устун қилинган кишини кўрса, ўзи устун қилинган, ундан паст (турадиган) кишига назар солсин. Зеро, бу Аллоҳнинг унга (берган) неъматини хор санамаслигига лойиқроқдир», дедилар. Авн ибн Абдуллоҳ ибн Утбадан ривоят қилинади: У: «Мен бойлар билан ҳамсуҳбат бўлдим, лекин ўзимдан кўра ғамгини кўпроқ бирор кимсани кўрмадим — уловни ўз уловимдан яхшироқ, кийимни ўз кийимимдан яхшироқ кўрардим. Камбағаллар билан ҳамсуҳбат бўлдим ва хотиржам бўлдим», деди.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الصَّبَّاحِ الْبَزَّازُ، حَدَّثَنَا شَرِيكٌ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عِيسَى، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ جَبْرٍ، عَنْ أَنَسٍ، قَالَ كَانَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم يَتَوَضَّأُ بِإِنَاءٍ يَسَعُ رَطْلَيْنِ وَيَغْتَسِلُ بِالصَّاعِ . قَالَ أَبُو دَاوُدَ رَوَاهُ يَحْيَى بْنُ آدَمَ عَنْ شَرِيكٍ قَالَ عَنِ ابْنِ جَبْرِ بْنِ عَتِيكٍ . قَالَ وَرَوَاهُ سُفْيَانُ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عِيسَى حَدَّثَنِي جَبْرُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ . قَالَ أَبُو دَاوُدَ وَرَوَاهُ شُعْبَةُ قَالَ حَدَّثَنِي عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ جَبْرٍ سَمِعْتُ أَنَسًا إِلاَّ أَنَّهُ قَالَ يَتَوَضَّأُ بِمَكُّوكٍ . وَلَمْ يَذْكُرْ رَطْلَيْنِ . قَالَ أَبُو دَاوُدَ وَسَمِعْتُ أَحْمَدَ بْنَ حَنْبَلٍ يَقُولُ الصَّاعُ خَمْسَةُ أَرْطَالٍ وَهُوَ صَاعُ ابْنِ أَبِي ذِئْبٍ وَهُوَ صَاعُ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم .
Anas (ibn Molik) (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ ikki ratl (suv) sigʻadigan idish bilan tahorat olar, bir soʼ (suv) bilan gʻusl qilar edilar. Abu Dovud aytdi: Buni Anasdan boshqa sanad bilan ham rivoyat qilishgan; unda: «U bir makkuk (oʻlchov idishi) bilan tahorat olardi», — deyilgan va ikki ratl eslanmagan. Abu Dovud aytdi: Buni Yahyo ibn Odam Sharikdan rivoyat qilib, «Abdulloh ibn Jabr» oʻrniga «Ibn Jabr ibn Atik» degan. Abu Dovud aytdi: Buni Sufyon Abdulloh ibn Isodan rivoyat qilib, «Abdulloh ibn Jabr» oʻrniga «Jabr ibn Abdulloh» degan. Abu Dovud aytdi: Men Ahmad ibn Hanbalning shunday deganini eshitdim: «Bir soʼ — besh ratldir; bu Ibn Abu Ziʼbning soʼi va Paygʻambar ﷺ ning soʼidir».Анас (ибн Молик) (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ икки ратл (сув) сиғадиган идиш билан таҳорат олар, бир соъ (сув) билан ғусл қилар эдилар. Абу Довуд айтди: Буни Анасдан бошқа санад билан ҳам ривоят қилишган; унда: «У бир маккук (ўлчов идиши) билан таҳорат оларди», — дейилган ва икки ратл эсланмаган. Абу Довуд айтди: Буни Яҳё ибн Одам Шарикдан ривоят қилиб, «Абдуллоҳ ибн Жабр» ўрнига «Ибн Жабр ибн Атик» деган. Абу Довуд айтди: Буни Суфён Абдуллоҳ ибн Исодан ривоят қилиб, «Абдуллоҳ ибн Жабр» ўрнига «Жабр ибн Абдуллоҳ» деган. Абу Довуд айтди: Мен Аҳмад ибн Ҳанбалнинг шундай деганини эшитдим: «Бир соъ — беш ратлдир; бу Ибн Абу Зиъбнинг соъи ва Пайғамбар ﷺ нинг соъидир».
قَالَ الْحَارِثُ بْنُ مِسْكِينٍ قِرَاءَةً عَلَيْهِ وَأَنَا أَسْمَعُ، عَنِ ابْنِ وَهْبٍ، عَنِ ابْنِ أَبِي ذِئْبٍ، وَيُونُسَ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي عَبَّادُ بْنُ تَمِيمٍ، أَنَّهُ سَمِعَ عَمَّهُ، وَكَانَ، مِنْ أَصْحَابِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ خَرَجَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَوْمًا يَسْتَسْقِي فَحَوَّلَ إِلَى النَّاسِ ظَهْرَهُ يَدْعُو اللَّهَ وَيَسْتَقْبِلُ الْقِبْلَةَ وَحَوَّلَ رِدَاءَهُ ثُمَّ صَلَّى رَكْعَتَيْنِ . قَالَ ابْنُ أَبِي ذِئْبٍ فِي الْحَدِيثِ وَقَرَأَ فِيهِمَا .
Abdulloh ibn Zayd (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ bir kuni yomgʻir soʻrab (istisqoga) chiqdilar. Odamlarga orqalarini oʻgirdilar, Allohga duo qildilar, qiblaga yuzlandilar va ridolarini agʻdardilar, soʻng ikki rakat namoz oʻqidilar. Roviy hadisda: «Ularning ikkovida ham (Qurʼon) oʻqidilar», dedi.Абдуллоҳ ибн Зайд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ бир куни ёмғир сўраб (истисқога) чиқдилар. Одамларга орқаларини ўгирдилар, Аллоҳга дуо қилдилар, қиблага юзландилар ва ридоларини ағдардилар, сўнг икки ракат намоз ўқидилар. Ровий ҳадисда: «Уларнинг икковида ҳам (Қуръон) ўқидилар», деди.
حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مَسْلَمَةَ الْقَعْنَبِيُّ، عَنْ مَالِكٍ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ عُرْوَةَ، عَنْ عَائِشَةَ، رضى الله عنها أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم كَانَ يَغْتَسِلُ مِنْ إِنَاءٍ - هُوَ الْفَرَقُ - مِنَ الْجَنَابَةِ . قَالَ أَبُو دَاوُدَ قَالَ مَعْمَرٌ عَنِ الزُّهْرِيِّ فِي هَذَا الْحَدِيثِ قَالَتْ كُنْتُ أَغْتَسِلُ أَنَا وَرَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مِنْ إِنَاءٍ وَاحِدٍ فِيهِ قَدْرُ الْفَرَقِ . قَالَ أَبُو دَاوُدَ وَرَوَى ابْنُ عُيَيْنَةَ نَحْوَ حَدِيثِ مَالِكٍ . قَالَ أَبُو دَاوُدَ سَمِعْتُ أَحْمَدَ بْنَ حَنْبَلٍ يَقُولُ الْفَرَقُ سِتَّةَ عَشَرَ رِطْلاً . وَسَمِعْتُهُ يَقُولُ صَاعُ ابْنِ أَبِي ذِئْبٍ خَمْسَةُ أَرْطَالٍ وَثُلُثٌ . قَالَ فَمَنْ قَالَ ثَمَانِيَةُ أَرْطَالٍ قَالَ لَيْسَ ذَلِكَ بِمَحْفُوظٍ . قَالَ أَبُو دَاوُدَ وَسَمِعْتُ أَحْمَدَ يَقُولُ مَنْ أَعْطَى فِي صَدَقَةِ الْفِطْرِ بِرَطْلِنَا هَذَا خَمْسَةَ أَرْطَالٍ وَثُلُثًا فَقَدْ أَوْفَى . قِيلَ الصَّيْحَانِيُّ ثَقِيلٌ قَالَ الصَّيْحَانِيُّ أَطْيَبُ . قَالَ لاَ أَدْرِي .
Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ janobatdan bir idishdan — u «faraq»dir — gʻusl qilar edilar. Abu Dovud aytdi: Maʼmar Zuhriydan bu hadisda (Oisha): «Men va Rasululloh ﷺ ichida bir faraqcha (suv) boʻlgan bitta idishdan gʻusl qilardik», — degan, deb rivoyat qilgan. Abu Dovud aytdi: Ibn Uyayna ham Molikning hadisiga oʻxshash rivoyat qilgan. Abu Dovud aytdi: Men Ahmad ibn Hanbalning: «Faraq — oʻn olti ratldir», deganini eshitdim. Yana uning: «Ibn Abu Ziʼbning soʼi — besh ratl-u uchdan birdir», deganini eshitdim. U: «Kim ‹sakkiz ratl› desa, bu (rivoyat) saqlangan (sahih) emas», — dedi. Abu Dovud aytdi: Men Ahmadning: «Kim fitr sadaqasida bizning shu ratlimiz bilan besh ratl-u uchdan bir bersa, (vojibni) toʻla ado qilibdi», deganini eshitdim. Unga: «Sayhoniy (xurmosi) ogʻirroqmi?» — deyildi. U: «Sayhoniy (xurmosi) shirinroqdir», — dedi va: «(Ogʻirligini) bilmayman», — dedi.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ жанобатдан бир идишдан — у «фарақ»дир — ғусл қилар эдилар. Абу Довуд айтди: Маъмар Зуҳрийдан бу ҳадисда (Оиша): «Мен ва Расулуллоҳ ﷺ ичида бир фарақча (сув) бўлган битта идишдан ғусл қилардик», — деган, деб ривоят қилган. Абу Довуд айтди: Ибн Уяйна ҳам Моликнинг ҳадисига ўхшаш ривоят қилган. Абу Довуд айтди: Мен Аҳмад ибн Ҳанбалнинг: «Фарақ — ўн олти ратлдир», деганини эшитдим. Яна унинг: «Ибн Абу Зиъбнинг соъи — беш ратл-у учдан бирдир», деганини эшитдим. У: «Ким ‹саккиз ратл› деса, бу (ривоят) сақланган (саҳиҳ) эмас», — деди. Абу Довуд айтди: Мен Аҳмаднинг: «Ким фитр садақасида бизнинг шу ратлимиз билан беш ратл-у учдан бир берса, (вожибни) тўла адо қилибди», деганини эшитдим. Унга: «Сайҳоний (хурмоси) оғирроқми?» — дейилди. У: «Сайҳоний (хурмоси) ширинроқдир», — деди ва: «(Оғирлигини) билмайман», — деди.
أَخْبَرَنَا أَحْمَدُ بْنُ عَمْرِو بْنِ السَّرْحِ، قَالَ أَنْبَأَنَا ابْنُ وَهْبٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي ابْنُ أَبِي ذِئْبٍ، وَيُونُسُ، وَعَمْرُو بْنُ الْحَارِثِ، أَنَّ ابْنَ شِهَابٍ، أَخْبَرَهُمْ عَنْ عُرْوَةَ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ كَانَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم يُصَلِّي فِيمَا بَيْنَ أَنْ يَفْرُغَ مِنْ صَلاَةِ الْعِشَاءِ إِلَى الْفَجْرِ إِحْدَى عَشْرَةَ رَكْعَةً يُسَلِّمُ بَيْنَ كُلِّ رَكْعَتَيْنِ وَيُوتِرُ بِوَاحِدَةٍ وَيَسْجُدُ سَجْدَةً قَدْرَ مَا يَقْرَأُ أَحَدُكُمْ خَمْسِينَ آيَةً ثُمَّ يَرْفَعُ رَأْسَهُ فَإِذَا سَكَتَ الْمُؤَذِّنُ مِنْ صَلاَةِ الْفَجْرِ وَتَبَيَّنَ لَهُ الْفَجْرُ رَكَعَ رَكْعَتَيْنِ خَفِيفَتَيْنِ ثُمَّ اضْطَجَعَ عَلَى شِقِّهِ الأَيْمَنِ حَتَّى يَأْتِيَهُ الْمُؤَذِّنُ بِالإِقَامَةِ فَيَخْرُجُ مَعَهُ وَبَعْضُهُمْ يَزِيدُ عَلَى بَعْضٍ فِي الْحَدِيثِ .
Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ Xufton namozini oʻqib boʻlgach, Bomdodgacha oʻn bir rakat namoz oʻqirdilar. Har ikki rakat orasida salom berardilar va bir rakat bilan Vitr oʻqirdilar. Biringiz ellik oyat oʻqiydigan miqdorda sajda qilardilar, soʻng boshlarini koʻtarardilar. Muazzin Bomdod namozining azonini tugatib, tong ravshan boʻlgach, ikki qisqa rakat oʻqirdilar, soʻng muazzin iqoma bilan kelguniga qadar oʻng yonboshlarida yotardilar, keyin u bilan birga chiqardilar.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ Хуфтон намозини ўқиб бўлгач, Бомдодгача ўн бир ракат намоз ўқирдилар. Ҳар икки ракат орасида салом берардилар ва бир ракат билан Витр ўқирдилар. Бирингиз эллик оят ўқийдиган миқдорда сажда қилардилар, сўнг бошларини кўтарардилар. Муаззин Бомдод намозининг азонини тугатиб, тонг равшан бўлгач, икки қисқа ракат ўқирдилар, сўнг муаззин иқома билан келгунига қадар ўнг ёнбошларида ётардилар, кейин у билан бирга чиқардилар.
حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي عَقِيلٍ، وَمُحَمَّدُ بْنُ سَلَمَةَ الْمِصْرِيَّانِ، قَالاَ حَدَّثَنَا ابْنُ وَهْبٍ، عَنْ عَمْرِو بْنِ الْحَارِثِ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ عُرْوَةَ بْنِ الزُّبَيْرِ، وَعَمْرَةَ، عَنْ عَائِشَةَ، أَنَّ أُمَّ حَبِيبَةَ بِنْتَ جَحْشٍ، خَتَنَةَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَتَحْتَ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ عَوْفٍ اسْتُحِيضَتْ سَبْعَ سِنِينَ فَاسْتَفْتَتْ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " إِنَّ هَذِهِ لَيْسَتْ بِالْحَيْضَةِ وَلَكِنْ هَذَا عِرْقٌ فَاغْتَسِلِي وَصَلِّي " . قَالَ أَبُو دَاوُدَ زَادَ الأَوْزَاعِيُّ فِي هَذَا الْحَدِيثِ عَنِ الزُّهْرِيِّ عَنْ عُرْوَةَ وَعَمْرَةَ عَنْ عَائِشَةَ قَالَتِ اسْتُحِيضَتْ أُمُّ حَبِيبَةَ بِنْتُ جَحْشٍ - وَهِيَ تَحْتَ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ عَوْفٍ - سَبْعَ سِنِينَ فَأَمَرَهَا النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " إِذَا أَقْبَلَتِ الْحَيْضَةُ فَدَعِي الصَّلاَةَ وَإِذَا أَدْبَرَتْ فَاغْتَسِلِي وَصَلِّي " . قَالَ أَبُو دَاوُدَ وَلَمْ يَذْكُرْ هَذَا الْكَلاَمَ أَحَدٌ مِنْ أَصْحَابِ الزُّهْرِيِّ غَيْرَ الأَوْزَاعِيِّ وَرَوَاهُ عَنِ الزُّهْرِيِّ عَمْرُو بْنُ الْحَارِثِ وَاللَّيْثُ وَيُونُسُ وَابْنُ أَبِي ذِئْبٍ وَمَعْمَرٌ وَإِبْرَاهِيمُ بْنُ سَعْدٍ وَسُلَيْمَانُ بْنُ كَثِيرٍ وَابْنُ إِسْحَاقَ وَسُفْيَانُ بْنُ عُيَيْنَةَ وَلَمْ يَذْكُرُوا هَذَا الْكَلاَمَ . قَالَ أَبُو دَاوُدَ وَإِنَّمَا هَذَا لَفْظُ حَدِيثِ هِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ عَنْ أَبِيهِ عَنْ عَائِشَةَ . قَالَ أَبُو دَاوُدَ وَزَادَ ابْنُ عُيَيْنَةَ فِيهِ أَيْضًا أَمَرَهَا أَنْ تَدَعَ الصَّلاَةَ أَيَّامَ أَقْرَائِهَا . وَهُوَ وَهَمٌ مِنَ ابْنِ عُيَيْنَةَ وَحَدِيثُ مُحَمَّدِ بْنِ عَمْرٍو عَنِ الزُّهْرِيِّ فِيهِ شَىْءٌ يَقْرُبُ مِنَ الَّذِي زَادَ الأَوْزَاعِيُّ فِي حَدِيثِهِ .
Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Umm Habiba binti Jahsh — u Rasululloh ﷺ ning qaynsinglisi va Abdurahmon ibn Avfning xotini edi — yetti yil istihoza boʻldi. U Rasululloh ﷺ dan fatvo soʻradi. Rasululloh ﷺ: «Albatta, bu hayz emas, balki (bir) tomir (qoni)dir; bas, gʻusl qil va namoz oʻqi», — dedilar. Abu Dovud aytdi: Avzoiy bu hadisda — Zuhriydan, u Urva va Amradan, u Oishadan: «Umm Habiba binti Jahsh — u Abdurahmon ibn Avfning xotini — yetti yil istihoza boʻldi; Paygʻambar ﷺ unga: ‹Hayz kelganda, namozni tark et; u ketganda, gʻusl qil va namoz oʻqi›, deb buyurdilar», — deb (qoʻshimcha) keltirgan. Abu Dovud aytdi: Zuhriyning shogirdlaridan Avzoiydan boshqa hech kim bu soʻzni keltirmagan; Zuhriydan uni Amr ibn al-Horis, Lays, Yunus, Ibn Abu Ziʼb, Maʼmar, Ibrohim ibn Saʼd, Sulaymon ibn Kasir, Ibn Ishoq va Sufyon ibn Uyayna rivoyat qilishgan-u, bu soʻzni keltirishmagan. Abu Dovud aytdi: Bu — Hishom ibn Urvaning otasidan, u Oishadan (qilgan) hadisining lafzidir. Abu Dovud aytdi: Ibn Uyayna unda yana: ‹U zot unga hayz kunlarida namozni tark etishni buyurdilar›, deb (qoʻshimcha) keltirgan; bu — Ibn Uyaynaning vahmidir. Muhammad ibn Amrning Zuhriydan (qilgan) hadisida esa Avzoiy oʻz hadisida qoʻshganiga yaqin bir narsa bor.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Умм Ҳабиба бинти Жаҳш — у Расулуллоҳ ﷺ нинг қайнсинглиси ва Абдураҳмон ибн Авфнинг хотини эди — етти йил истиҳоза бўлди. У Расулуллоҳ ﷺ дан фатво сўради. Расулуллоҳ ﷺ: «Албатта, бу ҳайз эмас, балки (бир) томир (қони)дир; бас, ғусл қил ва намоз ўқи», — дедилар. Абу Довуд айтди: Авзоий бу ҳадисда — Зуҳрийдан, у Урва ва Амрадан, у Оишадан: «Умм Ҳабиба бинти Жаҳш — у Абдураҳмон ибн Авфнинг хотини — етти йил истиҳоза бўлди; Пайғамбар ﷺ унга: ‹Ҳайз келганда, намозни тарк эт; у кетганда, ғусл қил ва намоз ўқи›, деб буюрдилар», — деб (қўшимча) келтирган. Абу Довуд айтди: Зуҳрийнинг шогирдларидан Авзоийдан бошқа ҳеч ким бу сўзни келтирмаган; Зуҳрийдан уни Амр ибн ал-Ҳорис, Лайс, Юнус, Ибн Абу Зиъб, Маъмар, Иброҳим ибн Саъд, Сулаймон ибн Касир, Ибн Ишоқ ва Суфён ибн Уяйна ривоят қилишган-у, бу сўзни келтиришмаган. Абу Довуд айтди: Бу — Ҳишом ибн Урванинг отасидан, у Оишадан (қилган) ҳадисининг лафзидир. Абу Довуд айтди: Ибн Уяйна унда яна: ‹У зот унга ҳайз кунларида намозни тарк этишни буюрдилар›, деб (қўшимча) келтирган; бу — Ибн Уяйнанинг ваҳмидир. Муҳаммад ибн Амрнинг Зуҳрийдан (қилган) ҳадисида эса Авзоий ўз ҳадисида қўшганига яқин бир нарса бор.
حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ يُونُسَ، حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي ذِئْبٍ، عَنِ الْمَقْبُرِيِّ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " مَنْ لَمْ يَدَعْ قَوْلَ الزُّورِ وَالْعَمَلَ بِهِ فَلَيْسَ لِلَّهِ حَاجَةٌ أَنْ يَدَعَ طَعَامَهُ وَشَرَابَهُ " . قَالَ أَحْمَدُ فَهِمْتُ إِسْنَادَهُ مِنَ ابْنِ أَبِي ذِئْبٍ وَأَفْهَمَنِي الْحَدِيثَ رَجُلٌ إِلَى جَنْبِهِ أُرَاهُ ابْنَ أَخِيهِ .
Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Kimki yolgʻon soʻzni va unga amal qilishni tark etmasa, uning taomi va ichimligini tark etishiga Ollohning hojati yoʻq», dedilar. Ahmad (ibn Yunus) aytadi: Men isnodni Ibn Abu Ziʼbdan oʻrgandim, hadisni esa uning yonida turgan bir kishi — uning jiyani boʻlsa kerak, deb oʻylayman — menga tushuntirdi.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Кимки ёлғон сўзни ва унга амал қилишни тарк этмаса, унинг таоми ва ичимлигини тарк этишига Оллоҳнинг ҳожати йўқ», дедилар. Аҳмад (ибн Юнус) айтади: Мен иснодни Ибн Абу Зиъбдан ўргандим, ҳадисни эса унинг ёнида турган бир киши — унинг жияни бўлса керак, деб ўйлайман — менга тушунтирди.
حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ صَالِحٍ، حَدَّثَنَا عَنْبَسَةُ، أَخْبَرَنِي يُونُسُ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، أَخْبَرَنِي سَعِيدُ بْنُ الْمُسَيَّبِ، وَأَبُو سَلَمَةَ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ أَنَّ أَبَا هُرَيْرَةَ، قَالَ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ " إِذَا أُقِيمَتِ الصَّلاَةُ فَلاَ تَأْتُوهَا تَسْعَوْنَ وَأْتُوهَا تَمْشُونَ وَعَلَيْكُمُ السَّكِينَةُ فَمَا أَدْرَكْتُمْ فَصَلُّوا وَمَا فَاتَكُمْ فَأَتِمُّوا " . قَالَ أَبُو دَاوُدَ كَذَا قَالَ الزُّبَيْدِيُّ وَابْنُ أَبِي ذِئْبٍ وَإِبْرَاهِيمُ بْنُ سَعْدٍ وَمَعْمَرٌ وَشُعَيْبُ بْنُ أَبِي حَمْزَةَ عَنِ الزُّهْرِيِّ " وَمَا فَاتَكُمْ فَأَتِمُّوا " . وَقَالَ ابْنُ عُيَيْنَةَ عَنِ الزُّهْرِيِّ وَحْدَهُ " فَاقْضُوا " . وَقَالَ مُحَمَّدُ بْنُ عَمْرٍو عَنْ أَبِي سَلَمَةَ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ وَجَعْفَرُ بْنُ رَبِيعَةَ عَنِ الأَعْرَجِ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ " فَأَتِمُّوا " . وَابْنُ مَسْعُودٍ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَأَبُو قَتَادَةَ وَأَنَسٌ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم كُلُّهُمْ قَالُوا " فَأَتِمُّوا " .
Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Men Rasululloh ﷺni shunday deyayotganlarini eshitdim: «Namozga iqomat aytilganda, unga yugurib kelmanglar, balki yurib kelinglar, sizlarga vazminlik (sokinlik) lozim. Namozning yetganini oʻqinglar, qoldirib qoʻyganingizni esa toʻldiringlar.» Abu Dovud aytdi: az-Zubaydiy, Ibn Abu Ziʼb, Ibrohim ibn Saʼd, Maʼmar va Shuayb ibn Abu Hamza az-Zuhriydan: «Qoldirib qoʻyganingizni toʻldiringlar», deb shunday aytdilar. Ibn Uyayna esa yolgʻiz az-Zuhriydan: «Keyin uni oʻqib qoʻyinglar (qazo qilinglar)», dedi. Muhammad ibn Amr Abu Salamadan, u Abu Hurayradan, hamda Jaʼfar ibn Robiʼa al-Aʼrajdan, u Abu Hurayradan: «Toʻldiringlar», dedilar. Ibn Masʼud Nabiy ﷺdan, Abu Qatoda va Anas ham Nabiy ﷺdan — barchalari: «Toʻldiringlar», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Мен Расулуллоҳ ﷺни шундай деяётганларини эшитдим: «Намозга иқомат айтилганда, унга югуриб келманглар, балки юриб келинглар, сизларга вазминлик (сокинлик) лозим. Намознинг етганини ўқинглар, қолдириб қўйганингизни эса тўлдиринглар.» Абу Довуд айтди: аз-Зубайдий, Ибн Абу Зиъб, Иброҳим ибн Саъд, Маъмар ва Шуайб ибн Абу Ҳамза аз-Зуҳрийдан: «Қолдириб қўйганингизни тўлдиринглар», деб шундай айтдилар. Ибн Уяйна эса ёлғиз аз-Зуҳрийдан: «Кейин уни ўқиб қўйинглар (қазо қилинглар)», деди. Муҳаммад ибн Амр Абу Саламадан, у Абу Ҳурайрадан, ҳамда Жаъфар ибн Робиъа ал-Аъраждан, у Абу Ҳурайрадан: «Тўлдиринглар», дедилар. Ибн Масъуд Набий ﷺдан, Абу Қатода ва Анас ҳам Набий ﷺдан — барчалари: «Тўлдиринглар», дедилар.
حَدَّثَنَا ابْنُ السَّرْحِ، وَسُلَيْمَانُ بْنُ دَاوُدَ، قَالاَ أَخْبَرَنَا ابْنُ وَهْبٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي ابْنُ أَبِي ذِئْبٍ، وَيُونُسُ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي عَبَّادُ بْنُ تَمِيمٍ الْمَازِنِيُّ، أَنَّهُ سَمِعَ عَمَّهُ، - وَكَانَ مِنْ أَصْحَابِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ خَرَجَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَوْمًا يَسْتَسْقِي فَحَوَّلَ إِلَى النَّاسِ ظَهْرَهُ يَدْعُو اللَّهَ عَزَّ وَجَلَّ - قَالَ سُلَيْمَانُ بْنُ دَاوُدَ وَاسْتَقْبَلَ الْقِبْلَةَ وَحَوَّلَ رِدَاءَهُ ثُمَّ صَلَّى رَكْعَتَيْنِ - قَالَ ابْنُ أَبِي ذِئْبٍ - وَقَرَأَ فِيهِمَا زَادَ ابْنُ السَّرْحِ يُرِيدُ الْجَهْرَ .
Abbod ibn Tamim al-Moziniy (rahimahulloh) amakisidan — u Rasululloh ﷺning sahobalaridan edi — eshitganini rivoyat qiladiki, u shunday der edi: Bir kuni Rasululloh ﷺ yomgʻir soʻrash uchun chiqdilar va Aziz va Jalil boʻlmish Allohga duo qilib, orqalarini odamlarga oʻgirdilar. — Sulaymon ibn Dovud (rivoyatida): Qiblaga yuzlandilar, ridolarini agʻdardilar, soʻngra ikki rakat namoz oʻqidilar, dedi. — Ibn Abu Ziʼb (rivoyatida): U ikkisida qiroat qildilar, dedi. Ibn as-Sarh (rivoyatida): Bu bilan ovoz chiqarib oʻqishni nazarda tutadi, deb ziyoda qildi.Аббод ибн Тамим ал-Мозиний (раҳимаҳуллоҳ) амакисидан — у Расулуллоҳ ﷺнинг саҳобаларидан эди — эшитганини ривоят қиладики, у шундай дер эди: Бир куни Расулуллоҳ ﷺ ёмғир сўраш учун чиқдилар ва Азиз ва Жалил бўлмиш Аллоҳга дуо қилиб, орқаларини одамларга ўгирдилар. — Сулаймон ибн Довуд (ривоятида): Қиблага юзландилар, ридоларини ағдардилар, сўнгра икки ракат намоз ўқидилар, деди. — Ибн Абу Зиъб (ривоятида): У иккисида қироат қилдилар, деди. Ибн ас-Сарҳ (ривоятида): Бу билан овоз чиқариб ўқишни назарда тутади, деб зиёда қилди.