حَدَّثَنَا عُثْمَانُ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا جَرِيرٌ، عَنْ مَنْصُورٍ، عَنْ مُجَاهِدٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم بِمَعْنَاهُ قَالَ " كَانَ لاَ يَسْتَتِرُ مِنْ بَوْلِهِ " . وَقَالَ أَبُو مُعَاوِيَةَ " يَسْتَنْزِهُ " .
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan Paygʻambar ﷺ dan shu maʼnoda (hadis) rivoyat qilinadi. Jarirning rivoyatida: «U kichik hojatdan oʻzini toʻsmas edi», — deyilgan. Abu Muoviyaning rivoyatida esa: «U (siydikdan) saqlanmas edi», — deyilgan.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан Пайғамбар ﷺ дан шу маънода (ҳадис) ривоят қилинади. Жарирнинг ривоятида: «У кичик ҳожатдан ўзини тўсмас эди», — дейилган. Абу Муовиянинг ривоятида эса: «У (сийдикдан) сақланмас эди», — дейилган.
حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ الْحُسَيْنِ الدِّرْهَمِيُّ، حَدَّثَنَا ابْنُ دَاوُدَ، عَنْ بُكَيْرِ بْنِ عَامِرٍ، عَنْ أَبِي زُرْعَةَ بْنِ عَمْرِو بْنِ جَرِيرٍ، أَنَّ جَرِيرًا، بَالَ ثُمَّ تَوَضَّأَ فَمَسَحَ عَلَى الْخُفَّيْنِ وَقَالَ مَا يَمْنَعُنِي أَنْ أَمْسَحَ وَقَدْ رَأَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَمْسَحُ قَالُوا إِنَّمَا كَانَ ذَلِكَ قَبْلَ نُزُولِ الْمَائِدَةِ . قَالَ مَا أَسْلَمْتُ إِلاَّ بَعْدَ نُزُولِ الْمَائِدَةِ .
Abu Zurʼa ibn Amr ibn Jarir aytadi: Jarir (ibn Abdulloh al-Bajaliy) kichik hojat chiqardi, soʻng tahorat olib, maxsilari ustiga mash tortdi va: «Meni mash tortishdan nima toʻsadi — axir men Rasululloh ﷺ ning mash tortganlarini koʻrganman», — dedi. (Odamlar): «Bu (amr) faqat Moida surasi nozil boʻlishidan oldin (boʻlsa kerak)», — deyishdi. U: «Men Moida surasi nozil boʻlganidan keyingina Islomni qabul qilganman», — dedi.Абу Зуръа ибн Амр ибн Жарир айтади: Жарир (ибн Абдуллоҳ ал-Бажалий) кичик ҳожат чиқарди, сўнг таҳорат олиб, махсилари устига маш тортди ва: «Мени маш тортишдан нима тўсади — ахир мен Расулуллоҳ ﷺ нинг маш тортганларини кўрганман», — деди. (Одамлар): «Бу (амр) фақат Моида сураси нозил бўлишидан олдин (бўлса керак)», — дейишди. У: «Мен Моида сураси нозил бўлганидан кейингина Исломни қабул қилганман», — деди.
حَدَّثَنَا هَارُونُ بْنُ مَعْرُوفٍ، حَدَّثَنَا ابْنُ وَهْبٍ، عَنْ جَرِيرِ بْنِ حَازِمٍ، أَنَّهُ سَمِعَ قَتَادَةَ بْنَ دِعَامَةَ، حَدَّثَنَا أَنَسُ بْنُ مَالِكٍ، أَنَّ رَجُلاً، جَاءَ إِلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَقَدْ تَوَضَّأَ وَتَرَكَ عَلَى قَدَمَيْهِ مِثْلَ مَوْضِعِ الظُّفْرِ فَقَالَ لَهُ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " ارْجِعْ فَأَحْسِنْ وُضُوءَكَ " . قَالَ أَبُو دَاوُدَ وَهَذَا الْحَدِيثُ لَيْسَ بِمَعْرُوفٍ عَنْ جَرِيرِ بْنِ حَازِمٍ وَلَمْ يَرْوِهِ إِلاَّ ابْنُ وَهْبٍ وَحْدَهُ وَقَدْ رُوِيَ عَنْ مَعْقِلِ بْنِ عُبَيْدِ اللَّهِ الْجَزَرِيِّ عَنْ أَبِي الزُّبَيْرِ عَنْ جَابِرٍ عَنْ عُمَرَ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم نَحْوَهُ قَالَ " ارْجِعْ فَأَحْسِنْ وُضُوءَكَ " .
Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Bir kishi Paygʻambar ﷺ ning oldilariga keldi — u tahorat olgan, ammo oyogʻida tirnoq (oʻrnicha) joyni (quruq) qoldirgan edi. Rasululloh ﷺ unga: «Qaytib bor va tahoratingni chiroyli (mukammal) qil», — dedilar. Abu Dovud aytdi: Bu hadis Jarir ibn Hozimdan (kelishi) maʼlum (mashhur) emas; uni faqat Ibn Vahb yolgʻiz rivoyat qilgan. Maʼqil ibn Ubaydulloh al-Jazariydan, u Abuz-Zubayrdan, u Jobirdan, u Umardan, u Paygʻambar ﷺ dan shunga oʻxshash rivoyat qilingan; (unda ham) u zot: «Qaytib bor va tahoratingni chiroyli qil», — degan.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Бир киши Пайғамбар ﷺ нинг олдиларига келди — у таҳорат олган, аммо оёғида тирноқ (ўрнича) жойни (қуруқ) қолдирган эди. Расулуллоҳ ﷺ унга: «Қайтиб бор ва таҳоратингни чиройли (мукаммал) қил», — дедилар. Абу Довуд айтди: Бу ҳадис Жарир ибн Ҳозимдан (келиши) маълум (машҳур) эмас; уни фақат Ибн Ваҳб ёлғиз ривоят қилган. Маъқил ибн Убайдуллоҳ ал-Жазарийдан, у Абуз-Зубайрдан, у Жобирдан, у Умардан, у Пайғамбар ﷺ дан шунга ўхшаш ривоят қилинган; (унда ҳам) у зот: «Қайтиб бор ва таҳоратингни чиройли қил», — деган.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْعَلاَءِ، حَدَّثَنَا حَفْصٌ، حَدَّثَنَا الأَعْمَشُ، عَنْ سَلَمَةَ بْنِ كُهَيْلٍ، عَنِ ابْنِ أَبْزَى، عَنْ عَمَّارِ بْنِ يَاسِرٍ، فِي هَذَا الْحَدِيثِ فَقَالَ " يَا عَمَّارُ إِنَّمَا كَانَ يَكْفِيكَ هَكَذَا " . ثُمَّ ضَرَبَ بِيَدَيْهِ الأَرْضَ ثُمَّ ضَرَبَ إِحْدَاهُمَا عَلَى الأُخْرَى ثُمَّ مَسَحَ وَجْهَهُ وَالذِّرَاعَيْنِ إِلَى نِصْفِ السَّاعِدَيْنِ وَلَمْ يَبْلُغِ الْمِرْفَقَيْنِ ضَرْبَةً وَاحِدَةً . قَالَ أَبُو دَاوُدَ وَرَوَاهُ وَكِيعٌ عَنِ الأَعْمَشِ عَنْ سَلَمَةَ بْنِ كُهَيْلٍ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبْزَى وَرَوَاهُ جَرِيرٌ عَنِ الأَعْمَشِ عَنْ سَلَمَةَ بْنِ كُهَيْلٍ عَنْ سَعِيدِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبْزَى يَعْنِي عَنْ أَبِيهِ .
Muhammad ibn al-Alo bizga aytib berdi: Hafs bizga aytib berdi: Aʼmash bizga aytib berdi: U Salama ibn Kuhayldan, u Ibn Abzodan, u Ammor ibn Yosir (roziyallohu anhu)dan — shu hadis (shu voqea) haqida (rivoyat qildi). Shunda (Nabiy ﷺ): «Ey Ammor, senga faqat mana shunday (qilishing) kifoya edi», dedilar — soʻng ikki qoʻllarini yerga urdilar, soʻng birini ikkinchisiga urdilar, soʻng yuzlarini va ikki bilaklarini to yelkalarning yarmigacha mash qildilar, tirsaklarga yetkazmadilar — bir urish bilan. Abu Dovud aytdi: Buni Vakiʼ ham Aʼmashdan, u Salama ibn Kuhayldan, u Abdurrahmon ibn Abzodan rivoyat qilgan. Jarir esa uni Aʼmashdan, u Salama ibn Kuhayldan, u Said ibn Abdurrahmon ibn Abzodan — yaʼni otasidan rivoyat qilgan.Муҳаммад ибн ал-Ало бизга айтиб берди: Ҳафс бизга айтиб берди: Аъмаш бизга айтиб берди: У Салама ибн Куҳайлдан, у Ибн Абзодан, у Аммор ибн Ёсир (розияллоҳу анҳу)дан — шу ҳадис (шу воқеа) ҳақида (ривоят қилди). Шунда (Набий ﷺ): «Эй Аммор, сенга фақат мана шундай (қилишинг) кифоя эди», дедилар — сўнг икки қўлларини ерга урдилар, сўнг бирини иккинчисига урдилар, сўнг юзларини ва икки билакларини то елкаларнинг ярмигача маш қилдилар, тирсакларга етказмадилар — бир уриш билан. Абу Довуд айтди: Буни Вакиъ ҳам Аъмашдан, у Салама ибн Куҳайлдан, у Абдурраҳмон ибн Абзодан ривоят қилган. Жарир эса уни Аъмашдан, у Салама ибн Куҳайлдан, у Саид ибн Абдурраҳмон ибн Абзодан — яъни отасидан ривоят қилган.
حَدَّثَنَا عَمْرُو بْنُ عَوْنٍ، أَخْبَرَنَا خَالِدٌ، عَنْ أَبِي حَيَّانَ التَّيْمِيِّ، عَنِ الْمُنْذِرِ بْنِ جَرِيرٍ، قَالَ كُنْتُ مَعَ جَرِيرٍ بِالْبَوَازِيجِ فَجَاءَ الرَّاعِي بِالْبَقَرِ وَفِيهَا بَقَرَةٌ لَيْسَتْ مِنْهَا فَقَالَ لَهُ جَرِيرٌ مَا هَذِهِ قَالَ لَحِقَتْ بِالْبَقَرِ لاَ نَدْرِي لِمَنْ هِيَ . فَقَالَ جَرِيرٌ أَخْرِجُوهَا فَقَدْ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ " لاَ يَأْوِي الضَّالَّةَ إِلاَّ ضَالٌّ " .
Munzir ibn Jarir (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadi: Men Javozijda Jarir (roziyallohu anhu) bilan birga edim. Choʻpon mollarni (sigirlarni) olib keldi, ular orasida ulardan boʻlmagan bitta sigir bor edi. Jarir unga: «Bu nima?» dedi. (Choʻpon): «U mollarga qoʻshilib qolibdi, kimniki ekanini bilmaymiz», dedi. Shunda Jarir: «Uni (suruvdan) chiqarib yuboringlar, chunki men Rasululloh ﷺ ning: ‹Adashgan (mol)ni faqat adashgan (kishi) oʻziga oladi›, deganlarini eshitganman», dedi.Мунзир ибн Жарир (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинади: Мен Жавозижда Жарир (розияллоҳу анҳу) билан бирга эдим. Чўпон молларни (сигирларни) олиб келди, улар орасида улардан бўлмаган битта сигир бор эди. Жарир унга: «Бу нима?» деди. (Чўпон): «У молларга қўшилиб қолибди, кимники эканини билмаймиз», деди. Шунда Жарир: «Уни (сурувдан) чиқариб юборинглар, чунки мен Расулуллоҳ ﷺ нинг: ‹Адашган (мол)ни фақат адашган (киши) ўзига олади›, деганларини эшитганман», деди.
حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، حَدَّثَنَا بِشْرٌ، حَدَّثَنَا الْجُرَيْرِيُّ، ح وَحَدَّثَنَا مُؤَمَّلٌ، حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ، ح وَحَدَّثَنَا مُوسَى، حَدَّثَنَا حَمَّادٌ، كُلُّهُمْ عَنِ الْجُرَيْرِيِّ، عَنْ أَبِي نَضْرَةَ، حَدَّثَنِي شَيْخٌ، مِنْ طُفَاوَةَ قَالَ تَثَوَّيْتُ أَبَا هُرَيْرَةَ بِالْمَدِينَةِ فَلَمْ أَرَ رَجُلاً مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم أَشَدَّ تَشْمِيرًا وَلاَ أَقْوَمَ عَلَى ضَيْفٍ مِنْهُ فَبَيْنَمَا أَنَا عِنْدَهُ يَوْمًا وَهُوَ عَلَى سَرِيرٍ لَهُ وَمَعَهُ كِيسٌ فِيهِ حَصًى أَوْ نَوًى - وَأَسْفَلُ مِنْهُ جَارِيَةٌ لَهُ سَوْدَاءُ - وَهُوَ يُسَبِّحُ بِهَا حَتَّى إِذَا أَنْفَدَ مَا فِي الْكِيسِ أَلْقَاهُ إِلَيْهَا فَجَمَعَتْهُ فَأَعَادَتْهُ فِي الْكِيسِ فَدَفَعَتْهُ إِلَيْهِ فَقَالَ أَلاَ أُحَدِّثُكَ عَنِّي وَعَنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ قُلْتُ بَلَى . قَالَ بَيْنَا أَنَا أُوعَكُ فِي الْمَسْجِدِ إِذْ جَاءَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم حَتَّى دَخَلَ الْمَسْجِدَ . فَقَالَ " مَنْ أَحَسَّ الْفَتَى الدَّوْسِيَّ " . ثَلاَثَ مَرَّاتٍ . فَقَالَ رَجُلٌ يَا رَسُولَ اللَّهِ هُوَ ذَا يُوعَكُ فِي جَانِبِ الْمَسْجِدِ فَأَقْبَلَ يَمْشِي حَتَّى انْتَهَى إِلَىَّ فَوَضَعَ يَدَهُ عَلَىَّ فَقَالَ لِي مَعْرُوفًا فَنَهَضْتُ فَانْطَلَقَ يَمْشِي حَتَّى أَتَى مَقَامَهُ الَّذِي يُصَلِّي فِيهِ فَأَقْبَلَ عَلَيْهِمْ وَمَعَهُ صَفَّانِ مِنْ رِجَالٍ وَصَفٌّ مِنْ نِسَاءٍ أَوْ صَفَّانِ مِنْ نِسَاءٍ وَصَفٌّ مِنْ رِجَالٍ فَقَالَ " إِنْ أَنْسَانِي الشَّيْطَانُ شَيْئًا مِنْ صَلاَتِي فَلْيُسَبِّحِ الْقَوْمُ وَلْيُصَفِّقِ النِّسَاءُ " . قَالَ فَصَلَّى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَلَمْ يَنْسَ مِنْ صَلاَتِهِ شَيْئًا . فَقَالَ " مَجَالِسَكُمْ مَجَالِسَكُمْ " . زَادَ مُوسَى " هَا هُنَا " . ثُمَّ حَمِدَ اللَّهَ تَعَالَى وَأَثْنَى عَلَيْهِ ثُمَّ قَالَ " أَمَّا بَعْدُ " . ثُمَّ اتَّفَقُوا ثُمَّ أَقْبَلَ عَلَى الرِّجَالِ فَقَالَ " هَلْ مِنْكُمُ الرَّجُلُ إِذَا أَتَى أَهْلَهُ فَأَغْلَقَ عَلَيْهِ بَابَهُ وَأَلْقَى عَلَيْهِ سِتْرَهُ وَاسْتَتَرَ بِسِتْرِ اللَّهِ " . قَالُوا نَعَمْ . قَالَ " ثُمَّ يَجْلِسُ بَعْدَ ذَلِكَ فَيَقُولُ فَعَلْتُ كَذَا فَعَلْتُ كَذَا " . قَالَ فَسَكَتُوا قَالَ فَأَقْبَلَ عَلَى النِّسَاءِ فَقَالَ " هَلْ مِنْكُنَّ مَنْ تُحَدِّثُ " . فَسَكَتْنَ فَجَثَتْ فَتَاةٌ - قَالَ مُؤَمَّلٌ فِي حَدِيثِهِ فَتَاةٌ كَعَابٌ - عَلَى إِحْدَى رُكْبَتَيْهَا وَتَطَاوَلَتْ لِرَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم لِيَرَاهَا وَيَسْمَعَ كَلاَمَهَا فَقَالَتْ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّهُمْ لَيَتَحَدَّثُونَ وَإِنَّهُنَّ لَيَتَحَدَّثْنَهْ فَقَالَ " هَلْ تَدْرُونَ مَا مَثَلُ ذَلِكَ " . فَقَالَ " إِنَّمَا ذَلِكَ مَثَلُ شَيْطَانَةٍ لَقِيَتْ شَيْطَانًا فِي السِّكَّةِ فَقَضَى مِنْهَا حَاجَتَهُ وَالنَّاسُ يَنْظُرُونَ إِلَيْهِ أَلاَ وَإِنَّ طِيبَ الرِّجَالِ مَا ظَهَرَ رِيحُهُ وَلَمْ يَظْهَرْ لَوْنُهُ أَلاَ إِنَّ طِيبَ النِّسَاءِ مَا ظَهَرَ لَوْنُهُ وَلَمْ يَظْهَرْ رِيحُهُ " . قَالَ أَبُو دَاوُدَ مِنْ هَا هُنَا حَفِظْتُهُ عَنْ مُؤَمَّلٍ وَمُوسَى " أَلاَ لاَ يُفْضِيَنَّ رَجُلٌ إِلَى رَجُلٍ وَلاَ امْرَأَةٌ إِلَى امْرَأَةٍ إِلاَّ إِلَى وَلَدٍ أَوْ وَالِدٍ " . وَذَكَرَ ثَالِثَةً فَأُنْسِيتُهَا وَهُوَ فِي حَدِيثِ مُسَدَّدٍ وَلَكِنِّي لَمْ أُتْقِنْهُ كَمَا أُحِبُّ وَقَالَ مُوسَى حَدَّثَنَا حَمَّادٌ عَنِ الْجُرَيْرِيِّ عَنْ أَبِي نَضْرَةَ عَنِ الطُّفَاوِيِّ .
Abu Nazra rivoyat qiladi: Tufovalik bir keksa kishi menga shunday dedi: «Men Madinada Abu Hurayra (roziyallohu anhu)ning mehmoni boʻldim. Paygʻambar ﷺ sahobalaridan undan koʻra ibodatga astoydil kirishadigan va mehmonni undan koʻra yaxshi izzat qiladigan biror kishini koʻrmadim. Bir kuni men uning yonida edim. U oʻz karavotida oʻtirgan, yonida ichida mayda toshlar yoki danaklar boʻlgan bir xalta bor edi. Pastroqda esa uning qora kanizagi (oʻtirgan) edi. U (Abu Hurayra) oʻsha (toshlar) bilan tasbeh aytar, xaltadagi narsa tugagach, uni kanizakka tashlar, kanizak esa ularni yigʻib, yana xaltaga solib, unga qaytarib berardi. Soʻng u: ‹Senga oʻzim va Rasululloh ﷺ haqida bir voqeani aytib bermaymi?› dedi. Men: ‹Albatta (ayting)›, dedim. U dedi: ‹Bir paytlar men masjidda isitma bilan yotgan edim. Shunda Rasululloh ﷺ kelib, masjidga kirdilar va: «Davslik yigitni kim koʻrdi?» dedilar. Buni uch marta (takror) aytdilar. Shunda bir kishi: «Ey Rasululloh, mana u masjidning bir chetida isitma bilan yotibdi», dedi. Bas, u zot yurib kela boshladilar, toki yonimga yetib keldilar va qoʻllarini ustimga qoʻyib, menga yoqimli (yaxshi) gap aytdilar. Shunda men turib ketdim. Soʻng u zot yurib, namoz oʻqiydigan joylariga keldilar va odamlarga yuzlandilar. Ular bilan birga ikki saf erkaklar va bir saf ayollar, yoki ikki saf ayollar va bir saf erkaklar bor edi. U zot: «Agar shayton namozimda biror narsani menga unuttirsa, qavm (erkaklar) ‹subhanalloh› desin, ayollar esa qarsak chalsin», dedilar. (Roviy) aytadi: Soʻng Rasululloh ﷺ namoz oʻqidilar va namozlaridan hech narsani unutmadilar. Keyin: «Joylaringizda (oʻtiring), joylaringizda (oʻtiring)!» dedilar.› Muso (oʻz rivoyatida): «Mana shu yerda» degan soʻzni qoʻshdi. ‹Soʻng u zot Alloh taologa hamd va sano aytdilar, keyin: «Ammo baʼd», dedilar.› — Soʻngra (roviylar) bir xil rivoyat qildilar: ‹Keyin u zot erkaklarga yuzlanib: «Sizlardan biror kishi xotinining oldiga kelib, eshigini yopib, pardasini tashlab, Allohning pardasi bilan yopinib (yaqinlik qilib), ‹falon ish qildim, falon ish qildim› deb (keyin) oʻtiradigan biror kishi bormi?» dedilar. Ular: «Ha (bor)», dedilar. (Roviy) aytadi: Shunda ular jim qolishdi. (Roviy) aytadi: Soʻng u zot ayollarga yuzlanib: «Sizlardan (bunday qilib) gapiradigan biror ayol bormi?» dedilar. Shunda ular ham jim qolishdi.› Bir qiz tizzalaridan biri bilan choʻkkalab oʻtirdi — Muʼammal oʻz rivoyatida «boʻyga yetgan (toʻla) qiz» dedi — va Rasululloh ﷺ uni koʻrishlari va soʻzini eshitishlari uchun qad rostladi-da: ‹Ey Rasululloh, darhaqiqat ular (erkaklar) ham gapirar ekan, ular (ayollar) ham gapirar ekan›, dedi. U zot: «Bunday qilishning misoli nima ekanini bilasizlarmi?» dedilar va: «Albatta, buning misoli xuddi koʻchada bir erkak shaytonni uchratib, odamlar qarab turgan holda, undan oʻz hojatini chiqaradigan urgʻochi shaytonga oʻxshaydi. Ogoh boʻlinglar! Erkaklarning atri — hidi bilinib, rangi bilinmaydigan (atr)dir. Ogoh boʻlinglar! Ayollarning atri — rangi bilinib, hidi bilinmaydigan (atr)dir», dedilar. Abu Dovud aytadi: Mana shu yerdan (boshlab) men uni Muʼammal va Musodan yodladim: «Ogoh boʻlinglar! Bir erkak boshqa bir erkakka, bir ayol boshqa bir ayolga, farzandi yoki otasidan boshqaga, yalangʻoch tegmasin (badani bilan birga yotmasin)». U (roviy) uchinchisini ham zikr qildi, lekin men uni unutib qoʻydim. U Musaddadning rivoyatida bor, lekin men uni oʻzim istaganchalik mukammal yodlay olmadim. Muso: «Hammod bizga al-Jurayriydan, u Abu Nazradan, u at-Tufoviydan (rivoyat qildi)», dedi.Абу Назра ривоят қилади: Туфовалик бир кекса киши менга шундай деди: «Мен Мадинада Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)нинг меҳмони бўлдим. Пайғамбар ﷺ саҳобаларидан ундан кўра ибодатга астойдил киришадиган ва меҳмонни ундан кўра яхши иззат қиладиган бирор кишини кўрмадим. Бир куни мен унинг ёнида эдим. У ўз каравотида ўтирган, ёнида ичида майда тошлар ёки данаклар бўлган бир халта бор эди. Пастроқда эса унинг қора канизаги (ўтирган) эди. У (Абу Ҳурайра) ўша (тошлар) билан тасбеҳ айтар, халтадаги нарса тугагач, уни канизакка ташлар, канизак эса уларни йиғиб, яна халтага солиб, унга қайтариб берарди. Сўнг у: ‹Сенга ўзим ва Расулуллоҳ ﷺ ҳақида бир воқеани айтиб бермайми?› деди. Мен: ‹Албатта (айтинг)›, дедим. У деди: ‹Бир пайтлар мен масжидда иситма билан ётган эдим. Шунда Расулуллоҳ ﷺ келиб, масжидга кирдилар ва: «Давслик йигитни ким кўрди?» дедилар. Буни уч марта (такрор) айтдилар. Шунда бир киши: «Эй Расулуллоҳ, мана у масжиднинг бир четида иситма билан ётибди», деди. Бас, у зот юриб кела бошладилар, токи ёнимга етиб келдилар ва қўлларини устимга қўйиб, менга ёқимли (яхши) гап айтдилар. Шунда мен туриб кетдим. Сўнг у зот юриб, намоз ўқийдиган жойларига келдилар ва одамларга юзландилар. Улар билан бирга икки саф эркаклар ва бир саф аёллар, ёки икки саф аёллар ва бир саф эркаклар бор эди. У зот: «Агар шайтон намозимда бирор нарсани менга унуттирса, қавм (эркаклар) ‹субҳаналлоҳ› десин, аёллар эса қарсак чалсин», дедилар. (Ровий) айтади: Сўнг Расулуллоҳ ﷺ намоз ўқидилар ва намозларидан ҳеч нарсани унутмадилар. Кейин: «Жойларингизда (ўтиринг), жойларингизда (ўтиринг)!» дедилар.› Мусо (ўз ривоятида): «Мана шу ерда» деган сўзни қўшди. ‹Сўнг у зот Аллоҳ таолога ҳамд ва сано айтдилар, кейин: «Аммо баъд», дедилар.› — Сўнгра (ровийлар) бир хил ривоят қилдилар: ‹Кейин у зот эркакларга юзланиб: «Сизлардан бирор киши хотинининг олдига келиб, эшигини ёпиб, пардасини ташлаб, Аллоҳнинг пардаси билан ёпиниб (яқинлик қилиб), ‹фалон иш қилдим, фалон иш қилдим› деб (кейин) ўтирадиган бирор киши борми?» дедилар. Улар: «Ҳа (бор)», дедилар. (Ровий) айтади: Шунда улар жим қолишди. (Ровий) айтади: Сўнг у зот аёлларга юзланиб: «Сизлардан (бундай қилиб) гапирадиган бирор аёл борми?» дедилар. Шунда улар ҳам жим қолишди.› Бир қиз тиззаларидан бири билан чўккалаб ўтирди — Муъаммал ўз ривоятида «бўйга етган (тўла) қиз» деди — ва Расулуллоҳ ﷺ уни кўришлари ва сўзини эшитишлари учун қад ростлади-да: ‹Эй Расулуллоҳ, дарҳақиқат улар (эркаклар) ҳам гапирар экан, улар (аёллар) ҳам гапирар экан›, деди. У зот: «Бундай қилишнинг мисоли нима эканини биласизларми?» дедилар ва: «Албатта, бунинг мисоли худди кўчада бир эркак шайтонни учратиб, одамлар қараб турган ҳолда, ундан ўз ҳожатини чиқарадиган урғочи шайтонга ўхшайди. Огоҳ бўлинглар! Эркакларнинг атри — ҳиди билиниб, ранги билинмайдиган (атр)дир. Огоҳ бўлинглар! Аёлларнинг атри — ранги билиниб, ҳиди билинмайдиган (атр)дир», дедилар. Абу Довуд айтади: Мана шу ердан (бошлаб) мен уни Муъаммал ва Мусодан ёдладим: «Огоҳ бўлинглар! Бир эркак бошқа бир эркакка, бир аёл бошқа бир аёлга, фарзанди ёки отасидан бошқага, яланғоч тегмасин (бадани билан бирга ётмасин)». У (ровий) учинчисини ҳам зикр қилди, лекин мен уни унутиб қўйдим. У Мусаддаднинг ривоятида бор, лекин мен уни ўзим истаганчалик мукаммал ёдлай олмадим. Мусо: «Ҳаммод бизга ал-Журайрийдан, у Абу Назрадан, у ат-Туфовийдан (ривоят қилди)», деди.
حَدَّثَنَا عُثْمَانُ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا جَرِيرٌ، عَنْ يَحْيَى، بِإِسْنَادِهِ مِثْلَهُ . قَالَ أَبُو دَاوُدَ قَالَ حَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ عَنْ يَحْيَى، أَيْضًا مِنَ السُّنَّةِ كَمَا قَالَ جَرِيرٌ .
Yahyodan oʻz isnodi bilan shunga oʻxshash (rivoyat qilindi). Abu Dovud aytdi: Hammod ibn Zayd ham Yahyodan, xuddi Jarir aytganidek, «sunnatdandir» deb (rivoyat) qildi.Яҳёдан ўз исноди билан шунга ўхшаш (ривоят қилинди). Абу Довуд айтди: Ҳаммод ибн Зайд ҳам Яҳёдан, худди Жарир айтганидек, «суннатдандир» деб (ривоят) қилди.
حَدَّثَنَا مُسْلِمُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، عَنْ جَرِيرٍ، - هُوَ ابْنُ حَازِمٍ لاَ أَدْرِي كَيْفَ قَالَهُ مُسْلِمٌ أَوْ لاَ - عَنْ ثَابِتٍ عَنْ أَنَسٍ قَالَ رَأَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَنْزِلُ مِنَ الْمِنْبَرِ فَيَعْرِضُ لَهُ الرَّجُلُ فِي الْحَاجَةِ فَيَقُومُ مَعَهُ حَتَّى يَقْضِيَ حَاجَتَهُ ثُمَّ يَقُومُ فَيُصَلِّي . قَالَ أَبُو دَاوُدَ الْحَدِيثُ لَيْسَ بِمَعْرُوفٍ عَنْ ثَابِتٍ هُوَ مِمَّا تَفَرَّدَ بِهِ جَرِيرُ بْنُ حَازِمٍ .
Anas (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Men Rasululloh ﷺning minbardan tushayotganlarini koʻrdim. Shu payt bir kishi biror hojati yuzasidan u zotning yoʻlini toʻsdi. U zot uning hojatini ado etgunlaricha u bilan turdilar, soʻng turib namoz oʻqidilar. Abu Dovud aytdi: Bu hadis Sobitdan rivoyat qilinishi maʼlum emas; uni faqat Jarir ibn Hozim yakka oʻzi rivoyat qilgan.Анас (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Мен Расулуллоҳ ﷺнинг минбардан тушаётганларини кўрдим. Шу пайт бир киши бирор ҳожати юзасидан у зотнинг йўлини тўсди. У зот унинг ҳожатини адо этгунларича у билан турдилар, сўнг туриб намоз ўқидилар. Абу Довуд айтди: Бу ҳадис Собитдан ривоят қилиниши маълум эмас; уни фақат Жарир ибн Ҳозим якка ўзи ривоят қилган.
حَدَّثَنَا هَارُونُ بْنُ زَيْدِ بْنِ أَبِي الزَّرْقَاءِ، حَدَّثَنَا أَبِي، حَدَّثَنَا جَرِيرُ بْنُ حَازِمٍ، عَنِ الزُّبَيْرِ بْنِ خِرِّيتٍ، قَالَ سَمِعْتُ عِكْرِمَةَ، يَقُولُ كَانَ ابْنُ عَبَّاسٍ يَقُولُ إِنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم نَهَى عَنْ طَعَامِ الْمُتَبَارِيَيْنِ أَنْ يُؤْكَلَ . قَالَ أَبُو دَاوُدَ أَكْثَرُ مَنْ رَوَاهُ عَنْ جَرِيرٍ لاَ يَذْكُرُ فِيهِ ابْنَ عَبَّاسٍ وَهَارُونُ النَّحْوِيُّ ذَكَرَ فِيهِ ابْنَ عَبَّاسٍ أَيْضًا وَحَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ لَمْ يَذْكُرِ ابْنَ عَبَّاسٍ .
Horun ibn Zayd ibn Abiz-Zarqo rivoyat qiladi. Bizga otam, unga Jarir ibn Hozim Zubayr ibn Xirritdan rivoyat qildi. U dedi: Ikrimani shunday deganini eshitdim: Ibn Abbos: «Nabiy ﷺ bir-biri bilan (maqtanib) musobaqalashuvchi ikki kishining taomini yeyishdan nahy qildilar (qaytardilar)», der edi. Abu Dovud aytdi: Uni Jarirdan rivoyat qilganlarning koʻpchiligi unda Ibn Abbosni zikr qilmaydi. Horun an-Nahaviy esa unda Ibn Abbosni ham zikr qilgan, Hammod ibn Zayd esa Ibn Abbosni zikr qilmagan.Ҳорун ибн Зайд ибн Абиз-Зарқо ривоят қилади. Бизга отам, унга Жарир ибн Ҳозим Зубайр ибн Хирритдан ривоят қилди. У деди: Икримани шундай деганини эшитдим: Ибн Аббос: «Набий ﷺ бир-бири билан (мақтаниб) мусобақалашувчи икки кишининг таомини ейишдан наҳй қилдилар (қайтардилар)», дер эди. Абу Довуд айтди: Уни Жарирдан ривоят қилганларнинг кўпчилиги унда Ибн Аббосни зикр қилмайди. Ҳорун ан-Наҳавий эса унда Ибн Аббосни ҳам зикр қилган, Ҳаммод ибн Зайд эса Ибн Аббосни зикр қилмаган.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا يَحْيَى، وَابْنُ أَبِي عَدِيٍّ، عَنْ سَعِيدٍ، بِإِسْنَادِهِ وَمَعْنَاهُ . قَالَ أَبُو دَاوُدَ وَرَوَاهُ رَوْحُ بْنُ عُبَادَةَ عَنْ سَعِيدِ بْنِ أَبِي عَرُوبَةَ، لَمْ يَذْكُرِ السِّعَايَةَ وَرَوَاهُ جَرِيرُ بْنُ حَازِمٍ وَمُوسَى بْنُ خَلَفٍ جَمِيعًا عَنْ قَتَادَةَ، بِإِسْنَادِ يَزِيدَ بْنِ زُرَيْعٍ وَمَعْنَاهُ وَذَكَرَا فِيهِ السِّعَايَةَ .
Muhammad ibn Bashshor bizga rivoyat qilib dedi: Yahyo va Ibn Abu Adiy bizga rivoyat qildilar: Ular Saiddan, oʻz sanadi va maʼnosi bilan rivoyat qildilar. Abu Dovud dedi: Buni Ravh ibn Uboda Said ibn Abu Arubadan rivoyat qilgan, biroq u ishlashga jalb qilishni (siʼoyat) zikr qilmagan. Yana buni Jarir ibn Hozim va Muso ibn Xalaf ikkalasi Qatodadan, Yazid ibn Zurayning sanadi va maʼnosi bilan rivoyat qilganlar va unda ishlashga jalb qilishni (siʼoyat) zikr qilganlar.Муҳаммад ибн Башшор бизга ривоят қилиб деди: Яҳё ва Ибн Абу Адий бизга ривоят қилдилар: Улар Саиддан, ўз санади ва маъноси билан ривоят қилдилар. Абу Довуд деди: Буни Равҳ ибн Убода Саид ибн Абу Арубадан ривоят қилган, бироқ у ишлашга жалб қилишни (сиъоят) зикр қилмаган. Яна буни Жарир ибн Ҳозим ва Мусо ибн Халаф иккаласи Қатодадан, Язид ибн Зурайнинг санади ва маъноси билан ривоят қилганлар ва унда ишлашга жалб қилишни (сиъоят) зикр қилганлар.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ قُدَامَةَ، حَدَّثَنَا جَرِيرٌ، ح وَحَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، - جَمِيعًا - عَنْ مَنْصُورٍ، عَنْ سَالِمِ بْنِ أَبِي الْجَعْدِ، - قَالَ ابْنُ الْمُثَنَّى - عَنْ أَبِي الْمَلِيحِ، قَالَ دَخَلَ نِسْوَةٌ مِنْ أَهْلِ الشَّامِ عَلَى عَائِشَةَ - رضى الله عنها - فَقَالَتْ مِمَّنْ أَنْتُنَّ قُلْنَ مِنْ أَهْلِ الشَّامِ . قَالَتْ لَعَلَّكُنَّ مِنَ الْكُورَةِ الَّتِي تَدْخُلُ نِسَاؤُهَا الْحَمَّامَاتِ قُلْنَ نَعَمْ . قَالَتْ أَمَا إِنِّي سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ " مَا مِنِ امْرَأَةٍ تَخْلَعُ ثِيَابَهَا فِي غَيْرِ بَيْتِهَا إِلاَّ هَتَكَتْ مَا بَيْنَهَا وَبَيْنَ اللَّهِ تَعَالَى " . قَالَ أَبُو دَاوُدَ هَذَا حَدِيثُ جَرِيرٍ وَهُوَ أَتَمُّ وَلَمْ يَذْكُرْ جَرِيرٌ أَبَا الْمَلِيحِ قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم .
Abul Malih aytadi: Shom ahlidan boʻlgan bir necha ayol Oisha (roziyallohu anho)ning huzuriga kirishdi. (Oisha) ularga: «Sizlar kimlardansizlar?» dedi. Ular: «Shom ahlidanmiz», dedilar. (Oisha): «Ehtimol sizlar ayollari hammomlarga kiradigan shahardandirsizlar?» dedi. Ular: «Ha», dedilar. (Oisha) dedi: «Ogʻoh boʻlinglar, men Rasululloh ﷺning: ‹Qaysi bir ayol oʻz uyidan boshqa joyda kiyimini yechsa, u albatta oʻzi bilan Alloh taolo oʻrtasidagi pardani yirtgan boʻladi›, deganlarini eshitganman.» Abu Dovud aytadi: Bu Jarirning hadisi boʻlib, u toʻliqroqdir. Jarir Abul Malihni zikr qilmadi, (balki) u: «Rasululloh ﷺ aytdilar», dedi.Абул Малиҳ айтади: Шом аҳлидан бўлган бир неча аёл Оиша (розияллоҳу анҳо)нинг ҳузурига киришди. (Оиша) уларга: «Сизлар кимлардансизлар?» деди. Улар: «Шом аҳлиданмиз», дедилар. (Оиша): «Эҳтимол сизлар аёллари ҳаммомларга кирадиган шаҳардандирсизлар?» деди. Улар: «Ҳа», дедилар. (Оиша) деди: «Оғоҳ бўлинглар, мен Расулуллоҳ ﷺнинг: ‹Қайси бир аёл ўз уйидан бошқа жойда кийимини ечса, у албатта ўзи билан Аллоҳ таоло ўртасидаги пардани йиртган бўлади›, деганларини эшитганман.» Абу Довуд айтади: Бу Жарирнинг ҳадиси бўлиб, у тўлиқроқдир. Жарир Абул Малиҳни зикр қилмади, (балки) у: «Расулуллоҳ ﷺ айтдилар», деди.
حَدَّثَنَا وَهْبُ بْنُ بَقِيَّةَ، عَنْ خَالِدٍ، ح وَحَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ قُدَامَةَ بْنِ أَعْيَنَ، حَدَّثَنَا جَرِيرٌ، عَنِ الْحَسَنِ بْنِ عُبَيْدِ اللَّهِ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ بْنِ سُوَيْدٍ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ يَزِيدَ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم كَانَ يَقُولُ إِذَا أَمْسَى " أَمْسَيْنَا وَأَمْسَى الْمُلْكُ لِلَّهِ وَالْحَمْدُ لِلَّهِ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ وَحْدَهُ لاَ شَرِيكَ لَهُ " . زَادَ فِي حَدِيثِ جَرِيرٍ وَأَمَّا زُبَيْدٌ كَانَ يَقُولُ كَانَ إِبْرَاهِيمُ بْنُ سُوَيْدٍ يَقُولُ " لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ وَحْدَهُ لاَ شَرِيكَ لَهُ لَهُ الْمُلْكُ وَلَهُ الْحَمْدُ وَهُوَ عَلَى كُلِّ شَىْءٍ قَدِيرٌ رَبِّ أَسْأَلُكَ خَيْرَ مَا فِي هَذِهِ اللَّيْلَةِ وَخَيْرَ مَا بَعْدَهَا وَأَعُوذُ بِكَ مِنْ شَرِّ مَا فِي هَذِهِ اللَّيْلَةِ وَشَرِّ مَا بَعْدَهَا رَبِّ أَعُوذُ بِكَ مِنَ الْكَسَلِ وَمِنْ سُوءِ الْكِبْرِ أَوِ الْكُفْرِ رَبِّ أَعُوذُ بِكَ مِنْ عَذَابٍ فِي النَّارِ وَعَذَابٍ فِي الْقَبْرِ " . وَإِذَا أَصْبَحَ قَالَ ذَلِكَ أَيْضًا " أَصْبَحْنَا وَأَصْبَحَ الْمُلْكُ لِلَّهِ " . قَالَ أَبُو دَاوُدَ رَوَاهُ شُعْبَةُ عَنْ سَلَمَةَ بْنِ كُهَيْلٍ عَنْ إِبْرَاهِيمَ بْنِ سُوَيْدٍ قَالَ " مِنْ سُوءِ الْكِبْرِ " . وَلَمْ يَذْكُرْ سُوءَ الْكُفْرِ .
Abdulloh (ibn Masʼud) (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Paygʻambar ﷺ kechga yetganlarida: «Biz kechga yetdik va mulk Allohga xos boʻlgan holda kechga yetdi, hamd Allohga xosdir, yagona va sherigi yoʻq Allohdan boʻlak iloh yoʻq», deb aytar edilar. Jarirning hadisida quyidagicha ziyoda bor: Zubayd aytar edi: Ibrohim ibn Suvayd shunday der edi: «Yagona va sherigi yoʻq Allohdan boʻlak iloh yoʻq, mulk Unga xos va hamd Unga xosdir, U har bir narsaga qodirdir. Ey Robbim, Sendan ushbu kechadagi yaxshilikni va undan keyingi yaxshilikni soʻrayman; ushbu kechadagi yomonlikdan va undan keyingi yomonlikdan Senga panoh tilayman. Ey Robbim, dangasalikdan va keksalikning (yoki kufrning) yomonligidan Senga panoh tilayman. Ey Robbim, doʻzaxdagi azobdan va qabrdagi azobdan Senga panoh tilayman.» Tongga yetganlarida ham xuddi shunday: «Biz tongga yetdik va mulk Allohga xos boʻlgan holda tongga yetdi», deb aytardilar. Abu Dovud aytdi: Buni Shuʼba Salama ibn Kuhayldan, u Ibrohim ibn Suvayddan rivoyat qilib: «keksalikning yomonligidan», deb aytdi va «kufrning yomonligi»ni zikr qilmadi.Абдуллоҳ (ибн Масъуд) (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Пайғамбар ﷺ кечга етганларида: «Биз кечга етдик ва мулк Аллоҳга хос бўлган ҳолда кечга етди, ҳамд Аллоҳга хосдир, ягона ва шериги йўқ Аллоҳдан бўлак илоҳ йўқ», деб айтар эдилар. Жарирнинг ҳадисида қуйидагича зиёда бор: Зубайд айтар эди: Иброҳим ибн Сувайд шундай дер эди: «Ягона ва шериги йўқ Аллоҳдан бўлак илоҳ йўқ, мулк Унга хос ва ҳамд Унга хосдир, У ҳар бир нарсага қодирдир. Эй Роббим, Сендан ушбу кечадаги яхшиликни ва ундан кейинги яхшиликни сўрайман; ушбу кечадаги ёмонликдан ва ундан кейинги ёмонликдан Сенга паноҳ тилайман. Эй Роббим, дангасаликдан ва кексаликнинг (ёки куфрнинг) ёмонлигидан Сенга паноҳ тилайман. Эй Роббим, дўзахдаги азобдан ва қабрдаги азобдан Сенга паноҳ тилайман.» Тонгга етганларида ҳам худди шундай: «Биз тонгга етдик ва мулк Аллоҳга хос бўлган ҳолда тонгга етди», деб айтардилар. Абу Довуд айтди: Буни Шуъба Салама ибн Куҳайлдан, у Иброҳим ибн Сувайддан ривоят қилиб: «кексаликнинг ёмонлигидан», деб айтди ва «куфрнинг ёмонлиги»ни зикр қилмади.
حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ إِسْمَاعِيلَ، حَدَّثَنَا حَمَّادٌ، عَنْ هِشَامِ بْنِ عَمْرٍو الْفَزَارِيِّ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ الْحَارِثِ بْنِ هِشَامٍ، عَنْ عَلِيِّ بْنِ أَبِي طَالِبٍ، رضى الله عنه أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم كَانَ يَقُولُ فِي آخِرِ وِتْرِهِ " اللَّهُمَّ إِنِّي أَعُوذُ بِرِضَاكَ مِنْ سَخَطِكَ وَبِمُعَافَاتِكَ مِنْ عُقُوبَتِكَ وَأَعُوذُ بِكَ مِنْكَ لاَ أُحْصِي ثَنَاءً عَلَيْكَ أَنْتَ كَمَا أَثْنَيْتَ عَلَى نَفْسِكَ " . قَالَ أَبُو دَاوُدَ هِشَامٌ أَقْدَمُ شَيْخٍ لِحَمَّادٍ وَبَلَغَنِي عَنْ يَحْيَى بْنِ مَعِينٍ أَنَّهُ قَالَ لَمْ يَرْوِ عَنْهُ غَيْرُ حَمَّادِ بْنِ سَلَمَةَ . قَالَ أَبُو دَاوُدَ رَوَى عِيسَى بْنُ يُونُسَ عَنْ سَعِيدِ بْنِ أَبِي عَرُوبَةَ عَنْ قَتَادَةَ عَنْ سَعِيدِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبْزَى عَنْ أَبِيهِ عَنْ أُبَىِّ بْنِ كَعْبٍ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَنَتَ - يَعْنِي فِي الْوِتْرِ - قَبْلَ الرُّكُوعِ . قَالَ أَبُو دَاوُدَ رَوَى عِيسَى بْنُ يُونُسَ هَذَا الْحَدِيثَ أَيْضًا عَنْ فِطْرِ بْنِ خَلِيفَةَ عَنْ زُبَيْدٍ عَنْ سَعِيدِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبْزَى عَنْ أَبِيهِ عَنْ أُبَىٍّ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم مِثْلَهُ وَرُوِيَ عَنْ حَفْصِ بْنِ غِيَاثٍ عَنْ مِسْعَرٍ عَنْ زُبَيْدٍ عَنْ سَعِيدِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبْزَى عَنْ أَبِيهِ عَنْ أُبَىِّ بْنِ كَعْبٍ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَنَتَ فِي الْوِتْرِ قَبْلَ الرُّكُوعِ . قَالَ أَبُو دَاوُدَ حَدِيثُ سَعِيدٍ عَنْ قَتَادَةَ رَوَاهُ يَزِيدُ بْنُ زُرَيْعٍ عَنْ سَعِيدٍ عَنْ قَتَادَةَ عَنْ عَزْرَةَ عَنْ سَعِيدِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبْزَى عَنْ أَبِيهِ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم لَمْ يَذْكُرِ الْقُنُوتَ وَلاَ ذَكَرَ أُبَيًّا وَكَذَلِكَ رَوَاهُ عَبْدُ الأَعْلَى وَمُحَمَّدُ بْنُ بِشْرٍ الْعَبْدِيُّ وَسَمَاعُهُ بِالْكُوفَةِ مَعَ عِيسَى بْنِ يُونُسَ وَلَمْ يَذْكُرُوا الْقُنُوتَ وَقَدْ رَوَاهُ أَيْضًا هِشَامٌ الدَّسْتَوَائِيُّ وَشُعْبَةُ عَنْ قَتَادَةَ وَلَمْ يَذْكُرَا الْقُنُوتَ وَحَدِيثُ زُبَيْدٍ رَوَاهُ سُلَيْمَانُ الأَعْمَشُ وَشُعْبَةُ وَعَبْدُ الْمَلِكِ بْنُ أَبِي سُلَيْمَانَ وَجَرِيرُ بْنُ حَازِمٍ كُلُّهُمْ عَنْ زُبَيْدٍ لَمْ يَذْكُرْ أَحَدٌ مِنْهُمُ الْقُنُوتَ إِلاَّ مَا رُوِيَ عَنْ حَفْصِ بْنِ غِيَاثٍ عَنْ مِسْعَرٍ عَنْ زُبَيْدٍ فَإِنَّهُ قَالَ فِي حَدِيثِهِ إِنَّهُ قَنَتَ قَبْلَ الرُّكُوعِ . قَالَ أَبُو دَاوُدَ وَلَيْسَ هُوَ بِالْمَشْهُورِ مِنْ حَدِيثِ حَفْصٍ نَخَافُ أَنْ يَكُونَ عَنْ حَفْصٍ عَنْ غَيْرِ مِسْعَرٍ . قَالَ أَبُو دَاوُدَ وَيُرْوَى أَنَّ أُبَيًّا كَانَ يَقْنُتُ فِي النِّصْفِ مِنْ شَهْرِ رَمَضَانَ .
Ali ibn Abu Tolib (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ vitrlarining oxirida shunday der edilar: «Allohumma inniy aʼuzu birizooka min saxotika, va bimuofaatika min uqubatika, va aʼuzu bika minka, laa uhsiy sanaaan alayka, anta kamaa asnayta alaa nafsika (Ey Alloh, men Sening gʻazabingdan rizongga, jazoyingdan ofiyatingga panoh tilayman va Sendan Senga panoh tilayman. Senga loyiq maqtovni sanab adoga yetkaza olmasman. Sen Oʻzingni qanday maqtagan boʻlsang, shundaysan)». Abu Dovud aytadi: Hishom Hammodning eng qadimgi ustozidir. Menga Yahyo ibn Maʼindan yetib kelishicha, u: «Undan Hammod ibn Salama dan boshqa hech kim rivoyat qilmagan», degan. Abu Dovud aytadi: Iso ibn Yunus, Said ibn Abu Arubadan, u Qatodadan, u Said ibn Abdurahmon ibn Abzodan, u otasidan, u Ubay ibn Kaʼb (roziyallohu anhu)dan rivoyat qildiki, Rasululloh ﷺ — yaʼni vitrda — rukudan oldin qunut qildilar. Abu Dovud aytadi: Iso ibn Yunus bu hadisni Fitr ibn Xalifadan, u Zubayddan, u Said ibn Abdurahmon ibn Abzodan, u otasidan, u Ubaydan, u Nabiy ﷺdan ham xuddi shunday rivoyat qildi. Yana Hafs ibn Gʻiyosdan, u Misʼardan, u Zubayddan, u Said ibn Abdurahmon ibn Abzodan, u otasidan, u Ubay ibn Kaʼb (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ vitrda rukudan oldin qunut qildilar. Abu Dovud aytadi: Saidning Qatodadan (qilgan) hadisini Yazid ibn Zurayʼ Saiddan, u Qatodadan, u Azradan, u Said ibn Abdurahmon ibn Abzodan, u otasidan, u Nabiy ﷺdan rivoyat qildi; (bunda) qunutni zikr qilmadi va Ubayni ham zikr qilmadi. Shuningdek, uni Abdulaʼlo va Muhammad ibn Bishr al-Abdiy ham rivoyat qildilar — uning samoʼi (eshitishi) Kufada Iso ibn Yunus bilan birga edi — va ular qunutni zikr qilmadilar. Uni Hishom ad-Dastavoiy va Shuʼba ham Qatodadan rivoyat qildilar va ikkovi qunutni zikr qilmadilar. Zubaydning hadisini esa Sulaymon al-Aʼmash, Shuʼba, Abdulmalik ibn Abu Sulaymon va Jarir ibn Hozim — bularning barchasi Zubayddan rivoyat qildilar — ulardan hech biri qunutni zikr qilmadi, faqat Hafs ibn Gʻiyosdan, u Misʼardan, u Zubayddan (qilingan) rivoyatdagina (zikr qilingan); chunki u oʻz hadisida: «U rukudan oldin qunut qildi», dedi. Abu Dovud aytadi: Bu Hafsning mashhur hadisidan emas. Biz uni Hafsdan, Misʼardan boshqa (rovi)dan boʻlishidan qoʻrqamiz. Abu Dovud aytadi: Ubay (roziyallohu anhu) Ramazon oyining yarmida qunut qilar edi, deb rivoyat qilinadi.Али ибн Абу Толиб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ витрларининг охирида шундай дер эдилар: «Аллоҳумма инний аъузу биризоока мин сахотика, ва бимуофаатика мин уқубатика, ва аъузу бика минка, лаа уҳсий санааан алайка, анта камаа аснайта алаа нафсика (Эй Аллоҳ, мен Сенинг ғазабингдан ризонгга, жазойингдан офиятингга паноҳ тилайман ва Сендан Сенга паноҳ тилайман. Сенга лойиқ мақтовни санаб адога етказа олмасман. Сен Ўзингни қандай мақтаган бўлсанг, шундайсан)». Абу Довуд айтади: Ҳишом Ҳаммоднинг энг қадимги устозидир. Менга Яҳё ибн Маъиндан етиб келишича, у: «Ундан Ҳаммод ибн Салама дан бошқа ҳеч ким ривоят қилмаган», деган. Абу Довуд айтади: Исо ибн Юнус, Саид ибн Абу Арубадан, у Қатодадан, у Саид ибн Абдураҳмон ибн Абзодан, у отасидан, у Убай ибн Каъб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилдики, Расулуллоҳ ﷺ — яъни витрда — рукудан олдин қунут қилдилар. Абу Довуд айтади: Исо ибн Юнус бу ҳадисни Фитр ибн Халифадан, у Зубайддан, у Саид ибн Абдураҳмон ибн Абзодан, у отасидан, у Убайдан, у Набий ﷺдан ҳам худди шундай ривоят қилди. Яна Ҳафс ибн Ғиёсдан, у Мисъардан, у Зубайддан, у Саид ибн Абдураҳмон ибн Абзодан, у отасидан, у Убай ибн Каъб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ витрда рукудан олдин қунут қилдилар. Абу Довуд айтади: Саиднинг Қатодадан (қилган) ҳадисини Язид ибн Зурайъ Саиддан, у Қатодадан, у Азрадан, у Саид ибн Абдураҳмон ибн Абзодан, у отасидан, у Набий ﷺдан ривоят қилди; (бунда) қунутни зикр қилмади ва Убайни ҳам зикр қилмади. Шунингдек, уни Абдулаъло ва Муҳаммад ибн Бишр ал-Абдий ҳам ривоят қилдилар — унинг самўи (эшитиши) Куфада Исо ибн Юнус билан бирга эди — ва улар қунутни зикр қилмадилар. Уни Ҳишом ад-Даставоий ва Шуъба ҳам Қатодадан ривоят қилдилар ва иккови қунутни зикр қилмадилар. Зубайднинг ҳадисини эса Сулаймон ал-Аъмаш, Шуъба, Абдулмалик ибн Абу Сулаймон ва Жарир ибн Ҳозим — буларнинг барчаси Зубайддан ривоят қилдилар — улардан ҳеч бири қунутни зикр қилмади, фақат Ҳафс ибн Ғиёсдан, у Мисъардан, у Зубайддан (қилинган) ривоятдагина (зикр қилинган); чунки у ўз ҳадисида: «У рукудан олдин қунут қилди», деди. Абу Довуд айтади: Бу Ҳафснинг машҳур ҳадисидан эмас. Биз уни Ҳафсдан, Мисъардан бошқа (рови)дан бўлишидан қўрқамиз. Абу Довуд айтади: Убай (розияллоҳу анҳу) Рамазон ойининг ярмида қунут қилар эди, деб ривоят қилинади.
حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ دَاوُدَ الْمَهْرِيُّ، أَخْبَرَنَا ابْنُ وَهْبٍ، أَخْبَرَنِي جَرِيرُ بْنُ حَازِمٍ، وَسَمَّى، آخَرَ عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ، عَنْ عَاصِمِ بْنِ ضَمْرَةَ، وَالْحَارِثِ الأَعْوَرِ، عَنْ عَلِيٍّ، - رضى الله عنه - عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم بِبَعْضِ أَوَّلِ هَذَا الْحَدِيثِ قَالَ " فَإِذَا كَانَتْ لَكَ مِائَتَا دِرْهَمٍ وَحَالَ عَلَيْهَا الْحَوْلُ فَفِيهَا خَمْسَةُ دَرَاهِمَ وَلَيْسَ عَلَيْكَ شَىْءٌ - يَعْنِي فِي الذَّهَبِ - حَتَّى يَكُونَ لَكَ عِشْرُونَ دِينَارًا فَإِذَا كَانَ لَكَ عِشْرُونَ دِينَارًا وَحَالَ عَلَيْهَا الْحَوْلُ فَفِيهَا نِصْفُ دِينَارٍ فَمَا زَادَ فَبِحِسَابِ ذَلِكَ " . قَالَ فَلاَ أَدْرِي أَعَلِيٌّ يَقُولُ فَبِحِسَابِ ذَلِكَ . أَوْ رَفَعَهُ إِلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم " وَلَيْسَ فِي مَالٍ زَكَاةٌ حَتَّى يَحُولَ عَلَيْهِ الْحَوْلُ " . إِلاَّ أَنَّ جَرِيرًا قَالَ ابْنُ وَهْبٍ يَزِيدُ فِي الْحَدِيثِ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم " لَيْسَ فِي مَالٍ زَكَاةٌ حَتَّى يَحُولَ عَلَيْهِ الْحَوْلُ " .
Ali (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: U zot ﷺ dedilar: «Agar sening ikki yuz dirhaming boʻlib, unga (toʻliq) bir yil oʻtsa, unda besh dirham boʻladi. Senga — yaʼni oltinda — yigirma dinor boʻlmaguncha hech narsa (vojib) emas. Agar sening yigirma dinoring boʻlib, unga bir yil oʻtsa, unda yarim dinor boʻladi; qancha oshsa, shu hisobga koʻra (olinadi)». (Roviy) aytdi: «Men bilmayman, ‹shu hisobga koʻra› deganni Ali (roziyallohu anhu) aytdimi yoki uni Paygʻambar ﷺga koʻtardimi». «Hech bir molda, unga (toʻliq) bir yil oʻtmaguncha, zakot yoʻq». Faqat Jarir aytdiki, Ibn Vahb hadisda Paygʻambar ﷺdan (rivoyat qilib): «Hech bir molda, unga bir yil oʻtmaguncha, zakot yoʻq», deb (soʻz) ziyoda qiladi.Али (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: У зот ﷺ дедилар: «Агар сенинг икки юз дирҳаминг бўлиб, унга (тўлиқ) бир йил ўтса, унда беш дирҳам бўлади. Сенга — яъни олтинда — йигирма динор бўлмагунча ҳеч нарса (вожиб) эмас. Агар сенинг йигирма диноринг бўлиб, унга бир йил ўтса, унда ярим динор бўлади; қанча ошса, шу ҳисобга кўра (олинади)». (Ровий) айтди: «Мен билмайман, ‹шу ҳисобга кўра› деганни Али (розияллоҳу анҳу) айтдими ёки уни Пайғамбар ﷺга кўтардими». «Ҳеч бир молда, унга (тўлиқ) бир йил ўтмагунча, закот йўқ». Фақат Жарир айтдики, Ибн Ваҳб ҳадисда Пайғамбар ﷺдан (ривоят қилиб): «Ҳеч бир молда, унга бир йил ўтмагунча, закот йўқ», деб (сўз) зиёда қилади.
حَدَّثَنَا هَارُونُ بْنُ زَيْدِ بْنِ أَبِي الزَّرْقَاءِ، حَدَّثَنَا أَبِي، عَنْ سُفْيَانَ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ أَبِي وَائِلٍ، عَنْ مَسْرُوقٍ، عَنْ مُعَاذِ بْنِ جَبَلٍ، قَالَ بَعَثَهُ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم إِلَى الْيَمَنِ فَذَكَرَ مِثْلَهُ لَمْ يَذْكُرْ ثِيَابًا تَكُونُ بِالْيَمَنِ . وَلاَ ذَكَرَ يَعْنِي مُحْتَلِمًا . قَالَ أَبُو دَاوُدَ وَرَوَاهُ جَرِيرٌ وَيَعْلَى وَمَعْمَرٌ وَشُعْبَةُ وَأَبُو عَوَانَةَ وَيَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ عَنِ الأَعْمَشِ عَنْ أَبِي وَائِلٍ عَنْ مَسْرُوقٍ - قَالَ يَعْلَى وَمَعْمَرٌ - عَنْ مُعَاذٍ مِثْلَهُ .
Muoz ibn Jabal (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ uni Yamanga joʻnatdilar. Soʻng u xuddi shunday zikr qildi, (lekin) Yamanda toʻqiladigan kiyimlarni zikr qilmadi va ‹yaʼni ehtilom koʻradigan (kishi)› deganni ham zikr qilmadi. Abu Dovud aytdi: Uni Jarir, Yaʼlo, Maʼmar, Shuʼba, Abu Avona va Yahyo ibn Said al-Aʼmashdan, u Abu Voildan, u Masruqdan rivoyat qilganlar; Yaʼlo va Maʼmar esa Muozdan xuddi shunday (rivoyat qilgan), deganlar.Муоз ибн Жабал (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ уни Яманга жўнатдилар. Сўнг у худди шундай зикр қилди, (лекин) Яманда тўқиладиган кийимларни зикр қилмади ва ‹яъни эҳтилом кўрадиган (киши)› деганни ҳам зикр қилмади. Абу Довуд айтди: Уни Жарир, Яъло, Маъмар, Шуъба, Абу Авона ва Яҳё ибн Саид ал-Аъмашдан, у Абу Воилдан, у Масруқдан ривоят қилганлар; Яъло ва Маъмар эса Муоздан худди шундай (ривоят қилган), деганлар.
حَدَّثَنَا أَبُو كَامِلٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَاحِدِ يَعْنِي ابْنَ زِيَادٍ، ح وَحَدَّثَنَا عُثْمَانُ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحِيمِ بْنُ سُلَيْمَانَ، - وَهَذَا حَدِيثُ أَبِي كَامِلٍ - عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِي إِسْمَاعِيلَ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ هِلاَلٍ الْعَبْسِيُّ، عَنْ جَرِيرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ جَاءَ نَاسٌ - يَعْنِي مِنَ الأَعْرَابِ - إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالُوا إِنَّ نَاسًا مِنَ الْمُصَدِّقِينَ يَأْتُونَا فَيَظْلِمُونَا . قَالَ فَقَالَ " أَرْضُوا مُصَدِّقِيكُمْ " . قَالُوا يَا رَسُولَ اللَّهِ وَإِنْ ظَلَمُونَا قَالَ " أَرْضُوا مُصَدِّقِيكُمْ " . زَادَ عُثْمَانُ " وَإِنْ ظُلِمْتُمْ " . قَالَ أَبُو كَامِلٍ فِي حَدِيثِهِ قَالَ جَرِيرٌ مَا صَدَرَ عَنِّي مُصَدِّقٌ بَعْدَ مَا سَمِعْتُ هَذَا مِنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم إِلاَّ وَهُوَ عَنِّي رَاضٍ .
Jarir ibn Abdulloh (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: U dedi: Baʼzi odamlar — yaʼni aʼrobiylardan (sahroyi arablardan) — Rasululloh ﷺ ning oldilariga kelib: «Sadaqa yigʻuvchilardan baʼzi odamlar oldimizga kelib, bizga zulm qiladilar», — dedilar. U dedi: Shunda u zot: «Sadaqa yigʻuvchilaringizni rozi qiling», — dedilar. Ular: «Yo Rasululloh, ular bizga zulm qilsalar ham-a?» — dedilar. U zot: «Sadaqa yigʻuvchilaringizni rozi qiling», — dedilar. Usmon (oʻz rivoyatida): «Mabodo sizga zulm qilinsa ham», — deb ziyoda qildi. Abu Komil oʻz hadisida shunday dedi: Jarir aytdi: Men buni Rasululloh ﷺ dan eshitganimdan keyin oldimdan biror sadaqa yigʻuvchi mendan rozi boʻlmagan holda qaytmadi.Жарир ибн Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: У деди: Баъзи одамлар — яъни аъробийлардан (саҳройи араблардан) — Расулуллоҳ ﷺ нинг олдиларига келиб: «Садақа йиғувчилардан баъзи одамлар олдимизга келиб, бизга зулм қиладилар», — дедилар. У деди: Шунда у зот: «Садақа йиғувчиларингизни рози қилинг», — дедилар. Улар: «Ё Расулуллоҳ, улар бизга зулм қилсалар ҳам-а?» — дедилар. У зот: «Садақа йиғувчиларингизни рози қилинг», — дедилар. Усмон (ўз ривоятида): «Мабодо сизга зулм қилинса ҳам», — деб зиёда қилди. Абу Комил ўз ҳадисида шундай деди: Жарир айтди: Мен буни Расулуллоҳ ﷺ дан эшитганимдан кейин олдимдан бирор садақа йиғувчи мендан рози бўлмаган ҳолда қайтмади.