حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ، حَدَّثَنَا مَالِكُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ، عَنْ إِسْرَائِيلَ بْنِ يُونُسَ، عَنْ يُوسُفَ بْنِ أَبِي بُرْدَةَ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَائِشَةَ، رضى الله عنها قَالَتْ كَانَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم إِذَا خَرَجَ مِنَ الْخَلاَءِ قَالَ " غُفْرَانَكَ " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ لاَ نَعْرِفُهُ إِلاَّ مِنْ حَدِيثِ إِسْرَائِيلَ عَنْ يُوسُفَ بْنِ أَبِي بُرْدَةَ . وَأَبُو بُرْدَةَ بْنُ أَبِي مُوسَى اسْمُهُ عَامِرُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ قَيْسٍ الأَشْعَرِيُّ . وَلاَ نَعْرِفُ فِي هَذَا الْبَابِ إِلاَّ حَدِيثَ عَائِشَةَ رضى الله عنها عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم .
Oisha (roziyallohu anho) aytadi: Paygʻambar ﷺ hojatxonadan chiqqanlarida: «Gʻufronaka (Ey Alloh, Sening magʻfiratingni soʻrayman)», der edilar.
Abu Iso aytdi: Bu hasan gʻarib hadis boʻlib, uni faqat Isroil(ning) Yusuf ibn Abu Burdadan (qilgan) rivoyati orqaligina bilamiz. Abu Burda ibn Abu Musoning ismi Omir ibn Abdulloh ibn Qays al-Ashʼariydir. Bu bobda Oisha (roziyallohu anho)ning Paygʻambar ﷺ dan (qilgan) hadisidan boshqasini bilmaymiz.Оиша (розияллоҳу анҳо) айтади: Пайғамбар ﷺ ҳожатхонадан чиққанларида: «Ғуфронака (Эй Аллоҳ, Сенинг мағфиратингни сўрайман)», дер эдилар.
Абу Исо айтди: Бу ҳасан ғариб ҳадис бўлиб, уни фақат Исроил(нинг) Юсуф ибн Абу Бурдадан (қилган) ривояти орқалигина биламиз. Абу Бурда ибн Абу Мусонинг исми Омир ибн Абдуллоҳ ибн Қайс ал-Ашъарийдир. Бу бобда Оиша (розияллоҳу анҳо)нинг Пайғамбар ﷺ дан (қилган) ҳадисидан бошқасини билмаймиз.
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، وَهَنَّادٌ، وَأَبُو كُرَيْبٍ وَأَحْمَدُ بْنُ مَنِيعٍ وَمَحْمُودُ بْنُ غَيْلاَنَ وَأَبُو عَمَّارٍ الْحُسَيْنُ بْنُ حُرَيْثٍ قَالُوا حَدَّثَنَا وَكِيعٌ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ حَبِيبِ بْنِ أَبِي ثَابِتٍ، عَنْ عُرْوَةَ، عَنْ عَائِشَةَ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم قَبَّلَ بَعْضَ نِسَائِهِ ثُمَّ خَرَجَ إِلَى الصَّلاَةِ وَلَمْ يَتَوَضَّأْ . قَالَ قُلْتُ مَنْ هِيَ إِلاَّ أَنْتِ قَالَ فَضَحِكَتْ . قَالَ أَبُو عِيسَى وَقَدْ رُوِيَ نَحْوُ هَذَا عَنْ غَيْرِ وَاحِدٍ مِنْ أَهْلِ الْعِلْمِ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَالتَّابِعِينَ . وَهُوَ قَوْلُ سُفْيَانَ الثَّوْرِيِّ وَأَهْلِ الْكُوفَةِ قَالُوا لَيْسَ فِي الْقُبْلَةِ وُضُوءٌ . وَقَالَ مَالِكُ بْنُ أَنَسٍ وَالأَوْزَاعِيُّ وَالشَّافِعِيُّ وَأَحْمَدُ وَإِسْحَاقُ فِي الْقُبْلَةِ وُضُوءٌ . وَهُوَ قَوْلُ غَيْرِ وَاحِدٍ مِنْ أَهْلِ الْعِلْمِ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَالتَّابِعِينَ . وَإِنَّمَا تَرَكَ أَصْحَابُنَا حَدِيثَ عَائِشَةَ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فِي هَذَا لأَنَّهُ لاَ يَصِحُّ عِنْدَهُمْ لِحَالِ الإِسْنَادِ . قَالَ وَسَمِعْتُ أَبَا بَكْرٍ الْعَطَّارَ الْبَصْرِيَّ يَذْكُرُ عَنْ عَلِيِّ بْنِ الْمَدِينِيِّ قَالَ ضَعَّفَ يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ الْقَطَّانُ هَذَا الْحَدِيثَ جِدًّا . وَقَالَ هُوَ شِبْهُ لاَ شَىْءَ . قَالَ وَسَمِعْتُ مُحَمَّدَ بْنَ إِسْمَاعِيلَ يُضَعِّفُ هَذَا الْحَدِيثَ وَقَالَ حَبِيبُ بْنُ أَبِي ثَابِتٍ لَمْ يَسْمَعْ مِنْ عُرْوَةَ . وَقَدْ رُوِيَ عَنْ إِبْرَاهِيمَ التَّيْمِيِّ عَنْ عَائِشَةَ أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم قَبَّلَهَا وَلَمْ يَتَوَضَّأْ . وَهَذَا لاَ يَصِحُّ أَيْضًا . وَلاَ نَعْرِفُ لإِبْرَاهِيمَ التَّيْمِيِّ سَمَاعًا مِنْ عَائِشَةَ . وَلَيْسَ يَصِحُّ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فِي هَذَا الْبَابِ شَيْءٌ .
Urva (rahimahulloh) Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qiladiki, Nabiy ﷺ ayollaridan birini oʻpdilar, soʻng tahorat olmasdan namozga chiqdilar. (Urva) aytdi: «Men: ‹U (ayol) sizdan boshqa kim boʻlardi?› dedim». (Oisha) kuldi. Abu Iso aytdi: Bunga oʻxshash (rivoyat) Nabiy ﷺning sahobalaridan va tobeʼinlardan boʻlgan bir nechta ilm ahlidan rivoyat qilingan. Bu Sufyon Savriy va kufaliklarning soʻzi boʻlib, ular: «Oʻpishda tahorat (vojib) emas», dedilar. Molik ibn Anas, Avzoiy, Shofiʼiy, Ahmad va Ishoq esa: «Oʻpishda tahorat (vojib) boʻladi», dedilar. Bu Nabiy ﷺning sahobalaridan va tobeʼinlardan boʻlgan bir nechta ilm ahlining (ham) soʻzidir. Bizning ashoblarimiz (sheriklarimiz) bu masalada Oishaning Nabiy ﷺdan (qilgan) hadisini faqat shuning uchun tark etdilarki, u isnodi holati tufayli ularning nazdida sahih emas. (Abu Iso) aytdi: Men Abu Bakr Attor Basriyning Ali ibn Madiniydan zikr qilib aytganini eshitdim: Yahyo ibn Said Qatton bu hadisni juda zaif (sanagan) va: «U deyarli hech narsa (yoʻq) kabidir», degan. (Abu Iso) aytdi: Men Muhammad ibn Ismoilning (Buxoriyning) bu hadisni zaif sanaganini eshitdim, u: «Habib ibn Abu Sobit Urvadan (hadis) eshitmagan», dedi. Ibrohim Taymiydan, u Oishadan rivoyat qilinishicha, Nabiy ﷺ uni oʻpdilar va tahorat olmadilar. Bu ham sahih emas. Biz Ibrohim Taymiyning Oishadan (hadis) eshitganini bilmaymiz. Bu bobda Nabiy ﷺdan biror sahih (narsa) yoʻq.Урва (раҳимаҳуллоҳ) Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қиладики, Набий ﷺ аёлларидан бирини ўпдилар, сўнг таҳорат олмасдан намозга чиқдилар. (Урва) айтди: «Мен: ‹У (аёл) сиздан бошқа ким бўларди?› дедим». (Оиша) кулди. Абу Исо айтди: Бунга ўхшаш (ривоят) Набий ﷺнинг саҳобаларидан ва тобеъинлардан бўлган бир нечта илм аҳлидан ривоят қилинган. Бу Суфён Саврий ва куфаликларнинг сўзи бўлиб, улар: «Ўпишда таҳорат (вожиб) эмас», дедилар. Молик ибн Анас, Авзоий, Шофиъий, Аҳмад ва Ишоқ эса: «Ўпишда таҳорат (вожиб) бўлади», дедилар. Бу Набий ﷺнинг саҳобаларидан ва тобеъинлардан бўлган бир нечта илм аҳлининг (ҳам) сўзидир. Бизнинг ашобларимиз (шерикларимиз) бу масалада Оишанинг Набий ﷺдан (қилган) ҳадисини фақат шунинг учун тарк этдиларки, у исноди ҳолати туфайли уларнинг наздида саҳиҳ эмас. (Абу Исо) айтди: Мен Абу Бакр Аттор Басрийнинг Али ибн Мадинийдан зикр қилиб айтганини эшитдим: Яҳё ибн Саид Қаттон бу ҳадисни жуда заиф (санаган) ва: «У деярли ҳеч нарса (йўқ) кабидир», деган. (Абу Исо) айтди: Мен Муҳаммад ибн Исмоилнинг (Бухорийнинг) бу ҳадисни заиф санаганини эшитдим, у: «Ҳабиб ибн Абу Собит Урвадан (ҳадис) эшитмаган», деди. Иброҳим Таймийдан, у Оишадан ривоят қилинишича, Набий ﷺ уни ўпдилар ва таҳорат олмадилар. Бу ҳам саҳиҳ эмас. Биз Иброҳим Таймийнинг Оишадан (ҳадис) эшитганини билмаймиз. Бу бобда Набий ﷺдан бирор саҳиҳ (нарса) йўқ.
حَدَّثَنَا هَنَّادٌ، حَدَّثَنَا أَبُو مُعَاوِيَةَ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ، عَنْ هَمَّامِ بْنِ الْحَارِثِ، قَالَ ضَافَ عَائِشَةَ ضَيْفٌ فَأَمَرَتْ لَهُ بِمِلْحَفَةٍ صَفْرَاءَ فَنَامَ فِيهَا فَاحْتَلَمَ فَاسْتَحْيَا أَنْ يُرْسِلَ بِهَا وَبِهَا أَثَرُ الاِحْتِلاَمِ فَغَمَسَهَا فِي الْمَاءِ ثُمَّ أَرْسَلَ بِهَا فَقَالَتْ عَائِشَةُ لِمَ أَفْسَدَ عَلَيْنَا ثَوْبَنَا إِنَّمَا كَانَ يَكْفِيهِ أَنْ يَفْرُكَهُ بِأَصَابِعِهِ وَرُبَّمَا فَرَكْتُهُ مِنْ ثَوْبِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بِأَصَابِعِي . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ . وَهُوَ قَوْلُ غَيْرِ وَاحِدٍ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَالتَّابِعِينَ وَمَنْ بَعْدَهُمْ مِنَ الْفُقَهَاءِ مِثْلِ سُفْيَانَ الثَّوْرِيِّ وَالشَّافِعِيِّ وَأَحْمَدَ وَإِسْحَاقَ قَالُوا فِي الْمَنِيِّ يُصِيبُ الثَّوْبَ يُجْزِئُهُ الْفَرْكُ وَإِنْ لَمْ يُغْسَلْ . وَهَكَذَا رُوِيَ عَنْ مَنْصُورٍ عَنْ إِبْرَاهِيمَ عَنْ هَمَّامِ بْنِ الْحَارِثِ عَنْ عَائِشَةَ مِثْلَ رِوَايَةِ الأَعْمَشِ . وَرَوَى أَبُو مَعْشَرٍ هَذَا الْحَدِيثَ عَنْ إِبْرَاهِيمَ عَنِ الأَسْوَدِ عَنْ عَائِشَةَ وَحَدِيثُ الأَعْمَشِ أَصَحُّ .
Hammom ibn al-Horis (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadi: «Oisha (roziyallohu anho)nikiga bir mehmon keldi. (Oisha) unga sariq choyshab buyurdi. U undan uxlab, ihtilom boʻldi. Unda ihtilom asari boʻlgan holda uni qaytarib yuborishdan uyaldi-da, uni suvga botirdi, soʻng uni qaytarib yubordi. Shunda Oisha (roziyallohu anho): ‹Nega u bizning kiyimimizni buzdi? Aslida unga barmoqlari bilan ishqalashi kifoya qilar edi. Men Rasululloh ﷺning kiyimidan uni barmoqlarim bilan koʻp marta ishqalaganman›, dedi.» Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir. Bu Paygʻambar ﷺning sahobalaridan, tobeinlardan va ulardan keyingi faqihlardan — Sufyon as-Savriy, Shofiiy, Ahmad va Ishoq kabilardan — koʻpchilikning soʻzidir. Ular kiyimga tekkan maniy haqida: yuvilmasa ham, uni ishqalash kifoya qiladi, dedilar. Shu tarzda Mansurdan, u Ibrohimdan, u Hammom ibn al-Horisdan, u Oishadan Aʼmashning rivoyati kabi rivoyat qilingan. Abu Maʼshar esa bu hadisni Ibrohimdan, u al-Asvaddan, u Oishadan rivoyat qilgan, ammo Aʼmashning hadisi sahihroqdir.Ҳаммом ибн ал-Ҳорис (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинади: «Оиша (розияллоҳу анҳо)никига бир меҳмон келди. (Оиша) унга сариқ чойшаб буюрди. У ундан ухлаб, иҳтилом бўлди. Унда иҳтилом асари бўлган ҳолда уни қайтариб юборишдан уялди-да, уни сувга ботирди, сўнг уни қайтариб юборди. Шунда Оиша (розияллоҳу анҳо): ‹Нега у бизнинг кийимимизни бузди? Аслида унга бармоқлари билан ишқалаши кифоя қилар эди. Мен Расулуллоҳ ﷺнинг кийимидан уни бармоқларим билан кўп марта ишқалаганман›, деди.» Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир. Бу Пайғамбар ﷺнинг саҳобаларидан, тобеинлардан ва улардан кейинги фақиҳлардан — Суфён ас-Саврий, Шофиий, Аҳмад ва Ишоқ кабилардан — кўпчиликнинг сўзидир. Улар кийимга теккан маний ҳақида: ювилмаса ҳам, уни ишқалаш кифоя қилади, дедилар. Шу тарзда Мансурдан, у Иброҳимдан, у Ҳаммом ибн ал-Ҳорисдан, у Оишадан Аъмашнинг ривояти каби ривоят қилинган. Абу Маъшар эса бу ҳадисни Иброҳимдан, у ал-Асваддан, у Оишадан ривоят қилган, аммо Аъмашнинг ҳадиси саҳиҳроқдир.
حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ مَنِيعٍ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو مُعَاوِيَةَ، عَنْ عَمْرِو بْنِ مَيْمُونِ بْنِ مِهْرَانَ، عَنْ سُلَيْمَانَ بْنِ يَسَارٍ، عَنْ عَائِشَةَ، أَنَّهَا غَسَلَتْ مَنِيًّا مِنْ ثَوْبِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ . وَفِي الْبَابِ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ . وَحَدِيثُ عَائِشَةَ أَنَّهَا غَسَلَتْ مَنِيًّا مِنْ ثَوْبِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم - لَيْسَ بِمُخَالِفٍ لِحَدِيثِ الْفَرْكِ لأَنَّهُ وَإِنْ كَانَ الْفَرْكُ يُجْزِئُ فَقَدْ يُسْتَحَبُّ لِلرَّجُلِ أَنْ لاَ يُرَى عَلَى ثَوْبِهِ أَثَرُهُ . قَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ الْمَنِيُّ بِمَنْزِلَةِ الْمُخَاطِ فَأَمِطْهُ عَنْكَ وَلَوْ بِإِذْخِرَةٍ .
Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: u Rasululloh ﷺning kiyimidan maniyni yuvgan. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir. Bu bobda Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan ham (rivoyat) bor. Oishaning u Rasululloh ﷺning kiyimidan maniyni yuvgani haqidagi hadisi ishqalash haqidagi hadisga zid emas. Chunki ishqalash kifoya qilsa ham, kishining kiyimida uning asari koʻrinmasligi mustahab boʻladi. Ibn Abbos (roziyallohu anhumo): maniy shilliq-burun oʻrnida (yaʼni najas emas), shuning uchun uni oʻzingdan ketkaz, hatto izxir oʻti bilan boʻlsa ham, dedi.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: у Расулуллоҳ ﷺнинг кийимидан манийни ювган. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир. Бу бобда Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ҳам (ривоят) бор. Оишанинг у Расулуллоҳ ﷺнинг кийимидан манийни ювгани ҳақидаги ҳадиси ишқалаш ҳақидаги ҳадисга зид эмас. Чунки ишқалаш кифоя қилса ҳам, кишининг кийимида унинг асари кўринмаслиги мустаҳаб бўлади. Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо): маний шиллиқ-бурун ўрнида (яъни нажас эмас), шунинг учун уни ўзингдан кетказ, ҳатто изхир ўти билан бўлса ҳам, деди.
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ، عَنْ أَيُّوبَ، عَنْ أَبِي قِلاَبَةَ، عَنْ مُعَاذَةَ، أَنَّ امْرَأَةً، سَأَلَتْ عَائِشَةَ قَالَتْ أَتَقْضِي إِحْدَانَا صَلاَتَهَا أَيَّامَ مَحِيضِهَا فَقَالَتْ أَحَرُورِيَّةٌ أَنْتِ قَدْ كَانَتْ إِحْدَانَا تَحِيضُ فَلاَ تُؤْمَرُ بِقَضَاءٍ . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ . وَقَدْ رُوِيَ عَنْ عَائِشَةَ مِنْ غَيْرِ وَجْهٍ أَنَّ الْحَائِضَ لاَ تَقْضِي الصَّلاَةَ . وَهُوَ قَوْلُ عَامَّةِ الْفُقَهَاءِ لاَ اخْتِلاَفَ بَيْنَهُمْ فِي أَنَّ الْحَائِضَ تَقْضِي الصَّوْمَ وَلاَ تَقْضِي الصَّلاَةَ .
Muoza (rahimahalloh)dan rivoyat qilinadiki, bir ayol Oisha (roziyallohu anho)dan soʻrab: «Bizdan biri hayz kunlaridagi namozini qazo qiladimi?» dedi. Shunda u: «Sen Haruriyamisan? Bizdan biri hayz koʻrar, ammo bizga (uni) qazo qilish buyurilmas edi», dedi. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir. Oishadan bir necha yoʻl bilan rivoyat qilinganki, hayzli ayol namozni qazo qilmaydi. Bu — fuqaholarning umumiy soʻzidir. Hayzli ayol roʻzani qazo qilishi, namozni esa qazo qilmasligi haqida ularning oʻrtasida ixtilof yoʻq.Муоза (раҳимаҳаллоҳ)дан ривоят қилинадики, бир аёл Оиша (розияллоҳу анҳо)дан сўраб: «Биздан бири ҳайз кунларидаги намозини қазо қиладими?» деди. Шунда у: «Сен Ҳаруриямисан? Биздан бири ҳайз кўрар, аммо бизга (уни) қазо қилиш буюрилмас эди», деди. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир. Оишадан бир неча йўл билан ривоят қилинганки, ҳайзли аёл намозни қазо қилмайди. Бу — фуқаҳоларнинг умумий сўзидир. Ҳайзли аёл рўзани қазо қилиши, намозни эса қазо қилмаслиги ҳақида уларнинг ўртасида ихтилоф йўқ.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ مَهْدِيٍّ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ عَاصِمِ بْنِ عُبَيْدِ اللَّهِ، عَنِ الْقَاسِمِ بْنِ مُحَمَّدٍ، عَنْ عَائِشَةَ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم قَبَّلَ عُثْمَانَ بْنَ مَظْعُونٍ وَهُوَ مَيِّتٌ وَهُوَ يَبْكِي . أَوْ قَالَ عَيْنَاهُ تَذْرِفَانِ . وَفِي الْبَابِ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ وَجَابِرٍ وَعَائِشَةَ قَالُوا إِنَّ أَبَا بَكْرٍ قَبَّلَ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم وَهُوَ مَيِّتٌ . قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ عَائِشَةَ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ .
Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ Usmon ibn Mazʼunni vafot etgan holida oʻpdilar va yigʻladilar. Yoki (rovi): «Koʻzlaridan yosh oqdi», dedi. Bu bobda Ibn Abbos, Jobir va Oishadan ham (rivoyat) bor. Ular: «Abu Bakr Nabiy ﷺni vafot etgan holatlarida oʻpdi», deganlar. Abu Iso aytdi: Oishaning hadisi hasan sahihdir.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ Усмон ибн Мазъунни вафот этган ҳолида ўпдилар ва йиғладилар. Ёки (рови): «Кўзларидан ёш оқди», деди. Бу бобда Ибн Аббос, Жобир ва Оишадан ҳам (ривоят) бор. Улар: «Абу Бакр Набий ﷺни вафот этган ҳолатларида ўпди», деганлар. Абу Исо айтди: Оишанинг ҳадиси ҳасан саҳиҳдир.
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، حَدَّثَنَا حَفْصُ بْنُ غِيَاثٍ، عَنْ هِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ كُفِّنَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم فِي ثَلاَثَةِ أَثْوَابٍ بِيضٍ يَمَانِيَةٍ لَيْسَ فِيهَا قَمِيصٌ وَلاَ عِمَامَةٌ . قَالَ فَذَكَرُوا لِعَائِشَةَ قَوْلَهُمْ فِي ثَوْبَيْنِ وَبُرْدِ حِبَرَةٍ . فَقَالَتْ قَدْ أُتِيَ بِالْبُرْدِ وَلَكِنَّهُمْ رَدُّوهُ وَلَمْ يُكَفِّنُوهُ فِيهِ . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ .
Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: U: «Paygʻambar ﷺ Yamandan keltirilgan uchta oq kiyimda kafanlandilar, ularning orasida koʻylak ham, salla ham yoʻq edi», dedi. (Roviy) aytdi: Oishaga odamlarning ikki kiyim va menli (naqshli) burda haqidagi soʻzlarini eslatishdi. Shunda u: «Burda keltirilgan edi, lekin uni qaytarib yuborishdi va unda kafanlamadilar», dedi. Abu Iso aytdi: Bu hasan sahih hadisdir.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: У: «Пайғамбар ﷺ Ямандан келтирилган учта оқ кийимда кафанландилар, уларнинг орасида кўйлак ҳам, салла ҳам йўқ эди», деди. (Ровий) айтди: Оишага одамларнинг икки кийим ва менли (нақшли) бурда ҳақидаги сўзларини эслатишди. Шунда у: «Бурда келтирилган эди, лекин уни қайтариб юборишди ва унда кафанламадилар», деди. Абу Исо айтди: Бу ҳасан саҳиҳ ҳадисдир.
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، حَدَّثَنَا عَبَّادُ بْنُ عَبَّادٍ الْمُهَلَّبِيُّ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَمْرٍو، عَنْ يَحْيَى بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " الْمَيِّتُ يُعَذَّبُ بِبُكَاءِ أَهْلِهِ عَلَيْهِ " . فَقَالَتْ عَائِشَةُ يَرْحَمُهُ اللَّهُ لَمْ يَكْذِبْ وَلَكِنَّهُ وَهِمَ إِنَّمَا قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم لِرَجُلٍ مَاتَ يَهُودِيًّا " إِنَّ الْمَيِّتَ لَيُعَذَّبُ وَإِنَّ أَهْلَهُ لَيَبْكُونَ عَلَيْهِ " . قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ وَقَرَظَةَ بْنِ كَعْبٍ وَأَبِي هُرَيْرَةَ وَابْنِ مَسْعُودٍ وَأُسَامَةَ بْنِ زَيْدٍ . قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ عَائِشَةَ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ وَقَدْ رُوِيَ مِنْ غَيْرِ وَجْهٍ عَنْ عَائِشَةَ . وَقَدْ ذَهَبَ أَهْلُ الْعِلْمِ إِلَى هَذَا وَتَأَوَّلُوا هَذِهِ الآيَةَ (ألَّا تَزِرُ وَازِرَةٌ وِزْرَ أُخْرَى ) وَهُوَ قَوْلُ الشَّافِعِيِّ .
Ibn Umar (roziyallohu anhumo) Paygʻambar ﷺdan rivoyat qiladi: U zot: «Mayyit ahlining uning ustida yigʻlashi sababli azoblanadi», dedilar. Shunda Oisha (roziyallohu anho): «Alloh unga rahm qilsin! U yolgʻon gapirmadi, lekin u adashdi. Rasululloh ﷺ faqat yahudiy boʻlib oʻlgan bir kishi haqida: ‹Albatta mayyit azoblanmoqda, ahli esa uning ustida yigʻlamoqda›, deganlar», dedi. Abu Iso aytdi: Oishaning hadisi hasan sahih hadisdir va u Oishadan bir necha yoʻl bilan rivoyat qilingan. Ilm ahli shunga (qarab) borgan va: {Hech bir gunohkor (jon) boshqasining gunohini koʻtarmaydi} (Najm 38) degan ushbu oyatni taʼvil qilishgan. Bu Shofiiyning soʻzidir.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо) Пайғамбар ﷺдан ривоят қилади: У зот: «Маййит аҳлининг унинг устида йиғлаши сабабли азобланади», дедилар. Шунда Оиша (розияллоҳу анҳо): «Аллоҳ унга раҳм қилсин! У ёлғон гапирмади, лекин у адашди. Расулуллоҳ ﷺ фақат яҳудий бўлиб ўлган бир киши ҳақида: ‹Албатта маййит азобланмоқда, аҳли эса унинг устида йиғламоқда›, деганлар», деди. Абу Исо айтди: Оишанинг ҳадиси ҳасан саҳиҳ ҳадисдир ва у Оишадан бир неча йўл билан ривоят қилинган. Илм аҳли шунга (қараб) борган ва: {Ҳеч бир гуноҳкор (жон) бошқасининг гуноҳини кўтармайди} (Нажм 38) деган ушбу оятни таъвил қилишган. Бу Шофиийнинг сўзидир.
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، عَنْ مَالِكٍ، قَالَ وَحَدَّثَنَا إِسْحَاقُ بْنُ مُوسَى، حَدَّثَنَا مَعْنٌ، حَدَّثَنَا مَالِكٌ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي بَكْرِ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عَمْرِو بْنِ حَزْمٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَمْرَةَ، أَنَّهَا أَخْبَرَتْهُ أَنَّهَا، سَمِعَتْ عَائِشَةَ، وَذُكِرَ، لَهَا أَنَّ ابْنَ عُمَرَ، يَقُولُ إِنَّ الْمَيِّتَ لَيُعَذَّبُ بِبُكَاءِ الْحَىِّ عَلَيْهِ . فَقَالَتْ عَائِشَةُ غَفَرَ اللَّهُ لأَبِي عَبْدِ الرَّحْمَنِ أَمَا إِنَّهُ لَمْ يَكْذِبْ وَلَكِنَّهُ نَسِيَ أَوْ أَخْطَأَ إِنَّمَا مَرَّ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَلَى يَهُودِيَّةٍ يُبْكَى عَلَيْهَا فَقَالَ " إِنَّهُمْ لَيَبْكُونَ عَلَيْهَا وَإِنَّهَا لَتُعَذَّبُ فِي قَبْرِهَا " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ صَحِيحٌ .
Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadiki, unga Ibn Umarning: «Albatta mayyit tiriklarning uning ustida yigʻlashi sababli azoblanadi», deganligi eslatildi. Shunda Oisha: «Alloh Abu Abdurahmonni magʻfirat qilsin! U yolgʻon gapirmadi, lekin u unutdi yoki adashdi. Rasululloh ﷺ faqat ustida yigʻlanayotgan bir yahudiy ayolning yonidan oʻtib: ‹Ular uning ustida yigʻlamoqdalar, holbuki u qabrida azoblanmoqda›, deganlar», dedi. Abu Iso aytdi: Bu sahih hadisdir.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинадики, унга Ибн Умарнинг: «Албатта маййит тирикларнинг унинг устида йиғлаши сабабли азобланади», деганлиги эслатилди. Шунда Оиша: «Аллоҳ Абу Абдураҳмонни мағфират қилсин! У ёлғон гапирмади, лекин у унутди ёки адашди. Расулуллоҳ ﷺ фақат устида йиғланаётган бир яҳудий аёлнинг ёнидан ўтиб: ‹Улар унинг устида йиғламоқдалар, ҳолбуки у қабрида азобланмоқда›, деганлар», деди. Абу Исо айтди: Бу саҳиҳ ҳадисдир.