Ubayd ibn Umayr

حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ أَخْبَرَنَا سُفْيَانُ، عَنْ عَمْرٍو، قَالَ أَخْبَرَنِي كُرَيْبٌ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ ـ رضى الله عنهما ـ قَالَ بِتُّ عِنْدَ خَالَتِي مَيْمُونَةَ لَيْلَةً، فَنَامَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم فَلَمَّا كَانَ فِي بَعْضِ اللَّيْلِ قَامَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَتَوَضَّأَ مِنْ شَنٍّ مُعَلَّقٍ وُضُوءًا خَفِيفًا ـ يُخَفِّفُهُ عَمْرٌو وَيُقَلِّلُهُ جِدًّا ـ ثُمَّ قَامَ يُصَلِّي، فَقُمْتُ فَتَوَضَّأْتُ نَحْوًا مِمَّا تَوَضَّأَ، ثُمَّ جِئْتُ فَقُمْتُ عَنْ يَسَارِهِ، فَحَوَّلَنِي فَجَعَلَنِي عَنْ يَمِينِهِ، ثُمَّ صَلَّى مَا شَاءَ اللَّهُ، ثُمَّ اضْطَجَعَ فَنَامَ حَتَّى نَفَخَ، فَأَتَاهُ الْمُنَادِي يُؤْذِنُهُ بِالصَّلاَةِ فَقَامَ مَعَهُ إِلَى الصَّلاَةِ، فَصَلَّى وَلَمْ يَتَوَضَّأْ‏.‏ قُلْنَا لِعَمْرٍو إِنَّ نَاسًا يَقُولُونَ إِنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم تَنَامُ عَيْنُهُ وَلاَ يَنَامُ قَلْبُهُ‏.‏ قَالَ عَمْرٌو سَمِعْتُ عُبَيْدَ بْنَ عُمَيْرٍ يَقُولُ إِنَّ رُؤْيَا الأَنْبِيَاءِ وَحْىٌ ثُمَّ قَرَأَ ‏[quran sura="37" aya_start="102" aya_end="102"]{‏إِنِّي أَرَى فِي الْمَنَامِ أَنِّي أَذْبَحُكَ‏}‏‏.‏

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Bir kechasi men xolam Maymunaning uyida uxladim, Paygʻambar ﷺ ham (u yerda) uxladilar. U zot kechaning soʻnggi soatlarida (namozga) turdilar va osilgan mesh (teri xalta)dan yengil tahorat oldilar. (Roviy Amr tahoratning juda yengil boʻlganini taʼrifladi.) Soʻng u zot namozga turdilar, men ham turib, shunday tarzda tahorat oldim va u zotga chap tomonidan qoʻshildim. U zot meni oʻng tomoniga tortdi va Alloh xohlagancha namoz oʻqidilar. Soʻng yotib uxladilar va men u zotning nafas ovozini — muazzin u zotga (bomdod) namoz haqida xabar bergani kelguncha — eshitdim. U zot u bilan namozga (chiqib) ketdilar va (qaytadan) tahorat olmay namoz oʻqidilar. (Roviy Sufyon dedi: Biz Amrga: ‹Baʼzi odamlar: Paygʻambar ﷺ ning koʻzlari uxlaydi, lekin qalbi hech uxlamaydi, — deydi›, — dedik. Amr: ‹Ubayd ibn Umayr: Paygʻambarlarning tushlari vahiydir, — dedi›, — dedi. Soʻng u: ‹(Ey oʻgʻlim), men tushimda seni soʻyayotganimni (qurbonlik qilayotganimni) koʻryapman› (Soffot, 102) — degan (oyatni) oʻqidi.)Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Бир кечаси мен холам Маймунанинг уйида ухладим, Пайғамбар ﷺ ҳам (у ерда) ухладилар. У зот кечанинг сўнгги соатларида (намозга) турдилар ва осилган меш (тери халта)дан енгил таҳорат олдилар. (Ровий Амр таҳоратнинг жуда енгил бўлганини таърифлади.) Сўнг у зот намозга турдилар, мен ҳам туриб, шундай тарзда таҳорат олдим ва у зотга чап томонидан қўшилдим. У зот мени ўнг томонига тортди ва Аллоҳ хоҳлаганча намоз ўқидилар. Сўнг ётиб ухладилар ва мен у зотнинг нафас овозини — муаззин у зотга (бомдод) намоз ҳақида хабар бергани келгунча — эшитдим. У зот у билан намозга (чиқиб) кетдилар ва (қайтадан) таҳорат олмай намоз ўқидилар. (Ровий Суфён деди: Биз Амрга: ‹Баъзи одамлар: Пайғамбар ﷺ нинг кўзлари ухлайди, лекин қалби ҳеч ухламайди, — дейди›, — дедик. Амр: ‹Убайд ибн Умайр: Пайғамбарларнинг тушлари ваҳийдир, — деди›, — деди. Сўнг у: ‹(Эй ўғлим), мен тушимда сени сўяётганимни (қурбонлик қилаётганимни) кўряпман› (Соффот, 102) — деган (оятни) ўқиди.)

وَقَالَ لِي عَمْرُو بْنُ عَلِيٍّ حَدَّثَنَا أَبُو عَاصِمٍ، قَالَ ابْنُ جُرَيْجٍ أَخْبَرَنَا قَالَ أَخْبَرَنِي عَطَاءٌ، إِذْ مَنَعَ ابْنُ هِشَامٍ النِّسَاءَ الطَّوَافَ مَعَ الرِّجَالِ قَالَ كَيْفَ يَمْنَعُهُنَّ، وَقَدْ طَافَ نِسَاءُ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم مَعَ الرِّجَالِ قُلْتُ أَبَعْدَ الْحِجَابِ أَوْ قَبْلُ قَالَ إِي لَعَمْرِي لَقَدْ أَدْرَكْتُهُ بَعْدَ الْحِجَابِ‏.‏ قُلْتُ كَيْفَ يُخَالِطْنَ الرِّجَالَ قَالَ لَمْ يَكُنَّ يُخَالِطْنَ كَانَتْ عَائِشَةُ ـ رضى الله عنها ـ تَطُوفُ حَجْرَةً مِنَ الرِّجَالِ لاَ تُخَالِطُهُمْ، فَقَالَتِ امْرَأَةٌ انْطَلِقِي نَسْتَلِمْ يَا أُمَّ الْمُؤْمِنِينَ‏.‏ قَالَتْ ‏{‏انْطَلِقِي‏}‏ عَنْكِ‏.‏ وَأَبَتْ‏.‏ ‏{‏وَكُنَّ‏}‏ يَخْرُجْنَ مُتَنَكِّرَاتٍ بِاللَّيْلِ، فَيَطُفْنَ مَعَ الرِّجَالِ، وَلَكِنَّهُنَّ كُنَّ إِذَا دَخَلْنَ الْبَيْتَ قُمْنَ حَتَّى يَدْخُلْنَ وَأُخْرِجَ الرِّجَالُ، وَكُنْتُ آتِي عَائِشَةَ أَنَا وَعُبَيْدُ بْنُ عُمَيْرٍ وَهِيَ مُجَاوِرَةٌ فِي جَوْفِ ثَبِيرٍ‏.‏ قُلْتُ وَمَا حِجَابُهَا قَالَ هِيَ فِي قُبَّةٍ تُرْكِيَّةٍ لَهَا غِشَاءٌ، وَمَا بَيْنَنَا وَبَيْنَهَا غَيْرُ ذَلِكَ، وَرَأَيْتُ عَلَيْهَا دِرْعًا مُوَرَّدًا‏.‏

Ibn Jurayj (Atodan) rivoyat qiladi: Ato bizga xabar berdi: Ibn Hishom ayollarni erkaklar bilan birga tavof qilishdan qaytarganda, u (Ato) unga: «Ularni qanday qaytarasan — holbuki Paygʻambar ﷺ ning zavjalari erkaklar bilan (birga) tavof qilar edi-ku?» — dedi. Men (Ibn Jurayj): «Bu — hijob (parda) hukmidan oldinmi yoki keyinmi?» — dedim. Ato qasam ichib: «Men buni hijob (amri)dan keyin koʻrdim», — dedi. Men: «Ular erkaklar bilan qanday aralashar edi?» — dedim. Ato: «Ayollar hech qachon erkaklar bilan aralashmas edi; Oisha — erkaklardan ajragan holda — tavof qilar va hech qachon (ular bilan) aralashmas edi. Bir marta shunday boʻldiki, Oisha tavof qilayotganda bir ayol unga: ‹Ey moʻminlarning onasi, kelinglar, Hajarul-Asvadni istilom qilaylik›, — dedi. Oisha unga: ‹Oʻzing bor›, — dedi va oʻzi (olomon ichida istilom qilishdan) bosh tortdi. Paygʻambar ﷺ ning zavjalari kechasi — tanilmas (qiyofada) — chiqib, erkaklar bilan (birga, ammo aralashmay) tavof qilar edi. Lekin ular Kaʼbaga kirmoqchi boʻlgan har safar, erkaklar chiqib ketguncha tashqarida turar edi. Men va Ubayd ibn Umayr Oishaning oldiga — u Javf Sabirda turgan paytda — borar edik». Men: «Uning hijobi (pardasi) qanday edi?» — dedim. Ato: «U eski turk (jundan) hijob kiygan edi va shu (hijob) — biz bilan uning orasidagi yagona toʻsiq (parda) edi. Men uning ustida pushtirang qoplam koʻrdim», — dedi.Ибн Журайж (Атодан) ривоят қилади: Ато бизга хабар берди: Ибн Ҳишом аёлларни эркаклар билан бирга тавоф қилишдан қайтарганда, у (Ато) унга: «Уларни қандай қайтарасан — ҳолбуки Пайғамбар ﷺ нинг завжалари эркаклар билан (бирга) тавоф қилар эди-ку?» — деди. Мен (Ибн Журайж): «Бу — ҳижоб (парда) ҳукмидан олдинми ёки кейинми?» — дедим. Ато қасам ичиб: «Мен буни ҳижоб (амри)дан кейин кўрдим», — деди. Мен: «Улар эркаклар билан қандай аралашар эди?» — дедим. Ато: «Аёллар ҳеч қачон эркаклар билан аралашмас эди; Оиша — эркаклардан ажраган ҳолда — тавоф қилар ва ҳеч қачон (улар билан) аралашмас эди. Бир марта шундай бўлдики, Оиша тавоф қилаётганда бир аёл унга: ‹Эй мўминларнинг онаси, келинглар, Ҳажарул-Асвадни истилом қилайлик›, — деди. Оиша унга: ‹Ўзинг бор›, — деди ва ўзи (оломон ичида истилом қилишдан) бош тортди. Пайғамбар ﷺ нинг завжалари кечаси — танилмас (қиёфада) — чиқиб, эркаклар билан (бирга, аммо аралашмай) тавоф қилар эди. Лекин улар Каъбага кирмоқчи бўлган ҳар сафар, эркаклар чиқиб кетгунча ташқарида турар эди. Мен ва Убайд ибн Умайр Оишанинг олдига — у Жавф Сабирда турган пайтда — борар эдик». Мен: «Унинг ҳижоби (пардаси) қандай эди?» — дедим. Ато: «У эски турк (жундан) ҳижоб кийган эди ва шу (ҳижоб) — биз билан унинг орасидаги ягона тўсиқ (парда) эди. Мен унинг устида пуштиранг қоплам кўрдим», — деди.

وَحَدَّثَنِي الأَوْزَاعِيُّ، عَنْ عَطَاءِ بْنِ أَبِي رَبَاحٍ، قَالَ زُرْتُ عَائِشَةَ مَعَ عُبَيْدِ بْنِ عُمَيْرٍ اللَّيْثِيِّ فَسَأَلْنَاهَا عَنِ الْهِجْرَةِ، فَقَالَتْ لاَ هِجْرَةَ الْيَوْمَ، كَانَ الْمُؤْمِنُونَ يَفِرُّ أَحَدُهُمْ بِدِينِهِ إِلَى اللَّهِ تَعَالَى وَإِلَى رَسُولِهِ صلى الله عليه وسلم مَخَافَةَ أَنْ يُفْتَنَ عَلَيْهِ، فَأَمَّا الْيَوْمَ فَقَدْ أَظْهَرَ اللَّهُ الإِسْلاَمَ، وَالْيَوْمَ يَعْبُدُ رَبَّهُ حَيْثُ شَاءَ، وَلَكِنْ جِهَادٌ وَنِيَّةٌ‏.‏

Men Ubayd ibn Umayr al-Laysiy bilan Oishani ziyorat qilib, undan hijrat haqida soʻradik. U: «Bugun hijrat yoʻq. (Avval) moʻminlardan biri dini (sababli) fitnaga uchrashidan qoʻrqib, dini bilan Alloh taolo va Uning Rasuli ﷺ tomon qochar edi. Bugunga kelsak, Alloh islomni gʻolib (oshkor) qildi, bugun (kishi) Robbiga xohlagan joyida ibodat qiladi. Lekin (bugun) jihod va niyat (bordir)», dedi.Мен Убайд ибн Умайр ал-Лайсий билан Оишани зиёрат қилиб, ундан ҳижрат ҳақида сўрадик. У: «Бугун ҳижрат йўқ. (Аввал) мўминлардан бири дини (сабабли) фитнага учрашидан қўрқиб, дини билан Аллоҳ таоло ва Унинг Расули ﷺ томон қочар эди. Бугунга келсак, Аллоҳ исломни ғолиб (ошкор) қилди, бугун (киши) Роббига хоҳлаган жойида ибодат қилади. Лекин (бугун) жиҳод ва ният (бордир)», деди.

حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ بْنُ يَزِيدَ، حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ حَمْزَةَ، قَالَ حَدَّثَنِي الأَوْزَاعِيُّ، عَنْ عَطَاءِ بْنِ أَبِي رَبَاحٍ، قَالَ زُرْتُ عَائِشَةَ مَعَ عُبَيْدِ بْنِ عُمَيْرٍ فَسَأَلَهَا عَنِ الْهِجْرَةِ، فَقَالَتْ لاَ هِجْرَةَ الْيَوْمَ، كَانَ الْمُؤْمِنُ يَفِرُّ أَحَدُهُمْ بِدِينِهِ إِلَى اللَّهِ وَإِلَى رَسُولِهِ صلى الله عليه وسلم مَخَافَةَ أَنْ يُفْتَنَ عَلَيْهِ، فَأَمَّا الْيَوْمَ فَقَدْ أَظْهَرَ اللَّهُ الإِسْلاَمَ، فَالْمُؤْمِنُ يَعْبُدُ رَبَّهُ حَيْثُ شَاءَ، وَلَكِنْ جِهَادٌ وَنِيَّةٌ‏.‏

(Ato ibn Abu Raboh aytdi:) Men Ubayd ibn Umayr bilan Oishani ziyorat qildim. U (Ubayd) undan hijra haqida soʻradi. U (Oisha): «Bugun hijra yoʻq. (Ilgari) moʻmin — fitnaga uchrashidan qoʻrqib — dini bilan Alloh va Rasuli ﷺ tomon qochar edi. Bugun esa Alloh islomni zohir (gʻolib) qildi; moʻmin Robbiga xohlagan joyida ibodat qiladi. Lekin jihod va niyat (bordir)», dedi.(Ато ибн Абу Рабоҳ айтди:) Мен Убайд ибн Умайр билан Оишани зиёрат қилдим. У (Убайд) ундан ҳижра ҳақида сўради. У (Оиша): «Бугун ҳижра йўқ. (Илгари) мўмин — фитнага учрашидан қўрқиб — дини билан Аллоҳ ва Расули ﷺ томон қочар эди. Бугун эса Аллоҳ исломни зоҳир (ғолиб) қилди; мўмин Роббига хоҳлаган жойида ибодат қилади. Лекин жиҳод ва ният (бордир)», деди.