Ubayd ibn Umayr

حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ أَخْبَرَنَا سُفْيَانُ، عَنْ عَمْرٍو، قَالَ أَخْبَرَنِي كُرَيْبٌ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ ـ رضى الله عنهما ـ قَالَ بِتُّ عِنْدَ خَالَتِي مَيْمُونَةَ لَيْلَةً، فَنَامَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم فَلَمَّا كَانَ فِي بَعْضِ اللَّيْلِ قَامَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَتَوَضَّأَ مِنْ شَنٍّ مُعَلَّقٍ وُضُوءًا خَفِيفًا ـ يُخَفِّفُهُ عَمْرٌو وَيُقَلِّلُهُ جِدًّا ـ ثُمَّ قَامَ يُصَلِّي، فَقُمْتُ فَتَوَضَّأْتُ نَحْوًا مِمَّا تَوَضَّأَ، ثُمَّ جِئْتُ فَقُمْتُ عَنْ يَسَارِهِ، فَحَوَّلَنِي فَجَعَلَنِي عَنْ يَمِينِهِ، ثُمَّ صَلَّى مَا شَاءَ اللَّهُ، ثُمَّ اضْطَجَعَ فَنَامَ حَتَّى نَفَخَ، فَأَتَاهُ الْمُنَادِي يُؤْذِنُهُ بِالصَّلاَةِ فَقَامَ مَعَهُ إِلَى الصَّلاَةِ، فَصَلَّى وَلَمْ يَتَوَضَّأْ‏.‏ قُلْنَا لِعَمْرٍو إِنَّ نَاسًا يَقُولُونَ إِنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم تَنَامُ عَيْنُهُ وَلاَ يَنَامُ قَلْبُهُ‏.‏ قَالَ عَمْرٌو سَمِعْتُ عُبَيْدَ بْنَ عُمَيْرٍ يَقُولُ إِنَّ رُؤْيَا الأَنْبِيَاءِ وَحْىٌ ثُمَّ قَرَأَ ‏[quran sura="37" aya_start="102" aya_end="102"]{‏إِنِّي أَرَى فِي الْمَنَامِ أَنِّي أَذْبَحُكَ‏}‏‏.‏

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Bir kechasi men xolam Maymunaning uyida uxladim, Paygʻambar ﷺ ham (u yerda) uxladilar. U zot kechaning soʻnggi soatlarida (namozga) turdilar va osilgan mesh (teri xalta)dan yengil tahorat oldilar. (Roviy Amr tahoratning juda yengil boʻlganini taʼrifladi.) Soʻng u zot namozga turdilar, men ham turib, shunday tarzda tahorat oldim va u zotga chap tomonidan qoʻshildim. U zot meni oʻng tomoniga tortdi va Alloh xohlagancha namoz oʻqidilar. Soʻng yotib uxladilar va men u zotning nafas ovozini — muazzin u zotga (bomdod) namoz haqida xabar bergani kelguncha — eshitdim. U zot u bilan namozga (chiqib) ketdilar va (qaytadan) tahorat olmay namoz oʻqidilar. (Roviy Sufyon dedi: Biz Amrga: ‹Baʼzi odamlar: Paygʻambar ﷺ ning koʻzlari uxlaydi, lekin qalbi hech uxlamaydi, — deydi›, — dedik. Amr: ‹Ubayd ibn Umayr: Paygʻambarlarning tushlari vahiydir, — dedi›, — dedi. Soʻng u: ‹(Ey oʻgʻlim), men tushimda seni soʻyayotganimni (qurbonlik qilayotganimni) koʻryapman› (Soffot, 102) — degan (oyatni) oʻqidi.)Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Бир кечаси мен холам Маймунанинг уйида ухладим, Пайғамбар ﷺ ҳам (у ерда) ухладилар. У зот кечанинг сўнгги соатларида (намозга) турдилар ва осилган меш (тери халта)дан енгил таҳорат олдилар. (Ровий Амр таҳоратнинг жуда енгил бўлганини таърифлади.) Сўнг у зот намозга турдилар, мен ҳам туриб, шундай тарзда таҳорат олдим ва у зотга чап томонидан қўшилдим. У зот мени ўнг томонига тортди ва Аллоҳ хоҳлаганча намоз ўқидилар. Сўнг ётиб ухладилар ва мен у зотнинг нафас овозини — муаззин у зотга (бомдод) намоз ҳақида хабар бергани келгунча — эшитдим. У зот у билан намозга (чиқиб) кетдилар ва (қайтадан) таҳорат олмай намоз ўқидилар. (Ровий Суфён деди: Биз Амрга: ‹Баъзи одамлар: Пайғамбар ﷺ нинг кўзлари ухлайди, лекин қалби ҳеч ухламайди, — дейди›, — дедик. Амр: ‹Убайд ибн Умайр: Пайғамбарларнинг тушлари ваҳийдир, — деди›, — деди. Сўнг у: ‹(Эй ўғлим), мен тушимда сени сўяётганимни (қурбонлик қилаётганимни) кўряпман› (Соффот, 102) — деган (оятни) ўқиди.)

وَقَالَ لِي عَمْرُو بْنُ عَلِيٍّ حَدَّثَنَا أَبُو عَاصِمٍ، قَالَ ابْنُ جُرَيْجٍ أَخْبَرَنَا قَالَ أَخْبَرَنِي عَطَاءٌ، إِذْ مَنَعَ ابْنُ هِشَامٍ النِّسَاءَ الطَّوَافَ مَعَ الرِّجَالِ قَالَ كَيْفَ يَمْنَعُهُنَّ، وَقَدْ طَافَ نِسَاءُ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم مَعَ الرِّجَالِ قُلْتُ أَبَعْدَ الْحِجَابِ أَوْ قَبْلُ قَالَ إِي لَعَمْرِي لَقَدْ أَدْرَكْتُهُ بَعْدَ الْحِجَابِ‏.‏ قُلْتُ كَيْفَ يُخَالِطْنَ الرِّجَالَ قَالَ لَمْ يَكُنَّ يُخَالِطْنَ كَانَتْ عَائِشَةُ ـ رضى الله عنها ـ تَطُوفُ حَجْرَةً مِنَ الرِّجَالِ لاَ تُخَالِطُهُمْ، فَقَالَتِ امْرَأَةٌ انْطَلِقِي نَسْتَلِمْ يَا أُمَّ الْمُؤْمِنِينَ‏.‏ قَالَتْ ‏{‏انْطَلِقِي‏}‏ عَنْكِ‏.‏ وَأَبَتْ‏.‏ ‏{‏وَكُنَّ‏}‏ يَخْرُجْنَ مُتَنَكِّرَاتٍ بِاللَّيْلِ، فَيَطُفْنَ مَعَ الرِّجَالِ، وَلَكِنَّهُنَّ كُنَّ إِذَا دَخَلْنَ الْبَيْتَ قُمْنَ حَتَّى يَدْخُلْنَ وَأُخْرِجَ الرِّجَالُ، وَكُنْتُ آتِي عَائِشَةَ أَنَا وَعُبَيْدُ بْنُ عُمَيْرٍ وَهِيَ مُجَاوِرَةٌ فِي جَوْفِ ثَبِيرٍ‏.‏ قُلْتُ وَمَا حِجَابُهَا قَالَ هِيَ فِي قُبَّةٍ تُرْكِيَّةٍ لَهَا غِشَاءٌ، وَمَا بَيْنَنَا وَبَيْنَهَا غَيْرُ ذَلِكَ، وَرَأَيْتُ عَلَيْهَا دِرْعًا مُوَرَّدًا‏.‏

Ibn Jurayj (Atodan) rivoyat qiladi: Ato bizga xabar berdi: Ibn Hishom ayollarni erkaklar bilan birga tavof qilishdan qaytarganda, u (Ato) unga: «Ularni qanday qaytarasan — holbuki Paygʻambar ﷺ ning zavjalari erkaklar bilan (birga) tavof qilar edi-ku?» — dedi. Men (Ibn Jurayj): «Bu — hijob (parda) hukmidan oldinmi yoki keyinmi?» — dedim. Ato qasam ichib: «Men buni hijob (amri)dan keyin koʻrdim», — dedi. Men: «Ular erkaklar bilan qanday aralashar edi?» — dedim. Ato: «Ayollar hech qachon erkaklar bilan aralashmas edi; Oisha — erkaklardan ajragan holda — tavof qilar va hech qachon (ular bilan) aralashmas edi. Bir marta shunday boʻldiki, Oisha tavof qilayotganda bir ayol unga: ‹Ey moʻminlarning onasi, kelinglar, Hajarul-Asvadni istilom qilaylik›, — dedi. Oisha unga: ‹Oʻzing bor›, — dedi va oʻzi (olomon ichida istilom qilishdan) bosh tortdi. Paygʻambar ﷺ ning zavjalari kechasi — tanilmas (qiyofada) — chiqib, erkaklar bilan (birga, ammo aralashmay) tavof qilar edi. Lekin ular Kaʼbaga kirmoqchi boʻlgan har safar, erkaklar chiqib ketguncha tashqarida turar edi. Men va Ubayd ibn Umayr Oishaning oldiga — u Javf Sabirda turgan paytda — borar edik». Men: «Uning hijobi (pardasi) qanday edi?» — dedim. Ato: «U eski turk (jundan) hijob kiygan edi va shu (hijob) — biz bilan uning orasidagi yagona toʻsiq (parda) edi. Men uning ustida pushtirang qoplam koʻrdim», — dedi.Ибн Журайж (Атодан) ривоят қилади: Ато бизга хабар берди: Ибн Ҳишом аёлларни эркаклар билан бирга тавоф қилишдан қайтарганда, у (Ато) унга: «Уларни қандай қайтарасан — ҳолбуки Пайғамбар ﷺ нинг завжалари эркаклар билан (бирга) тавоф қилар эди-ку?» — деди. Мен (Ибн Журайж): «Бу — ҳижоб (парда) ҳукмидан олдинми ёки кейинми?» — дедим. Ато қасам ичиб: «Мен буни ҳижоб (амри)дан кейин кўрдим», — деди. Мен: «Улар эркаклар билан қандай аралашар эди?» — дедим. Ато: «Аёллар ҳеч қачон эркаклар билан аралашмас эди; Оиша — эркаклардан ажраган ҳолда — тавоф қилар ва ҳеч қачон (улар билан) аралашмас эди. Бир марта шундай бўлдики, Оиша тавоф қилаётганда бир аёл унга: ‹Эй мўминларнинг онаси, келинглар, Ҳажарул-Асвадни истилом қилайлик›, — деди. Оиша унга: ‹Ўзинг бор›, — деди ва ўзи (оломон ичида истилом қилишдан) бош тортди. Пайғамбар ﷺ нинг завжалари кечаси — танилмас (қиёфада) — чиқиб, эркаклар билан (бирга, аммо аралашмай) тавоф қилар эди. Лекин улар Каъбага кирмоқчи бўлган ҳар сафар, эркаклар чиқиб кетгунча ташқарида турар эди. Мен ва Убайд ибн Умайр Оишанинг олдига — у Жавф Сабирда турган пайтда — борар эдик». Мен: «Унинг ҳижоби (пардаси) қандай эди?» — дедим. Ато: «У эски турк (жундан) ҳижоб кийган эди ва шу (ҳижоб) — биз билан унинг орасидаги ягона тўсиқ (парда) эди. Мен унинг устида пуштиранг қоплам кўрдим», — деди.

وَحَدَّثَنِي الأَوْزَاعِيُّ، عَنْ عَطَاءِ بْنِ أَبِي رَبَاحٍ، قَالَ زُرْتُ عَائِشَةَ مَعَ عُبَيْدِ بْنِ عُمَيْرٍ اللَّيْثِيِّ فَسَأَلْنَاهَا عَنِ الْهِجْرَةِ، فَقَالَتْ لاَ هِجْرَةَ الْيَوْمَ، كَانَ الْمُؤْمِنُونَ يَفِرُّ أَحَدُهُمْ بِدِينِهِ إِلَى اللَّهِ تَعَالَى وَإِلَى رَسُولِهِ صلى الله عليه وسلم مَخَافَةَ أَنْ يُفْتَنَ عَلَيْهِ، فَأَمَّا الْيَوْمَ فَقَدْ أَظْهَرَ اللَّهُ الإِسْلاَمَ، وَالْيَوْمَ يَعْبُدُ رَبَّهُ حَيْثُ شَاءَ، وَلَكِنْ جِهَادٌ وَنِيَّةٌ‏.‏

Men Ubayd ibn Umayr al-Laysiy bilan Oishani ziyorat qilib, undan hijrat haqida soʻradik. U: «Bugun hijrat yoʻq. (Avval) moʻminlardan biri dini (sababli) fitnaga uchrashidan qoʻrqib, dini bilan Alloh taolo va Uning Rasuli ﷺ tomon qochar edi. Bugunga kelsak, Alloh islomni gʻolib (oshkor) qildi, bugun (kishi) Robbiga xohlagan joyida ibodat qiladi. Lekin (bugun) jihod va niyat (bordir)», dedi.Мен Убайд ибн Умайр ал-Лайсий билан Оишани зиёрат қилиб, ундан ҳижрат ҳақида сўрадик. У: «Бугун ҳижрат йўқ. (Аввал) мўминлардан бири дини (сабабли) фитнага учрашидан қўрқиб, дини билан Аллоҳ таоло ва Унинг Расули ﷺ томон қочар эди. Бугунга келсак, Аллоҳ исломни ғолиб (ошкор) қилди, бугун (киши) Роббига хоҳлаган жойида ибодат қилади. Лекин (бугун) жиҳод ва ният (бордир)», деди.

حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ بْنُ يَزِيدَ، حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ حَمْزَةَ، قَالَ حَدَّثَنِي الأَوْزَاعِيُّ، عَنْ عَطَاءِ بْنِ أَبِي رَبَاحٍ، قَالَ زُرْتُ عَائِشَةَ مَعَ عُبَيْدِ بْنِ عُمَيْرٍ فَسَأَلَهَا عَنِ الْهِجْرَةِ، فَقَالَتْ لاَ هِجْرَةَ الْيَوْمَ، كَانَ الْمُؤْمِنُ يَفِرُّ أَحَدُهُمْ بِدِينِهِ إِلَى اللَّهِ وَإِلَى رَسُولِهِ صلى الله عليه وسلم مَخَافَةَ أَنْ يُفْتَنَ عَلَيْهِ، فَأَمَّا الْيَوْمَ فَقَدْ أَظْهَرَ اللَّهُ الإِسْلاَمَ، فَالْمُؤْمِنُ يَعْبُدُ رَبَّهُ حَيْثُ شَاءَ، وَلَكِنْ جِهَادٌ وَنِيَّةٌ‏.‏

(Ato ibn Abu Raboh aytdi:) Men Ubayd ibn Umayr bilan Oishani ziyorat qildim. U (Ubayd) undan hijra haqida soʻradi. U (Oisha): «Bugun hijra yoʻq. (Ilgari) moʻmin — fitnaga uchrashidan qoʻrqib — dini bilan Alloh va Rasuli ﷺ tomon qochar edi. Bugun esa Alloh islomni zohir (gʻolib) qildi; moʻmin Robbiga xohlagan joyida ibodat qiladi. Lekin jihod va niyat (bordir)», dedi.(Ато ибн Абу Рабоҳ айтди:) Мен Убайд ибн Умайр билан Оишани зиёрат қилдим. У (Убайд) ундан ҳижра ҳақида сўради. У (Оиша): «Бугун ҳижра йўқ. (Илгари) мўмин — фитнага учрашидан қўрқиб — дини билан Аллоҳ ва Расули ﷺ томон қочар эди. Бугун эса Аллоҳ исломни зоҳир (ғолиб) қилди; мўмин Роббига хоҳлаган жойида ибодат қилади. Лекин жиҳод ва ният (бордир)», деди.

وَحَدَّثَنِي عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ بِشْرٍ الْعَبْدِيُّ، قَالَ سَمِعْتُ يَحْيَى بْنَ سَعِيدٍ الْقَطَّانَ، ذُكِرَ عِنْدَهُ مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُبَيْدِ بْنِ عُمَيْرٍ اللَّيْثِيُّ فَضَعَّفَهُ جِدًّا ‏.‏ فَقِيلَ لِيَحْيَى أَضْعَفُ مِنْ يَعْقُوبَ بْنِ عَطَاءٍ قَالَ نَعَمْ ‏.‏ ثُمَّ قَالَ مَا كُنْتُ أُرَى أَنَّ أَحَدًا يَرْوِي عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُبَيْدِ بْنِ عُمَيْرٍ ‏.‏

Yahyo ibn Said al-Qatton (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadi: Uning huzurida Muhammad ibn Abdulloh ibn Ubayd ibn Umayr al-Laysiy zikr qilindi, u esa uni qattiq zaif (sanab) qildi. Yahyoga: «(U) Yaʼqub ibn Atodan ham zaifroqmi?» deyildi. U: «Ha», dedi. Soʻng: «Men Muhammad ibn Abdulloh ibn Ubayd ibn Umayrdan biror kishi rivoyat qiladi deb oʻylamasdim», dedi.Яҳё ибн Саид ал-Қаттон (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинади: Унинг ҳузурида Муҳаммад ибн Абдуллоҳ ибн Убайд ибн Умайр ал-Лайсий зикр қилинди, у эса уни қаттиқ заиф (санаб) қилди. Яҳёга: «(У) Яъқуб ибн Атодан ҳам заифроқми?» дейилди. У: «Ҳа», деди. Сўнг: «Мен Муҳаммад ибн Абдуллоҳ ибн Убайд ибн Умайрдан бирор киши ривоят қилади деб ўйламасдим», деди.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ مَسْعَدَةَ، حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي ذِئْبٍ، عَنْ عَطَاءِ بْنِ أَبِي رَبَاحٍ، عَنْ عُبَيْدِ بْنِ عُمَيْرٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَبَّاسٍ، أَنَّ النَّاسَ، فِي أَوَّلِ الْحَجِّ كَانُوا يَتَبَايَعُونَ بِمِنًى وَعَرَفَةَ وَسُوقِ ذِي الْمَجَازِ وَمَوَاسِمِ الْحَجِّ فَخَافُوا الْبَيْعَ وَهُمْ حُرُمٌ فَأَنْزَلَ اللَّهُ سُبْحَانَهُ ‏{‏ لَيْسَ عَلَيْكُمْ جُنَاحٌ أَنْ تَبْتَغُوا فَضْلاً مِنْ رَبِّكُمْ ‏}‏ فِي مَوَاسِمِ الْحَجِّ ‏.‏ قَالَ فَحَدَّثَنِي عُبَيْدُ بْنُ عُمَيْرٍ أَنَّهُ كَانَ يَقْرَأُهَا فِي الْمُصْحَفِ ‏.‏

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Odamlar haj boshlanganida Minoda, Arafotda, Zul-Majoz bozorida va haj mavsumlarida oʻzaro oldi-sotdi qilar edilar. Soʻng ular ehromda boʻlgan holatlarida savdo qilishdan qoʻrqdilar. Shunda Subhonu taolo Alloh haj mavsumlari haqida {Robbingizdan fazl (rizq) istashingizda sizlarga gunoh yoʻq} (Baqara 198) oyatini nozil qildi. (Rovi) aytdi: Menga Ubayd ibn Umayr rivoyat qildiki, u (Ibn Abbos roziyallohu anhumo) buni mushafda ‹haj mavsumlarida› deb oʻqir edi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Одамлар ҳаж бошланганида Минода, Арафотда, Зул-Мажоз бозорида ва ҳаж мавсумларида ўзаро олди-сотди қилар эдилар. Сўнг улар эҳромда бўлган ҳолатларида савдо қилишдан қўрқдилар. Шунда Субҳону таоло Аллоҳ ҳаж мавсумлари ҳақида {Роббингиздан фазл (ризқ) исташингизда сизларга гуноҳ йўқ} (Бақара 198) оятини нозил қилди. (Рови) айтди: Менга Убайд ибн Умайр ривоят қилдики, у (Ибн Аббос розияллоҳу анҳумо) буни мушафда ‹ҳаж мавсумларида› деб ўқир эди.

عن إبراهيم بن سويد النخعي حدثنا عبد الملك بن أبي سليمان عن عطاء، قال: دخَلْتُ أنا وعُبيدُ بنُ عُميرٍ على عائشةَ فقالت لِعُبيدِ بنِ عُميرٍ : قد آن لك أنْ تزورَنا فقال : أقولُ يا أمَّهْ كما قال الأوَّلُ : زُرْ غِبًّا تزدَدْ حُبًّا قال : فقالت : دعُونا مِن رَطانتِكم هذه قال ابنُ عُميرٍ : أخبِرينا بأعجَبِ شيءٍ رأَيْتِه مِن رسولِ اللهِ صلَّى اللهُ عليه وسلَّم قال : فسكَتَتْ ثمَّ قالت : لَمَّا كان ليلةٌ مِن اللَّيالي قال : ( يا عائشةُ ذَرِيني أتعبَّدِ اللَّيلةَ لربِّي ) قُلْتُ : واللهِ إنِّي لَأُحِبُّ قُرْبَك وأُحِبُّ ما سرَّك قالت : فقام فتطهَّر ثمَّ قام يُصَلِّي قالت : فلم يزَلْ يبكي حتَّى بَلَّ حجرَه قالت : ثمَّ بكى فلم يزَلْ يبكي حتَّى بَلَّ لِحيتَه قالت : ثمَّ بكى فلم يزَلْ يبكي حتَّى بَلَّ الأرضَ فجاء بلالٌ يُؤذِنُه بالصَّلاةِ فلمَّا رآه يبكي قال : يا رسولَ اللهِ لِمَ تَبكي وقد غفَر اللهُ لك ما تقدَّم وما تأخَّر ؟ قال : ( أفلا أكونُ عبدًا شكورًا لقد نزَلَتْ علَيَّ اللَّيلةَ آيةٌ، ويلٌ لِمَن قرَأها ولم يتفكَّرْ فيها {إِنَّ فِي خَلْقِ السَّمَوَاتِ وَالْأَرْضِ) [آل عمران: 190] ) الآيةَ كلَّها.

Ato (rahimahulloh) aytdi: Men va Ubayd ibn Umayr Oisha (roziyallohu anho)ning huzuriga kirdik. U Ubayd ibn Umayrga: «Bizni ziyorat qilishing vaqti keldi», dedi. U: «Ey ona, men avvalgi (kishi) aytganday aytaman: ‹Goh-goh ziyorat qil, muhabbating ortadi›», dedi. Shunda u (Oisha): «Bizni bu safsatalaringizdan qoʻying», dedi. Ibn Umayr: «Bizga Rasululloh ﷺdan koʻrgan eng ajoyib narsangni xabar bergin», dedi. U jim qoldi, soʻng dedi: Kechalardan bir kecha boʻlganda, u zot: «Ey Oisha, bu kecha meni Robbimga ibodat qilishimga qoʻy», dedilar. Men: «Allohga qasamki, men sizga yaqin boʻlishni ham, sizni xursand qiladigan narsani ham yaxshi koʻraman», dedim. (Oisha) dedi: Bas, u zot turib tahorat qildilar, soʻng namozga turdilar. U zot toki bagʻirlarini hoʻl qilgunlaricha yigʻlayverdilar. Soʻng yigʻladilar, toki soqollarini hoʻl qilgunlaricha yigʻlayverdilar. Soʻng yigʻladilar, toki yerni hoʻl qilgunlaricha yigʻlayverdilar. Shunda Bilol namozga chaqirgani keldi va u zotning yigʻlayotganlarini koʻrgach: «Yo Rasululloh, Alloh sizning avvalgi va keyingi (gunohlaringizni) magʻfirat qilgan boʻlsa, nega yigʻlayapsiz?» dedi. U zot: «Shukr qiluvchi banda boʻlmaymi? Bu kecha menga bir oyat nozil boʻldi; uni oʻqib, u haqda tafakkur qilmagan kishiga voy boʻlsin: {Albatta, osmonlar va yerning yaratilishida…} (Oli Imron 190)», dedilar — (deb) oyatning hammasini (zikr qildi).Ато (раҳимаҳуллоҳ) айтди: Мен ва Убайд ибн Умайр Оиша (розияллоҳу анҳо)нинг ҳузурига кирдик. У Убайд ибн Умайрга: «Бизни зиёрат қилишинг вақти келди», деди. У: «Эй она, мен аввалги (киши) айтгандай айтаман: ‹Гоҳ-гоҳ зиёрат қил, муҳаббатинг ортади›», деди. Шунда у (Оиша): «Бизни бу сафсаталарингиздан қўйинг», деди. Ибн Умайр: «Бизга Расулуллоҳ ﷺдан кўрган энг ажойиб нарсангни хабар бергин», деди. У жим қолди, сўнг деди: Кечалардан бир кеча бўлганда, у зот: «Эй Оиша, бу кеча мени Роббимга ибодат қилишимга қўй», дедилар. Мен: «Аллоҳга қасамки, мен сизга яқин бўлишни ҳам, сизни хурсанд қиладиган нарсани ҳам яхши кўраман», дедим. (Оиша) деди: Бас, у зот туриб таҳорат қилдилар, сўнг намозга турдилар. У зот токи бағирларини ҳўл қилгунларича йиғлайвердилар. Сўнг йиғладилар, токи соқолларини ҳўл қилгунларича йиғлайвердилар. Сўнг йиғладилар, токи ерни ҳўл қилгунларича йиғлайвердилар. Шунда Билол намозга чақиргани келди ва у зотнинг йиғлаётганларини кўргач: «Ё Расулуллоҳ, Аллоҳ сизнинг аввалги ва кейинги (гуноҳларингизни) мағфират қилган бўлса, нега йиғлаяпсиз?» деди. У зот: «Шукр қилувчи банда бўлмайми? Бу кеча менга бир оят нозил бўлди; уни ўқиб, у ҳақда тафаккур қилмаган кишига вой бўлсин: {Албатта, осмонлар ва ернинг яратилишида…} (Оли Имрон 190)», дедилар — (деб) оятнинг ҳаммасини (зикр қилди).

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ أَحْمَدَ ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سُوقَةَ ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِيِّ بْنِ الْحُسَيْنِ ، قَالَ : حَدَّثَ عُبَيْدُ بْنُ عُمَيْرٍ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عُمَرَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ، قَالَ : قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " مَثَلُ الْمُنَافِقِ مَثَلُ الشَّاةِ بَيْنَ الرَّبَضَيْنِ أَوْ بَيْنَ الْغَنَمَيْنِ "، فَقَالَ ابْنُ عُمَرَ : لَا، إِنَّمَا قَالَ كَذَا، وَكَذَا، قَالَ : وَكَانَ ابْنُ عُمَرَ إِذَا سَمِعَ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لَمْ يَزِدْ فِيهِ، وَلَمْ يُنْقِصْ مِنْهُ، وَلَمْ يُجَاوِزْهُ، وَلَمْ يُقَصِّرْ عَنْهُ

Muhammad ibn Ali ibn Husayn aytadi: Ubayd ibn Umayr Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhu)ga soʻzlab berib: Rasululloh ﷺ: «Munofiqning misoli ikki qoʻra orasidagi — yoki ikki suruv orasidagi — qoʻyning misolidir», dedilar, — dedi. Ibn Umar: Yoʻq, u zot faqat mana bunday va bunday dedilar, — dedi. Ibn Umar Nabiy ﷺdan bir narsa eshitsa, unga ziyoda ham qilmas, undan kamaytirmas, uni oshirib ham yubormas, kamaytirib ham aytmas edi.Муҳаммад ибн Али ибн Ҳусайн айтади: Убайд ибн Умайр Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳу)га сўзлаб бериб: Расулуллоҳ ﷺ: «Мунофиқнинг мисоли икки қўра орасидаги — ёки икки сурув орасидаги — қўйнинг мисолидир», дедилар, — деди. Ибн Умар: Йўқ, у зот фақат мана бундай ва бундай дедилар, — деди. Ибн Умар Набий ﷺдан бир нарса эшитса, унга зиёда ҳам қилмас, ундан камайтирмас, уни ошириб ҳам юбормас, камайтириб ҳам айтмас эди.

ثنا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ ، ثنا حَمَّادٌ يَعْنِي ابْنَ مَسْعَدَةَ ، ثنا ابْنُ أَبِي ذِئْبٍ ، عَنْ عَطَاءٍ ، عَنْ عُبَيْدِ بْنِ عُمَيْرٍ ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ ، أَنَّ النَّاسَ كَانُوا فِي أَوَّلِ الْحَجِّ يَبْتَاعُونَ بِمِنًى ، وَعَرَفَةَ ، وَسُوقِ ذِي الْمَجَازِ ، وَمَوَاسِمِ الْحَجِّ ، فَخَافُوا الْبَيْعَ ، وَهُمْ حُرُمٌ ، فَأَنْزَلَ اللَّهُ : ‏ لَيْسَ عَلَيْكُمْ جُنَاحٌ أَنْ تَبْتَغُوا فَضْلا مِنْ رَبِّكُمْ ، فِي مَوَاسِمِ الْحَجِّ ، فَحَدَّثَنِي عُبَيْدُ بْنُ عُمَيْرٍ أَنَّهُ كَانَ يَقْرَأُهَا فِي الْمُصْحَفِ

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, odamlar haj boshlanganida Minoda, Arafada, Zul-Majoz bozorida va haj mavsumlarida oʻzaro oldi-sotdi qilar edilar. Soʻng ular ehromda boʻlgan holatlarida savdo qilishdan qoʻrqdilar. Shunda Alloh: {Robbingizdan fazl (rizq) istashingizda sizlarga gunoh yoʻq} — «haj mavsumlarida» — (oyatini) nozil qildi. Menga Ubayd ibn Umayr aytib berdiki, u buni mushafda shunday oʻqir edi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, одамлар ҳаж бошланганида Минода, Арафада, Зул-Мажоз бозорида ва ҳаж мавсумларида ўзаро олди-сотди қилар эдилар. Сўнг улар эҳромда бўлган ҳолатларида савдо қилишдан қўрқдилар. Шунда Аллоҳ: {Роббингиздан фазл (ризқ) исташингизда сизларга гуноҳ йўқ} — «ҳаж мавсумларида» — (оятини) нозил қилди. Менга Убайд ибн Умайр айтиб бердики, у буни мушафда шундай ўқир эди.

حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ صَاعِدٍ ، ثنا يُوسُفُ بْنُ مُوسَى , وَغَيْرُهُ , وَاللَّفْظُ لِيُوسُفَ . ح وَحَدَّثَنَا أَبُو بَكْرٍ النَّيْسَابُورِيُّ , ثنا أَبُو الأَزْهَرِ ، قَالا : ثنا سَهْلُ بْنُ عَامِرٍ أَبُو عَامِرٍ الْبَجَلِيُّ , ثنا مَالِكُ بْنُ مِغْوَلٍ , عَنْ عَطَاءٍ , قَالَ : دَخَلْتُ أَنَا وَعُبَيْدُ بْنُ عُمَيْرٍ عَلَى عَائِشَةَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهَا , فَسَأَلْتُهَا عَنِ افْتِتَاحِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ؟ فَقَالَتْ : كَانَ إِذَا كَبَّرَ قَالَ : سُبْحَانَكَ اللَّهُمَّ وَبِحَمْدِكَ وَتَبَارَكَ اسْمُكَ وَتَعَالَى جَدُّكَ , وَلا إِلَهَ غَيْرُكَ "

Ato aytdi: Men va Ubayd ibn Umayr Oisha (roziyallohu anho)ning huzurlariga kirdik va men undan Nabiy ﷺ namozni qanday boshlaganlari haqida soʻradim. U: «U zot takbir aytganlarida: ‹Subhonaka-llohumma va bihamdika va tabaroka-smuka va taolo jadduka va la ilaha gʻayruka›, der edilar», dedi.Ато айтди: Мен ва Убайд ибн Умайр Оиша (розияллоҳу анҳо)нинг ҳузурларига кирдик ва мен ундан Набий ﷺ намозни қандай бошлаганлари ҳақида сўрадим. У: «У зот такбир айтганларида: ‹Субҳонака-ллоҳумма ва биҳамдика ва табарока-смука ва таоло жаддука ва ла илаҳа ғайрука›, дер эдилар», деди.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ مَخْلَدٍ ، ثنا الْعَبَّاسُ بْنُ مُحَمَّدٍ الدُّورِيُّ , ثنا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ الْوَهَّابِ , ثنا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُبَيْدِ بْنِ عُمَيْرٍ , عَنْ عَمْرِو بْنِ شُعَيْبٍ , عَنْ أَبِيهِ , عَنْ جَدِّهِ , قَالَ : قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " مَنْ صَلَّى صَلاةً مَكْتُوبَةً أَوْ تَطَوُّعًا فَلْيَقْرَأْ فِيهَا بِ أُمِّ الْكِتَابِ وَسُورَةً مَعَهَا , فَإِنِ انْتَهَى إِلَى أُمِّ الْكِتَابِ فَقَدْ أَجْزَى , وَمَنْ صَلَّى صَلاةً مَعَ إِمَامٍ يَجْهَرُ , فَلْيَقْرَأْ بِ فَاتِحَةِ الْكِتَابِ فِي بَعْضِ سَكَتَاتِهِ , فَإِنْ لَمْ يَفْعَلْ فَصَلاتُهُ خِدَاجٌ غَيْرُ تَمَامٍ " . مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُبَيْدِ بْنِ عُمَيْرٍ ضَعِيفٌ

Amr ibn Shuayb otasidan, u bobosi (roziyallohu anhu)dan rivoyat qiladi: Rasululloh ﷺ: «Kim farz yoki nafl namoz oʻqisa, unda Ummul-kitobni va u bilan birga bir surani oʻqisin. Agar Ummul-kitob bilan cheklansa, kifoya qiladi. Kim ovoz chiqarib oʻqiydigan imom bilan namoz oʻqisa, uning baʼzi sukutlarida Fotihatul-kitobni oʻqisin; agar shunday qilmasa, uning namozi noqis, toʻliq emasdir», dedilar. Muhammad ibn Abdulloh ibn Ubayd ibn Umayr — zaifdir.Амр ибн Шуайб отасидан, у бобоси (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилади: Расулуллоҳ ﷺ: «Ким фарз ёки нафл намоз ўқиса, унда Уммул-китобни ва у билан бирга бир сурани ўқисин. Агар Уммул-китоб билан чекланса, кифоя қилади. Ким овоз чиқариб ўқийдиган имом билан намоз ўқиса, унинг баъзи сукутларида Фотиҳатул-китобни ўқисин; агар шундай қилмаса, унинг намози ноқис, тўлиқ эмасдир», дедилар. Муҳаммад ибн Абдуллоҳ ибн Убайд ибн Умайр — заифдир.

نا أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدٍ الْجَرَّاحُ الضَّرَّابُ , ثنا الْحَسَنُ بْنُ مُحَمَّدٍ , ثنا بُهْلُولُ بْنُ عُبَيْدٍ , عَنْ حَمَّادِ بْنِ أَبِي سُلَيْمَانَ , عَنْ إِبْرَاهِيمَ , عَنْ عَلْقَمَةَ , عَنْ عَبْدِ اللَّهِ , عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي قَوْلِهِ : ‏ وَلِلَّهِ عَلَى النَّاسِ حِجُّ الْبَيْتِ مَنِ اسْتَطَاعَ إِلَيْهِ سَبِيلا , قَالَ : قِيلَ : يَا رَسُولَ اللَّهِ , مَا السَّبِيلُ , قَالَ : " الزَّادُ وَالرَّاحِلَةُ " . حَدَّثَنِي أَحْمَدُ بْنُ عَلِيِّ بْنِ حُبَيْشٍ الرَّازِيُّ , وَمُحَمَّدُ بْنُ سُهَيْلٍ , قَالا : نا عَلِيُّ بْنُ الْعَبَّاسِ حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ سَعِيدِ بْنِ مَسْرُوقٍ , نا ابْنُ أَبِي زَائِدَةَ , عَنْ سَعِيدِ بْنِ أَبِي عَرُوبَةَ , عَنْ قَتَادَةَ , عَنْ أَنَسٍ , عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ , مِثْلَهُ . نا محَمَّدُ بْنُ أَحْمَدَ بْنِ الصَّوَّافِ , نا محَمَّدُ بْنُ أَبِي بَكْرٍ , نا أبُو أُمَيَّةَ عَمْرُو بْنُ هِشَامٍ , نا أبُو قَتَادَةَ , عَنْ حَمَّادِ بْنِ سَلَمَةَ , عَنْ قَتَادَةَ , عَنْ أَنَسٍ , عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ , مِثْلَهُ . قَالَ الشَّيْخُ : وَرَوَاهُ عَتَّابُ بْنُ أَعْيَنَ , عَنِ الثَّوْرِيِّ , عَنْ يُونُسَ بْنِ عُبَيْدٍ , عَنِ الْحَسَنِ , عَنْ أُمِّهِ , عَنْ عَائِشَةَ , عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ . حَدَّثَنِي بِهِ إِبْرَاهِيمُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ يَحْيَى , نا عبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ مُحَمَّدٍ الْحَنْظَلِيُّ , قَالَ : قَرَأْتُ فِي كِتَابِ عَتَّابِ بْنِ أَعْيَنَ . وَرَوَاهُ إِبْرَاهِيمُ بْنُ يَزِيدَ الْخُوزِيُّ , عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَبَّادِ بْنِ جَعْفَرٍ , عَنِ ابْنِ عُمَرَ , عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ , وَهُوَ مَشْهُورٌ عَنْهُ . وَقَدْ تَابَعَهُ مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُبَيْدِ بْنِ عُمَيْرٍ اللَّيْثِيُّ , فَرَوَاهُ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَبَّادٍ , عَنِ ابْنِ عُمَرَ , عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ كَذَلِكَ

Abdulloh (ibn Masʼud roziyallohu anhu)dan, u Nabiy ﷺdan Allohning «Vallohi alan-nosi hijjul-bayti manistatoʼa ilayhi sabiylan» degan soʻzi haqida rivoyat qiladi. U aytdi: «Yo Rasululloh, sabil nima?» deyildi. U zot: «Yoʻl ozigʻi va ulov», dedilar. Anas (roziyallohu anhu) ham Nabiy ﷺdan shu kabi (rivoyat qildi). Shayx aytdi: Buni Attob ibn Aʼyan Savriydan, u Yunus ibn Ubayddan, u Hasandan, u onasidan, u Oisha (roziyallohu anho)dan, u Nabiy ﷺdan rivoyat qilgan. Shuningdek buni Ibrohim ibn Yazid al-Xuziy Muhammad ibn Abbod ibn Jaʼfardan, u Ibn Umardan, u Nabiy ﷺdan rivoyat qilgan va bu undan mashhurdir. Unga Muhammad ibn Abdulloh ibn Ubayd ibn Umayr al-Laysiy mutobaat qilib, uni Muhammad ibn Abboddan, u Ibn Umardan, u Nabiy ﷺdan xuddi shunday rivoyat qilgan.Абдуллоҳ (ибн Масъуд розияллоҳу анҳу)дан, у Набий ﷺдан Аллоҳнинг «Валлоҳи алан-носи ҳижжул-байти манистатўа илайҳи сабийлан» деган сўзи ҳақида ривоят қилади. У айтди: «Ё Расулуллоҳ, сабил нима?» дейилди. У зот: «Йўл озиғи ва улов», дедилар. Анас (розияллоҳу анҳу) ҳам Набий ﷺдан шу каби (ривоят қилди). Шайх айтди: Буни Аттоб ибн Аъян Саврийдан, у Юнус ибн Убайддан, у Ҳасандан, у онасидан, у Оиша (розияллоҳу анҳо)дан, у Набий ﷺдан ривоят қилган. Шунингдек буни Иброҳим ибн Язид ал-Хузий Муҳаммад ибн Аббод ибн Жаъфардан, у Ибн Умардан, у Набий ﷺдан ривоят қилган ва бу ундан машҳурдир. Унга Муҳаммад ибн Абдуллоҳ ибн Убайд ибн Умайр ал-Лайсий мутобаат қилиб, уни Муҳаммад ибн Аббоддан, у Ибн Умардан, у Набий ﷺдан худди шундай ривоят қилган.